Jak Macron oddaje Putinowi Bałkany

Jak Macron oddaje Putinowi Bałkany

Albania, zdjęcie ilustracyjne
Albania, zdjęcie ilustracyjne / Źródło: Unsplash / Tanya Prodan
Przez ostatnie 20 lat spokój w państwach byłej Jugosławii utrzymywany był przez obietnicę przyjęcia ich do UE. Weto Francji w tej sprawie może reaktywować konflikty etniczne, co bardzo przyda się Rosji.

Zabawnie było patrzeć, jak w miniony weekend premier Rosji Dmitrij Miedwiediew ochoczo i bez zmrużenia oka ściskał rękę serbskiej premier Any Brnabić. Rosja znana jest z bezwzględnego traktowania homoseksualistów, a tu proszę: szef rządu pokazuje się w najlepszej komitywie ze zdeklarowaną serbską lesbijką, która ma z partnerką syna Igora, poczętego metodą in vitro, i regularnie bierze udział w paradach równości. Serbia jest jednym z trzech krajów europejskich, obok Irlandii i Luksemburga, mających na czele rządów przedstawicieli mniejszości seksualnych. Miedwiediew, którego kraj jest dumny ze zwalczania tego zachodniego zepsucia, jakoś przełknął jednak konieczność afiszowania się z Aną Brnabić. W grę wchodziły bowiem wyższe cele.

Szefowa rządu w Belgradzie przyjechała do Moskwy podpisać umowę o wejściu Serbii do Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej. Jest to firmowana przez Kreml strefa wolnego handlu, skupiająca kraje postsowieckie. Rosja przedstawia ją jako alternatywę dla Unii Europejskiej i narzędzie odbudowy dawnych stref wpływów. O tym, jak ważny jest to dla Moskwy projekt, najlepiej świadczy fakt, że wojna na Ukrainie wybuchła m.in. dlatego, że w Kijowie obalony został prezydent Janukowycz, próbujący zastąpić umowę stowarzyszeniową z UE paktem eurazjatyckim z Rosją. Serbia jest pierwszym krajem niebędącym kiedyś sowiecką republiką,który podpisał porozumienie cementujące strategiczną pozycję Rosji w centrum Bałkanów, u południowo-wschodnich granic UE. Komisja Europejska próbowała co prawda odwieść Belgrad od umowy z Rosją, grożąc, że zaszkodzi to integracji Serbii z UE, ale Serbowie nie potraktowali tego poważnie. Od połowy października wiadomo już, że obiecywanego rozszerzenia UE na Bałkany nie będzie.

Opera mydlana

Decyzję o zablokowaniu ekspansji Unii podjął prezydent Emmanuel Macron. Na ostatnim szczycie UE w Luksemburgu zgłosił on francuskie weto wobec decyzji o rozpoczęciu negocjacji akcesyjnych z Macedonią i Albanią. Francuska minister ds. europejskich Amélie de Montchalin nazwała proces rozszerzania UE „niekończącą się operą mydlaną”, którą trzeba wstrzymać do czasu przeprowadzenia głębokiej reformy zasad członkostwa w Unii. To jest tylko wymówka. Francja nie chce niczego reformować, bo jej celem jest całkowite wstrzymanie poszerzania Unii. Stwarza ono niewygodną dla interesów gospodarczych Paryża konkurencję ze strony nowych państw. By się przed tym bronić, Francja nie waha się forsować przepisów sprzecznych z traktatowymi wolnościami, co doprowadziło np. do zablokowania konkurencyjnym firmom z Polski dostępu do rynku transportowego.

Macron ma świadomość, że ekspansja UE służy także bardziej niemieckim niż francuskim interesom. To Berlin jest największym beneficjentem poszerzenia. Nie tylko w kategoriach czysto gospodarczych, lecz także politycznych: powiązania ekonomiczne z nowymi krajami Unii współtworzą mocną pozycję Niemiec w Brukseli. A to jest zaprzeczeniem całej idei integracji europejskiej, wymyślonej jako narzędzie zapobiegania konfliktom francusko-niemieckim i poszerzania wpływów Paryża w Europie. Dotąd te napięcia były osłabiane przez zdecydowane poparcie dla rozszerzania Unii ze strony Niemiec i Wielkiej Brytanii. Dziś Brytyjczyków praktycznie w UE nie ma, a Niemcy są osłabieni wewnętrznymi problemami gospodarczymi i schyłkowym charakterem rządów Angeli Merkel. Wzrasta więc rola Francji. Macron liczy, że blokując korzystną dla Niemiec ekspansję UE na Bałkany, wymusi w końcu na Berlinie zgodę na poparcie jego planów stworzenia w ramach UE osobnego klubu strefy euro. Niemcy nie chcą się na to zgodzić, przewidując, że cały plan ma służyć głównie finansowaniu przez nich francuskiego deficytu budżetowego i zmarginalizowaniu Europy Środkowej, dającej w takiej czy innej formie stałe wsparcie polityce Berlina. Gra Macrona, choć zrozumiała z punktu widzenia Francji, nie ma wiele wspólnego z długofalowymi celami UE. Egoizm Francuzów został w Unii powszechnie skrytykowany, a odchodzący szef Komisji Europejskiej Jean-Claude Juncker nazwał ją historycznym błędem.

Rozpalanie w kotle

Od zakończenia krwawych wojen, towarzyszących rozpadowi Jugosławii, każdy rząd w tym regionie słyszał, że jeśli będzie się mocno starał i reformował swoje państwo, to prędzej czy później stanie się częścią UE. Obietnica ta łagodziła każdy z konfliktów. Zakończenie walk między narodami byłej Jugosławii wcale nie przyniosło bowiem redukcji napięć i zaspokojenia narodowych aspiracji. Bałkańską jatkę z lat 90. zamrożono po prostu wzdłuż linii frontów, zamienionych na granice państw, za którymi zostały znaczące i nienawidzące się wzajemnie mniejszości narodowe. Serbowie zostali zmuszeni do życia w Bośni i niepodległym, albańskim w większości, Kosowie.

Albańczycy znaleźli się w granicach Kosowa, Serbii i Macedonii, a Chorwaci w Bośni i Serbii, poza granicami UE, w której żyją ich rodacy z Chorwacji. Nikt nie jest z tym szczęśliwy, o czym świadczą powtarzające się raz po raz ostre spory handlowe i napięcia graniczne. Dotąd były one jednak neutralizowane przez wizję roztopienia bałkańskich nacjonalizmów w Unii. W imię tej idei rządzący podjęli wiele ryzykownychdla nich kompromisów, często wbrew dużej części własnych wyborców, tłumacząc wszystko nadrzędnym celem. Takie są źródła kariery politycznej premier Serbii, Any Brnabić. Stoi ona na czele rządu tworzonego przez konserwatystów odwołujących się do prawosławnego nacjonalizmu, bliskiego putinowskiej Rosji, także w obyczajowych kwestiach. Ich lider, prezydent Serbii Aleksandar Vučić uznał, że dla relacji z UE dobrze będzie, jeśli na czele rządu stanie przedstawicielka mniejszości seksualnej, i przekonał do Brnabić partię, którą kieruje.

O tym, jak ważną rolę odgrywał dotąd nacisk UE w regionie, świadczy także porzucenie tajnych rozmów w sprawie uznania albańskiego Kosowa przez Serbię. Spór o Kosowo jest kluczem do trwałego pokoju w byłej Jugosławii. Serbowie próbowali go rozwiązać, proponując uznanie niepodległości Kosowa w zamian za oddanie przez Albańczyków serbskiej enklawy na północy kraju. Plan upadł nie tylko z powodu oporu nacjonalistów po obu stronach, lecz także przez sprzeciw UE, obawiającej się całej lawiny zmian granic w poszatkowanym etnicznie regionie. W zamian Unia po raz kolejny zaproponowała krajom byłej Jugosławii perspektywę członkostwa. Weto Macrona jest dla Bałkanów sygnałem, że nieważne, kto i jak rządzi ani jak bardzo się stara, bo i tak do UE nie wejdzie szybko, a być może nawet wcale.

Prorosyjscy Serbowie mogą się tym tak bardzo nie przejmować, bo od czasu wojen z lat 90. traktują Unię bardziej jak wroga niż partnera. Jest jednak wiele rządów, które stawały dotąd na głowie, żeby rozpocząć negocjacje akcesyjne. W Skopje prozachodni premier Macedonii Zoran Zaew omal nie wywołał wojny domowej, decydując o przemianowaniu kraju na Macedonię Północną, żeby zaspokoić greckie roszczenia do nazwy Macedonia, blokujące jego rządowi starania o wejście do NATO i UE. Nagroda za to poświęcenie nie przyszła, dlatego Zaew ogłosił właśnie przedterminowe wybory, które mogą przynieść mu klęskę i powrót do władzy nacjonalistów lokujących swoje sympatie w Moskwie, a nie w Brukseli. Może to spowodować także odgrzanie ostrego konfliktu między słowiańskimi Macedończykami a rosnącą w siłę mniejszością albańską, która już próbowała kilka lat temu siłą wyrwać część terytorium spod kontroli rządu w Skopje.

Była to część forsowanego przez albańskich nacjonalistów planu budowy Wielkiej Albanii, obejmującej poza obecnym krajem o tej nazwie także Kosowo, część Macedonii, Czarnogóry i Serbii. Dotąd rząd w Tiranie mitygował rodaków w sąsiednich krajach, stawiając na integrację europejską. Ale po tym, jak Macron wymusił na Unii odrzucenie także albańskich starań, Wielka Albania staje się znacznie bardziej atrakcyjnym niż UE pomysłem na realizację narodowych ambicji. W kolejce do podobnych akcji ustawiają się Serbowie. Ich Wielka Serbia miałaby obejmować część albańskiego Kosowa i serbską część Bośni, którą rządzi twardy nacjonalista i wielki admirator Rosji Milorad Dodik. Na Bałkanach nie ma zwyczaju rozwiązywania podobnych problemów drogą pokojową, więc eksplozja przemocy w regionie porzuconym przez UE wydaje się prawdopodobna. Tym bardziej że może ona przynieść korzyści globalnym graczom.

Oferta moskwy

Nowy szef unijnej dyplomacji, Hiszpan Josep Borrell, zapowiada ostrą politykę wobec Rosji i mocne zaangażowanie na Bałkanach. Nie wiadomo, jak zrealizuje swoje zapowiedzi po wecie Macrona, które wywołało wielką frustrację w regionie, obniżając niemal do zera wiarygodność Unii. Wiadomo jednak, że z powstrzymywaniem Rosji będzie trudniej, bo Macron otworzył jej właśnie nowe pole ekspansji. Dotąd wpływy Kremla na Bałkanach koncentrowały się w Serbii, którą Putin dopieszczał inwestycjami Gazpromu i dostawami broni. Zrodzona przez francuskie „non” frustracja sąsiadów Serbii tworzy jednak nową sytuację. „Mydlaną operę”, o której mówiła francuska minister, może porzucić Macedonia. Ten kraj jest gotów do podjęcia negocjacji akcesyjnych.

Zwłaszcza że jest także jedną nogą w NATO i graniczy z unijną Grecją. Wystarczy jednak, że premier Zaew przegra przedterminowe wybory, a nowa, wspierana przez Moskwę ekipa zacznie znów spory z Grecją, żeby cofnąć sytuację o dobre 10 lat. Albo i więcej, jeśli podobnie jak Macedończycy sfrustrowani odrzuceniem przez UE Albańczycy wezmą się do budowy Wielkiej Albanii. Jeśli UE umywa ręce dziś, gdy część przynajmniej państw regionu odrobiła zadanie domowe, to tym bardziej ucieknie z podkulonym ogonem, gdy pozbawieni europejskich złudzeń sąsiedzi wrócą do tego, na czym znają się najlepiej, czyli do etnicznych waśni. W próżnię po UE zawsze będzie mogła wejść Rosja, mająca oferty na każdą okazję. Na czas pokoju jest nią Euroazjatycka Unia Gospodarcza, którą po wciągnięciu Serbii będzie można rozszerzać na inne prawosławne kraje.

Gdyby zaś coś poszło źle, Kreml ma do zaoferowania także wsparcie wojskowe. Do Serbii płynie ono zresztą od dawna szerokim strumieniem w postaci czołgów, wozów opancerzonych, samolotów i systemów przeciwlotniczych. Reaktywacja wojen na Bałkanach byłaby Moskwie bardzo na rękę, tworząc poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa UE u jej południowych granic i jeszcze poważniejsze narzędzie nacisku na Europę, która chętnie ceduje na innych każdy bałkański bałagan. Szczególnie taki, który sama wywołuje. Europejska bezczynność podczas rozpadu Jugosławii doprowadziła do największej jatki w powojennej historii kontynentu. Zakończyła ją dopiero amerykańska interwencja. Wymuszona przez francuski egoizm bezczynność może doprowadzić do reaktywacji niedokończonych wojen. Tym razem w roli speca od brudnej roboty może wystąpić Rosja. Pytanie tylko, czy to jest cel, który chciałaby osiągnąć Francja?

Jakub Mielnik – szef działu Zagranica

Okładka tygodnika WPROST: 44/2019
Więcej możesz przeczytać w 44/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 44/2019 (1909)

  • Łączy nas „Wprost” 27 paź 2019, 20:00 „Różni nas wiele, łączy nas »Wprost«” – to hasło nowej kampanii wizerunkowej naszego tygodnika. Jej twarzami będą piszący dla nas felietoniści i publicyści: prof. Magdalena Środa, Jan Wróbel, Jan Śpiewak, Michał Witkowski oraz jezuita ks. Michał Zalewski. 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 27 paź 2019, 20:00 MAREK SUSKI, szef gabinetu premiera, podobno odchodzi z rządu i wraca do pracy parlamentarnej. Tak przynajmniej ćwierkają wróble z okolic Sejmu. Nasz rozmówca związany ze Zjednoczoną Prawicą uważa, że Suski w nowym rozdaniu może zostać... 6
  • 7 dni dookoła świata 27 paź 2019, 20:00 Skazany za zwalczanie ISIS Ochotnik z Liverpoolu, który pojechał do Syrii walczyć z islamistami z ISIS, został przez londyński sąd uznany za terrorystę. Wszystko dlatego, że Aidan James przyłączył się do Kurdów, walczących z ISIS. W... 8
  • Bunt w Platformie 27 paź 2019, 20:00 Grzegorz Schetyna rozważa wycofanie się ze startu w wyborach na przewodniczącego Platformy – dowiedział się nieoficjalnie „Wprost” 11
  • Jak to było z Bergerem 27 paź 2019, 20:00 Fundator Nagrody Godności Człowieka przedstawiał mi inny obraz swojego ojca niż ten, który ujawniła ostatnio niemiecka prasa. Odmówiłem przyjęcia nagrody – mówi Adam Bodnar, rzecznik praw obywatelskich. 12
  • Czas spoważnieć 27 paź 2019, 20:00 Prezydent Andrzej Duda zaczął już kampanię. Po drugiej stronie sceny politycznej bałagan. Czy jest możliwy wspólny kandydat opozycji? 14
  • Jarosław Kaczyński, czyli Naczelnik naszych czasów - ranking najbardziej wpływowych 27 paź 2019, 20:00 Pisanie dziś, że Jarosław Kaczyński jest najbardziej wpływowym Polakiem, to banał. Znacznie ciekawsze jest przeanalizowanie źródeł jego władzy. 16
  • Polacy są gotowi na kobietę prezydenta 27 paź 2019, 20:00 Na wzór paktu senackiego powinniśmy zawrzeć pakt prezydencki. A więc się zobowiązać, że w drugiej turze wyborów wszystkie prodemokratyczne ugrupowania poprą jednego kandydata – mówi Małgorzata Kidawa-Błońska, wicemarszałek Sejmu. 32
  • Musimy wrócić do polityki miłości 27 paź 2019, 20:00 Wybory prezydenckie da się wygrać tylko manifestacją zdolności do szanowania przeciwników politycznych. Małgorzata Kidawa-Błońska do takiej wersji stylu politycznego pasuje nadzwyczajnie – mówi Bronisław Komorowski, były prezydent RP. 36
  • Rozłamowcy będą wyklę ci 27 paź 2019, 20:00 Polityka to jest też sfera ambicji. Problem pojawiłby się, gdyby ktoś stwierdził, że jego interes osobisty jest ważniejszy niż dobro całej formacji – mówi Adam Bielan, eurodeputowany PiS. 40
  • Senat do zdobycia 27 paź 2019, 20:00 Walka o Senat może się przeciągnąć nawet na całą kadencję. 44
  • Nie idę na cmentarz 27 paź 2019, 20:00 Dziadek Franek i jego starszy brat Stach siedzieli przy stole i zaśmiewali się do łez, wspominając historie z młodości. Opowiadali je sobie pewnie setny w życiu raz. Na przykład taką, jak Franek przemycił bratu do pruskiego więzienia... 46
  • Różańcowy kastet 27 paź 2019, 20:00 W pierwszej dziesiątce różańca rozważymy, jak Pan Jezus daje w twarz wrogom ojczyzny. Nie Jego ojczyzny, rzecz jasna, bo Jego ojczyzną był Izrael (co z punktu widzenia polskich turbopatriotów musi być co najmniej kłopotliwe).... 47
  • Ani słowa o seksie 27 paź 2019, 20:00 Jeśli projekt „Stop pedofilii” stanie się ustawą, o seksie nie będą mogli rozmawiać z nastolatkami także lekarze. Młodzieży już teraz trudno jest zdobyć środki antykoncepcyjne, a może okazać się to jeszcze trudniejsze. 49
  • Czy rodzina wie lepiej 27 paź 2019, 20:00 Trwa awantura o edukację seksualną w szkołach. Na horyzoncie nie widać dobrych rozwiązań. Najgorzej wyjdą na tym dzieci, które jak ryby głosu nie mają. 52
  • #SEXEDPL jest cool 27 paź 2019, 20:00 Rząd wymyślił kolejne widmo, którym zastrasza naród. Ale tak naprawdę prowadzi wojnę z przerażonymi nastolatkami – mówi Anja Rubik, światowa top modelka i propagatorka edukacji seksualnej w Polsce. 54
  • Tajemnice arcybiskupa Głódzia 27 paź 2019, 20:00 Abp Sławoj Leszek Głódź chciał zwolnić z funkcji dyrektora hospicjum śmiertelnie chorego duszpasterza ks. Jana Kaczkowskiego – dowiedział się „Wprost”. Na jaw wychodzą kolejne fakty w sprawie mobbingu, jakiego od lat dopuszcza się wobec duchownych gdański metropolita. 56
  • Trumny, urny i seks 27 paź 2019, 20:00 „Kupując bransoletkę Diora, chcemy, żeby była ładnie opakowana. Podobnie jest z człowiekiem”. Byliśmy u Zbigniewa Lindnera, największego producenta trumien w Europie. 58
  • hossa bessa 27 paź 2019, 20:00 CYTAT TYGODNIA „Atom jedyną racjonalną alternatywą dla energii z węgla” Michał Sołowow (na zdj. z sekretarzem ds. energii Rickiem Perrym) dla „Rzeczpospolitej” o planach budowy pierwszej prywatnej elektrowni atomowej w Polsce Król... 62
  • Jak Macron oddaje Putinowi Bałkany 27 paź 2019, 20:00 Przez ostatnie 20 lat spokój w państwach byłej Jugosławii utrzymywany był przez obietnicę przyjęcia ich do UE. Weto Francji w tej sprawie może reaktywować konflikty etniczne, co bardzo przyda się Rosji. 64
  • Nie, bo nie 27 paź 2019, 20:00 To że Unia Europejska nie od dziś prowadzi nieuczciwą grę z Ukrainą czy Gru- zją, nie jest już tajemnicą dla nikogo w Europie. Zwłaszcza na Ukrainie rozbudziliśmy nadzieję milionów ludzi na to, że wcześniej czy później ich kraj... 68
  • Dusiciel z komina 27 paź 2019, 20:00 Ani choroba, ani przedwczesna śmierć nie przekonują Polaków do wymiany pieców na nowe. Prędzej zrobią to aspiracje, żeby żyć jak na Zachodzie. A tam się węgla do pieca nie dokłada. 70
  • Niewidzialny problem brudnego powietrza 27 paź 2019, 20:00 Gdyby to ataki terrorystyczne zabijały rocznie 7 mln osób, mówilibyśmy o tym non stop. Ale zabija ich brudne powietrze, więc to ignorujemy – mówi Beth Gardiner, dziennikarka i autorka książki „Uduszeni”. 72
  • Odetchnij pełną piersią 27 paź 2019, 20:00 Walka o czyste powietrze to nie tylko akcje w skali makro, lecz także niewielkie działania. Na rynku pojawia się coraz więcej ciekawych rozwiązań, które mogą poprawić jakość życia każdego z nas. 74
  • Zielona wyspa Kraków 27 paź 2019, 20:00 Likwidacja 45 tys. palenisk i zakaz stosowania paliw stałych to krok milowy, ale Kraków nie może być samotną wyspą w walce o czystsze powietrze – przekonuje prezydent miasta Jacek Majchrowski. 75
  • UE kontra smog 27 paź 2019, 20:00 Smog i zmiany klimatu są ściśle powiązane – energia z paliw kopalnych prowadzi zarówno do emisji CO2, jak i zanieczyszczeń powietrza. To daje wspólne możliwości redukcji tych zagrożeń – mówi Karmenu Vella, komisarz UE ds. środowiska, gospodarki morskiej i rybołówstwa. 76
  • Czyste powietrze na horyzoncie 27 paź 2019, 20:00 W ciągu dekady jakość powietrza w Polsce może nie odbiegać od tej u naszych północnych, zachodnich i południowych sąsiadów – mówi Jan Ruszkowski, specjalista ds. energetyki obywatelskiej z Polskiej Zielonej Sieci. 78
  • Czas na kolej 27 paź 2019, 20:00 Inwestycje w linie kolejowe, tabor i innowacyjne rozwiązania to sposób na pozyskanie klientów zarówno na przewozy pasażerskie, jak i towarowe. 79
  • O czyste powietrze nad miastem 27 paź 2019, 20:00 W Poznaniu walczy się ze smogiem na wiele sposobów: sadząc drzewa, likwidując stare piece i rozwijając system komunikacji miejskiej. 80
  • Rolniczy ekoparadoks 27 paź 2019, 20:00 Produkcja żywności wymaga czystej wody, gleby i powietrza, a jednocześnie sama emituje zanieczyszczenia. Wąsko rozumiane rolnictwo ekologiczne to daleko niewystarczająca odpowiedź na ten ekoparadoks. 82
  • Gospodarstwo w zgodzie z naturą 27 paź 2019, 20:00 Produkty eko doceniają nie tylko konsumenci, lecz także rządzący, którzy w ekorolnictwie szukają recepty na zmianę klimatu. 84
  • Jak uzyskać wsparcie na rolniczy handel detaliczny 27 paź 2019, 20:00 Rolnicy i ich małżonkowie, którzy zajmują się działalnością lub chcą ją podjąć w ramach rolniczego handlu detalicznego, mogą ubiegać się o wsparcie w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. 85
  • Ciężkie czasy motywacją do rozwoju 27 paź 2019, 20:00 Przewidując spowolnienie, z wyprzedzeniem wdrożyliśmy odpowiednią politykę zakupową i sprzedażową – mówi Dominik Zadrożny, pełnomocnik zarządu firmy Tabo Kuzimski ds. rozwoju. 87
  • Pora na elektromobilność 14 lis 2019, 15:33 Rynek aut elektromobilnych w Polsce wciąż jest na wczesnym etapie wzrostu. W przyspieszeniu tego procesu pomóc mogą najnowsze e-modele Grupy Volkswagen – Volkswagen ID.3 i ŠKODA CITIGOe iV oraz przygotowana dla nich oferta niskich rat od Volkswagen Financial Services. 88
  • Jakość ponad wszystko 27 paź 2019, 20:00 Car Net Polska to ogólnopolska sieć wypożyczalni samochodów z prawie 20-letnim doświadczeniem na rynku. 90
  • Kongres, który odsłania przyszłość 27 paź 2019, 20:00 Jedyną pewną rzeczą w XXI w. stała się zmiana. 365 Timing Economic Congress, organizowany we Wrocławiu, ma pomóc w uchwyceniu istoty nowych zjawisk oraz ich wpływu na gospodarkę i życie firm. 92
  • Szlachetny smak Roztocza 27 paź 2019, 20:00 Jeszcze kilkanaście lat temu mało kto wierzył, że nad Wisłą można zrobić dobre chardonnay. Dziś nie ma już wątpliwości, a polskich winiarzy stawiających na jakość wciąż przybywa. 94
  • Grand cru z owoców 27 paź 2019, 20:00 Natura nie przyznała winogronom wyłączności na szlachetne wino. Jest wiele owoców, które się do tego świetnie nadają – mówi Robert Ogór, prezes Ambry. 95
  • Bio na wszystkich stoiskach 27 paź 2019, 20:00 Międzynarodowe Targi Żywności i Produktów Ekologicznych BIOEXPO Warsaw odniosły wielki sukces. Premierowa edycja targów dla branży bio odbyła się w październiku. 96
  • Weterynaria przyszłości 27 paź 2019, 20:00 O tym, czym jest Polski Program Weterynaryjny i jak stać się częścią weterynarii przyszłości, mówi Mirosław Furyk, współtwórca Polskiego Programu Weterynaryjnego. 97
  • Zgaga powraca 27 paź 2019, 20:00 Nieprzyjemne pieczenie w klatce piersiowej czasem można pomylić z zawałem. Tymczasem to zwykle objaw refluksu żołądkowo-przełykowego – nieprzyjemnej dolegliwości, którą można skutecznie leczyć, ale nie należy bagatelizować. 98
  • Rak płuca nie zawsze jest wyrokiem 27 paź 2019, 20:00 Zaawansowany rak płuca dla niektórych chorych staje się chorobą, z którą można żyć wiele lat. Jednak pacjentów przybywa, a onkologów zaczyna brakować – mówi prof. Dariusz Kowalski. 102
  • Seks, country i słabe vibrato 27 paź 2019, 20:00 Kandydatka do tytułu współczesnej królowej popu nie skończyła jeszcze trzydziestki. Taylor Swift wydała siódmą, świetnie przyjętą płytę „Lover”. Z idolki nastolatek wyrosła na jedną z najbardziej wpływowych gwiazd show-biznesu. W lipcu 2020 r. wystąpi w Polsce. 104
  • Kobieta samotna 27 paź 2019, 20:00 Tom Perrota („Małe dzieci”, „Pozostawieni”) w swojej twórczości przygląda się kobietom w średnim wieku, które stają przed szansą na nowe życie. Chętnie sięga po humor, ale jego przemyślenia są jak najbardziej poważne. W... 108
  • Film 27 paź 2019, 20:00 Legalny przekręt „FILM OPARTY NA PRAWDZIWYCH TAJEMNICACH” – takim napisem Steven Soderbergh zaczyna „Pralnię”. Narratorami są tu Jürgen Mossack i Ramón Fonseca, prawnicy, którzy stworzyli gigantyczną maszynę do przepuszczania... 109
  • Muzyka 27 paź 2019, 20:00 Mądrość skruszonego rockmana Muniek, „SYN MIASTA”, Agora Zawieszenie działalności T.Love, jednego z najważniejszych polskich zespołów, Muńkowi wyszło na dobre. „Syn miasta” to chyba najbardziej dojrzała propozycja w repertuarze... 110
  • Książka 27 paź 2019, 20:00 Pisarz legenda Kazimierz Orłoś to pisarz odważny – kiedy w czasach PRL żadne z krajowych, a więc i podporządkowanych cenzurze wydawnictw nie mogło opublikować jego dzisiaj legendarnej powieści „Cudowna melina”, zdecydował się na... 111
  • Gruczoły Noblistki 27 paź 2019, 20:00 Cytuję poprzednią naszą Noblistkę z genialnego tomiku „Koniec i początek”. Że gdyby pozwolono nam wybierać, czy chcemy się urodzić, pokazano wszystko, niekoniecznie bylibyśmy zachwyceni. Mianowicie, między innymi: „Mierziły nas... 112
  • Przed deserem o pogrzebie 27 paź 2019, 20:00 Przy dobrym jedzeniu, kieliszku wina, w komfortowej atmosferze. Spotykają się i rozmawiają o sprawach ostatecznych. Zwolenników kolacji, których śmierć jest główną bohaterką, nie brakuje również w Polsce. 114
  • Grzeszny adwent 27 paź 2019, 20:00 Jeśli w sklepach widzicie wysyp kalendarzy adwentowych dla dzieci, a i wam marzy się taki, tyle że w wersji dla dorosłych, jest kilka opcji do wyboru. Można kupić kalendarz z minibuteleczkami wina albo z kosmetykami jakiejś znanej marki.... 118
  • Listopadowy przysmak 27 paź 2019, 20:00 Pakowany w pergamin cukierek o biało-różowym zabarwieniu nie ma nazwy, składu ani daty ważności, jak te sprzedawane w sklepie. I na tym może polega jego wyjątkowość. 120
  • Śpij na zdrowie 27 paź 2019, 20:00 Jesteś zmęczony, ale nie możesz zasnąć. Co wieczór zamiast snu przychodzą do ciebie natrętne myśli, a ty przez długi czas przewracasz się z boku na bok. Gdy w końcu ci się uda, śpisz płytko i łatwo cię wybudzić. Twój organizm... 121
  • Zrób sobie… Lwa-Starowicza 27 paź 2019, 20:00 Będą karać za edukację seksualną? Szykujemy profesora Zbigniewa Lwa-Starowicza na pięcioletnią odsiadkę. 122

ZKDP - Nakład kontrolowany