Niewidzialny problem brudnego powietrza

Niewidzialny problem brudnego powietrza

Smog
Smog Źródło: Florian Gaertner/PHOTOTHEK VIA getty Images
Gdyby to ataki terrorystyczne zabijały rocznie 7 mln osób, mówilibyśmy o tym non stop. Ale zabija ich brudne powietrze, więc to ignorujemy – mówi Beth Gardiner, dziennikarka i autorka książki „Uduszeni”.

Książka „Uduszeni” opisuje, jak z problemem zanieczyszczenia powietrza radzą sobie różne kraje. Dla kogo ją napisałaś?

Dla każdego, kto tak jak ja oddycha brudnym powietrzem. Mieszkam w Londynie od prawie 19 lat i od początku niepokoiła mnie jakość powietrza w mieście. Za każdym razem, gdy wychodzę na zewnątrz, czuję zapach spalin. Nie miałam pojęcia o skutkach ich wdychania, wiedziałam co najwyżej, że brudne powietrze wywołuje ataki astmy. Wszystko się zmieniło, gdy w 2012 r., przy okazji igrzysk olimpijskich w Londynie, przygotowywałam materiał o stężeniach zanieczyszczeń powietrza w stolicy Wielkiej Brytanii i ich wpływie na zdrowie. To, co odkryłam, zszokowało mnie. Okazało się, że badania naukowe wiążą smog ze zwiększoną liczbą zawałów serca, udarów mózgu, demencji, raka, poronień, przedwczesnych porodów itd. Te informacje zmartwiły mnie jako osobę i rodzica, a jako dziennikarce wydały się ważną historią do opowiedzenia.

Zanim siadłaś do pisania, odwiedziłaś kraje, które mają najbardziej zanieczyszczonepowietrze na świecie. Jakie wrażenie zrobiła na tobie Polska, której poświęciłaś osobny rozdział?

Bardzo mi się podobało, ale zanieczyszczenie powietrza jest u was bardzo poważnym problemem. Węgiel jest jednym z najbrudniejszych paliw na Ziemi, a to on w dużym stopniu zaspokaja energetyczne zapotrzebowanie Polski. Będąc w Krakowie, zauważyłam, że walka o czyste powietrze koncentruje się na ograniczaniu niskiej emisji, czyli zanieczyszczeniach z przydomowych pieców. Ale to tylko jeden krok, bo problemem Polski jest też węgiel spalany w elektrowniach. Wasz kraj tak długo nie będzie miał zdrowego powietrza, jak długo energia elektryczna będzie pochodziła ze spalania węgla.

Co jest konieczne, abyśmy mogli rozpocząć walkę z zanieczyszczeniem powietrza? Od czego zacząć?

W Krakowie spotkałam aktywistów, których wysiłki doprowadziły do wprowadzenia w tym roku zakazu spalania drewna i węgla w przydomowych piecach. To pierwszy sukces. Niestety, smog nie respektuje granic, dlatego węgiel spalany tuż za Krakowem nadal będzie miał wpływ na ludzi mieszkających w mieście. Zakaz ma jednak szanse pokazać innym regionom i polskiemu rządowi, że odejście od węgla w kierunku czystszych paliw jest możliwe. To także dowód na to, że kiedy ludzie łączą się w walce o coś lepszego, mogą przeforsować ważne dla nich zmiany.

Odwiedziłaś też Indie, Chiny, afrykańskie Malawi… Co cię tam najbardziej zszokowało?

Destrukcyjny wpływ tych zanieczyszczeń na zdrowie i życie. Każdego roku na świecie z powodu smogu umiera przedwcześnie 7 mln ludzi. Za ten stan rzeczy odpowiadają nierzadko wielkie korporacje, bo chcą zaoszczędzić pieniądze i zwiększyć zyski. Przykładowo: koncerny motoryzacyjne fałszują wskaźniki emisji oleju napędowego, elektrownie węglowe nie chcą wydawać pieniędzy na lepsze filtry zanieczyszczeń w kominach itd. W tym wszystkim pomaga im wielu polityków.

Podróżując, dostrzegłaś jakieś powtarzające się motywy?

Dwie rzeczy. Po pierwsze: tylko odpowiednie i egzekwowane przepisy są w stanie zapewnić czystsze powietrze. I tylko rządy są w stanie wymusić radykalne zmiany. Bez nich ludzie nie będą mogli ani zmienić systemów energetycznych, ani wymagać od zanieczyszczających powietrze firm, aby przestały to robić. To nie jest problem niemożliwy do rozwiązania. Można to zrobić, jeśli władze podejmą niezbędne kroki. Tam, gdzie tak się dzieje, powietrze staje się czystsze. Po drugie: brudne powietrze szkodzi każdemu, kto nim oddycha, ale niektórym bardziej. Do tej grupy należą najbiedniejsi i mniejszości rasowe, ponieważ żyją w pobliżu najbardziej zanieczyszczających powietrze dróg, fabryk itp.

Rozmawiałaś z wieloma naukowcami, którzy zajmują się kwestiami smogu. Czy te rozmowy bardziej cię przygnębiły, czy dały nadzieję?

I to, i to. Przygnębiły, ponieważ choć już wiemy, jak szkodliwe jest brudne powietrze, nadal pozwalamy, aby nas truło. A dały nadzieję, ponieważ dowiedziałam się, że nawet stopniowa poprawa – taka, która była możliwa w USA dzięki przyjętej w 1970 r. ustawie o czystym powietrzu – ratuje wiele istnień ludzkich. Bo kiedy powietrze zaczyna się oczyszczać, nawet jeśli to powolny proces, zdrowie ludzi zaczyna się od razu poprawiać i mniej osób umiera. Więc jeśli zaczniemy działać, od razu uzyskamy korzyści.

Piszesz jednak, że nawet bardzo mały poziom zanieczyszczeń jest w stanie doprowadzać do przedwczesnych śmierci.

To dotyczy przede wszystkim pyłów zawieszonych PM2,5 – bo nie ma ustalonego poziomu, poniżej którego nie wyrządzają żadnej szkody. Świadomość, że nawet niewielkie poziomy zanieczyszczeń mogą osłabiać zdrowie, powinna nas silnie motywować do tego, abyśmy w jak największym stopniu ograniczali zanieczyszczenia.

Z tą świadomością jest słabo, bo smogowe zagrożenia dla zdrowia najczęściej wypieramy. Sama na konferencji TEDx London 2019 powiedziałaś, że gdyby to wojna lub ataki terrorystyczne zabijały rocznie 7 mln osób, mówilibyśmy o tym non stop. Ale ponieważ zabija ich brudne powietrze, zazwyczaj to ignorujemy.

Myślę, że problem zanieczyszczenia powietrza jest na swój sposób „niewidzialny”, co stanowi wielkie wyzwanie dla osób, którzy próbują je oczyścić. Bo chociaż nauka wykazała silny związek zanieczyszczeń powietrza ze złym stanem zdrowia i przedwczesną śmiercią, nienaukowcom trudno dostrzec te powiązania. Na przykład wiemy, że większe zanieczyszczenie oznacza więcej zawałów serca, ale jeśli jutro dostaniemy zawału, żaden lekarz nam nie powie, że winny był smog, którym oddychaliśmy przez lata. Wiemy, że każdego roku umierają miliony ludzi, którzy żyliby, gdyby powietrze było czystsze, ale w większości ignorujemy to niebezpieczeństwo, bo nie widzimy bezpośredniego związku. Być może niektórzy ludzie po prostu zakładają, że zanieczyszczenie powietrza jest nieuniknioną częścią współczesnego życia – ceną dobrobytu i postępu – i nic nie możemy na to poradzić.

A może tak właśnie jest?

Nie zgodzę się z tym. Może kiedyś tak było, gdy nie mieliśmy alternatyw dla świata zbudowanego na paliwach kopalnych. Ale energetyka odnawialna rozwinęła się tak szybko i stała się o wiele tańsza – energia słoneczna jest konkurencyjna kosztowo w stosunku do węgla – i dziś już na pewno mamy wybór. Nie potrzebujemy paliw kopalnych. Oczywiście nie będzie łatwo zakończyć naszą zależność od nich, ale jest to możliwe. To konieczne, jeśli chcemy oddychać zdrowym powietrzem i zapobiec katastrofalnym zmianom klimatu. Nie wiem, czy ostatecznie dokonamy tych zmian. Ale wybór należy do nas.

Artykuł został opublikowany w 44/2019 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 44/2019 (1909)

  • Łączy nas „Wprost”27 paź 2019, 20:00„Różni nas wiele, łączy nas »Wprost«” – to hasło nowej kampanii wizerunkowej naszego tygodnika. Jej twarzami będą piszący dla nas felietoniści i publicyści: prof. Magdalena Środa, Jan Wróbel, Jan Śpiewak, Michał Witkowski oraz jezuita ks. Michał...3
  • Niedyskrecje parlamentarne27 paź 2019, 20:00MAREK SUSKI, szef gabinetu premiera, podobno odchodzi z rządu i wraca do pracy parlamentarnej. Tak przynajmniej ćwierkają wróble z okolic Sejmu. Nasz rozmówca związany ze Zjednoczoną Prawicą uważa, że Suski w nowym rozdaniu może zostać...6
  • 7 dni dookoła świata27 paź 2019, 20:00Skazany za zwalczanie ISIS Ochotnik z Liverpoolu, który pojechał do Syrii walczyć z islamistami z ISIS, został przez londyński sąd uznany za terrorystę. Wszystko dlatego, że Aidan James przyłączył się do Kurdów, walczących z ISIS. W...8
  • Bunt w Platformie27 paź 2019, 20:00Grzegorz Schetyna rozważa wycofanie się ze startu w wyborach na przewodniczącego Platformy – dowiedział się nieoficjalnie „Wprost”11
  • Jak to było z Bergerem27 paź 2019, 20:00Fundator Nagrody Godności Człowieka przedstawiał mi inny obraz swojego ojca niż ten, który ujawniła ostatnio niemiecka prasa. Odmówiłem przyjęcia nagrody – mówi Adam Bodnar, rzecznik praw obywatelskich.12
  • Czas spoważnieć27 paź 2019, 20:00Prezydent Andrzej Duda zaczął już kampanię. Po drugiej stronie sceny politycznej bałagan. Czy jest możliwy wspólny kandydat opozycji?14
  • Jarosław Kaczyński, czyli Naczelnik naszych czasów - ranking najbardziej wpływowych27 paź 2019, 20:00Pisanie dziś, że Jarosław Kaczyński jest najbardziej wpływowym Polakiem, to banał. Znacznie ciekawsze jest przeanalizowanie źródeł jego władzy.16
  • Polacy są gotowi na kobietę prezydenta27 paź 2019, 20:00Na wzór paktu senackiego powinniśmy zawrzeć pakt prezydencki. A więc się zobowiązać, że w drugiej turze wyborów wszystkie prodemokratyczne ugrupowania poprą jednego kandydata – mówi Małgorzata Kidawa-Błońska, wicemarszałek Sejmu.32
  • Musimy wrócić do polityki miłości27 paź 2019, 20:00Wybory prezydenckie da się wygrać tylko manifestacją zdolności do szanowania przeciwników politycznych. Małgorzata Kidawa-Błońska do takiej wersji stylu politycznego pasuje nadzwyczajnie – mówi Bronisław Komorowski, były prezydent RP.36
  • Rozłamowcy będą wyklę ci27 paź 2019, 20:00Polityka to jest też sfera ambicji. Problem pojawiłby się, gdyby ktoś stwierdził, że jego interes osobisty jest ważniejszy niż dobro całej formacji – mówi Adam Bielan, eurodeputowany PiS.40
  • Senat do zdobycia27 paź 2019, 20:00Walka o Senat może się przeciągnąć nawet na całą kadencję.44
  • Nie idę na cmentarz27 paź 2019, 20:00Dziadek Franek i jego starszy brat Stach siedzieli przy stole i zaśmiewali się do łez, wspominając historie z młodości. Opowiadali je sobie pewnie setny w życiu raz. Na przykład taką, jak Franek przemycił bratu do pruskiego więzienia...46
  • Różańcowy kastet27 paź 2019, 20:00W pierwszej dziesiątce różańca rozważymy, jak Pan Jezus daje w twarz wrogom ojczyzny. Nie Jego ojczyzny, rzecz jasna, bo Jego ojczyzną był Izrael (co z punktu widzenia polskich turbopatriotów musi być co najmniej kłopotliwe)....47
  • Ani słowa o seksie27 paź 2019, 20:00Jeśli projekt „Stop pedofilii” stanie się ustawą, o seksie nie będą mogli rozmawiać z nastolatkami także lekarze. Młodzieży już teraz trudno jest zdobyć środki antykoncepcyjne, a może okazać się to jeszcze trudniejsze.49
  • Czy rodzina wie lepiej27 paź 2019, 20:00Trwa awantura o edukację seksualną w szkołach. Na horyzoncie nie widać dobrych rozwiązań. Najgorzej wyjdą na tym dzieci, które jak ryby głosu nie mają.52
  • #SEXEDPL jest cool27 paź 2019, 20:00Rząd wymyślił kolejne widmo, którym zastrasza naród. Ale tak naprawdę prowadzi wojnę z przerażonymi nastolatkami – mówi Anja Rubik, światowa top modelka i propagatorka edukacji seksualnej w Polsce.54
  • Tajemnice arcybiskupa Głódzia27 paź 2019, 20:00Abp Sławoj Leszek Głódź chciał zwolnić z funkcji dyrektora hospicjum śmiertelnie chorego duszpasterza ks. Jana Kaczkowskiego – dowiedział się „Wprost”. Na jaw wychodzą kolejne fakty w sprawie mobbingu, jakiego od lat dopuszcza się wobec duchownych...56
  • Trumny, urny i seks27 paź 2019, 20:00„Kupując bransoletkę Diora, chcemy, żeby była ładnie opakowana. Podobnie jest z człowiekiem”. Byliśmy u Zbigniewa Lindnera, największego producenta trumien w Europie.58
  • hossa bessa27 paź 2019, 20:00CYTAT TYGODNIA „Atom jedyną racjonalną alternatywą dla energii z węgla” Michał Sołowow (na zdj. z sekretarzem ds. energii Rickiem Perrym) dla „Rzeczpospolitej” o planach budowy pierwszej prywatnej elektrowni atomowej w Polsce Król...62
  • Jak Macron oddaje Putinowi Bałkany27 paź 2019, 20:00Przez ostatnie 20 lat spokój w państwach byłej Jugosławii utrzymywany był przez obietnicę przyjęcia ich do UE. Weto Francji w tej sprawie może reaktywować konflikty etniczne, co bardzo przyda się Rosji.64
  • Nie, bo nie27 paź 2019, 20:00To że Unia Europejska nie od dziś prowadzi nieuczciwą grę z Ukrainą czy Gru- zją, nie jest już tajemnicą dla nikogo w Europie. Zwłaszcza na Ukrainie rozbudziliśmy nadzieję milionów ludzi na to, że wcześniej czy później ich kraj...68
  • Dusiciel z komina27 paź 2019, 20:00Ani choroba, ani przedwczesna śmierć nie przekonują Polaków do wymiany pieców na nowe. Prędzej zrobią to aspiracje, żeby żyć jak na Zachodzie. A tam się węgla do pieca nie dokłada.70
  • Niewidzialny problem brudnego powietrza27 paź 2019, 20:00Gdyby to ataki terrorystyczne zabijały rocznie 7 mln osób, mówilibyśmy o tym non stop. Ale zabija ich brudne powietrze, więc to ignorujemy – mówi Beth Gardiner, dziennikarka i autorka książki „Uduszeni”.72
  • Odetchnij pełną piersią27 paź 2019, 20:00Walka o czyste powietrze to nie tylko akcje w skali makro, lecz także niewielkie działania. Na rynku pojawia się coraz więcej ciekawych rozwiązań, które mogą poprawić jakość życia każdego z nas.74
  • Zielona wyspa Kraków27 paź 2019, 20:00Likwidacja 45 tys. palenisk i zakaz stosowania paliw stałych to krok milowy, ale Kraków nie może być samotną wyspą w walce o czystsze powietrze – przekonuje prezydent miasta Jacek Majchrowski.75
  • UE kontra smog27 paź 2019, 20:00Smog i zmiany klimatu są ściśle powiązane – energia z paliw kopalnych prowadzi zarówno do emisji CO2, jak i zanieczyszczeń powietrza. To daje wspólne możliwości redukcji tych zagrożeń – mówi Karmenu Vella, komisarz UE ds. środowiska, gospodarki...76
  • Czyste powietrze na horyzoncie27 paź 2019, 20:00W ciągu dekady jakość powietrza w Polsce może nie odbiegać od tej u naszych północnych, zachodnich i południowych sąsiadów – mówi Jan Ruszkowski, specjalista ds. energetyki obywatelskiej z Polskiej Zielonej Sieci.78
  • Czas na kolej27 paź 2019, 20:00Inwestycje w linie kolejowe, tabor i innowacyjne rozwiązania to sposób na pozyskanie klientów zarówno na przewozy pasażerskie, jak i towarowe.79
  • O czyste powietrze nad miastem27 paź 2019, 20:00W Poznaniu walczy się ze smogiem na wiele sposobów: sadząc drzewa, likwidując stare piece i rozwijając system komunikacji miejskiej.80
  • Rolniczy ekoparadoks27 paź 2019, 20:00Produkcja żywności wymaga czystej wody, gleby i powietrza, a jednocześnie sama emituje zanieczyszczenia. Wąsko rozumiane rolnictwo ekologiczne to daleko niewystarczająca odpowiedź na ten ekoparadoks.82
  • Gospodarstwo w zgodzie z naturą27 paź 2019, 20:00Produkty eko doceniają nie tylko konsumenci, lecz także rządzący, którzy w ekorolnictwie szukają recepty na zmianę klimatu.84
  • Jak uzyskać wsparcie na rolniczy handel detaliczny27 paź 2019, 20:00Rolnicy i ich małżonkowie, którzy zajmują się działalnością lub chcą ją podjąć w ramach rolniczego handlu detalicznego, mogą ubiegać się o wsparcie w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.85
  • Ciężkie czasy motywacją do rozwoju27 paź 2019, 20:00Przewidując spowolnienie, z wyprzedzeniem wdrożyliśmy odpowiednią politykę zakupową i sprzedażową – mówi Dominik Zadrożny, pełnomocnik zarządu firmy Tabo Kuzimski ds. rozwoju.87
  • Pora na elektromobilność14 lis 2019, 15:33Rynek aut elektromobilnych w Polsce wciąż jest na wczesnym etapie wzrostu. W przyspieszeniu tego procesu pomóc mogą najnowsze e-modele Grupy Volkswagen – Volkswagen ID.3 i ŠKODA CITIGOe iV oraz przygotowana dla nich oferta niskich rat od...88
  • Jakość ponad wszystko27 paź 2019, 20:00Car Net Polska to ogólnopolska sieć wypożyczalni samochodów z prawie 20-letnim doświadczeniem na rynku.90
  • Kongres, który odsłania przyszłość27 paź 2019, 20:00Jedyną pewną rzeczą w XXI w. stała się zmiana. 365 Timing Economic Congress, organizowany we Wrocławiu, ma pomóc w uchwyceniu istoty nowych zjawisk oraz ich wpływu na gospodarkę i życie firm.92
  • Szlachetny smak Roztocza27 paź 2019, 20:00Jeszcze kilkanaście lat temu mało kto wierzył, że nad Wisłą można zrobić dobre chardonnay. Dziś nie ma już wątpliwości, a polskich winiarzy stawiających na jakość wciąż przybywa.94
  • Grand cru z owoców27 paź 2019, 20:00Natura nie przyznała winogronom wyłączności na szlachetne wino. Jest wiele owoców, które się do tego świetnie nadają – mówi Robert Ogór, prezes Ambry.95
  • Bio na wszystkich stoiskach27 paź 2019, 20:00Międzynarodowe Targi Żywności i Produktów Ekologicznych BIOEXPO Warsaw odniosły wielki sukces. Premierowa edycja targów dla branży bio odbyła się w październiku.96
  • Weterynaria przyszłości27 paź 2019, 20:00O tym, czym jest Polski Program Weterynaryjny i jak stać się częścią weterynarii przyszłości, mówi Mirosław Furyk, współtwórca Polskiego Programu Weterynaryjnego.97
  • Zgaga powraca27 paź 2019, 20:00Nieprzyjemne pieczenie w klatce piersiowej czasem można pomylić z zawałem. Tymczasem to zwykle objaw refluksu żołądkowo-przełykowego – nieprzyjemnej dolegliwości, którą można skutecznie leczyć, ale nie należy bagatelizować.98
  • Rak płuca nie zawsze jest wyrokiem27 paź 2019, 20:00Zaawansowany rak płuca dla niektórych chorych staje się chorobą, z którą można żyć wiele lat. Jednak pacjentów przybywa, a onkologów zaczyna brakować – mówi prof. Dariusz Kowalski.102
  • Seks, country i słabe vibrato27 paź 2019, 20:00Kandydatka do tytułu współczesnej królowej popu nie skończyła jeszcze trzydziestki. Taylor Swift wydała siódmą, świetnie przyjętą płytę „Lover”. Z idolki nastolatek wyrosła na jedną z najbardziej wpływowych gwiazd show-biznesu. W lipcu 2020 r....104
  • Kobieta samotna27 paź 2019, 20:00Tom Perrota („Małe dzieci”, „Pozostawieni”) w swojej twórczości przygląda się kobietom w średnim wieku, które stają przed szansą na nowe życie. Chętnie sięga po humor, ale jego przemyślenia są jak najbardziej poważne. W...108
  • Film27 paź 2019, 20:00Legalny przekręt „FILM OPARTY NA PRAWDZIWYCH TAJEMNICACH” – takim napisem Steven Soderbergh zaczyna „Pralnię”. Narratorami są tu Jürgen Mossack i Ramón Fonseca, prawnicy, którzy stworzyli gigantyczną maszynę do przepuszczania...109
  • Muzyka27 paź 2019, 20:00Mądrość skruszonego rockmana Muniek, „SYN MIASTA”, Agora Zawieszenie działalności T.Love, jednego z najważniejszych polskich zespołów, Muńkowi wyszło na dobre. „Syn miasta” to chyba najbardziej dojrzała propozycja w repertuarze...110
  • Książka27 paź 2019, 20:00Pisarz legenda Kazimierz Orłoś to pisarz odważny – kiedy w czasach PRL żadne z krajowych, a więc i podporządkowanych cenzurze wydawnictw nie mogło opublikować jego dzisiaj legendarnej powieści „Cudowna melina”, zdecydował się na...111
  • Gruczoły Noblistki27 paź 2019, 20:00Cytuję poprzednią naszą Noblistkę z genialnego tomiku „Koniec i początek”. Że gdyby pozwolono nam wybierać, czy chcemy się urodzić, pokazano wszystko, niekoniecznie bylibyśmy zachwyceni. Mianowicie, między innymi: „Mierziły nas...112
  • Przed deserem o pogrzebie27 paź 2019, 20:00Przy dobrym jedzeniu, kieliszku wina, w komfortowej atmosferze. Spotykają się i rozmawiają o sprawach ostatecznych. Zwolenników kolacji, których śmierć jest główną bohaterką, nie brakuje również w Polsce.114
  • Grzeszny adwent27 paź 2019, 20:00Jeśli w sklepach widzicie wysyp kalendarzy adwentowych dla dzieci, a i wam marzy się taki, tyle że w wersji dla dorosłych, jest kilka opcji do wyboru. Można kupić kalendarz z minibuteleczkami wina albo z kosmetykami jakiejś znanej marki....118
  • Listopadowy przysmak27 paź 2019, 20:00Pakowany w pergamin cukierek o biało-różowym zabarwieniu nie ma nazwy, składu ani daty ważności, jak te sprzedawane w sklepie. I na tym może polega jego wyjątkowość.120
  • Śpij na zdrowie27 paź 2019, 20:00Jesteś zmęczony, ale nie możesz zasnąć. Co wieczór zamiast snu przychodzą do ciebie natrętne myśli, a ty przez długi czas przewracasz się z boku na bok. Gdy w końcu ci się uda, śpisz płytko i łatwo cię wybudzić. Twój organizm...121
  • Zrób sobie… Lwa-Starowicza27 paź 2019, 20:00Będą karać za edukację seksualną? Szykujemy profesora Zbigniewa Lwa-Starowicza na pięcioletnią odsiadkę.122