Powrót do źródeł

Powrót do źródeł

„Światło między oceanami” – bohaterowie tego filmu mają dylemat: czy oddać wyrzucone przez morze dziecko?
„Światło między oceanami” – bohaterowie tego filmu mają dylemat: czy oddać wyrzucone przez morze dziecko? / Źródło: Davi Russo
Czasy są polityczne, więc każdy film kojarzy się z polityką, ale reżyserzy wolą komentować dzisiejszą rzeczywistość w uniwersalnych opowieściach.

To była smutna edycja weneckiego festiwalu, jednego z najstarszych i najbardziej prestiżowych wydarzeń filmowych na świecie. Przebiegała w cieniu żałoby po trzęsieniu ziemi we Włoszech, w którym zginęło 295 osób, a prawie 5 tys. straciło dach nad głową. Ale również w cieniu przemian, jakie zachodzą na całym świecie. – Kiedy zaczynało się to milenium, z nadzieją patrzyliśmy w przyszłość. Dzisiaj chętnie spakowałbym walizki i przeniósł się do lat 90. – mówi mi Wim Wenders, przewodniczący Europejskiej Akademii Filmowej i reżyser konkursowych „Pięknych dni w Aranjuezie”. – Wracamy do dawnego, skompromitowanego przez XX w. rozumienia słów „naród”, „wolność”, „kultura”. Idee z przeszłości kradną młodym przyszłość. Rosnące w Europie nacjonalizmy, Brexit, impeachment w Brazylii, umacniający swoją pozycję w sondażach Trump, populistyczne partie triumfujące w Niemczech, anulowanie wyborów w Austrii. To wszystko przenikało do rozmów w kuluarach zabytkowego kasyna na Lido. Notabene – wzniesionego przez Mussoliniego. Paradoksalnie jednak na ekranach nie pojawiły się filmy o uchodźcach, odżywających ruchach neofaszystowskich czy populistycznych politykach. Filmowcy szukają innego sposobu zmierzenia się ze współczesnymi niepokojami. Starają się odnaleźć najgłębsze przyczyny kryzysu i badają źródła naszej mentalności. Tworzą uniwersalne opowieści, w których przypominają o znaczeniu sztuki i uczciwej rozmowy. Podkreślają, jak ważne są historie, które opowiadamy o sobie. Bo one kształtują nasze widzenie świata.

Sztuka

„Najwięcej o kulturze mówią najwięksi aroganci. Politycy, którzy chcą ją »chronić«, »stymulować«, »promować«. Jakby była czymś słabym, co sobie bez nich nie poradzi. Tymczasem ona jest silna i przetrwa sama” – mówi bohater „Honorowego obywatela”. Argentyński pisarz noblista (postać fikcyjna), choć nienawidzi sławy i odrzuca wszelkie zaproszenia i wyróżnienia, decyduje się odebrać medal w rodzinnym miasteczku Salas. Ale ten sentymentalny powrót po 40 latach nieobecności okaże się bolesnym zderzeniem z rzeczywistością. Gastón Duprat i Mariano Cohn zaproponowali świetny, sarkastyczny, wielowymiarowy film. Reżyserzy fenomenalnie odzierają niewielką społeczność z kolejnych warstw hipokryzji, kołtuństwa, hochsztaplerki i bezguścia. Jednak przede wszystkim zastanawiają się nad miejscem we współczesnym świecie artystów, sprowadzanych dziś do roli pupilków mediów, festiwali, krytyków. Tymczasem autorzy „Honorowego obywatela” wciąż wierzą, że literatura może być „zwierciadłem obnoszonym po gościńcu”. Ich bohater pełnymi garściami czerpie z rzeczywistości, filtruje ją przez własną wrażliwość, poddaje krytycznej analizie. Punktuje jej słabości, zmusza czytelników do przewartościowania przekonań. Zachowuje uczciwość intelektualną. W rodzinnej miejscowości jednak nieustannie pada zarzut: że jest antyargentyński i kala własne gniazdo. Dzisiaj, gdy coraz częściej myli się sztukę z propagandą, ten film brzmi boleśnie aktualnie. Jest apelem o anarchiczną wolność sztuki. Ale i o społeczeństwo, które gotowe jest ją zaakceptować i zrozumieć. Gdzie dialog jest ważniejszy niż monolog człowieka u władzy. – Pierwsza scena „Nocturnal Animals”, gdzie otyłe kobiety tańczą nago z amerykańską flagą, miała być ironiczna – wyznał Tom Ford. – Ale zakochałem się w swoich bohaterkach. Bo były w stanie przeciwstawić się światu, który im dyktuje, czego mają pragnąć. Mój film jest właśnie o walce z tym, co nam narzucają inni. Słynny projektant mody sportretował dojrzałą kobietę dokonującą wiwisekcji własnego życia. Jej były mąż wysyła jej do przeczytania swoją powieść. Pełną brutalnej przemocy, rozgrywającej się na pustkowiach Teksasu, gdzie małżeństwo z dzieckiem atakują miejscowi przestępcy. Sytuacja z kart książki staje się metaforą ich związku. Metaforą delikatności, która przegrywa z zasadami dzisiejszego społeczeństwa. „Nocturnal Animals” jest cichym filmem o relacjach międzyludzkich. Ale również dowodem, jak nierozerwalne są sfery publiczna i prywatna. Zderzają się na każdym etapie: gdy wyobrażenia o związku czerpie się z otoczenia, przejmuje od rodziców, buduje wśród znajomych z określonej klasy społecznej. – To opowieść o absurdzie naszej kultury – tłumaczy Tom Ford. – O świecie sztucznym, przestarzałym, karykaturalnym. A jednocześnie pełnym symbolicznej przemocy.

Polityka

Duprat, Cohn i Ford zastanawiają się, jak kształtuje się nasz system wartości. Jak kultura staje się polem walki o sens, jaki nadajemy rzeczywistości. Jak czerpiemy z niej wzorce. Ale również, jak świadomie są one kreowane. Zdaniem Pabla Larraína mistrzynią tej sztuki była Jacqueline Kennedy. – Stylowa, pożądana, wysublimowana. Jedna z najczęściej fotografowanych i nagrywanych kobiet XX w. – opowiada reżyser. – A jednak wiemy o niej bardzo mało. Skrajnie prywatna, nieodgadniona, jest najmniej znaną sławną osobą naszej ery. Natalie Portman w jego filmie oddaje błyskawiczną ewolucję pierwszej damy. Obserwujemy jej zachowanie tuż po zamachu na Johna Fitzgeralda. Po tym, jak limuzyna pędziła do szpitala w Dallas, a ona na tylnym siedzeniu na własnych kolanach trzymała głowę śmiertelnie rannego męża. I mimo traumy musiała stanąć na wysokości zadania i publicznie pożegnać zamordowanego prezydenta. „Nie chciałam sławy. Weszłam do rodu Kennedych” – mówi filmowa Jackie. Otacza się książkami o Lincolnie i jego ceremonii pogrzebowej, sprawdza listę gości, walczy jak lew o spektakularny pogrzeb. Bo wie, że w ten sposób broni miejsca JFK w historii. Że jest strażniczką szacunku amerykańskiego społeczeństwa do państwa, władzy, wartości. – Jacqueline wiedziała, że ktoś musi dopisać morał do tej historii – komentuje Larraín. – W ciągu kilku dni zbudowała legendę swojego męża. Ukształtowała jego wizerunek i utrwaliła dziedzictwo. Pochodzący z Chile Larraín jest synem polityka, ważnej figury popinochetowskiej partii UDI. Artystą, który portretował ludzi uwikłanych w historię, dawał świadectwo szykan południowoamerykańskiego narodu i tamtejszej dyktatury. Dzisiaj zdaje się mówić: żyjemy mitami. Nie fakty, lecz symbole przekonują nas, co jest naprawdę istotne.

Dialog

Jednak „Jackie” należała do wyjątków w tegorocznym konkursie. Zasadniczo na ekranach nie było polityki. Widzowie oklaskiwali taniec Ryana Goslinga i Emmy Stone w „La La Land” Damiena Chazelle, opowieści o ulotności uczuć zrealizowanej w konwencji musicali z czasów złotej ery Hollywood. Derek Cianfrance w „Świetle między oceanami” cofał się w czasie do lat 20. ub.w., by opowiedzieć o miłości latarnika i jego żony. Ale w upolitycznionych czasach nawet pozornie niewinne filmy mają swoje drugie dno. – Dzisiaj jak nigdy potrzebujemy romansu, lekkości, nadziei – mówił Chazelle. – Ale świat się zmienił i nosimy w sobie zbyt dużo goryczy, by wierzyć w dawne bajki fabryki snów. Świetny, młody reżyser, wcześniej autor znakomitego „Whiplash”, nie kończy swojej opowieści w momencie, w którym w dawnym musicalu pojawiłby się napis „The End”. Zamiast napisać na ekranie „Żyli długo i szczęśliwie”, obserwuje, jak w związek wkradają się monotonia, pieniądze, praca. Jak to wszystko sprawia, że ludzie się rozmijają. Derek Cianfrance zaś stawia bohaterów przed trudnym moralnym dylematem, czy zachować wyrzucone przez morze dziecko, o którym marzą, choć gdzieś może czekać na nie matka. Zmusza do weryfikacji własnej etyki. Właśnie uczciwa, głęboka rozmowa o imponderabiliach może być, zdaniem artystów, tropem do odczytania świata pełnego niepokoju. Autorów weneckich filmów łączy przekonanie, że przyczyn upadku musimy szukać głębiej niż na wiecach populistycznych polityków. Że nie wystarczą już plastry na rzeczywistość, rozwiązywanie bieżących problemów. Że znaleźliśmy się w momencie, w którym trzeba cofnąć się do początku. By uczciwie porozmawiać o sprawach podstawowych. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Nazwiska laureatów festiwalu w Wenecji zostały ogłoszone po zamknięciu tego numeru „Wprost”. Ich pełną listę opublikujemy na stronie www.wprost.pl.

Okładka tygodnika WPROST: 37/2016
Więcej możesz przeczytać w 37/2016 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 37/2016 (1753)

  • Wszystkie dzieci są nasze. Imigranci też. 11 wrz 2016, 20:00 Socjalizm jest to ustrój, w którym bohatersko pokonuje się trudności nieznane w żadnym innym ustroju – mawiał Stefan Kisielewski. Pod koniec lat 90. ubiegłego wieku straciliśmy epokową szansę: transformacji roli państwa w systemie... 3
  • Krynica rozsądku 11 wrz 2016, 20:00 Forum Ekonomiczne w Krynicy (o którym dość obszernie piszemy w tym wydaniu „Wprost”) już dawno przestało być wyłącznie spotkaniem poświęconym gospodarce. W tym roku odbyła się tu m.in. ciekawa dyskusja zatytułowana „Polska chrześcijańska i postchrześcijańska". 3
  • Kim znów robi bum 11 wrz 2016, 20:00 Nagłe trzęsienie ziemi w Korei Północej o sile przekraczającej 5 stopni w skali Richtera okazało się testem nuklearnym wykonanym przez reżim północnokoreański dla uczczenia święta narodowego. Może to być największy ładunek atomowy... 8
  • Zdarzyło się jutro 11 wrz 2016, 20:00 Suknia Narodowa, ścianka smoleńska i Victoria’s Secret Rozenek, czyli nawet Borat z nas się śmieje. 11
  • O dwóch takich, co rządzili w mediach 11 wrz 2016, 20:00 Bracia Jacek i Jarosław Kurscy trzęsą mediami. Tyle że stoją po obu stronach politycznej barykady. Muszą balansować między braterską więzią a ideologicznymi podziałami. 12
  • Modlitwa jest moją siłą 11 wrz 2016, 20:00 Do pogróżek ze strony opozycji zdążyłam się przyzwyczaić. Trybunał Stanu nie śni mi się po nocach – mówi minister Beata Kempa, szefowa kancelarii premiera. 16
  • Bon na innowacje 11 wrz 2016, 20:00 Przedsiębiorcy, którzy chcą się wyróżnić na rynku produktem lub usługą, nie są zdani wyłącznie na siebie. Opracowanie szczegółów mogą zlecić jednostce naukowej. Bon na innowacje pokryje nawet 80 proc. kosztów takiej współpracy. 19
  • Wszyscy ludzie prezydenta 11 wrz 2016, 20:00 Minęło 13 miesięcy pracy kancelarii, a jej urzędnicy zachowują się, jakby dopiero zastanawiali się nad pomysłem na prezydenturę Andrzeja Dudy. 20
  • Trzeba walczyć o markę kraju oraz o polskie firmy 11 wrz 2016, 20:00 Większe zaangażowanie kontrolowanych przez państwo spółek w sektor bankowy, ratowanie zagranicznych inwestycji KGHM i twardą walkę o wizerunek Polski zapowiada Dawid Jackiewicz, minister skarbu. 24
  • Największe zagrożenie dla PiS 11 wrz 2016, 20:00 Wysokie poparcie w sondażach i to, że najbliższe wybory odbędą się dopiero za dwa lata, rodzą w PiS błogie zadowolenie. Groźne zadowolenie. 26
  • Polki się rozwodzą 11 wrz 2016, 20:00 Chcę rozwodu – to zdanie coraz częściej pada z ust Polek. Dziś to kobiety w dwóch przypadkach na trzy decydują się złożyć pozew w sądzie. 28
  • Rozwód może poczekać 11 wrz 2016, 20:00 – przekonuje Paweł Maciaszek, terapeuta i trener z Fundacji Rozwód? Poczekaj! 31
  • Chrześcijanka dobra i cięta 11 wrz 2016, 20:00 Małgorzata Chmielewska dzieli się z ubogimi, pomaga im, walczy z wykluczeniem. Od lat robi więc to, co teraz tak zachwyca elity w nauczaniu papieża Franciszka. Z tych samych powodów mogłaby być ikoną lewicy. Do tego pali, klnie i potrafi być straszna, a więc podoba się też... 33
  • Mali wielcy ludzie 11 wrz 2016, 20:00 Zbierają pieniądze na chorych rodziców, nie wahają się udzielić pomocy potrzebującym. Dzieci o bardzo dużych sercach i odwadze, której może pozazdrościć im niejeden dorosły. 35
  • Farmer w bolidzie 11 wrz 2016, 20:00 W poniedziałek 31 lipca poinformowano, że firma Discovery Communications kupi Scripps Networks Interactive za 14,6 mld dolarów. Kim jest John C. Malone, amerykański magnat medialny z udziałami w telewizjach Discovery i Eurosport, nowy właściciel TVN? Przypominamy tekst z 2016... 38
  • Rewolucja w bankowości zagrożona 11 wrz 2016, 20:00 Nowa unijna dyrektywa PSD II miała ułatwić firmom z sektora fintech ekspansję w sektorze usług finansowych. Dla klientów oznaczałoby to większą wygodę i niższe ceny. Może się okazać, że efekt będzie odwrotny. 42
  • Polityka, biznes i… polityka 11 wrz 2016, 20:00 XXVI Forum Ekonomiczne w Krynicy zorganizowane pod hasłem „Europa w obliczu wyzwań – zjednoczeni czy podzieleni?” to nie tylko tradycyjne rozmowy o ekonomii i gospodarce, ale także o przyszłości Polski, Europy i świata. 44
  • Polski raj 11 wrz 2016, 20:00 Dla nich przekroczenie granicy Unii Europejskiej jest równoznaczne z przekroczeniem bram do nieba. W naszym kraju są w stanie zarobić nawet 20 razy więcej niż u siebie. – To dokładnie taka sama sytuacja jaka miała miejsce z Polakami wyjeżdżającymi do USA czy innych krajów... 46
  • Zalegalizujmy pobyt Ukraińców 11 wrz 2016, 20:00 Podtrzymujemy nasz postulat: trzeba zalegalizować pobyt miliona Ukraińców, Wietnamczyków i Białorusinów w Polsce. Nasz kraj ich potrzebuje. 49
  • Najlepsi są wszechstronni 11 wrz 2016, 20:00 Przyjazność dla mieszkańców, otwartość na biznes, ale i racjonalne gospodarowanie finansami – takie były główne kryteria pierwszego rankingu miast tygodnika „Wprost”. 50
  • Biznes z sercem 11 wrz 2016, 20:00 W naszej pracy chodzi o jakość usługi, to znaczy staranność, uwagę i zrozumienie, z jaką podchodzi personel medyczny do pacjenta – mówi Beata Drzazga, prezes BetaMed SA. 54
  • Hossa Bessa 11 wrz 2016, 20:00 Rosja się nie wyżywi Rosja nie produkuje wystarczającej ilości mleka, owoców, mięsa i ryb – poinformowała w zeszłym tygodniu „Niezawisimaja Gazieta”. Rosjanie muszą co roku importować żywność wartą 27 mld dolarów, bo... 55
  • Polskie sklepy, brytyjskie ulice 11 wrz 2016, 20:00 Nasi rodacy na Wyspach zaczynają się bać. Nasilenie napaści na Polaków łączy się z nastrojami wywołanymi przez Brexit, ale niechęć do imigrantów narasta od dawna. 56
  • Brytyjczycy nie są rasistami 11 wrz 2016, 20:00 To nie Brexit wywołał falę antyimigranckich ataków. Polacy z Harlow padli ofiarą pospolitych bandytów – przekonuje Harry Mount, brytyjski pisarz i publicysta. 57
  • Bicz na Brukselę 11 wrz 2016, 20:00 Była irlandzka dziennikarka, a obecnie europejska rzeczniczka interesu publicznego, stała się prawdziwym postrachem unijnych instytucji. Ostatnio do listy ludzi, których wzięła na celownik, dołączyli obecny i były szef Komisji Europejskiej. 59
  • Miasto pokoju w strefie wojny 11 wrz 2016, 20:00 Ludzie na wschodzie Ukrainy mają już dość walk. Są zmęczeni. Chcą spokoju i pracy. Polityka ich nie interesuje, byle ruszyły kopalnie, a uprawa ziemi znowu stała się dochodowa. 62
  • Casting na dyplomatę globu 11 wrz 2016, 20:00 Nowym sekretarzem generalnym ONZ miał tym razem zostać przedstawiciel Europy Wschodniej, ale szanse na to zmalały, bo faworytem wyścigu stał się Portugalczyk. 65
  • iPhone 7: ewolucja, nie rewolucja 11 wrz 2016, 20:00 Apple po raz kolejny ściągnął na siebie wzrok całego świata przy okazji prezentacji nowego iPhone’a. Rewolucji nie będzie, ale firmie wcale o nią nie chodziło. 68
  • Know-How 11 wrz 2016, 20:00 Żywa klimatyzacja GORĄCO? WYŁĄCZCIE KLIMATYZATORY I ZOSTAŃCIE W UBRANIACH. Naukowcy z Uniwersytetu Stanforda wynaleźli właśnie materiał chłodzący ciało. Po jego założeniu na siebie skóra człowieka będzie zawsze chłodniejsza o dwa... 69
  • Aktywna jesień 11 wrz 2016, 20:00 Jesień to dobry czas na rozpoczęcie przygody ze sportem. Sprawdź, jaka forma aktywności będzie właściwa dla ciebie. 71
  • Badania to podstawa 11 wrz 2016, 20:00 Najczęstszą przyczyną nagłego zatrzymania krążenia przy uprawianiu sportu są nierozpoznane wrodzone choroby układu krążenia – mówi Robert Pietruszyński, lekarz kadry Polskiego Związku Kolarskiego. 74
  • NATO obradowało z Mazurkas Catering 360°! 11 wrz 2016, 20:00 O kulisach realizacji cateringowej podczas Szczytu NATO 2016 mówią Andrzej Bartkowski, prezes Grupy Mazurkas, i Mariusz Pietrzak, szef kuchni Mazurkas Catering 360°. 76
  • Pogromcy wirusów 11 wrz 2016, 20:00 Każdy nowo odkryty wirus, a są ich rocznie setki, jest potencjalnie niebezpieczny dla człowieka. Wirusolodzy dbają o to, żeby te żywotne mikroby nie wymknęły się spod kontroli. 78
  • Prometeusz przeciw Sowietom 11 wrz 2016, 20:00 Mesjanizm stał się ważnym narzędziem polskiej polityki wobec Ukrainy. II RP wspierała ukraińskich patriotów w walce ze wspólnym wrogiem, jakim była Rosja. 80
  • Nierozważna i romantyczna 11 wrz 2016, 20:00 Choć nie wygląda jak milion dolarów, swoim twórcom przyniosła milionowe zyski. Na ekrany wchodzi trzeci film, a do księgarni czwarta książka o Bridget Jones. Bohaterka, która podbiła serca czytelników i widzów dekady temu, jest szczuplejsza, a słynny dziennik pisze na... 84
  • Łatwopalny temperament 11 wrz 2016, 20:00 Mój bohater pewnie zagłosowałby na Trumpa – mówi Ben Foster, gwiazda filmu „Aż do piekła”, który właśnie wszedł do kin. 88
  • Powrót do źródeł 11 wrz 2016, 20:00 Czasy są polityczne, więc każdy film kojarzy się z polityką, ale reżyserzy wolą komentować dzisiejszą rzeczywistość w uniwersalnych opowieściach. 90
  • Cała Polska śpiewa z nami 11 wrz 2016, 20:00 Piosenki nie da się zamknąć w gablocie – mówi Jarosław Wasik, dyrektor otwartego właśnie w Opolu Muzeum Polskiej Piosenki. 92
  • Książki 11 wrz 2016, 20:00 Powrót do Breslau Marek Krajewski, „Mock” Znak Marek Krajewski uśmiercał Eberharda Mocka już bodaj dwa razy. Niedosłownie, bo sceny jego śmierci jeszcze nie opisał, ale jako bohatera powieściowego cyklu. Tymczasem policjant z Breslau... 94
  • Muzyka 11 wrz 2016, 20:00 40 lat minęło Wypromowani przez mistrza kreacji Malcolma McLarena na naczelnych chuliganów rocka Sex Pistols w końcu doczekali się antologii swoich koncertowych nagrań. W pięknie wydanym boksie uwzględniono chyba każdy zachowany takt i... 96
  • Film 11 wrz 2016, 20:00 vvv Smutek kowboja Czasem człowiek odzyskuje to, co mu niesłusznie odebrano. Tę prawdę w czasach kryzysu przypomina Antoine Fuqua w nowych „Siedmiu wspaniałych”. Historia owej siódemki zawsze odbija czasy i realia, w których powstaje.... 97
  • Znak pokoju 11 wrz 2016, 20:00 Przekażmy sobie znak pokoju” promuje postawy homoseksualne – pisze Marcin Przeciszewski. Chodzi o pierwszą w Polsce kampanię społeczną środowisk LGBT, którą wsparli katolicy związani z „Kontaktem”, „Tygodnikiem Powszechnym”,... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany