Stek hodowlany

Stek hodowlany

Kury
Kury / Źródło: Fotolia / monticellllo
Czy dzisiaj naprawdę musimy hodować cały organizm, żeby podzielić go na małe kawałki i wydobyć tkankę, którą lubimy jeść? – pyta Uma Valeti i pracuje nad tym, byśmy mogli jeść mięso i nie skazywać zwierząt na śmierć.

Paul Shapiro

Pewnego poranka 2005 r., tuż po otrzymaniu dyplomu z Mayo Clinic, niewiele ponadtrzydziestoletni Uma Valeti marzył o tym wszystkim, co dobrego hodowane mięso może zrobić dla świata. Wnuk hinduskiego bojownika o wolność, który walczył o niepodległość obok Mahatmy Gandhiego, dorastał w przekonaniu, że należy pomagać słabszym, także zwierzętom. Miłość do nich odziedziczył po ojcu, który był weterynarzem; matka – nauczycielka fizyki – przekazała mu natomiast zainteresowanie nauką. Valetiego już w dzieciństwie niepokoiła konsumpcja mięsa. Zastanawiał się, czy ktoś podziela jego marzenie. Gdy teraz przeszukał Google’a, żeby się o tym przekonać, i odkrył, że niedawno powstała firma New Harvest chcąca uczynić te fantazje rzeczywistością, poczuł się miło zaskoczony.

Czekanie na zmianę

Przeczytał stronę internetową od deski do deski i napisał mejla do Jasona Matheny’ego, informując proroka czystego mięsa o swoim medycznym wykształceniu i oferując swoją pomoc. Odpowiedź była szybka i entuzjastyczna. Valeti od razu kupił bilet do Waszyngtonu. – Jason jest geniuszem – Valeti wspomina swoje pierwsze spotkanie z ekspertem od zdrowia publicznego. – Jestem lekarzem, a ten człowiek, który nie spędził ani dnia w akademii medycznej, wiedział o inżynierii tkankowej znacznie więcej ode mnie. Matheny również był pod wrażeniem Valetiego i zaprosił go do współpracy z New Harvest. Valeti odkrył wtedy, że wielu ludzi na całym świecie podziela jego pragnienie transformacji przemysłu mięsnego przez rozwinięcie rolnictwa komórkowego. Nikt nie pracował nad tymi innowacjami na poważnie, miał więc nadzieję, że jego rolą będzie motywowanie akademików i innych zapaleńców, by zajęli się tym tematem.

Wielu inżynierów tkankowych powiedziało mu, że to, co chciałby zrobić, jest wykonalne, jednak nikt nie poświęci temu kariery, biorąc pod uwagę brak grantów czy innego wsparcia finansowego. Kto mógł przewidzieć popyt na taki produkt? Powiedziano mu, że obrzydzenie może okazać się zbyt duże. Eksperymenty na hodowanych tkankach czy nawet wykorzystywanie ich do celów medycznych to jedno, ale spożywanie ich – to już zupełnie co innego. – Mówiąc szczerze – zaczyna Valeti – inżynieria tkankowa jawiła się jako obiecujący obszar, jeśli chodzi o medycynę, ale niewielu ludzi zdawało sobie sprawę, że to samo mogło dotyczyć jedzenia. Lata mijały, ale postęp wydawał się minimalny. (…) Wyglądało na to, że nikomu nie spieszy się, żeby wprowadzić bezzwierzęce mięso na rynek, a to przecież rynek mięsny najbardziej potrzebował zmiany. Valeti zaczął ponownie zastanawiać się, jaką rolę chciałby odegrać w tej rodzącej się powoli branży. Przez lata zasiadał w zarządzie New Harvest, ale doszedł do wniosku, że to nie wystarczy. Jego marzenie z czasów studiów wciąż pozostawało dalekie od realizacji, a on pragnął być kimś więcej niż tylko kibicem przyglądającym się grze zza linii bocznej. Doszedł do wniosku, że chce wkroczyć na boisko.

Mięso z „klocków”

Po dekadzie obserwowania, jak niewiele zrobiono, by czyste mięso faktycznie znalazło się na półkach supermarketów, Valeti – który był już odnoszącym sukcesy kardiologiem pracującym na Uniwersytecie Minnesoty – uznał, że musi zainwestować własne pieniądze. I tak w 2015 r. otworzył na uniwersytecie laboratorium poświęcone badaniom nad hodowlą mięsa razem z Nickiem Genovese – hodowcą drobiu, który został biologiem i zajmował się komórkami macierzystymi, i wegetarianinem, który uwielbiał smak mięsa, ale nie chciał, by jego przyjemność kosztowała zwierzęta życie. Badania dowiodły, że poważne działania na szeroką skalę potrzebne, by osiągnąć cel, nie mogły zostać przeprowadzone w środowisku uniwersyteckim (…). Powstało wiele programów wspierających pracę nad regeneracją organów, ale nie nad tym, co chcieli przyspieszyć Valeti i Genovese. Zaledwie rok po otwarciu laboratorium Valeti doszedł do wniosku, że jeśli jego pomysł nie opuści murów uniwersytetu, to być może nigdy nie uda mu się zamienić ferm przemysłowych na laboratoria wytwarzające czyste mięso. Stanął przed jedną z najważniejszych decyzji w życiu: czy przerwać karierę kardiologa i zająć się budową przedsiębiorstwa? (…) – Uznałem, że w Stanach Zjednoczonych jest 25 tys. kardiologów, a tylko kilka osób zajmuje się sprawą tak ważną jak położenie kresu straszliwym skutkom działania przemysłu mięsnego. (…) Wiedziałem już, co powinienem zrobić. Valenti i Genovese zaczęli zbierać zespół, by otworzyć firmę. Prowadzili rozmowy z wieloma naukowcami mającymi doświadczenie w biologii mięśni szkieletowych. Koniec końców zatrudnili Willa Clema – badacza tkanek tak odległego od wegetarianizmu, jak to tylko możliwe. Oprócz doktoratu z inżynierii biomedycznej Clem ma certyfikat mistrza grilla, a jego rodzina to właściciele Whitt’s Barbecue – obejmującej kilka tuzinów restauracji sieci fast food z siedzibą w Memphis. I tak pod koniec 2015 r. powstała pierwsza na świecie firma poświęcona wyłącznie komercjalizacji czystego mięsa – Crevi Foods. Łacińskie słowo crevi – oznaczające dosłownie „wznosić się” czy „wyskoczyć” – stanowiło aluzję do medycznego wykształcenia Valetiego. Powtarzając myśli Churchilla sprzed 80 lat, Valeti wyjaśnia, jakie pytanie legło u fundamentów jego firmy: Czy w dzisiejszych czasach naprawdę nadal musimy hodować cały organizm, żeby podzielić go na małe kawałki i wydobyć tkankę, którą lubimy jeść?

Czy też moglibyśmy całkiem zmienić ten paradygmat i wyhodować tkankę z klocków, jakimi są komórki? Naszym celem jest stworzenie świata, w którym moglibyśmy zbierać zwierzęce plony, nie odbierając nikomu życia. Kolejnym krokiem było zdobycie funduszy. Valeti skontaktował się z inkubatorem przedsiębiorczości IndieBio, stworzonym, by wpierać nowe start-upy biotechnologiczne, powołanym przez firmę inwestycyjną SOS Ventures (obecnie po prostu SOSV), by poinformować go o swoim nowym pomyśle. Dyrektor programowy IndieBio Ryan Bethencourt (…) w ciągu tygodnia ofiarował nowej firmie pierwszy czek i laboratorium w centrum San Francisco. Crevi zabrała się więc do działania, ale już pod innym szyldem – od tamtej pory firma nazywa się Memphis Meats.

Czas eksperymentów

Pierwszy projekt polegał na hodowli wołowiny i wieprzowiny z komórek krowy i świni, które – podobnie jak serce po zastrzykach Valetiego – były zdolne do odnowy. Używając komórek satelitowych mięśni (będących protoplastami mięśni szkieletowych), badacze zaczęli eksperymentować. Odkryli, że pod mikroskopem ich komórki wyglądają dokładnie tak samo jak te żywych zwierząt. Miały ten sam fenotyp, to znaczy te same cechy, co tkanki, do których jedzenia jesteśmy przyzwyczajeni. „To te same tkanki mięśniowe, które spożywamy, kiedy jemy mięso” – zapewnia sceptyków Genovese. Zastanawiał się natomiast, czy będą tak samo skwierczeć na patelni, tak samo pachnieć i smakować. Po zakotwiczeniu komórek startowych za pomocą małych kawałków wspierającego materiału ekipa Memphis Meat zaczęła hodować mięso na tyle duże, by można je było zobaczyć gołym okiem. Szybko do swoich technik kultywacyjnych dodali kolejne etapy fizjologiczne, które pozwoliły mięsu rosnąć podobnie do cielęcia przeradzającego się w dorosłą krowę dzięki jedzeniu trawy i innych roślin. Następnie zaczęli dodawać substancje odżywcze, takie jak peptydy, witaminy, minerały i cukier razem z tlenem i produkować większe ilości mięsa, które regularnie teraz gotowali i jedli, starając się opracować właściwy przepis.

W tym czasie nie eksperymentowali jeszcze z tworzeniem zdrowszego mięsa, chcieli tylko udoskonalić swoje umiejętności, żeby zrozumieć, jak najlepiej odtworzyć proces budowania mięśni ciała, zanim zaczną ten proces ulepszać. Ekipa nadal eksperymentowała. Ile czasu potrzeba, by osiągnąć odpowiednią konsystencję? Jak wspomóc optymalny wzrost komórek i zoptymalizować jakość mięsa? Jaką ilość tlenu dodać do hodowli? Valeti i Genovese zauważyli, że kiedy zbierają mięso wcześniej, jest ono miększe – jak mięso młodszego zwierzęcia, cielęcia czy jagnięcia. Jeśli czekali nieco dłużej, tekstura stawała się wyraźniejsza, jak u starszych zwierząt. (…) Genovese wspomina, że przypominało to próbę uwarzenia nowego rodzaju piwa bez pomocy piwowara: robisz to metodą prób i błędów, póki nie osiągniesz odpowiedniego rezultatu. Wreszcie im się udało – a przynajmniej na tyle, by zechcieli pokazać mięso światu. Zamiast organizować wielką konferencję, Valeti razem z GFI zaplanował prywatną degustację obejmującą nagranie wideo i sesję zdjęciową.

Mięso z laboratorium

Po wielu nieudanych próbach i z rosnącą z dnia na dzień dokumentacją własności intelektualnej nadszedł czas, by przekazać światu wieść: Memphis Meats stworzyło pierwszy na świecie wyhodowany klops. Kolejnym przełomem okazało się obniżenie kosztu produkcji (…) – wytworzenie klopsa kosztowało Memphis Meats tylko ok. 1200 dolarów. Wciąż nie była to cena, która mogłaby pojawić się w karcie restauracji, ale przynajmniej się do takiej zbliżali. – Sami dla siebie wyhodowaliśmy już, ugotowaliśmy i próbowaliśmy klopsików oraz fajitas, ale to był moment przełomowy – mówił Valeti. – Kiedy włożyłem mięso do ust, w ciągu kilku sekund wyczułem bardzo charakterystyczny smak mięsa, o którym zdążyłem już zapomnieć.

Jadłem alternatywne produkty, które wydawały mi się mięsne, jednak dzięki temu doświadczeniu zrozumiałem, że nie są do niego zbyt podobne. W grudniu 2015 r. Memphis Meats urządziło w San Francisco pierwszą degustację. „To bez wątpienia przyszłość mięsa – głosił pierwszy komunikat prasowy przedsiębiorstwa. – Chcemy zrobić z przemysłem mięsnym to samo, co samochody zrobiły z wozami konnymi. Hodowane mięso całkowicie odmieni obecne status quo i sprawi, że hodowla zwierząt przeznaczonych na jedzenie będzie nie do pomyślenia”. Świat zwrócił ku nim oczy. „Skwierczące steki już niedługo mogą zacząć powstawać w laboratorium” – napisał Bunge w „Wall Street Journal”. Dwutygodnik „Fortune” prognozował: „Być może zjemy laboratoryjne mięso już za pięć lat”. Ale chyba najlepiej zjawisko podsumował tytuł z „Newsweeka”: „Laboratoryjna wołowina uratuje planetę – i przyniesie miliardy”. Nagłówki przyciągnęły uwagę znanego filozofa Sama Harrisa, który zaprosił Valetiego do swojego popularnego podcastu Waking Up, do odcinka pod tytułem „Mięso bez rozpaczy”. Harris przedstawił w programie swoje przekonanie, że hodowla zwierząt niesie ze sobą straszliwe cierpienie, jednocześnie przyznał, że trudno mu wytrzymać na diecie wegetariańskiej.

Jego entuzjazm co do przyszłości czystego mięsa był równie mocny co prognoza na przyszłość. „Tak jak dzisiaj jesteśmy zszokowani zachowaniem właścicieli niewolników z niedalekiej przeszłości, tak nasi potomkowie z przerażeniem spojrzą wstecz na hodowlę przemysłową” – powiedział Harris do Valetiego i swoich słuchaczy. – Na to, jak okrutnie traktowaliśmy i jak zabijaliśmy miliardy zwierząt, jak próbowaliśmy zachować czyste sumienie, odsuwając od siebie szczegóły [...]. Jestem przekonany, że jeśli uda wam się osiągnąć wasz cel, popyt będzie ogromny”. Inny racjonalista – Richard Dawkins – wyraził podobne przekonanie. W 2013 r., w odpowiedzi na moje pytanie o jedzenie mięsa ewolucjonista mówił jasno: „Chciałbym, żeby wszyscy byli wegetarianami. Za 100 czy 200 lat spojrzymy na to, jak traktowaliśmy zwierzęta, tak jak dzisiaj patrzymy na to, jak nasi dziadowie traktowali niewolników”. Wypowiedzi tak wnikliwych myślicieli jak Harris i Dawkins o tym, jak nasze współczesne mięsożerstwo będzie kiedyś postrzegane i że mimo tego sami mają problem z przejściem na dietę wegetariańską – przyznając, że to właśnie należałoby zrobić – dodają tylko animuszu entuzjastom czystego mięsa. Skoro nawet ci, którzy wiedzą, że nie powinni jeść zwierzęcego mięsa, z jakiejś przyczyny wciąż nie mogą go porzucić, żywność taka jak firmy Umy Valetiego może pomóc zasypać przepaść między ich przekonaniami a działaniami. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 35/2018
Więcej możesz przeczytać w 35/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 35/2018 (1850)

  • Czy wolno pisać o ataku Hindusa na Polkę? 26 sie 2018, 20:00 Za podanie informacji, że Hindus być może próbował zgwałcić Polkę, można iść do więzienia. „Szanowny Panie” – taki list dostałem w ubiegłym tygodniu od prawniczki, prezes stowarzyszenia walczącego z dyskryminacją – „24... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 26 sie 2018, 20:00 PODOBNO 2 MLN ZŁ KOSZTOWAŁA AKCJA BILLBOARDOWA PO „PiS wziął miliony”, z Jarosławem Kaczyńskim w roli głównej. – Gdybym miał 2 mln zł na kampanię, to wydałbym je zdecydowanie lepiej – komentuje poseł opozycji. WBREW TEMU, CO... 6
  • Obraz tygodnia 26 sie 2018, 20:00 28tys. pacjentek – według raportu NIK – przypada w niektórych rejonach Polski na jedną poradnię ginekologiczną. Efekt: zastraszająco wysoki wskaźnik zgonów okołoporodowych Wygrany Rafał Michalski, prezes i współwłaściciel... 9
  • Info radar 26 sie 2018, 20:00 POLITYKA Kukiz zamiast Zalewskiej Sabina Zalewska, kandydatka na rzeczniczkę praw dziecka, nie ma już praktycznie szans na objęcie nowego stanowiska. Rzecznikiem niespodziewanie może zostać Paweł Kukiz-Szczuciński. Kolejne tygodnie... 10
  • Narodowy spór o bicie dzieci 26 sie 2018, 20:00 lewo Nie ma lepszej kandydatury na Rzecznika Praw Dziecka niż Sabina Zalewska. Wywodzi się z uczelni, gdzie doktoryzował się ks. Rydzyk i wykładała poseł Pawłowicz. Doskonała rekomendacja! Ponoć swój dorobek naukowy dr Zalewska... 14
  • Durczok. Przerwana tama milczenia 26 sie 2018, 20:00 „Zachowanie Kamila Durczoka miało znamiona molestowania seksualnego” – czytamy w sporządzonym właśnie przez warszawski sąd uzasadnieniu wyroku, który zapadł w wygranym przez „Wprost” procesie. 16
  • Sekielski: znałem historię opisaną we „Wprost” 26 sie 2018, 20:00 Dziennikarz Tomasz Sekielski jest pierwszą osobą, która potwierdziła publicznie to, co napisał „Wprost” o zachowaniu Kamila Durczoka wobec dziennikarki TVN. Milczenie to typowa reakcja świadków. Sekielski je przerwał. 19
  • Kulisy kampanii 26 sie 2018, 20:00 Partie traktują tegoroczne wybory samorządowe jak pierwszą zmianę w sztafecie, która zakończy się w 2020 r. wyborami prezydenckimi. 22
  • Wracam z lasu do dżungli 26 sie 2018, 20:00 Ostatnio byłem na grillu. Na zaproszeniach zaznaczono: prosimy nie rozmawiać o polityce – opowiada Stanisław Żelichowski z PSL, który wraca do polityki. 26
  • O podjudzaniu 26 sie 2018, 20:00 Nie ma usprawiedliwienia dla kibica, który rozmyślnie podjudza bijących się w ringu Recepty na to, jak w końcu pokonać PiS, stają się coraz bardziej ekstrawaganckie. Był już apel, aby sędziowie przestali w ogóle wydawać wyroki... 29
  • Rok szkolnych zmian 26 sie 2018, 20:00 Wyprawka dla wszystkich, nowy egzamin po podstawówce, podwójna rekrutacja do liceów – tak zapowiada się nowy rok szkolny. O obiecywanych przez MEN dietetycznych posiłkach i szkolnej opiece dentystycznej można na razie zapomnieć. 30
  • Dobry obywatel nie kwestionuje 26 sie 2018, 20:00 Polską szkołę zabijają ciągłe zmiany. Co chwila są tak zwane nieszczęśliwe roczniki, których dotyka jakaś reforma – mówi Violetta Kopińska, badaczka z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, która porównała stare i nowe podstawy programowe. 32
  • Szybki i bezpłatny internet w szkołach 26 sie 2018, 20:00 Już kilkaset szkół podpisało umowy z NASK – operatorem Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej. Kilkadziesiąt z nich już od września będzie korzystać z dostępu do OSE, zapewniającego łącza o symetrycznej przepustowości minimum 100 Mb/s. 35
  • Ze mną się nie napijesz?! 26 sie 2018, 20:00 Polacy piją na wzór północny, czyli dużo i do upadłego. Piją bogaci i biedni, mężczyźni i kobiety, a nawet chłopcy i dziewczynki. Wciąż trudno odmówić kieliszka, żeby nie obrazić kompana. 36
  • Pedofilia – strukturalny problem Kościoła 26 sie 2018, 20:00 Biedny ten Jezus. Nie zasłużył sobie na takich urzędników. Jak powiedział mój przyjaciel ateista, antyklerykał – źle się dzieje, nie ma już żadnych punktów odniesienia, jest tylko kryzys wartości. Prawa autorskie do pięknej... 40
  • Turbulencje nad Modlinem 26 sie 2018, 20:00 Konflikt właścicielski, ciasny terminal, niszczejąca nawierzchnia, miliony potrzebne na inwestycje, a do tego problem z wieżą kontroli lotów. Lotnisku w Modlinie grozi zderzenie z ziemią. 43
  • Wszystkie drogi prowadzą do Krynicy 26 sie 2018, 20:00 Forum Ekonomiczne zgromadzi na początku września 4 tys. gości z Polski i zagranicy, przede wszystkim przedstawicieli świata biznesu oraz polityki. 46
  • Hossa Bessa 26 sie 2018, 20:00 Rocznica bankruta Brytyjski dziennik „Financial Times” podał, że byli pracownicy Lehman Brothers szykują imprezę z okazji 10-lecia bankructwa banku. Przypomnijmy, że ten ogłosił upadłość dokładnie 15 września 2008 r. Wydarzenie... 48
  • Oswajanie kryptowalut 26 sie 2018, 20:00 W finansach trwa rewolucja, która może całkowicie zmienić oblicze światowego biznesu. Do entuzjastów cyfrowego pieniądza dołączają nie tylko poszukiwacze technologicznych nowinek czy spekulanci, lecz także banki, giełdy, a nawet państwa. 51
  • Batony na drugie śniadanie? Z bakaliami i zbożem. Tak! 26 sie 2018, 20:00 Początek roku szkolnego to doskonały czas, by zrewidować kulinarne nawyki i zatroszczyć się o zdrową dietę dziecka. 55
  • Plan lekcji zdrowia dziecka 26 sie 2018, 20:00 Początek roku to dobry moment, byśmy my, rodzice, razem z dziećmi zaczęli lekcję zdrowego stylu życia. 56
  • Wzmocnij odporność dziecka przed zimą 26 sie 2018, 20:00 Jeśli dziecko choruje częściej od swoich rówieśników, to znaczy, że ma słaby układ odpornościowy. Wiesz, jak go wzmocnić? 60
  • Ząbkowanie bez stresu 26 sie 2018, 20:00 Rodzic, który przeszedł ten etap ze swoim dzieckiem, wie, co to oznacza. I choć każdy maluch przechodzi ząbkowanie inaczej, zwykle nie jest ono niczym przyjemnym. Są sposoby, aby złagodzić ból i wspomóc dziecko. 64
  • Wzrok, najważniejszy zmysł 26 sie 2018, 20:00 Nawet 80 proc. informacji dociera do naszego mózgu dzięki zmysłowi wzroku. Dlatego dbanie o niego jest tak ważne – mówi Szymon Grygierczyk, zastępca dyrektora generalnego w firmie Hoya Lens Poland. 66
  • Słyszeć i słuchać ze zrozumieniem 26 sie 2018, 20:00 O problemach dzieci z zaburzeniami słuchu mówi prof. nadzw. dr hab. n. med. Piotr H. Skarżyński z Centrum Słuchu i Mowy Medincus, dyrektor Instytutu Narządów Zmysłów w Kajetanach. 68
  • Żeby dzieci były zdrowsze 26 sie 2018, 20:00 Od 2000 r. zawartość cukru w naszych produktach zmalała o 34 proc. – mówi Simon Smith, prezes Nestlé w Polsce i krajach Bałtyckich. 71
  • Swędzący problem 26 sie 2018, 20:00 O wszawicy wciąż pokutuje wiele mitów. To dolegliwość powszechna wśród dzieci i jednocześnie łatwa do ujarzmienia. Ważne są regularna kontrola i szybkie działanie. 72
  • Stek hodowlany 26 sie 2018, 20:00 Czy dzisiaj naprawdę musimy hodować cały organizm, żeby podzielić go na małe kawałki i wydobyć tkankę, którą lubimy jeść? – pyta Uma Valeti i pracuje nad tym, byśmy mogli jeść mięso i nie skazywać zwierząt na śmierć. 74
  • Ubezpieczenia w krainie innowacji 26 sie 2018, 20:00 To, co człowiekowi zajmuje kilka minut, one są w stanie zrobić w kilkadziesiąt sekund. I nigdy się nie mylą. Roboty w LINK4 wspierają już prawie jedną trzecią pracowników firmy. 78
  • Tematy tabu 26 sie 2018, 20:00 W III RP nie ma cenzury urzędowej, za to świetnie ma się inna – ekonomiczna. Jej ofiarą padają twórcy niewygodni, którzy chcą opowiadać o pedofilii w Kościele, rzezi wołyńskiej albo dobrej zmianie. 81
  • Kłopoty to jego specjalność 26 sie 2018, 20:00 Chwalony przez krytyków i uwielbiany przez publiczność za role filmowe, na scenie muzycznej Jared Leto nie jest już oceniany tak jednoznacznie. Właśnie przyjeżdża na koncert do Polski. 85
  • Wydarzenie 26 sie 2018, 20:00 Ciemna strona kina Zdaje się, że prawdziwymi spadkobiercami klasycznej formuły czarnego kryminału nie są pisarze, których książki z zadziwiającą regularnością trafiają obecnie na listy bestsellerów, ale komiksowy duet Ed Brubaker i... 88
  • Film 26 sie 2018, 20:00 SERIAL Bagno PRL Od dawna zazdrościmy seriali kryminalnych Skandynawom. Mrocznych, pełnych goryczy i komentarzy społecznych. „Rojst” właśnie taki jest. A jednocześnie pozostaje mocno zakorzeniony w polskim społeczeństwie. Lata 80. Dwaj... 89
  • Muzyka 26 sie 2018, 20:00 Nie dziękuj, daj więcej Kłopot z nimi mają wszyscy. Dla miłośników indie rocka są za wielcy i sprzedajni (umowa z wielką wytwórnią, a fe!), dla poszukujących melodii – za bardzo alternatywni. Nowa płyta tego nie zmieni, bo to... 90
  • Książka 26 sie 2018, 20:00 Dawno temu w Meksyku Patrick Deville, „Viva”, Noir sur Blanc Sam autor nazwał swoją książkę „zakręconym diabelskim młynem od Meksyku przez Moskwę”. I rzeczywiście jest ona młynem – zarówno jeśli chodzi o przedstawione... 91
  • Kalejdoskop 26 sie 2018, 20:00 50 lat minęło… Tytuł tej wystawy mówi wszystko: data to rok otwarcia Muzeum Plakatu – pierwszej tego typu instytucji na świecie, a symbole „+ -” podpowiadają, że zobaczymy dzieła powstałe tuż przed powołaniem placówki i tuż po... 92
  • Kulturalna trzynastka 26 sie 2018, 20:00 Beata Tadla dziennikarka radiowa i t e l ew i z yjna, prezenterka, autorka książek 94
  • Szczęście emerytowanej nauczycielki 26 sie 2018, 20:00 Jest taka zasada sprzedaży, którą zauważyłem, handlując z moimi fanami na Facebooku: dziewczyny, które na zdjęciu profilowym mają kota, zawsze natychmiast zapalają się i chcą wszystko kupować, a potem milkną i nie odpowiadają... 95
  • Motywuje mnie miłość 26 sie 2018, 20:00 Potrzebujemy drugiej osoby, która będzie nas podziwiała i zachwycała się naszą twórczością. 96
  • Odzyskanie zmarnowanych wakacji 26 sie 2018, 20:00 Hotelowy pokój za grosz nie przypomina tego, który widziałeś w biurze podróży, a bagaż od tygodnia jest w drodze z lotniska? Na szczęście nie jesteś bezradny. 97
  • Zrób sobie… Macierewicza 26 sie 2018, 20:00 A niech to! Przegapiliśmy urodziny Pana Ministra! Szybko to nadrabiamy – może jakiś pomniczek dla potomności? 98

ZKDP - Nakład kontrolowany