Polskości zapach nieodnaleziony

Polskości zapach nieodnaleziony

Dodano:   /  Zmieniono: 

W1989 r. mogło się nam jeszcze wydawać, że Polskę lepszą od tej, w której do tej pory żyliśmy, wymyślą wespół Poeta, Mędrzec i Filozof. Że przechadzając się pod rękę po oczyszczonym ze śmieci niewoli i upodlenia prospekcie dziejów, stworzą definicję nowoczesnego Polaka. Uwolnioną i od dawnych zabobonów – już teraz przeterminowanych, i od niegdysiejszych lęków – szczęśliwie dziś zaleczonych, i od zawstydzających małości – heroicznie przez nas wreszcie przezwyciężonych.

W 1989 r. mogliśmy jeszcze żywić nadzieję, że z dyskusji Poety, Mędrca i Filozofa zrodzi się jakość nowa i piękna. Że ów uczciwy dyskurs intelektualnych elit – pomny zarówno naszych warcholskich ułomności, jak i rycerskich wzniosłości – pomoże zrozumieć Polakom, kim są, a zwłaszcza kim stać się powinni w czasach poniewoli. Że ów artystyczno-etyczno-filozoficzny ferment – świadomy wyzwań, jakie stają przed narodem, budującym po latach upokorzeń państwo wolne nie tylko od obcego jarzma, ale również od własnych grzechów – pozwoli wytyczyć nową mapę drogową polskości. Niestety, tak się nie stało.

Kto zawinił, dziś nie ma znaczenia. Znaczenie ma, że weszliśmy w nowe tysiąclecie z żenującą naiwnością, iż dla ojczyzny odbudowania wystarczy wyjąć z szaf zakurzone kontusze przodków, wbić się w wyciągnięte z zagrzybiałych skrzyń zbroje i husarskie skrzydła, przeczyścić ludwikiem zaśniedziałe szable i bandolety, zdjąć pajęczynę z pożółkłych brewiarzy, powtarzać zaklęte w nich modlitwy bez konieczności rozumienia łaciny i wymazać swoje nazwiska z „Liber chamorum”, dopisując je do herbarzy. Czyli że wystarczy zanurzyć się w owej polskości antycznej, co obmywała Polaków z czasów wielkich i szczęśliwych, a wrzody – te, którymi nas zainfekowała kurwa-niedola – uzdrowią się same.

Ale tak jak nie da się wejść dwa razy do tej samej rzeki, tak nie da się wejść dwa razy do tej samej polskości. Bo ta niegdysiejsza polskość, którą dziś próbujemy naiwnie zawracać kijem, ta z bursztynowym świerzopem i dzięcieliną, bezpowrotnie odpłynęła.

To naprawdę zdumiewające, że od 1989 r. minęło ćwierć wieku, a w Polsce nie doszło do poważnego dyskursu (ja tu nie mówię o połajankach i opluwaniach), który próbowałby zdefiniować rzecz podstawową: co znaczy być Polakiem dziś? Kto to jest współczesny Polak? Wobec jakich wartości należy budować polskość w XXI w.? Gdzie jest nasze Sèvres, w którym skrywa się wzorzec nowoczesnej polskości? Na ile jej dawne definicje mogą współtworzyć tę polskość współczesną, a na ile ją wykrzywiają? Co zostawić, a co odrzucić? Co dodać? I jak? Tych pytań jest zresztą znacznie więcej. Być może większość nie została jeszcze postawiona, ale to wcale nie znaczy, że – na podobieństwo galaktyk ciągle jeszcze nieodkrytych – nie istnieją. Lub że nie mają wpływu na ogólne losy polskiego wszechświata. Bo grawitacja, jak wiadomo, działała nawet wówczas, gdy Ziemia była płaska.

Jest druga dekada XXI w., a my ciągle posługujemy się definicją polskości napisaną wiele stuleci temu: Polakiem się jest, jeśli się nie jest… I tu puste miejsce na wpisanie dowolnego słowa, którego pojawienie się determinowane jest kolejną bolesną doraźnością: Polakiem człowiek się staje, będąc Niemoskalem, Nieniemcem, Niekalwinem, Nieżydem, Niepedałem itd. Oczywiście to bardzo stara i naturalna opozycja – od czasów pierwotnych pojęcie „swój” definiowane było przez „obcy”. Ale przecież polskość to rzeczywistość znacznie subtelniejsza, przynależna nie do kategorii genonarodowych, ale etnokulturowych, a te konstytuować się powinny nie dzięki prostackiemu rozpoznawaniu zapachu własnego moczu, ale przez umiłowanie pieśni i legend, które owemu zapachowi potrafiły nadać wymiar poezji.

Niestety, my zapachowi nadwiślańskiego moczu nigdy nie potrafiliśmy nadać wymiaru poezji. I dlatego do dziś musimy rozpoznawać polskość jedynie poprzez wzajemne obwąchiwanie tyłków w poszukiwaniu moczu obcego. I to dopiero brak cudzego zapachu daje nam glejt do wspólnoty. Wytworzyliśmy specyficzną umiejętność – więcej umiemy powiedzieć o komponentach, które składają się na specyficzne wapory Niemców, Rosjan czy Żydów, niż o zapachu własnym. No bo jak pachnie nam polskość? Pewne jest, że nie tak jak francuskość Francuzom – wyróżnieniem. Raczej piętnem, specyficznym naznaczeniem, które przyjmuje się w Polsce na sposób dwojaki: ostentacyjnie (blizna z wojny) albo wstydliwie (garb po przodkach). W dodatku ta dychotomia określa jedynie Polaków, którzy w 1989 r. czekali na Poetę, Mędrca i Filozofa. Bo młodsi, wyjeżdżający dziś z Polski masowo i na zawsze, porzucają tę naszą wyśnioną polskość – która nie pachnie im w ogóle – bez cienia żalu. Niczym zbędną wylinkę z czasów larwalnych. ■

Więcej możesz przeczytać w 5/2014 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 5/2014 (1613)

  • Nie linczujmy Trynkiewicza 26 sty 2014, 20:00 Jeśli nie możemy go zabić, to zróbmy z niego wariata i wsadźmy go do psychiatryka. Na taki pomysł wpadli politycy. W środę weszła w życie ustawa, która umożliwia umieszczanie przestępców w zakładach psychiatrycznych, jeżeli biegli... 6
  • Sen o Ukrainie 26 sty 2014, 20:00 Za co giną dziś Ukraińcy? Po pierwsze: nie tylko Ukraińcy. Pierwsze dwie ofiary euromajdanu to urodzony na Ukrainie syn ormiańskich rodziców oraz Białorusin, który przybył na Ukrainę w 2005 r. Po drugie: nie wyobrażajmy sobie, że... 6
  • Skaner 26 sty 2014, 20:00 POLITYKA Bieńkowska popsuła suwak Premier zrezygnował z koncepcji tzw. suwaka na listach do europarlamentu – ustalił „Wprost”. Chodzi o taki kształt list wyborczych, na których nazwiska mężczyzn i kobiet układane są... 8
  • Ukraina we krwi 26 sty 2014, 20:00 Czy w Europie powstaną wkrótce nowe państwa? Po śmiertelnych strzałach w Kijowie podział Ukrainy staje się coraz bardziej realny. 12
  • Więzienie za 15 milionów 26 sty 2014, 20:00 W ośrodku wywiadu w Starych Kiejkutach na Mazurach w latach 2002-2003 działało tajne więzienie CIA. Jest coraz więcej dowodów na prawdziwość tej tezy. 16
  • Powrót Dochnala 26 sty 2014, 20:00 Marek Dochnal wrócił do gry. I zaczął robić intratne interesy przy państwowych przetargach. 18
  • Oszukane 26 sty 2014, 20:00 Małgorzata Herde, najsłynniejsza agentka celebrytek, w tym córki byłego prezydenta Oli Kwaśniewskiej, nie rozliczyła się ze swoimi klientkami z setek tysięcy złotych. Jak przez lata udawało jej się brylować na salonach? I dlaczego w jej sprawie zapanowała zmowa milczenia? 20
  • Bitwa o Śląsk 26 sty 2014, 20:00 – Śląsk nie może być wieczną kolonią Polski – mówi senator Kazimierz Kutz, kandydat Twojego Ruchu do europarlamentu. 24
  • Przekręt w Kolejach Śląskich 26 sty 2014, 20:00 Zróbmy sobie własne koleje na Śląsku – pomyślało kilku polityków PO i szybko przeszli do realizacji planu. Dziś owym planem zajmuje się prokuratura. 27
  • Kisiele wręczone 26 sty 2014, 20:00 Redaktor naczelny „Gazety Wyborczej” Adam Michnik, były minister finansów Jacek Rostowski i właściciel firmy obuwniczej CCC Dariusz Miłek odebrali Nagrody Kisiela 2013 podczas uroczystej gali w Bibliotece Uniwersytetu... 30
  • Trzy Gosiewskie w jednym PiS 26 sty 2014, 20:00 W Prawie i Sprawiedliwości wybuchła wojna o prawo do posługiwania się marką „Gosiewski”. Spór dotyczy rodziców oraz pierwszej i drugiej żony zmarłego polityka. 32
  • Zakręceni historią 26 sty 2014, 20:00 Nie chcemy być znikąd – mówią młodzi Polacy. I stają się ODKRYWCAMI HISTORII. Często tej najbliższej, najbardziej lokalnej. 36
  • Józek lubi na bogato 26 sty 2014, 20:00 JANUSZ JÓZEFOWICZ od zawsze wierzył w swój geniusz i nieomylność. I bardzo nie lubi krytyki. 38
  • Pomysł to za mało 26 sty 2014, 20:00 Z brukselskich targów wynalazczości Polacy wrócili z workiem trofeów. Ale POLSKIE PATENTY, chociaż genialne, rzadko mają szansę na realizację. 40
  • Ksiądz Oko i jego „Młot na czarownice” 26 sty 2014, 20:00 Mija właśnie 400 lat od polskiego wydania „Młota na czarownice”, wielkiego dzieła dwóch dominikańskich inkwizytorów Institorisa i Sprengera, które stworzyło teoretyczny i religijny fundament dla wymordowania setek tysięcy... 44
  • Jestem fanatycznym kibicem 26 sty 2014, 20:00 Jako przedsiębiorca wiem doskonale, ILE KOSZTUJE SUKCES I JAK GORZKI MOŻE BYĆ SMAK PORAŻKI – mówi Jan Kulczyk, przewodniczący Rady Patronów Polskiego Komitetu Olimpijskiego. 46
  • Sport to biznes 26 sty 2014, 20:00 Nieważne, czy na pudle, czy bez medalu. Polscy przedsiębiorcy chętnie wykładają pieniądze na sport. BO BYCIE SPONSOREM TO CORAZ LEPSZY BIZNES. 48
  • Pieniądze wchodzą w grę 26 sty 2014, 20:00 ZAWODOWY SPORT TO WIELKIE PIENIĄDZE, wielkie emocje i ogromne zainteresowanie. Sponsoring sportu przynosi większe korzyści niż inne działania marketingowe. 50
  • Okna na piłkę 26 sty 2014, 20:00 Niewiele polskich firm wybiera tak zdecydowane, ale jednak RYZYKOWNE ROZWIĄZANIA SPONSORINGOWE jak polska firma produkująca okna. Oknoplast postawił na piłkę nożną. 52
  • Paliwo dla sportu 26 sty 2014, 20:00 Gdyby nie ZAANGAŻOWANIE DUŻYCH KONCERNÓW PALIWOWYCH, takich jak Orlen, sport motorowy w Polsce nie wyglądałby tak, jak wygląda. 54
  • Żółta koszulka sponsora 26 sty 2014, 20:00 Sponsorzy wielkich wyścigów kolarskich są jak bohaterowie drugiego planu. Kiedy wyścig rusza, NA PIERWSZYM MIEJSCU SĄ EMOCJE I SPORTOWA RYWALIZACJA. Bannery reklamowe, balony, napisy są tłem. Ale bez nich ani rusz. 56
  • Sport masowy - inwestycja z odroczonym zwrotem 26 sty 2014, 20:00 ROK 2013 BYŁ W POLSCE OKRESEM BIEGOWEGO BOOMU. Tylko w dziesięciu największych biegach w Polsce wzięło udział prawie 74 tys. biegaczy. 60
  • Energia do działania 26 sty 2014, 20:00 SPORT TO NIE TYLKO RYWALIZACJA, nie tylko dbałość o dobrą formę fizyczną. To przede wszystkim nauka dyscypliny, pokory i pracy w zespole. Warto wpajać te wartości już od najmłodszych lat. 62
  • Podsłuchiwany, podsłuchiwana 26 sty 2014, 20:00 MEC. ROBERT NOGACKI - jeden z najlepszych ekspertów w zakresie bezprawia urzędniczego – ocenia wydarzenia przez pryzmat interesów klientów swojej kancelarii. 65
  • Polskości zapach nieodnaleziony 26 sty 2014, 20:00 W1989 r. mogło się nam jeszcze wydawać, że Polskę lepszą od tej, w której do tej pory żyliśmy, wymyślą wespół Poeta, Mędrzec i Filozof. Że przechadzając się pod rękę po oczyszczonym ze śmieci niewoli i upodlenia prospekcie... 66
  • Bolesne porody 26 sty 2014, 20:00 W dobrze wyposażonych nowoczesnych szpitalach proste porody kończą się tragicznie. Lekarze, którzy do tego doprowadzają, nie ponoszą żadnych konsekwencji. 68
  • Lekarza wszyscy będą kryć 26 sty 2014, 20:00 – Wydaje mi się, że ordynator tylko czekał na łapówkę – mówi Bartłomiej Bonk, ojciec półtorarocznej Julki cierpiącej na porażenie mózgowe w wyniku urazu okołoporodowego. 71
  • Bez znieczulenia 26 sty 2014, 20:00 Dlaczego procesy trwają dziesięć lat? Bo sąd czeka na kolejne opinie biegłych lekarzy. A te często są byle jakie. 72
  • Precz z królem 26 sty 2014, 20:00 Notowania JUANA CARLOSA nigdy nie były tak niskie. Hiszpanie coraz częściej podważają sens istnienia monarchii. 76
  • Gra wysokiego ryzyka 26 sty 2014, 20:00 Stary numer z drobnym drukiem i gwiazdką? A może lokata, przez którą stracisz wszystkie oszczędności? Oto jak banki kantują nas za naszymi plecami. 80
  • Jaka energia dla Europy 26 sty 2014, 20:00 Unia Europejska zużywa jedną piątą energii produkowanej na świecie. Niestety, w znacznym stopniu musi ją importować. 86
  • Globalny głód energii 26 sty 2014, 20:00 Globalny popyt na energię będzie rósł, w ciągu 20 lat zwiększając się o jedną trzecią. Nadal ogromną rolę w jego zaspokajaniu będą odgrywały paliwa kopalne, w tym gaz. 91
  • Polskie dylematy 26 sty 2014, 20:00 Węgiel, ropa naftowa i gaz. To hierarchia ważności surowców energetycznych w Polsce. O ile węgla mamy pod dostatkiem, o tyle gaz i w szczególności ropa naftowa to surowce, które musimy kupować od innych. 92
  • Seks na inteligencję 26 sty 2014, 20:00 Seks to nie tylko przyjemność. To także sprawniejsze myślenie i zapamiętywanie. Co robić, aby UPRAWIANIE ROZPUSTY I POPRAWIANIE IQ szły z sobą w parze? 94
  • Kocham emocjonalny hard core 26 sty 2014, 20:00 Amerykanie zrobiliby już o losach Ryszarda Kuklińskiego kilka filmów. U nas przez dekadę, jaka minęła od jego śmierci, rosły tylko spory – mówi aktor MARCIN DOROCIŃSKI, który zagrał rolę pułkownika w filmie „Jack Strong”. 96
  • Monstrum na miarę naszych możliwości 26 sty 2014, 20:00 Legenda żyje. „JA, FRANKENSTEIN” Stuarta Beattiego, choć tandetny, potwierdza siłę genialnej opowieści Mary Shelley. 100
  • Kalejdoskop kulturalny 26 sty 2014, 20:00 TEATR Caryca jest naga Nie ma wyjścia: jeżeli chce się zobaczyć najciekawszy i jednocześnie najbardziej wywrotowy spektakl historyczny sezonu, koniecznie trzeba się wybrać do Kielc. „Caryca Katarzyna” w Teatrze im. Stefana... 102
  • Bomba tygodnia 26 sty 2014, 20:00 To już jest koniec... 19 stycznia – ta data przejdzie do historii show- -biznesu. Edyta Herbuś wysłała oświadczenie, w którym poinformowała, że zakończyła współpracę ze swoją menedżerką. Potem zrobiła to Karolina Malinowska.... 106