Z laską w kinie

Z laską w kinie

EUROPA SIĘ STARZEJE, A FILMOWCY TO DOSTRZEGAJĄ. Pokazują starość XXI w. Zwykle bardziej komfortową niż kilkanaście lat temu. Ale też bardziej samotną.

Pielęgniarka z domu starców wtyka 100 świeczek w tort, sanitariusz otwiera drzwi do pokoju, śpiewając norweski odpowiednik „Happy Birthday”. To początek „Stulatka, który wyskoczył przez okno i zniknął” – filmu Felixa Herngrena (na ekranach kin) i bestsellerowej książki Jonasa Jonassona. Czarnej komedii o mężczyźnie, który postanawia porzucić kierat dietetycznych posiłków i zabiegów, aby ruszyć w świat i znów oddychać pełną piersią. Reżyser proponuje absurdalną, groteskową opowieść z przewrotnie zmienioną historią XX w. w tle. Śmiech jednak nie zagłusza we współczesnym kinie dylematów starzejących się społeczeństw.

Amerykańskie studia zarabiają, sięgając po tzw. siwe dolary. Proponują dojrzałym widzom romanse jak dla nastolatków, tyle że bohaterowie owych love story za kolację przy świecach płacą z emerytury. Ale w Europie powstaje coraz więcej dobrych filmów o starych ludziach. W międzynarodowym konkursie ostatniego, 54., Krakowskiego Festiwalu Filmowego znalazły się aż trzy obrazy o osobach po osiemdziesiątce, organizatorzy sierpniowego Transatlantyku stworzyli specjalną sekcję Kino Trzeciego Wieku. Zmienia się ton mówienia o seniorach.

APARTAMENT OPIEKI

– Przed kursem socjologii starości robię wśród studentów ankietę – opowiada prof. Piotr Czekanowski z Uniwersytetu Gdańskiego. – Kiedyś na pytanie, co chcieliby przejąć od pokolenia swoich dziadków, odpowiadali niekiedy: „majątek”, a w rubryce „cechy starszych ludzi” pisali często „wścibskość, złośliwość i kłótliwość”. Do niedawna późny wiek kojarzył nam się głównie z chorobą i demencją. Dzisiaj ten obraz się zmienia. Nie tylko żyjemy dłużej, ale i dłużej pozostajemy sprawni. Seniorzy aktywniej uczestniczą w życiu społecznym. Przestajemy myśleć stereotypami.

Nic dziwnego. W Unii Europejskiej obywatele powyżej 65. roku życia stanowią już ponad 17 proc. ludności, a liczba starszych ludzi od początku lat 90. zwiększyła się o jedną piątą. W kinie, zarówno fabularnym, jak i dokumentalnym, o dojrzałych bohaterach opowiadają doświadczeni reżyserzy i świeżo upieczeni absolwenci szkół filmowych. Włas ne pokolenie portretował w swoim ostatnim filmie „Życie Rileya” Alain Resnais, generację rodziców Michael Haneke w „Miłości”, teraz Daniel Abma i Florian Lampersberger w „Holanda del Sol” czy Håvard Bustnes we „Wściekłych babciach” (oba prezentowane na festiwalu w Krakowie) przyglądają się rówieśnikom swoich dziadków.

Coraz częściej akcja filmów rozgrywa się w domach spokojnej starości. Tyle że przestają one być miejscem zesłania, stają się wyborem. We francuskim „Zamieszkajmy razem” Stéphane’a Robelina grupa przyjaciół postanawia stworzyć miejsce, w którym razem spędzi jesień życia. Bohaterowie „Kwartetu”, brytyjskiego debiutu reżyserskiego Dustina Hoffmana, to mieszkańcy specjalnej placówki dla starych muzyków. Ich dni upływają monotonnie, w rytmie posiłków. Dopiero gdy postanawiają odzyskać pasję i organizują charytatywny koncert – odżywają. Uczą się od nowa odczuwać radość. Choć co jakiś czas pod oknem wiktoriańskiego dworku staje karetka pogotowia. – W badaniach wyraźnie widać, jak zmienia się podejście do tego typu ośrodków – mówi prof. Czekanowski. – Przestają one być postrzegane jako instytucje totalne i poczekalnie przed śmiercią. Także w Polsce. Najstarsi respondenci nie chcą za żadne skarby znaleźć się w takim miejscu. Ale młodsi seniorzy dopuszczają już taką możliwość. Dostrzegają nowe modele ośrodków opieki, choćby domy rodzinne. Na Zachodzie, w Skandynawii powstają całe centra dla ludzi dojrzałych.

Właśnie takie osiedle pokazują reżyserzy w pełnometrażowym dokumencie „Holanda del Sol”. W hiszpańskim Benidormie ścierają się dwa światy. Pierwszy to modne imprezownie, do których przyjeżdżają młodzi. Drugi – kolonie apartamentowców dla osób starszych, głównie z Holandii. Pensjonariuszemają tam niewielkie mieszkania, ale wciąż pozostają pod opieką medyczną, zapewnia im się jedzenie, pranie, sprzątanie. – Zapamiętałem widok tego miasta z sobotniego teleturnieju, w którym wyjazd do Benidormu, małego Amsterdamu dla seniorów na hiszpańskim wybrzeżu, był główną nagrodą – tłumaczy Abma. – Zastanawiałem się, dlaczego Holendrzy decydują się żyć w tych ośrodkach. Czy rzeczywiście przyjemniej się starzeć i odchodzić w społeczności?

Abma i Lampersberger pokazują, jak pensjonariusze tworzą wspólnotę. Dyskutują, śpiewają, grają w domino. Opowiadają o swoich bliskich: młodym 53-letnim mężu albo trzech pochowanych siostrach. Mężczyzna, który właśnie odkrył Boga, przyjmuje chrzest w basenie. Wszyscy tańczą na dansingu. Ci sprawniejsi uprawiają fitness na plaży. – Biorę udział w takich zajęciach od 25 lat, ale już przestałam je prowadzić – mówi prawie stuletnia bohaterka, świeżo po wymianie biodra. Filmowi seniorzy się emancypują. Nadrabiają czas, który w pędzącym życiu stracili.

Kanadyjki z norweskich „Wściekłych babć” działają w ruchu Raging Grannies – starszych kobiet protestujących przeciw wyzyskowi i bezdusznej gospodarce. Na wózkach, bez których nie mogłyby się poruszać, biorą udział w manifestacjach i marszach, dzwonią do instytucji finansowych, bo „są na emeryturze i mają czas”, ale – jak podkreślają – wypowiadają się w imieniu wielu. Bohaterka „Tajemnicy Filomeny” Stephena Frearsa dopiero po pół wieku znajduje siłę, by wyjawić prawdę o krzywdzie, jaką wyrządzono jej w młodości. I razem z dziennikarzem poszukuje odebranego jej przez Kościół syna. – Ja sam dopiero po siedemdziesiątce zrozumiałem, co znaczy czas, i nauczyłem się żyć – mówił mi w wywiadzie dla „Wprost” po premierze „Kwartetu” Dustin Hoffman. Na ekranie odbija się rozwój całej gałęzi gospodarki adresowanej do osób starszych. Bohaterowie uczestniczą w kulturze, podróżują. Nawet jeśli czasem ich wybory są ślepą uliczką: jak w dwóch głośnych filmach o dojrzałych Europejkach, które szukają miłości w objęciach młodych chłopców z Afryki: „Na południe” Laurenta Canteta i „Raj: miłość” Ulricha Seidla. Francuz i Austriak pokazali plaże pełne białych, zaawansowanych wiekiem kobiet z Europy i młodych, wysportowanych czarnoskórych tubylców, prezentujących się jak towary na targu.

CIENIE

Ale ten obraz szczęśliwej aktywnej starości byłby nieprawdziwą bajką. Nowe trendy to próba obrony przed samotnością. I filmowcy to widzą. Dostrzegają też niebezpieczeństwo tworzenia gett dla osób starszych. W odciętych od reszty świata osiedlach młodsi są wyłącznie pracownicy, sanitariusze, kucharki, lekarze. W „Miłości”, gdy bohaterowie żyją, jeszcze oboje sprawni, we własnym mieszkaniu, otoczeni muzyką i książkami, córka jest rzadkim gościem. A kiedy matka dostaje wylewu, 40-latka oferuje pielęgniarkę albo wyspecjalizowany zakład. – Coraz mniej jest domów wielopokoleniowych, przedstawiciele różnych generacji mają śladowe kontakty – komentuje prof. Czekanowski. – Istotnym zjawiskiem jest wykluczenie cyfrowe. Technologia buduje mury. Już od XIX w. zatracaliśmy tradycyjny wzorzec przekazywania sobie wiedzy. Każde pokolenie, które nie korzysta z nowych urządzeń, zostaje na marginesie. Zmienia się też język opisu świata. Dwóm „wściekłym babciom” coraz trudniej jest nadążyć za informacją, podawaną w szybki sposób w mediach. Z trudem przeszukują YouTube w poszukiwaniu interesującychich materiałów. A w czasie wykładu na uniwersytecie znudzony pytaniami akademik wyrzuca je z sali.

Reżyserzy nie odwracają kamery od ciemnej strony starości: samotności, choroby, śmierci. Nie kręcą przecież reklamówek ubezpieczeń na jesień życia. Jedna z „wściekłych babć” w chwili wyciszenia wzdycha: „Spotkania towarzyskie, w których najczęściej teraz biorę udział, to pogrzeby”. Jean-Louis Trintignant w „Miłości” przegląda dział nekrologów w gazecie, szukając nazwisk znajomych. Ale wybitny film Hanekego to przede wszystkim opowieść o żegnaniu się z najbliższą osobą. – Chciałem pokazać coś, co staje się udziałem większości ludzi – tłumaczył mi reżyser. – Każdy z nas w pewnym momencie musiał lub będzie musiał zmierzyć się z taką tragedią. Patrzeć, jak dziadkowie, rodzice, przyjaciele, a czasem dzieci, pogrążają się w nieuleczalnej chorobie. To chwile, w których wszystko w nas krzyczy, a nie możemy nic zrobić. Mam podobne doświadczenie; odchodzi osoba, którą bardzo kocham.

Bohater „Miłości” sam zajmuje się żoną. Spędzili razem życie, nie może się pogodzić z tym, że pielęgniarka traktuje ją jak przedmiot. Bo pracując na co dzień z osobami chorymi, często niepełnosprawnymi, łatwo popaść w znieczulicę. Także w „Holanda del Sol” utopia wspólnoty pryska w pozornie błahych momentach. Jak wtedy gdy stary Holender mówi, jak bardzo chciałby dostać lody, i słyszy w odpowiedzi: „Były już wczoraj”. A gdzieś między fitnessem, grą w domino i wieczornym dansingiem kobieta wyznaje: „Zawsze mam przy sobie testament w dwóch wersjach językowych. Po holendersku i hiszpańsku. Chcę, żeby mnie skremowali i rozrzucili prochy. Nie mam nikogo, tak będzie czyściej”. Reżyserzy portretują swoich bohaterów nie tylko po to, by zainteresować i namówić do zostawienia pieniędzy w kasach kin. I nie tylko dlatego, aby zadać na ekranie pytania o własną – i widzów – starość. Pokazują twarze dojrzałych ludzi, sięgają po ich doświadczenie, pamięć. Przypominają, że tak zwani seniorzy niosą swoją historię. Są kimś więcej niż odstawionymi na boczny tor potencjalnymi klientami kurortu Benidorm. �

Okładka tygodnika WPROST: 28/2014
Więcej możesz przeczytać w 28/2014 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 28/2014 (1636)

  • Skaner 7 lip 2014, 6:00 Kandydaci do miliardów Do wskoczenia na listę 100 najbogatszych brakuje im jeszcze kilku dużych kontraktów, paru tysięcy klientów i odrobiny szczęścia. „Wprost Biznes” przewiduje, kto w przyszłym roku może wejść do setki... 4
  • Szczerski na tropach obcych 7 lip 2014, 6:00 W parlamencie objawił się ksenolog, czyli przedstawiciel nowej dziedziny wiedzy, której przedmiotem są obcy (greckie ksenos). Ksenologia, czyli nauka o obcych, łączy pasje polityków, poszukiwaczy kosmitów (zob. arcy ciekawa strona... 8
  • Szokujące propozycje Giertycha 7 lip 2014, 6:00 Roman Giertych nie jest pierwszym z brzegu mecenasem. To człowiek, który balansuje między adwokaturą, biznesem i polityką. Reprezentuje syna premiera, ministrów, w gazetach można przeczytać, że jest typowany na ministra spraw... 9
  • Taśma Giertycha 7 lip 2014, 6:00 Roman Giertych, nadworny adwokat rządu Donalda Tuska, chciał tworzyć grupę, która będzie wymuszała pieniądze od najbogatszych Polaków: Jana Kulczyka, Zygmunta Solorza, Leszka Czarneckiego i Michała Sołowowa. 10
  • Giertycha musiałem nagrać 7 lip 2014, 6:00 Giertych i Piński chcieli robić dziwny interes, chciałem mieć dowód. Nagrałem rozmowę, każdy dziennikarz śledczy zrobiłby to samo – mówi Piotr Nisztor. 14
  • Biznesowe czary-mary 7 lip 2014, 6:00 Każdego roku Polacy wydają ponad 2 mld zł na porady wróżek i wróżbitów. Rynek ezoteryczny nigdy nie prosperował tak dobrze. 15
  • Wszystkie maski Romana 7 lip 2014, 6:00 Roman Giertych pokazywał, że gotów jest służyć każdej władzy i przywdziewać dowolne maski. Najnowsza operacja zrobienia z niego oświeconego konserwatysty może się jednak nie powieść. 16
  • Pusty dwór 7 lip 2014, 6:00 Donald Tusk stał się zakładnikiem własnej polityki. Jego osobista świta zawiodła. Ostatni zaufany nerwowo obgryza paznokcie. Ławka świeci pustkami. 20
  • Sumienie doktora Chazana 7 lip 2014, 6:00 Ma na imię Jan. Urodził się w poniedziałek 30 czerwca 2014 r. Czeka w szpitalu na śmierć. 26
  • Klauzula okrucieństwa 7 lip 2014, 6:00 Fragment rozmowy przeprowadzonej z panią Agnieszką i jej mężem 5 czerwca 2014 r. 26
  • Kompromitacja polityków 7 lip 2014, 6:00 Nie można oczekiwać od służb, że będą sprawdzały każdą restaurację. Dlatego winni są ci, którzy zostali nagrani – mówi PŁK MIECZYSŁAW TARNOWSKI, były wiceszef ABW. 28
  • Drukarnia Sienkiewicza 7 lip 2014, 6:00 Szef MSW przejął władzę w Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych. Najwyraźniej SIENKIEWICZ REALIZUJE PLAN, który nakreślił w podsłuchanej rozmowie z Markiem Belką. 32
  • Dziennikarz, który władzy się nie kłania 7 lip 2014, 6:00 Władza uważa dużą część dziennikarzy za zwykłe kundelki, którym daje tłustą karmę, a w zamian za to kundelki muszą robić to, co władza chce – mówi SŁAWOMIR JASTRZĘBOWSKI, redaktor naczelny „Super Expressu”. 34
  • Śmiertelne odchudzanie 7 lip 2014, 6:00 Gdyby nie to, że jedna z jego klientek zmarła, Maciej Ż. najprawdopodobniej ciągle handlowałby w internecie trującymi substancjami na odchudzanie. „Wprost” poznał kulisy tego śmiercionośnego biznesu. 38
  • Desperacko pragnę schudnąć 7 lip 2014, 6:00 Choć po śmierci młodej warszawianki, która zażywała DNP, o groźnych środkach na odchudzanie zrobiło się bardzo głośno, W INTERNECIE HANDEL TYMI PREPARATAMI WCIĄŻ KWITNIE. 42
  • Płaszcz pychy i feudalizmu 7 lip 2014, 6:00 W państwie demokratycznym każdy światopogląd jest uprawniony i każdy ma prawo do swojej ekspresji. Jednak nie wolno używać przemocy, sięgać po zakazy i groźby – mówi PROFESOR ZBIGNIEW MIKOŁEJKO, FILOZOF RELIGII. 44
  • Ciążowy smutek 7 lip 2014, 6:00 DEPRESJA W CIĄŻY to wciąż temat tabu. Wiele kobiet przeżywa ją w samotności. Bo najbliżsi myślą zazwyczaj: będzie miała dziecko, więc na pewno jest szczęśliwa. 48
  • Księżycówki 7 lip 2014, 6:00 Partnerki życiowe księży z Włoch oficjalnie zaapelowały do papieża o ZNIESIENIE CELIBATU. Ich odpowiedniczki nad Wisłą ciągle panicznie boją się wyjść z cienia. 52
  • Po prostu tato 7 lip 2014, 6:00 Kiedyś ojciec był srogim i odległym żywicielem rodziny. Dzisiaj jego rola jest trudniejsza niż kiedykolwiek, bo NIE DO KOŃCA OKREŚLONA. 56
  • Biorę, bo się bawię 7 lip 2014, 6:00 Narkotyki w oczach młodych ludzi stały się rozrywką. KAWA, PIWO, AMFETAMINA – TO NIEMAL RÓWNORZĘDNE UŻYWKI. Mało kto wierzy w uzależnienie. 60
  • Sezon na buldożera 7 lip 2014, 6:00 AFERA Z BYŁYM PREZYDENTEM w roli głównej jest jedynie objawem cięższej choroby, jaka toczy Francję. Kraj dusi kryzys, a Francuzi zadają sobie pytanie, czy nadal są tacy wyjątkowi. 64
  • Polacy do domu 7 lip 2014, 6:00 W ciągu ostatniej dekady liczba rasistowskich ATAKÓW NA POLAKÓW w Zjednoczonym Królestwie wzrosła dziesięciokrotnie. Napięcie będzie rosło, bo nasi rodacy nie zamierzają uciekać nad Wisłę. 68
  • Ładunek 200 7 lip 2014, 6:00 TRUMNY Z ROSJANAMI poległymi w Donbasie potajemnie wracają do Rosji. Moskwa je ukrywa, bo inaczej musiałaby przyznać, że bierze czynny udział w ukraińskiej wojnie. 71
  • Autem do Włoch 7 lip 2014, 6:00 Zanim ruszycie w drogę do tego pięknego kraju, sprawdźcie, czy wasz samochód jest właściwie wyposażony, a w walizkach znajdują się wszystkie przydatne drobiazgi. 74
  • Wakacje na kredyt 7 lip 2014, 6:00 Banki chętnie podsuną swoją ofertę, jeśli chcemy wyjechać na wakacje, ale nie mamy oszczędności na sfinansowanie urlopu. 75
  • Ożywienie w biurach 7 lip 2014, 6:00 Firmy, które poszukują powierzchni biurowej w Warszawie, znajdują się obecnie w komfortowej sytuacji. Wszystko wskazuje na to, że w najbliższych latach ciekawych ofert dla nich nie zabraknie. 76
  • Latyfundyści z Wiejskiej 7 lip 2014, 6:00 Kiedy nadchodzą żniwa, zdejmują wypastowane buty i zakładają gumiaki. Łącznie mają 900 ha ziemi wartych ponad 50 mln zł. Poznajcie NAJBOGATSZYCH POSŁÓW ROLNIKÓW. 82
  • Wypadek czyni geniusza 7 lip 2014, 6:00 SŁABY WYNIK MATURY? Puknij się w czoło. Jason Padgett stał się geniuszem po urazie głowy. Zdolności matematyczne poprawia też porażanie prądem. 86
  • Gra na dwa fronty 7 lip 2014, 6:00 JAVIER SIERRA, bestsellerowy hiszpański pisarz, proponuje w „Mistrzu z Prado” wywrotowe interpretacje słynnych obrazów. Ale przede wszystkim przypomina, że sztukę można czytać, nie zaś jedynie oglądać. 88
  • Z laską w kinie 7 lip 2014, 6:00 EUROPA SIĘ STARZEJE, A FILMOWCY TO DOSTRZEGAJĄ. Pokazują starość XXI w. Zwykle bardziej komfortową niż kilkanaście lat temu. Ale też bardziej samotną. 92
  • Kalejdoskop kulturalny 7 lip 2014, 6:00 SZTUKA Twarze Afryki W języku angielskim azyl ma dwa znaczenia. To schronienie, ale również szpital dla umysłowo chorych, miejsce obłąkania. I to drugie przywodzi na myśl wystawa „Shadow Land” (Kraina cieni) Rogera Ballena. Są... 94
  • Bomba tygodnia 7 lip 2014, 6:00 Filmowo… *Nareszcie! Powstanie miniserial o słynnym detektywie Eberhardzie Mocku, bohaterze powieści Marka Krajewskiego. Cudowna to wiadomość, tym bardziej że pierwszy odcinek wyreżyseruje Agnieszka Holland, która będzie pracować na... 98
  • Państwo przyjacielem twego portfela 7 lip 2014, 6:00 Ministerstwo Gospodarki znowu postanowiło nam pomóc i podwyższyło poziom udziału biokomponentów w paliwach z 5 do 10 proc. Zmiana ta, jak szacuje resort, podwyższy cenę benzyny o pięć groszy na litrze, mniej niż o jeden procent. Mało?... 103
  • To, co najważniejsze 7 lip 2014, 6:00 Mniej emerytów, więcej Polaków Do 2010 r. liczba polskich emerytów systematycznie rosła, przekraczając pułap 5 mln osób. Jednak już od 4 lat tendencja się odwraca i świadczenia z ZUS pobiera coraz mniej Polaków. Według najnowszych... 104
  • Lista 100 najbogatszych Polaków - kandydaci do milionów 7 lip 2014, 6:00 Do wskoczenia na listę 100 najbogatszych Polaków brakuje im jeszcze kilku dużych kontraktów, paru tysięcy klientów i odrobiny szczęścia. Poznajcie tych, którzy już w przyszłym roku mogą się dostać do setki najzamożniejszych Polaków. 106
  • Biznes w biegu 7 lip 2014, 6:00 Jedna trzecia Polaków regularnie biega. Wokół tego sportu narodził się biznes, który rośnie w tempie kilkudziesięciu procent rocznie. 111
  • Rynek kredytów rozkręcił się na dobre 7 lip 2014, 6:00 Polacy biorą kredyty, a banki chcą ich udzielać – wynika z najnowszych danych NBP. Przez pięć miesięcy tego roku wartość zadłużenia klientów indywidualnych na konsumpcję wzrosła o tyle, ile w zeszłym roku przez prawie osiem. 118
  • Biznes Technologie 7 lip 2014, 6:00 Marsjański spodek kosmiczny NASA testuje latający spodek kosmiczny. W przyszłości ma on być wykorzystywany w misjach marsjańskich. Kilka dni temu odbyły się testy urządzenia. Pojazd o nazwie Low-Density Supersonic Decelerator (LDSD)... 119
  • Misie notują spadki 7 lip 2014, 6:00 KOMENTARZ PIERWSZE DNI LIPCA PRZYNIOSŁY SERIĘ SŁA- BYCH DANYCH o polskiej gospodarce, które potwierdziły czerwcowe raporty GUS - zwalniające tempo rozwoju polskiej produkcji przemysłowej oraz sprzedaży detalicznej. Odczyt PMI po raz... 120
  • Sposoby zwycięzców 7 lip 2014, 6:00 Te siedem cech łączy ludzi, którzy (prawie) zawsze osiągają swoje cele. 121
  • Kadry 7 lip 2014, 6:00 Marcin Herra nie jest już prezesem spółki PL.2012+, która jest operatorem Stadionu Narodowego w Warszawie. Taką decyzję podjęło walne zgromadzenie spółki. Członkiem zarządu przestał być też Andrzej Bogucki. Na stanowisko prezesa... 123

ZKDP - Nakład kontrolowany