Dobry obywatel nie kwestionuje

Dobry obywatel nie kwestionuje

Przedszkolaki
Przedszkolaki / Źródło: Fotolia / 1001color
Polską szkołę zabijają ciągłe zmiany. Co chwila są tak zwane nieszczęśliwe roczniki, których dotyka jakaś reforma – mówi Violetta Kopińska, badaczka z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, która porównała stare i nowe podstawy programowe.

Czego uczy polska szkoła?

Od wielu lat koncentruje się na transmisji wiedzy. Chociaż świat się zmienił, informacja jest powszechnie dostępna i powinniśmy raczej się uczyć krytycznej oceny jej źródeł, to uczniowie i uczennice mają zapamiętywać, odtwarzać z pamięci, opisywać, charakteryzować.

A czego nie uczy polska szkoła?

Nie uczy umiejętności o charakterze społecznym i obywatelskim. Dysproporcja pomiędzy przekazywaniem wiedzy a rozwijaniem umiejętności jest bardzo niekorzystna. Przeszło 70 proc. wymagań programowych odnosi się do wiedzy. Zakłada się, że uczniowie i uczennice powinni mieć wiedzę z zakresu historii, dziedzictwa kulturowego, dotyczącą kwestii politycznych i prawnych, natomiast pomija się kompetencje społeczne i związane z aktywnością obywatelską. Wśród wymagań szczegółowych praktycznie nie ma rozwijania umiejętności uczniów i uczennic w zakresie uczestnictwa w demokratycznych procesach podejmowania decyzji, obrony własnych poglądów, rozumienia różnych punktów widzenia, rozwiązywania problemów, nazywania ich. A jeżeli nie potrafimy dyskutować, zabierać publicznie głosu, bronić własnego zdania, ale też być otwartym na kompromisy lub negocjacje, to później nie potrafimy działać w sferze publicznej, kiedy trzeba podejmować wspólne decyzje.

Przeanalizowała pani stare i nowe podstawy programowe. Jak się zmieniły?

Analizuję te podstawy wspólnie z koleżankami z katedry. Mamy już wstępne wyniki i wnioski. W nowych podstawach nacisk na wiedzę jest jeszcze większy niż w starych. Wzrosła też liczba wymagań szczegółowych. Muszę to wyjaśnić. Podstawy programowe składają się z dwóch zasadniczych części. Pierwsza określa zadania ogólne szkoły na danym poziomie, druga odnosi się do poszczególnych przedmiotów. W ramach każdego przedmiotu wyznacza się kilka celów ogólnych, a następnie wylicza wymagania szczegółowe, które są najobszerniejszą częścią podstawy. I w nowych podstawach wzrosła liczba tych wymagań. Moim zdaniem to zły kierunek, bo niewiele już zależy od nauczycieli i nauczycielek. Jeśli ma się do spełnienia tak wiele wymagań, a czas jest przecież ograniczony, to koncentrujemy się na tym, żeby po prostu zdążyć. Podstawy powinny być bardziej elastyczne, by nauczyciele mogli się zastanowić i wybrać metody realizacji wymagań. Rozwiązywanie problemów, samodzielne dochodzenie do wniosków, prowadzenie dyskusji pozwala rozwijać wiele cennych umiejętności, ale zajmuje zdecydowanie więcej czasu niż podanie gotowej wiedzy na zajęciach. Już w poprzedniej podstawie programowej brakowało czasu na samodzielne działanie, a teraz będzie go jeszcze mniej, bo podstawy są jeszcze bardziej „szczególarskie”.

Na czym konkretnie polega to „szczególarstwo”?

Na dokładnym wyliczaniu, co uczeń musi wiedzieć i potrafić. Co musi wymienić, scharakteryzować, omówić.

Podstawy programowe planują edukację, powinny opierać się na jakiejś koncepcji, stanowić spójną całość, nie tylko na poziomie ogólnych deklaracji. Trudno to dostrzec, patrząc na obecne czy poprzednie podstawy, które wyglądają jak zlepek założeń do różnych przedmiotów. Jakby nikt się nie zastanowił, co z tego ma wynikać całościowo. Jeżeli chcemy coś zmieniać, najpierw należałoby się zastanowić, o co nam chodzi. Takiej refleksji chyba nie było. To tylko zmiana dla zmiany. Kosztowna, ale nie poprawia modelu edukacji. Druga rzecz to tempo. Jeśli chce się zmieniać szkołę, potrzeba na to czasu. Byłam kiedyś na spotkaniu, na którym przedstawiciel Finlandii opowiadał, że właśnie zmieniają podstawę programową, a prace nad nową trwały dziewięć lat. U nas zrobiono to w ciągu roku. Nic dziwnego, że autorzy nowych podstaw programowych, jak czytam, nie chcieli, żeby ujawniono ich nazwiska. Być może mieli dobre intencje, ale nie są zadowoleni z efektu końcowego, bo mieli za mało czasu.

Niektórzy uważają, że autorzy reformy mieli koncepcję stworzenia nowego obywatela, posłusznego, karnego. To by się zgadzało, skoro w programach ogranicza się kompetencje obywatelskie.

Próbowałyśmy oceniać wymagania programowe pod kątem ich funkcji. Doszłyśmy do wniosku, że wymagania, które można określić jako emancypacyjne, czyli polegające na przygotowywaniu ludzi, by umieli krytycznie oceniać rzeczywistość i zmieniać ją na lepszą, stanowią zaledwie ok. 6 proc., reszta ma charakter rekonstrukcyjny i adaptacyjny. Ale nie dotyczy to tylko obecnej podstawy programowej, poprzednia też miała taki charakter. To nie jest nowy plan. W państwowej edukacji nie chodzi o to, co wydaje się najważniejsze z punktu widzenia pedagogiki i psychologii, czyli o wspieranie i stymulowanie rozwoju jednostek i grup. Patrząc na podstawy programowe, można wywnioskować, że chodzi o to, żeby wychować określonych obywateli i obywatelki.

Czyli jakich?

Takich, którzy będą się podporządkowywali i nie będą kwestionowali istniejącego porządku społeczno-politycznego. Na podstawie analiz wnioskuję też, że wiedza naukowa dotycząca edukacji czy rozwoju społecznego i moralnego dzieci i młodzieży nie jest tu dostatecznie wykorzystywana. Stare podstawy programowe miały wiele mankamentów, a przy zmianie nie wzięto tego pod uwagę. Kiedy powstawały obecne podstawy, wpłynęło kilkaset opinii na ich temat ze środowisk pedagogicznych, z uniwersytetów. Skoro jednak czas na ich przeanalizowanie był tak krótki, trudno uwierzyć, że ktoś się nad nimi pochylił.

Może więc intencje autorów reformy są demonizowane, jeśli poprzednia podstawa też kreowała posłusznego obywatela?

Program zmienił się w szczegółach, w różnych przedmiotach. Na przykład zmiany wprowadzone do podstawy z historii są zgodne z wcześniejszymi zapowiedziami, na czym skupi się nowa szkoła. Widoczne są też przesłanki ideologiczne w wychowaniu do życia w rodzinie. Natomiast patrząc całościowo, jest to zmiana pozorna. Tak samo, jak cała reforma edukacji. Przecież w edukacji zasadniczą kwestią nie jest jej struktura, to, czy dana szkoła będzie się nazywała gimnazjum czy podstawowa. A zmieniła się głównie struktura. Cierpią na tym przede wszystkim uczniowie i uczennice, najbardziej z klas siódmych, którzy zaczynają realizować nową podstawę programową, niespójną z dotychczasową. To okropna praktyka. W ogóle polską szkołę zabijają ciągłe zmiany. Co chwila są tak zwane nieszczęśliwe roczniki, których dotyka jakaś reforma. Zmieniają się nie tylko podstawy i struktura, ale każdy nowy minister serwuje nowe rozporządzenia i szkoła musi wszystko zmieniać. Edukacja nie może być kadencyjna. Nauczycielki i nauczyciele powinni się koncentrować na tym, co jest sednem ich zawodu, czyli na pracy z dziećmi i młodzieżą, a nie na dostosowywaniu się do ciągle nowych rozporządzeń. Oczywiście prawo musi się zmieniać, ale zmiany muszą mieć uzasadnienie merytoryczne i być sensowne. Analizowałam kiedyś rozporządzenia z wielu lat dotyczące nadzoru pedagogicznego. Nie było w nich żadnej logiki, raz było tak, później inaczej, a potem znowu tak jak poprzednio. Ale za każdym razem szkoła musiała dostosować się do zmian organizacyjnie, zmieniać dokumentację.

Sprawdzała pani, ile razy w podstawach programowych padają pewne słowa.

Ponieważ wycofano obowiązek prowadzenia przez szkoły zajęć antydyskryminacyjnych, chciałam zobaczyć, co proponują w tym względzie podstawy programowe. Zauważyłam na przykład, że częściej pojawia się w nich słowo tolerancja, a rzadziej różnorodność czy przeciwdziałanie dyskryminacji. Postanowiłam, że to sprawdzę, bo może tylko tak mi się wydaje. Policzyłam dla szkoły podstawowej. Pierwsze na warsztat wzięłam słowo dyskryminacja. Ono pojawia się raz, na etyce, chodzi o to, żeby nie dyskryminować ludzi ze względu na ich przekonania dotyczące sacrum. W żadnym innym kontekście nie jest obecne. Natomiast słowo tolerancja pojawia się dziewięć razy, w tym cztery na wiedzy o społeczeństwie, czyli przedmiocie, który ma rozwijać wiedzę i postawy obywatelskie, a włączany jest pod koniec szkoły podstawowej. Poza tym występuje w wymaganiach do historii, etyki, muzyki i plastyki. Różnorodność rozumiana w kategoriach społecznych zjawia się tylko raz, w podstawie do języka obcego, bo tam mówi się o różnorodności kultur. Nie ma natomiast wymagań odnoszących się wprost do postawy wspierania różnorodności. Ale też nie było ich w poprzednich podstawach programowych. No i słowo równość pojawiło się 10 razy. Tylko na matematyce, nigdy w kontekście społecznym.

Z pani badań wynika też, że szkoła nie uczy o różnych sposobach podejmowania demokratycznych decyzji.

Na WOS przekazywana jest wiedza na temat prawa, organów powołanych do jego tworzenia, o konieczności jego przestrzegania. I to jest bardzo mocno eksponowane. Jest wiedza na temat wyborów i referendów. Pojawia się też wiedza na temat różnych aktywności obywatelskich, na przykład zgromadzeń, strajków. Zdecydowanie jednak brakuje odniesień do wiedzy i umiejętności związanych z uczestnictwem w innych niż wybory demokratycznych procesach podejmowania decyzji. Wyłania się z tego model obywatelstwa, w którym poza wyborami nie mamy wpływu na funkcjonowanie państwa. Nie zakłada się współuczestnictwa dzieci i młodzieży w procesach podejmowania decyzji. Mogą zadecydować o dyskotece, ale nie o kształcie wewnątrzszkolnego systemu oceniania zachowania, a przecież to ich dotyczy. Doświadczenia wyniesione ze szkoły mogą później zaprocentować w środowisku lokalnym. Poza tym proces demokratycznego podejmowania decyzji to nie tylko głosowanie. Nie chodzi tylko o to, żeby decydowała większość, ale także o to, by uwzględnić zdanie tych, którzy myślą inaczej, są w mniejszości. W przeciwnym razie mniejszości zawsze będą poszkodowane. Nie jest to łatwe, co nie oznacza, że nie należy podejmować takich starań. Państwo jest dla wszystkich, nie tylko dla większości. Prowadzę dla studentek i studentów zajęcia z edukacji obywatelskiej. Na początku zajęć pytam ich, w jaki sposób można podejmować wspólne decyzje w grupie. Najczęściej wskazują opcję głosowania. I dopiero później dochodzimy do tego, że nie jest to jedyne rozwiązanie. Na szczeblu parlamentarnym decyduje głosowanie, ale zanim do niego dojdzie, na etapie konsultacji (ale rzeczywistych, a nie fasadowych) albo na poziomach lokalnych środowisk możliwe są negocjacje, dochodzenie do kompromisu. Jednak podstawa programowa nie zakłada rozwijania takich umiejętności, a i wymagania dotyczące wiedzy na ten temat są szczątkowe. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 35/2018
Więcej możesz przeczytać w 35/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:

Spis treści tygodnika Wprost nr 35/2018 (1850)

  • Czy wolno pisać o ataku Hindusa na Polkę? 26 sie 2018, 20:00 Za podanie informacji, że Hindus być może próbował zgwałcić Polkę, można iść do więzienia. „Szanowny Panie” – taki list dostałem w ubiegłym tygodniu od prawniczki, prezes stowarzyszenia walczącego z dyskryminacją – „24... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 26 sie 2018, 20:00 PODOBNO 2 MLN ZŁ KOSZTOWAŁA AKCJA BILLBOARDOWA PO „PiS wziął miliony”, z Jarosławem Kaczyńskim w roli głównej. – Gdybym miał 2 mln zł na kampanię, to wydałbym je zdecydowanie lepiej – komentuje poseł opozycji. WBREW TEMU, CO... 6
  • Obraz tygodnia 26 sie 2018, 20:00 28tys. pacjentek – według raportu NIK – przypada w niektórych rejonach Polski na jedną poradnię ginekologiczną. Efekt: zastraszająco wysoki wskaźnik zgonów okołoporodowych Wygrany Rafał Michalski, prezes i współwłaściciel... 9
  • Info radar 26 sie 2018, 20:00 POLITYKA Kukiz zamiast Zalewskiej Sabina Zalewska, kandydatka na rzeczniczkę praw dziecka, nie ma już praktycznie szans na objęcie nowego stanowiska. Rzecznikiem niespodziewanie może zostać Paweł Kukiz-Szczuciński. Kolejne tygodnie... 10
  • Narodowy spór o bicie dzieci 26 sie 2018, 20:00 lewo Nie ma lepszej kandydatury na Rzecznika Praw Dziecka niż Sabina Zalewska. Wywodzi się z uczelni, gdzie doktoryzował się ks. Rydzyk i wykładała poseł Pawłowicz. Doskonała rekomendacja! Ponoć swój dorobek naukowy dr Zalewska... 14
  • Durczok. Przerwana tama milczenia 26 sie 2018, 20:00 „Zachowanie Kamila Durczoka miało znamiona molestowania seksualnego” – czytamy w sporządzonym właśnie przez warszawski sąd uzasadnieniu wyroku, który zapadł w wygranym przez „Wprost” procesie. 16
  • Sekielski: znałem historię opisaną we „Wprost” 26 sie 2018, 20:00 Dziennikarz Tomasz Sekielski jest pierwszą osobą, która potwierdziła publicznie to, co napisał „Wprost” o zachowaniu Kamila Durczoka wobec dziennikarki TVN. Milczenie to typowa reakcja świadków. Sekielski je przerwał. 19
  • Kulisy kampanii 26 sie 2018, 20:00 Partie traktują tegoroczne wybory samorządowe jak pierwszą zmianę w sztafecie, która zakończy się w 2020 r. wyborami prezydenckimi. 22
  • Wracam z lasu do dżungli 26 sie 2018, 20:00 Ostatnio byłem na grillu. Na zaproszeniach zaznaczono: prosimy nie rozmawiać o polityce – opowiada Stanisław Żelichowski z PSL, który wraca do polityki. 26
  • O podjudzaniu 26 sie 2018, 20:00 Nie ma usprawiedliwienia dla kibica, który rozmyślnie podjudza bijących się w ringu Recepty na to, jak w końcu pokonać PiS, stają się coraz bardziej ekstrawaganckie. Był już apel, aby sędziowie przestali w ogóle wydawać wyroki... 29
  • Rok szkolnych zmian 26 sie 2018, 20:00 Wyprawka dla wszystkich, nowy egzamin po podstawówce, podwójna rekrutacja do liceów – tak zapowiada się nowy rok szkolny. O obiecywanych przez MEN dietetycznych posiłkach i szkolnej opiece dentystycznej można na razie zapomnieć. 30
  • Dobry obywatel nie kwestionuje 26 sie 2018, 20:00 Polską szkołę zabijają ciągłe zmiany. Co chwila są tak zwane nieszczęśliwe roczniki, których dotyka jakaś reforma – mówi Violetta Kopińska, badaczka z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, która porównała stare i nowe podstawy programowe. 32
  • Szybki i bezpłatny internet w szkołach 26 sie 2018, 20:00 Już kilkaset szkół podpisało umowy z NASK – operatorem Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej. Kilkadziesiąt z nich już od września będzie korzystać z dostępu do OSE, zapewniającego łącza o symetrycznej przepustowości minimum 100 Mb/s. 35
  • Ze mną się nie napijesz?! 26 sie 2018, 20:00 Polacy piją na wzór północny, czyli dużo i do upadłego. Piją bogaci i biedni, mężczyźni i kobiety, a nawet chłopcy i dziewczynki. Wciąż trudno odmówić kieliszka, żeby nie obrazić kompana. 36
  • Pedofilia – strukturalny problem Kościoła 26 sie 2018, 20:00 Biedny ten Jezus. Nie zasłużył sobie na takich urzędników. Jak powiedział mój przyjaciel ateista, antyklerykał – źle się dzieje, nie ma już żadnych punktów odniesienia, jest tylko kryzys wartości. Prawa autorskie do pięknej... 40
  • Turbulencje nad Modlinem 26 sie 2018, 20:00 Konflikt właścicielski, ciasny terminal, niszczejąca nawierzchnia, miliony potrzebne na inwestycje, a do tego problem z wieżą kontroli lotów. Lotnisku w Modlinie grozi zderzenie z ziemią. 43
  • Wszystkie drogi prowadzą do Krynicy 26 sie 2018, 20:00 Forum Ekonomiczne zgromadzi na początku września 4 tys. gości z Polski i zagranicy, przede wszystkim przedstawicieli świata biznesu oraz polityki. 46
  • Hossa Bessa 26 sie 2018, 20:00 Rocznica bankruta Brytyjski dziennik „Financial Times” podał, że byli pracownicy Lehman Brothers szykują imprezę z okazji 10-lecia bankructwa banku. Przypomnijmy, że ten ogłosił upadłość dokładnie 15 września 2008 r. Wydarzenie... 48
  • Oswajanie kryptowalut 26 sie 2018, 20:00 W finansach trwa rewolucja, która może całkowicie zmienić oblicze światowego biznesu. Do entuzjastów cyfrowego pieniądza dołączają nie tylko poszukiwacze technologicznych nowinek czy spekulanci, lecz także banki, giełdy, a nawet państwa. 51
  • Batony na drugie śniadanie? Z bakaliami i zbożem. Tak! 26 sie 2018, 20:00 Początek roku szkolnego to doskonały czas, by zrewidować kulinarne nawyki i zatroszczyć się o zdrową dietę dziecka. 55
  • Plan lekcji zdrowia dziecka 26 sie 2018, 20:00 Początek roku to dobry moment, byśmy my, rodzice, razem z dziećmi zaczęli lekcję zdrowego stylu życia. 56
  • Wzmocnij odporność dziecka przed zimą 26 sie 2018, 20:00 Jeśli dziecko choruje częściej od swoich rówieśników, to znaczy, że ma słaby układ odpornościowy. Wiesz, jak go wzmocnić? 60
  • Ząbkowanie bez stresu 26 sie 2018, 20:00 Rodzic, który przeszedł ten etap ze swoim dzieckiem, wie, co to oznacza. I choć każdy maluch przechodzi ząbkowanie inaczej, zwykle nie jest ono niczym przyjemnym. Są sposoby, aby złagodzić ból i wspomóc dziecko. 64
  • Wzrok, najważniejszy zmysł 26 sie 2018, 20:00 Nawet 80 proc. informacji dociera do naszego mózgu dzięki zmysłowi wzroku. Dlatego dbanie o niego jest tak ważne – mówi Szymon Grygierczyk, zastępca dyrektora generalnego w firmie Hoya Lens Poland. 66
  • Słyszeć i słuchać ze zrozumieniem 26 sie 2018, 20:00 O problemach dzieci z zaburzeniami słuchu mówi prof. nadzw. dr hab. n. med. Piotr H. Skarżyński z Centrum Słuchu i Mowy Medincus, dyrektor Instytutu Narządów Zmysłów w Kajetanach. 68
  • Żeby dzieci były zdrowsze 26 sie 2018, 20:00 Od 2000 r. zawartość cukru w naszych produktach zmalała o 34 proc. – mówi Simon Smith, prezes Nestlé w Polsce i krajach Bałtyckich. 71
  • Swędzący problem 26 sie 2018, 20:00 O wszawicy wciąż pokutuje wiele mitów. To dolegliwość powszechna wśród dzieci i jednocześnie łatwa do ujarzmienia. Ważne są regularna kontrola i szybkie działanie. 72
  • Stek hodowlany 26 sie 2018, 20:00 Czy dzisiaj naprawdę musimy hodować cały organizm, żeby podzielić go na małe kawałki i wydobyć tkankę, którą lubimy jeść? – pyta Uma Valeti i pracuje nad tym, byśmy mogli jeść mięso i nie skazywać zwierząt na śmierć. 74
  • Ubezpieczenia w krainie innowacji 26 sie 2018, 20:00 To, co człowiekowi zajmuje kilka minut, one są w stanie zrobić w kilkadziesiąt sekund. I nigdy się nie mylą. Roboty w LINK4 wspierają już prawie jedną trzecią pracowników firmy. 78
  • Tematy tabu 26 sie 2018, 20:00 W III RP nie ma cenzury urzędowej, za to świetnie ma się inna – ekonomiczna. Jej ofiarą padają twórcy niewygodni, którzy chcą opowiadać o pedofilii w Kościele, rzezi wołyńskiej albo dobrej zmianie. 81
  • Kłopoty to jego specjalność 26 sie 2018, 20:00 Chwalony przez krytyków i uwielbiany przez publiczność za role filmowe, na scenie muzycznej Jared Leto nie jest już oceniany tak jednoznacznie. Właśnie przyjeżdża na koncert do Polski. 85
  • Wydarzenie 26 sie 2018, 20:00 Ciemna strona kina Zdaje się, że prawdziwymi spadkobiercami klasycznej formuły czarnego kryminału nie są pisarze, których książki z zadziwiającą regularnością trafiają obecnie na listy bestsellerów, ale komiksowy duet Ed Brubaker i... 88
  • Film 26 sie 2018, 20:00 SERIAL Bagno PRL Od dawna zazdrościmy seriali kryminalnych Skandynawom. Mrocznych, pełnych goryczy i komentarzy społecznych. „Rojst” właśnie taki jest. A jednocześnie pozostaje mocno zakorzeniony w polskim społeczeństwie. Lata 80. Dwaj... 89
  • Muzyka 26 sie 2018, 20:00 Nie dziękuj, daj więcej Kłopot z nimi mają wszyscy. Dla miłośników indie rocka są za wielcy i sprzedajni (umowa z wielką wytwórnią, a fe!), dla poszukujących melodii – za bardzo alternatywni. Nowa płyta tego nie zmieni, bo to... 90
  • Książka 26 sie 2018, 20:00 Dawno temu w Meksyku Patrick Deville, „Viva”, Noir sur Blanc Sam autor nazwał swoją książkę „zakręconym diabelskim młynem od Meksyku przez Moskwę”. I rzeczywiście jest ona młynem – zarówno jeśli chodzi o przedstawione... 91
  • Kalejdoskop 26 sie 2018, 20:00 50 lat minęło… Tytuł tej wystawy mówi wszystko: data to rok otwarcia Muzeum Plakatu – pierwszej tego typu instytucji na świecie, a symbole „+ -” podpowiadają, że zobaczymy dzieła powstałe tuż przed powołaniem placówki i tuż po... 92
  • Kulturalna trzynastka 26 sie 2018, 20:00 Beata Tadla dziennikarka radiowa i t e l ew i z yjna, prezenterka, autorka książek 94
  • Szczęście emerytowanej nauczycielki 26 sie 2018, 20:00 Jest taka zasada sprzedaży, którą zauważyłem, handlując z moimi fanami na Facebooku: dziewczyny, które na zdjęciu profilowym mają kota, zawsze natychmiast zapalają się i chcą wszystko kupować, a potem milkną i nie odpowiadają... 95
  • Motywuje mnie miłość 26 sie 2018, 20:00 Potrzebujemy drugiej osoby, która będzie nas podziwiała i zachwycała się naszą twórczością. 96
  • Odzyskanie zmarnowanych wakacji 26 sie 2018, 20:00 Hotelowy pokój za grosz nie przypomina tego, który widziałeś w biurze podróży, a bagaż od tygodnia jest w drodze z lotniska? Na szczęście nie jesteś bezradny. 97
  • Zrób sobie… Macierewicza 26 sie 2018, 20:00 A niech to! Przegapiliśmy urodziny Pana Ministra! Szybko to nadrabiamy – może jakiś pomniczek dla potomności? 98

ZKDP - Nakład kontrolowany