Pokonać ból

Pokonać ból

Co piąty dorosły Polak cierpi na chorobę, która nie jest leczona, bo nie ma jej w żadnych statystykach medycznych. Gdyby tak lekceważąco postępowano ze świńską grypą, wybuchłby międzynarodowy skandal. Ale przewlekłym bólem nikt się nie przejmuje. Nikt nie przejmuje się ośmioma milionami osób, które cierpią w samotności, faszerują się mało skutecznymi lekami, tracą pracę, wpadają w depresję, a niektórzy nawet popełniają samobójstwo. Tak wygląda w naszym kraju walka z bólem.
Przewlekły ból jest u nas wciąż źle leczony – ujawniły międzynarodowe badania PainStory opublikowane przez Europejską Federację Międzynarodowego Towarzystwa Badania Bólu (EFIC). Objęto nimi 294 chorych z 13 krajów, w tym z Polski. – Uzyskaliśmy wstrząsający obraz przeżyć chorych, którzy tkwią w niekończącym się cyklu przewlekłego bólu – mówi „Wprost" Hans G. Kress, przewodniczący EFIC. Polacy nie wiedzą, że są źle leczeni, dopóki nie trafią do odpowiedniego lekarza. 84 proc. chorych uważa, że zrobiono dla nich wszystko, co było możliwe. 54 proc. cierpiących wierzy, że zaordynowana im kuracja jest jedyną z możliwych. I cierpią – w samotności i bezradności.

W 2003 r. badania wykazały, że  27 proc. Polaków cierpi z powodu bólu trwającego co najmniej pół roku, uderzającego kilka razy w tygodniu. Jedna trzecia z nich twierdziła, że  lekarz nie wie, jak kontrolować ich cierpienie, a jedna piąta uważała, że ich dolegliwości są bagatelizowane. Byli bezradni (48 proc.), ciągle zmęczeni (35 proc.) albo myśleli o śmierci (14 proc.). Z badań PainStory wynika, że co czwarta osoba cierpiąca z powodu bólu myśli o śmierci. Jedna trzecia nie jest w stanie podołać codziennym obowiązkom. 61 proc. obawia się, że nie będzie mogła pracować. T0 tragedia. Aż trudno uwierzyć, że w większości przypadków można jej zapobiec.

W USA przed laty podobnie bagatelizowano przewlekły ból. Dopiero społeczne akcje i  publikowanie wstrząsających przeżyć cierpiących zmieniły nastawienie władz i personelu medycznego. Uznano, że ból jest chorobą, gdy trwa co  najmniej trzy miesiące i ma nasilenie od średniego do silnego. Wymaga wtedy wielokierunkowego leczenia. Tymczasem w Polsce takie cierpienia nie figurują nawet w statystykach jako jednostka chorobowa. Osoby cierpiące ból traktuje się jak histeryków i hipochondryków niepotrzebnie obciążających opiekę medyczną.

Wielu chorych traci nadzieję na zmianę, mimo że są dostępne skuteczne metody leczenia.Pomagają 80 proc. chorym, ale nie zawsze są stosowane lub są stosowane niewłaściwie. Aż 95 proc. osób mimo zastosowania leczenia przeciwbólowego po roku nadal odczuwa ból od umiarkowanego po  silny – wykazały badania PainStory. Jedynie 4 proc. chorych po nieudanym leczeniu skierowano do spe-cjalistycznej poradni bólu. Jednej czwartej chorych zalecono, by czekali i obserwowali objawy. Takie postępowanie jest błędem w sztuce medycznej. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) choremu, który cierpi przewlekle, należy podawać lek, gdy go boli najmniej, a nie dopiero wtedy, gdy cierpienia stają się nie do  zniesienia. Terapię najlepiej rozpocząć trzy miesiące od wystąpienia bólów przewlekłych, a zatem najpóźniej pół roku od ich wystąpienia. Wtedy jest 80 proc. szans na wyleczenie. Po roku te proporcje się odwracają: tylko 20 proc. chorych może mieć nadzieję na pozbycie się bólu.

Polska pod względem spożycia leków przeciwbólowych dostępnych bez recepty jest w światowej czołówce. Nie dlatego, że jesteśmy lekomanami. Jedną z głównych przyczyn jest brak innej możliwości leczenia. Aż 80 proc. cierpiących sięga po mało skuteczne w ich wypadku środki, takie jak paracetamol, aspiryna i ibuprofen. Tego rodzaju preparaty są przydatne, ale tylko doraźnie, w razie bólu głowy czy zęba. Na  silniejsze i przewlekłe dolegliwości, takie jak bóle pleców, bóle neuropatyczne (półpasiec) czy zwyrodnienia stawów, potrzeba czegoś mocniejszego. A z tym jest kłopot.

Choć aż 96 proc. leczonych odczuwa ból od umiarkowanego po silny, lekarze przepisują recepty na środki opioidowe jedynie czterem procentom chorych. A na takie bóle nie  pomagają leki dostępne w sklepie czy na stacji benzynowej. Nie zawsze nawet pomagają słabe opioidy, takie jak kodeina i dihydrokodeina. U  wielu chorych konieczne jest użycie morfiny lub oksykodonu. A te leki są stosowane jeszcze rzadziej, najczęściej u umierających.

W polskiej służbie zdrowie pokutuje przekonanie, że „musi boleć". Musi boleć podczas porodu, po operacjach (ból pooperacyjny nie jest uśmierzany u  ponad połowy chorych), musi boleć chorych na nowotwory (cierpi aż  50-80 proc. z nich). Tymczasem na ogół nie musi i nie powinno boleć. W  Europie Zachodniej normą jest wykonanie znieczulenia przed szczepieniem, szczególnie u dzieci (wystarczy użyć żelu przeciwbólowego). W Polsce to  rzadkość. W niektórych szpitalach nie stosuje się znieczulenia nawet przed wykonaniem punkcji lędźwiowej. Jeśli się uśmierza ból, to dopiero wtedy, gdy się pojawi, a nie wcześniej, tak by do niego nie dopuścić.

W układzie nerwowym istnieje „pamięć bólu". Zbyt długo utrzymujące się dolegliwości mogą wywołać zmiany w przewodzeniu impulsów przez komórki nerwowe, co jeszcze bardziej uwrażliwia na ból. Cierpienie na skutek niewłaściwego leczenia może przejść w stan przewlekły. Cierpiący z tego powodu zażywają środki przeciwbólowe, które pomagają tylko na początku. Przykładem są osoby cierpiące na migreny, u których z czasem pojawia się tzw. reakcja odbicia, czego efektem jest migrena napadowa przekształcająca się w trudniejszy w leczeniu ból przewlekły.

Tylko sześć szpitali w Polsce ma wdrożone procedury leczenia bólu w ramach programu „Szpital bez bólu" (zainicjowanego jesienią 2008 r. przez Polskie Towarzystwo Badania Bólu). Nie boli w Wojewódzkim Centrum Medycznym, Szpitalu Wojewódzkim i szpitalu MSWiA w Opolu oraz w  szpitalach powiatowych w Nysie i Strzelcach Opolskich, a od niedawna również w specjalistycznym Szpitalu im. Szczeklika w Tarnowie. W tych ośrodkach w pierwszej dobie po operacji chory co najmniej cztery razy ocenia nasilenie dolegliwości (w skali od 1 do 10). Na tej podstawie są dawkowane leki. – Ból chorego powinien być rutynowo mierzonypodobnie jak temperatura ciała – mówi prof. Jan Dobrogowski, prezes Polskiego Towarzystwa Badania Bólu. Gdy taki monitoring wprowadzono we Francji, liczba chorych uskarżających się z powodu bólu pooperacyjnego zmniejszyła się dziesięciokrotnie. Takie leczenie skraca czas pobytu chorego w szpitalu nawet o połowę. Nie ma przy tym ryzyka, że zostaną zamaskowane powikłania pooperacyjne wymagające natychmiastowej reakcji. To mit, jeden z wielu w leczeniu bólu. Poza bólem jest wiele innych dolegliwości i możliwości diagnozowania, dzieki którym można ocenić stan chorego.

Leczenie przeciwbólowe nie jest też odpowiednio finansowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Dostępne są tylko trzy leki opioidowe: morfina, fentanyl i metadon. Tylko dwa pierwsze są przydatne w  długotrwałej terapii i jedynie morfina może być stosowana doustnie. Silne opioidy, poza nielicznymi wyjątkami, są refundowane tylko u  chorych na nowotwory. Pozostali nie mają zniżki, choć silne bóle odczuwa też wielu chorych cierpiących na bóle neuropatyczne, pleców, artretyzm i  zwyrodnienia stawów. Te pozorne oszczędności doprowadzają do tego, że chorzy biorą zwolnienia lekarskie, przechodzą na rentę lub muszą być leczeni z powodu powikłań po zastosowaniu dużych dawek niewłaściwych leków. W Unii Europejskiej co  roku traconych jest 500 mln godzin pracy, co kosztuje 34 mld euro –  wynika z badań PainStory. Miesięcznik „Rynek Zdrowia" ocenia, że w  naszym kraju te koszty przekraczają 6 mld zł rocznie.

Wciąż pokutuje przekonanie, że silne leki opioidowe to narkotyki, które doprowadzają do  uzależnienia. Tymczasem leczenie bólu morfiną nie doprowadza do  uzależnienia psychicznego. Nie pozostawiają co do tego wątpliwości badania przeprowadzone w USA. Spośród 13 tys. leczonych morfiną chorych jedynie u 4 zaobserwowano objawy uzależnienia. Morfina poza zaparciami nie powoduje żadnych poważnych skutków ubocznych. Można ją bezpiecznie stosować zwłaszcza u starszych osób, u których nie dochodzi do  tolerancji, czyli konieczności zwiększania dawki. Ryzyko uzależnienia jest bardzo małe, zwłaszcza jeśli lek jest podawany doustnie albo w  formie plastrów powoli uwalniających specyfik. Przekonanie o tym jest jednak tak silne, że nawet gdy lekarz zleci podanie opioidu, wielu chorych myśli, że wkrótce umrze i nie ma już dla nich nadziei.

– Lekarze nie tylko nie mają dostatecznej wiedzy o leczeniu bólu, ale są też celowo zniechęcani do przepisywania leków uśmierzających. Wymagana jest specjalna różowa recepta, często dostępna jedynie w biurku kierownika przychodni – mówi prof. Jerzy Wordliczek z Kliniki Leczenia Bólu i  Opieki Paliatywnej Collegium Medicum UJ. Lekarz musi szczegółowo uzasadnić, dlaczego stosuje ten lek. I nie może popełnić błędu (podpisy muszą być czytelne, w czterech miejscach na jednej recepcie trzeba umieścić wykrzykniki). A jeśli lekarz już przebrnie przez te procedury, musi się liczyć z tym, że nadzór farmaceutyczny skontroluje go, czy były podstawy do przepisania leku. Również chory może być szykanowany. Jeśli podczas realizacji recepty farmaceuta zauważy najmniejszy błąd, może wezwać policję. Kłopoty ma też apteka.

Opioidy muszą być przechowywane pod kluczem, najlepiej w kasie pancernej, a w specjalnym dzienniczku trzeba rejestrować każdy ruch poszczególnych opakowań leków. Opioidowe leki przeciwbólowe są traktowane w Polsce jak środki narkotyczne, a nie jak leki. Efekt jest taki, że zużycie opioidówjest u  nas prawie dziesięciokrotnie mniejsze niż w innych krajach. My wydajemy na te leki zaledwie pół euro na mieszkańca, w innych krajach jest to  cztery euro. Jeśli nic się nie zmieni, polska służba zdrowia, podobnie jak dawniej stomatologia, będzie się kojarzyć przede wszystkim z bólem.

Okładka tygodnika WPROST: 41/2009
Więcej możesz przeczytać w 41/2009 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 41/2009 (1394)

  • POCZTA 4 paź 2009, 19:00 Kłopot z Krynicą Z zainteresowaniem przeczytałem felieton Edwarda Lucasa „Kłopot z Krynicą" (nr 40). (...) Krynica jest jednym z najpiękniejszych uzdrowisk w Polsce, które niestety obciążone jest takimi samymi zapóźnieniami... 4
  • Na stronie - Geniusze i plebs 4 paź 2009, 19:00 Jeśli ktoś chce być bogaty, nie powinien iść do polityki. Powinien zostać biznesmenem albo gangsterem. Nie wolno być jednocześnie politykiem, biznesmenem i gangsterem. Ale jeśli czegoś nie wolno, to znaczy, że można. Przynajmniej jeśli się jest w polityce kimś ważnym. I nie... 5
  • Z życia koalicji 4 paź 2009, 19:00 Zbyszek poleciał, Miro i Grześ się trzymają, Rysiek nadal rządzi – to najkrótsze streszczenie naszej nowej rywiniady. Swoją drogą to jednak wzruszające, że wszyscy oni noszą porządne staropolskie imiona. Żaden tam Donald na... 6
  • Z życia opozycji 4 paź 2009, 19:00 Największy poczciwiec w PiS Tadeusz Cymański wierzga. Uważa, że Zyta Gilowska robi z jego solidarnej partii liberalnego drapieżcę gorszego od Platformy Obywatelskiej. Poszła nawet fama, że Cymek miałby opuścić swój ukochany PiS.... 7
  • Dlaczego im wolno bardziej? 4 paź 2009, 19:00 Jaka jest podstawowa różnica między europejskim i amerykańskim społeczeństwem? W tym pierwszym ludziom bogatym i wpływowym uchodzi nieprzestrzeganie prawa. W tym drugim omijanie zasad może kosztować utratę fortuny i wpływów. 8
  • W Ameryce znanym i bogatym wolno mniej 4 paź 2009, 19:00 Rozmowa z prof. Zbigniewem Lewickim, amerykanistą 13
  • Skaner 4 paź 2009, 19:00 14
  • Tusk szuka roboty Cimoszewiczowi 4 paź 2009, 19:00 Rząd Donalda Tuska chciałby wysłać Włodzimierza Cimoszewicza na zagraniczną placówkę – dowiedział się „Wprost”. W grę wchodzą trzy kierunki: USA, Rosja i ONZ. Cimoszewicz może jednak odmówić, bo ma ponoć pretensje o nieudaną kampanię przed wyborami sekretarza... 14
  • Skrzypek lepszy niż Bernanke 4 paź 2009, 19:00 Sławomir Skrzypek, prezes Narodowego Banku Polskiego, okazał się lepszy niż Ben Bernanke, szef Fed, w najnowszym rankingu prezesów banków centralnych. Eksperci miesięcznika „Global Finance" przeanalizowali pracę 31 szefów... 14
  • Marek Edelman nie żyje 4 paź 2009, 19:00 W piątek wieczorem w wieku 87 lat zmarł w Warszawie Marek Edelman, lekarz kardiolog, jeden z przywódców powstania w getcie warszawskim w 1943 r.,działacz opozycji demokratycznej, kawaler najwyższych odznaczeń: Orderu Orła Białego oraz... 15
  • Skiba chwyta 4 paź 2009, 19:00 „Chwyty codzienne" to nowy program satyryczny Krzysztofa Skiby (felietonisty „Wprost") i Maćka Kraszewskiego (satyryka m.in. z radiowej Trójki). Audycja jest serią komentarzy na temat najśmieszniejszych wydarzeń... 15
  • Puls gospodarki 4 paź 2009, 19:00 Bezrobocie w strefie euro będzie rosnąć do późnych miesięcy 2011 roku. Najgorsze wciąż przed nami - Jean-Claude Juncker, premier Luksemburga Zakupy z „Wprost" Z myślą o tych, którzy szukają najwyższej jakości produktów... 22
  • Hazardowa zagrywka Tuska 4 paź 2009, 19:00 Kiedy marszałek Piłsudski podpisywał z Niemcami w 1934 r. deklarację o nieagresji, to nie dlatego, że wierzył, iż uchroni ona polskie granice przed napaścią sąsiada. Zrobił tak, by… o swoje granice zaczęli się martwić także Francuzi. W polityce trzeba być taktykiem.... 24
  • Spółdzielcy z Platformy 4 paź 2009, 19:00 PO wchodzi w okres transformacji: od absolutyzmu do czegoś, co można by nazwać monarchią spółdzielczą. Władca nadal jest jeden, ale coraz więcej do powiedzenia mają polityczne spółdzielnie zawiązywane na dworskim zapleczu. 28
  • Rolowanie młodych 4 paź 2009, 19:00 Ubóstwo ma ponoć pomarszczoną twarz emeryta: nie stać go na leki, a na obiad je chleb z serkiem topionym. Ale gdy pozbyć się emocji i spojrzeć obiektywnie, najliczniejszą grupę biednych stanowią dziś młode rodziny. A poza sobą mają na utrzymaniu jeszcze… emerytów. 30
  • Kochanica Araba 4 paź 2009, 19:00 Co najmniej kilka tysięcy Polek zostawiło serca (a często i rozum) w Szarm el-Szejk czy Hurghadzie. I wiele pożałowało, że uległo miłości do Egipcjan. „Oni mają w sobie urok, który przyciąga. Wiedzą, co zrobić, żeby kobieta czuła się jak księżniczka. Polacy niestety tego... 32
  • Blogi tygodnia 4 paź 2009, 19:00 W ubiegłym tygodniu polskich blogerów interesował selekcjoner kadry piłkarzy Stefan Majewski, zarabianie na grypie oraz znikające lotnisko w Islandii. Oto najciekawsze wpisy tygodnia z Blogbox.com.pl. 34
  • Zapytaj wprost - Nie akceptuję palikotyzacji 4 paź 2009, 19:00 Na pytania czytelników internetowego wydania „Wprost” odpowiada Bronisław Komorowski, marszałek Sejmu, wiceprzewodniczący Platformy Obywatelskiej. 34
  • Plus ujemny - Jawny bąk 4 paź 2009, 19:00 Puszczenie bąka kosztuje w Austrii 50 euro. Mandat w takiej wysokości musiał zapłacić pewien 19-letni Austriak za to, że „wydalił gazy w pobliżu funkcjonariusza na służbie” – jak doniosła prasa. Wydaje się to śmiechu warte, a tymczasem policjant wycenił to... 36
  • Dokąd zmierza polskie kino 4 paź 2009, 19:00 Najsłynniejszą opinię na temat kondycji polskiego kina wygłosił nie zawodowy krytyk, ale inżynier Mamoń w filmie „Rejs”.Wyszło na to, że z kinem jest niedobrze. Czy teza Mamonia jest nadal aktualna? 41
  • Pan Samochodzik 4 paź 2009, 19:00 Odmówił przyjęcia 20 mld dolarów od rządu, zamknął kilkanaście fabryk i zwolnił tysiące ludzi, a firmę uczynił tak transparentną, że jej konkurenci wiedzą o niej więcej niż o sobie. Paradoksalnie to właśnie dzięki tym niepopularnym metodom zarządzania Alana R.... 48
  • Bogata Polska 4 paź 2009, 19:00 Jesteście już wystarczająco bogaci, by przestać korzystać z pomocy Banku Światowego – mówią jego szefowie. Przekonują, że zamiast zaciągać kolejne pożyczki, powinniśmy już przejść na stronę państw, które dają pieniądze na walkę z kryzysem oraz biedą. Co moglibyśmy z tego... 52
  • Dźwięk mayonesa 4 paź 2009, 19:00 Choć polscy muzycy nie robią raczej światowej kariery, muzycy zagraniczni robią ją, grając na polskich instrumentach. A bogaci audiofile wydają setki tysięcy dolarów, żeby móc posłuchać ich nagrań na polskich odtwarzaczach i z polskich kolumn. 54
  • Oszczędny, czyli bogaty 4 paź 2009, 19:00 Dotychczasowi liderzy mogą się pogrążyć w długotrwałej stagnacji gospodarczej, natomiast pałeczkę przejmą kraje szybko rozwijające się, w tym Polska. Na naszych oczach zmienia się podejście do wydawania i oszczędzania, już nie narodów, ale całego świata. 56
  • Bubel społeczny 4 paź 2009, 19:00 Zwalczanie patologii i propagowanie zdrowego trybu życia to główne cele kampanii społecznych, na które w Polsce wydaje się około pół miliarda złotych rocznie. W większości wypadków są to pieniądze wyrzucone w błoto. 58
  • Głos z Ameryki - Pokrzywdzeni pomocą 4 paź 2009, 19:00 Amerykanów trafnie opisuje stwierdzenie, że na ogół stają po stronie słabszego. Ale często trudno powiedzieć, kto w gruncie rzeczy jest słabszy albo co jest tego powodem. 60
  • Pokonać ból 4 paź 2009, 19:00 Co piąty dorosły Polak cierpi na chorobę, która nie jest leczona, bo nie ma jej w żadnych statystykach medycznych. Gdyby tak lekceważąco postępowano ze świńską grypą, wybuchłby międzynarodowy skandal. Ale przewlekłym bólem nikt się nie przejmuje. Nikt nie przejmuje się ośmioma... 63
  • Masakra na obcasach 4 paź 2009, 19:00 Co trzecia kobieta kupuje buty, które ją uciskają. Bo głównym kryterium zakupu jest nie wygoda, ale wygląd. W Wielkiej Brytanii 80 proc. pań ma problemy ze stopami. Równie często cierpią Polki. 66
  • Szkodliwe na zdrowie 4 paź 2009, 19:00 Rozmowa z prof. Sureshem Rattanem, fizjologiem z Aarhus University w Danii 68
  • Fałszywy miernik 4 paź 2009, 19:00 Po porannej toalecie siadasz i opierasz się całą powierzchnią wyprostowanych pleców. Odpoczywasz trzy minuty. Głęboko nabierasz powietrza i wypuszczasz je. Dopiero wtedy mierzysz ciśnienie krwi. Jeśli nie przestrzegasz tych zasad, otrzymujesz niewiarygodny wynik. Jednak nawet... 70
  • Śpioch w łóżku 4 paź 2009, 19:00 Po mile spędzonym wieczorze jesteśmy nastawieni na seks. Z osobą akceptującą tę potrzebę udajemy się do łóżka, a ona... zasypia. I nie można jej obudzić. Jak się zachowują partnerzy w takich sytuacjach? 72
  • Moda jaskiniowa 4 paź 2009, 19:00 Ludzie używali włókna lnu do produkcji tkanin już co najmniej 35 tys. lat temu. Wskazuje na to odkrycie w jaskini Dzudzuana w Gruzji, którego dokonali Ofer Bar-Yosef z Uniwersytetu Harvarda i Tengiz Meshveliani z Państwowego Muzeum Gruzji. Dotychczas uważano, że człowiek... 74
  • Tajemnica Marsa 4 paź 2009, 19:00 Wiemy już, dlaczego powierzchnia Czerwonej Planety jest czerwona. Mars zawdzięcza swoją barwę zachodzącym na nim procesom geologicznym, a nie występującej na jego powierzchni wodzie. 77
  • Twierdza informatyczna 4 paź 2009, 19:00 Czy w stolicy Dolnego Śląska powstanie w 2010 r. mała Dolina Krzemowa? Dzięki inwestycji w centrum informatyczne firma IBM liczy na to, że dwa tysiące dobrze wykształconych, znających języki obce, młodych pracowników, głównie informatyków, za mniejsze pieniądze niż na... 78
  • Polska demokracja działa dobrze 4 paź 2009, 19:00 Liberalna demokracja jest najlepszym systemem dla rozwiniętych krajów i nowoczesnych społeczeństw - mówi "Wprost" Francis Fukuyama, wybitny politolog i autor "Końca historii". 79
  • Europa musi być twarda wobec Rosji 4 paź 2009, 19:00 Ani USA ani Europa Zachodnia nie zachowują się jak sprzymierzeńcy krajów należących niegdyś do rosyjskiej strefy wpływów-mówi "Wprost" Robert" Kagan, jeden z najbardziej wpływowych amerykańskich neokonserwatystów. 81
  • Ostrogi Merkel 4 paź 2009, 19:00 – Jesteśmy w Niemczech. Tu mówi się po niemiecku… – stwierdził przyszły wicekanclerz i szef dyplomacji Guido Westerwelle. Zareagował tak na pytanie zadane w języku angielskim przez zagranicznego korespondenta po zwycięstwie wyborczym liberałów (FDP). Co się... 83
  • Wicekanclerz z małżonkiem 4 paź 2009, 19:00 Jest doktorem prawa, ulubieńcem mediów, kieruje partią z ponadstuletnią tradycją. Ale 47-letni Guido Westerwelle dopiero dziś spełnia swoje marzenia. Lada chwila może zostać wiceszefem niemieckiego rządu i ministrem spraw zagranicznych RFN. Na przeszkodzie może stanąć tylko... 85
  • Muskułki Rosji 4 paź 2009, 19:00 Ponad 12 tys. białoruskich i rosyjskich żołnierzy, 220 czołgów, 470 transporterów opancerzonych i 60 samolotów różnego typu broniło we wrześniu Białorusi przed „nieokreślonym przeciwnikiem”, który uderzył z terytorium Polski. Manewry „Zachód 2009” to... 87
  • Prawdziwy dowódca powstania 4 paź 2009, 19:00 Czwartego i piątego października 1944 r. opuszczali Warszawę. Szli w szeregach – umęczeni żołnierze Warszawskiego Korpusu Armii Krajowej, warszawscy powstańcy. Ranni, brudni, z bronią kurczowo przyciśniętą do piersi. Szli przejściem pod Politechniką, ul. Grójecką. 89
  • RECENZJE 4 paź 2009, 19:00 Muzyka Hip-hop patriotyczny Muzyka „okolicznościowa" bez reszty była zawłaszczona przez kombatantów, „poważnych" twórców i patriotyczną młodzież. Subkulturowcy nawet w najczarniejszą noc stanu wojennego trzymali... 91
  • Stulecie przyszłości 4 paź 2009, 19:00 Futuryzm narodził się z natchnienia szaleńczą jazdą samochodem. Wedle zapewnień jego przywódcy, poety Filippo Tommaso Marinettiego, w trakcie takiego rajdu on i przyjaciele przejeżdżali psy, wpadali do rowu, nurzali się w błocie i rozkoszowali rykiem motoru. 93
  • Od babci dla wnuczka – 10 przykazań młodego desingu 4 paź 2009, 19:00 Wszystko było trochę mniejsze i skromniejsze. Podczas tegorocznego London Design Festival pałeczkę z rąk potentatów przejęli młodzi projektanci. Nowe pokolenie, wychowane w duchu ekologii i zrównoważonego rozwoju, wydaje się sądzić, że wszystko już zaprojektowano i nie warto... 95
  • Piękny i ociężały 4 paź 2009, 19:00 Lexus zrobił interes życia. Swojemu najmniejszemu i najtańszemu modelowi IS obciął dach, zaspawał parę drzwi oraz wstrzyknął pod karoserię 170 kg tłuszczyku. Potem wycenił te „bajery” na nieprawdopodobne 67,1 tys. zł i… teraz nie może się opędzić od klientów. 96
  • Sexy pralka 4 paź 2009, 19:00 Seks sprzedaje wszystko. Pełno go w sztuce, modzie, architekturze czy reklamie. Teraz o tej starej prawdzie przypomnieli sobie designerzy, którzy projektują przedmioty codziennego użytku. Ale czy można skrzyżować zmysłową bieliznę z pralką? Okazuje się, że można. 98
  • Bruksela – dyskretny urok burżuazji 4 paź 2009, 19:00 „To nie jest fajka” – taki napis widnieje na słynnym obrazie belgijskiego malarza René Magritte’a, znajdującym się w Muzeum Sztuki w Los Angeles. Jak na prawdziwego surrealistę przystało, twórca pokazał na nim właśnie… fajkę. Na szczęście, aby... 101
  • Międzygórze, czyli perła Sudetów 4 paź 2009, 19:00 Księżna Marianna Orańska zmieniła Międzygórze w krainę królewny Śnieżki i krasnoludków. Wszystko po to, by urządzać tu schadzki z koniuszym. Ale perłę Sudetów warto odwiedzić nie tylko dla unoszącej się nad nią bajkowo-onirycznej atmosfery. 103
  • Skibą w mur - Niech sczezną artyści! 4 paź 2009, 19:00 Wit Stwosz, wybitny rzeźbiarz, autor m.in. ołtarza mariackiego w Krakowie, po powrocie do rodzinnej Norymbergi popadł w finansowe tarapaty. Oszukany przez kupców sfałszował weksel i gdy rzecz wyszła na jaw, musiał uciekać. Jako zbieg zawarł ugodę z poszkodowanym i wrócił do... 107

ZKDP - Nakład kontrolowany