Dusiciel z komina

Dusiciel z komina

W Polsce jest dziś ok. 3,5 mln budynków ogrzewanych kotłami o niskich parametrach jakościowych
W Polsce jest dziś ok. 3,5 mln budynków ogrzewanych kotłami o niskich parametrach jakościowych Źródło: Materiały prasowe
Ani choroba, ani przedwczesna śmierć nie przekonują Polaków do wymiany pieców na nowe. Prędzej zrobią to aspiracje, żeby żyć jak na Zachodzie. A tam się węgla do pieca nie dokłada.

Październik, słoneczne popołudnie. Pani Monika sadzi przed domem kosodrzewinę, gdy w powietrzu robi się gęsto od dymu z komina sąsiadki. Jest tak gryzący, że pani Monika idzie do 70-latki, żeby zapytać, co wrzuciła do pieca. Otwiera jej 45-letnia córka sąsiadki, która tłumaczy, że mamusia dorzuciła węgla do pieca, bo babci staruszce, która z nimi mieszka, jest zimno. Tak, wie, że to pyli, a nawet truje, ale przecież zawsze paliło się węglem, więc czemu to teraz przeszkadza? Zapytana, czy myśli o zmianie pieca, odpowiada, że nie. A jeśli tak, to dlatego, że węgiel drożeje, a mamusię dźwiganie węgla coraz bardziej męczy.

Taki sposób myślenia, czyli wypieranie negatywnych konsekwencji zdrowotnych i patrzenie na kocioł prawie wyłącznie przez pryzmat kosztów i wygody, zdaniem Łukasza Pytlińskiego, socjologa z Instytutu Ekonomii Środowiska i CEM Instytutu Badań Rynku i Opinii Publicznej, jest typowy dla właścicieli kopciuchów. IEŚ i CEM przeprowadziły wiele badań związanych z ogrzewaniem budynków jednorodzinnych w Polsce. Wnioski nie są optymistyczne. W Polsce jest dziś ok. 3,5 mln budynków ogrzewanych kotłami o niskich parametrach jakościowych. To kopciuchy – najstarsze, najprymitywniejsze w konstrukcji piece, które są w stanie spalić wszystko: węgiel, flotokoncentraty, muły węglowe, drewno, gazety, plastik. Wszystko to wyfruwa kominem jako toksyczne opary niskiej emisji. Dane na ten temat są alarmujące. Polacy wdychają najwyższe stężenia benzo(a)pirenu w Europie. To jedna z najbardziej rakotwórczych substancji, powstająca w efekcie spalania węgla i drewna – wynika z najnowszego raportu Europejskiej Agencji Środowiska (European Environment Agency) „Jakość powietrza w Europie 2019”. Na tym nie koniec, bo zdrowie Polaków rujnują też pyły zawieszone PM2,5 i PM10. W efekcie w Polsce smog zabija około 43 tys. osób rocznie, a na świecie – nawet 7 mln.

Zawał, udar, rak? to nie działa

Tylko czy argumenty zdrowotne trafiają do Polaków? Pracownicy Instytutu Ekonomii Środowiska i CEM to zbadali, używając różnych argumentów. Od racjonalnych, jak ekonomiczne (węgiel będzie drożał), poprzez emocjonalne (trujemy własne dzieci), poprzez religijne (papież Franciszek w encyklikach wymienia paliwa stałe jako jedno z zagrożeń). I co się okazuje? Choć troska o zdrowie wydaje się argumentem koronnym, to nie trafia na podatny grunt, bo Polacy uważają, że choroby wywołuje wiele czynników, a brudne powietrze jest tylko jednym z nich.

– Badani sami zwracają uwagę, że łączenie palenia w kominku czy kopciuchu z groźnymi chorobami, jak: zawał, rak, wywołuje efekt wyparcia. Co więcej, takie komunikaty są bardziej wiarygodne dla osób, które stoją z drugiej strony, czyli mieszkają w domu ogrzewanym z miejskiej sieci, których sąsiad pali. Natomiast osoba, która się do tego przyczynia, myśli: „Ja jestem winien? Mój mały piecyk, który raz na jakiś czas sobie zakopci? Przecież jeżdżą samochody, pełno plastiku w żywności, więc dlaczego akurat ja?” – tłumaczy Łukasz Pytliński. Do zdrowotnych konsekwencji szczególnie trudno przekonać tzw. palaczy kominkowych, ponieważ drewno było zawsze uważane za paliwo odnawialne, czyste. A tymczasem badania pokazują, że spalane w nieodpowiedni sposób jest znacznie groźniejsze dla zdrowia ze względu na dużo mniejsze cząsteczki pyłu, które niosą rakotwórczy benzo(a)piren. Dlatego w wielu uchwałach antysmogowych, które przyjęły polskie samorządy, pojawia się zakaz palenia w kominkach, o ile nie spełniają norm ecodesignu lub nie są wyposażone w elektrofiltry.

Chcemy mieć jak na zachodzie

Jakie więc argumenty działają i kto ma największe szanse przekonać uciążliwego dla otoczenia „palacza” do zmiany? Najbardziej sprawdza się argumentacja odwołująca się do wzrostu komfortu i podwyższenia standardu życia. Na przykład taka, że nowy piec to koniec z dźwiganiem węgla z piwnicy, brak brudzącego pyłu i po prostu więcej czasu dla siebie. – Społeczeństwo się bogaci, wyjeżdża za granicę, obserwuje wzorce życia. I zaczynaoczekiwać tego samego, szczególnie dla swoich dzieci. A niewątpliwie dokładanie do pieca z komfortem się nie kojarzy – mówi Pytliński. Ale w rozmowach z posiadaczami starych kotłów ważne jest nie tylko to, jak ich przekonać, lecz także to, kto powinien to robić.

Z badań przeprowadzonych w Małopolsce wynika, że w kwestii wymiany pieca właściciele domów jednorodzinnych najbardziej zaufaliby osobie z najbliższego kręgu, członkowi rodziny, sąsiadowi, który już piec wymienił i jest z tego zadowolony. Na drugim miejscu znalazły się osoby związane ze światem technicznym, jak: instalatorzy kotłów, kominiarze, doradcy energetyczni. Na dalszych pozycjach są przedstawiciele władz samorządowych (wójt czy sołtys), a jeszcze dalej – wojewódzkich i centralnych. W ogonie znaleźli się lekarze, nauczyciele i księża. – Dlatego ewentualna kampania, mająca na celu skłonić ludzi do wymiany przestarzałego kotła, powinna opierać się na opinii osób nam podobnych, które już odniosły korzyści. W mniejszych społecznościach ludzie oglądają się na siebie, ten już zrobił, to ja nie mogę być gorszy. Działa czynnik rywalizacji – zauważa Pytliński.

Świadomość pociąga zmiany

Zmiana mentalności właścicieli kopciuchów to niejedyny orzech do zgryzienia dla władz samorządowych i centralnych. Według Pytlińskiego większym wyzwaniem są właściciele kominków. Nie oznacza koszty, bo ekologiczny wkład kominkowy jest drogi.obejdzie się więc bez akcji informacyjnej poświęconej kwestiom spalania drewna. Na tle przywiązania Polaków do węgla i drewna pocieszeniem może się wydać wzrost świadomości, jeśli chodzi o szkodliwość paliw stałych, która w ostatnich pięciu latach skoczyła od niemal zera proc. do 80-90 proc. społeczeństwa. – Nikt nie będzie już polemizował ze stwierdzeniem, że niska emisja szkodzi. Ludzie zwracają już uwagę na jakość paliwa i na to, czego sąsiedzi używają w piecach. To ogromny pozytywny efekt pracy osiągnięty najpierw przez organizacje pozarządowe, potem media i w końcu niektóre samorządy – podsumowuje Pytliński. Światełkiem w tunelu są też efekty wprowadzonego na jesieni zakazu palenia węglem i drewnem w Krakowie, gdzie powietrze już się odczuwalnie poprawiło. Oby ten przykład zainspirował nie tyle kolejne miasta i gminy, co po prostu Polaków.

Artykuł został opublikowany w 44/2019 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 44/2019 (1909)

  • Łączy nas „Wprost”27 paź 2019, 20:00„Różni nas wiele, łączy nas »Wprost«” – to hasło nowej kampanii wizerunkowej naszego tygodnika. Jej twarzami będą piszący dla nas felietoniści i publicyści: prof. Magdalena Środa, Jan Wróbel, Jan Śpiewak, Michał Witkowski oraz jezuita ks. Michał...3
  • Niedyskrecje parlamentarne27 paź 2019, 20:00MAREK SUSKI, szef gabinetu premiera, podobno odchodzi z rządu i wraca do pracy parlamentarnej. Tak przynajmniej ćwierkają wróble z okolic Sejmu. Nasz rozmówca związany ze Zjednoczoną Prawicą uważa, że Suski w nowym rozdaniu może zostać...6
  • 7 dni dookoła świata27 paź 2019, 20:00Skazany za zwalczanie ISIS Ochotnik z Liverpoolu, który pojechał do Syrii walczyć z islamistami z ISIS, został przez londyński sąd uznany za terrorystę. Wszystko dlatego, że Aidan James przyłączył się do Kurdów, walczących z ISIS. W...8
  • Bunt w Platformie27 paź 2019, 20:00Grzegorz Schetyna rozważa wycofanie się ze startu w wyborach na przewodniczącego Platformy – dowiedział się nieoficjalnie „Wprost”11
  • Jak to było z Bergerem27 paź 2019, 20:00Fundator Nagrody Godności Człowieka przedstawiał mi inny obraz swojego ojca niż ten, który ujawniła ostatnio niemiecka prasa. Odmówiłem przyjęcia nagrody – mówi Adam Bodnar, rzecznik praw obywatelskich.12
  • Czas spoważnieć27 paź 2019, 20:00Prezydent Andrzej Duda zaczął już kampanię. Po drugiej stronie sceny politycznej bałagan. Czy jest możliwy wspólny kandydat opozycji?14
  • Jarosław Kaczyński, czyli Naczelnik naszych czasów - ranking najbardziej wpływowych27 paź 2019, 20:00Pisanie dziś, że Jarosław Kaczyński jest najbardziej wpływowym Polakiem, to banał. Znacznie ciekawsze jest przeanalizowanie źródeł jego władzy.16
  • Polacy są gotowi na kobietę prezydenta27 paź 2019, 20:00Na wzór paktu senackiego powinniśmy zawrzeć pakt prezydencki. A więc się zobowiązać, że w drugiej turze wyborów wszystkie prodemokratyczne ugrupowania poprą jednego kandydata – mówi Małgorzata Kidawa-Błońska, wicemarszałek Sejmu.32
  • Musimy wrócić do polityki miłości27 paź 2019, 20:00Wybory prezydenckie da się wygrać tylko manifestacją zdolności do szanowania przeciwników politycznych. Małgorzata Kidawa-Błońska do takiej wersji stylu politycznego pasuje nadzwyczajnie – mówi Bronisław Komorowski, były prezydent RP.36
  • Rozłamowcy będą wyklę ci27 paź 2019, 20:00Polityka to jest też sfera ambicji. Problem pojawiłby się, gdyby ktoś stwierdził, że jego interes osobisty jest ważniejszy niż dobro całej formacji – mówi Adam Bielan, eurodeputowany PiS.40
  • Senat do zdobycia27 paź 2019, 20:00Walka o Senat może się przeciągnąć nawet na całą kadencję.44
  • Nie idę na cmentarz27 paź 2019, 20:00Dziadek Franek i jego starszy brat Stach siedzieli przy stole i zaśmiewali się do łez, wspominając historie z młodości. Opowiadali je sobie pewnie setny w życiu raz. Na przykład taką, jak Franek przemycił bratu do pruskiego więzienia...46
  • Różańcowy kastet27 paź 2019, 20:00W pierwszej dziesiątce różańca rozważymy, jak Pan Jezus daje w twarz wrogom ojczyzny. Nie Jego ojczyzny, rzecz jasna, bo Jego ojczyzną był Izrael (co z punktu widzenia polskich turbopatriotów musi być co najmniej kłopotliwe)....47
  • Ani słowa o seksie27 paź 2019, 20:00Jeśli projekt „Stop pedofilii” stanie się ustawą, o seksie nie będą mogli rozmawiać z nastolatkami także lekarze. Młodzieży już teraz trudno jest zdobyć środki antykoncepcyjne, a może okazać się to jeszcze trudniejsze.49
  • Czy rodzina wie lepiej27 paź 2019, 20:00Trwa awantura o edukację seksualną w szkołach. Na horyzoncie nie widać dobrych rozwiązań. Najgorzej wyjdą na tym dzieci, które jak ryby głosu nie mają.52
  • #SEXEDPL jest cool27 paź 2019, 20:00Rząd wymyślił kolejne widmo, którym zastrasza naród. Ale tak naprawdę prowadzi wojnę z przerażonymi nastolatkami – mówi Anja Rubik, światowa top modelka i propagatorka edukacji seksualnej w Polsce.54
  • Tajemnice arcybiskupa Głódzia27 paź 2019, 20:00Abp Sławoj Leszek Głódź chciał zwolnić z funkcji dyrektora hospicjum śmiertelnie chorego duszpasterza ks. Jana Kaczkowskiego – dowiedział się „Wprost”. Na jaw wychodzą kolejne fakty w sprawie mobbingu, jakiego od lat dopuszcza się wobec duchownych...56
  • Trumny, urny i seks27 paź 2019, 20:00„Kupując bransoletkę Diora, chcemy, żeby była ładnie opakowana. Podobnie jest z człowiekiem”. Byliśmy u Zbigniewa Lindnera, największego producenta trumien w Europie.58
  • hossa bessa27 paź 2019, 20:00CYTAT TYGODNIA „Atom jedyną racjonalną alternatywą dla energii z węgla” Michał Sołowow (na zdj. z sekretarzem ds. energii Rickiem Perrym) dla „Rzeczpospolitej” o planach budowy pierwszej prywatnej elektrowni atomowej w Polsce Król...62
  • Jak Macron oddaje Putinowi Bałkany27 paź 2019, 20:00Przez ostatnie 20 lat spokój w państwach byłej Jugosławii utrzymywany był przez obietnicę przyjęcia ich do UE. Weto Francji w tej sprawie może reaktywować konflikty etniczne, co bardzo przyda się Rosji.64
  • Nie, bo nie27 paź 2019, 20:00To że Unia Europejska nie od dziś prowadzi nieuczciwą grę z Ukrainą czy Gru- zją, nie jest już tajemnicą dla nikogo w Europie. Zwłaszcza na Ukrainie rozbudziliśmy nadzieję milionów ludzi na to, że wcześniej czy później ich kraj...68
  • Dusiciel z komina27 paź 2019, 20:00Ani choroba, ani przedwczesna śmierć nie przekonują Polaków do wymiany pieców na nowe. Prędzej zrobią to aspiracje, żeby żyć jak na Zachodzie. A tam się węgla do pieca nie dokłada.70
  • Niewidzialny problem brudnego powietrza27 paź 2019, 20:00Gdyby to ataki terrorystyczne zabijały rocznie 7 mln osób, mówilibyśmy o tym non stop. Ale zabija ich brudne powietrze, więc to ignorujemy – mówi Beth Gardiner, dziennikarka i autorka książki „Uduszeni”.72
  • Odetchnij pełną piersią27 paź 2019, 20:00Walka o czyste powietrze to nie tylko akcje w skali makro, lecz także niewielkie działania. Na rynku pojawia się coraz więcej ciekawych rozwiązań, które mogą poprawić jakość życia każdego z nas.74
  • Zielona wyspa Kraków27 paź 2019, 20:00Likwidacja 45 tys. palenisk i zakaz stosowania paliw stałych to krok milowy, ale Kraków nie może być samotną wyspą w walce o czystsze powietrze – przekonuje prezydent miasta Jacek Majchrowski.75
  • UE kontra smog27 paź 2019, 20:00Smog i zmiany klimatu są ściśle powiązane – energia z paliw kopalnych prowadzi zarówno do emisji CO2, jak i zanieczyszczeń powietrza. To daje wspólne możliwości redukcji tych zagrożeń – mówi Karmenu Vella, komisarz UE ds. środowiska, gospodarki...76
  • Czyste powietrze na horyzoncie27 paź 2019, 20:00W ciągu dekady jakość powietrza w Polsce może nie odbiegać od tej u naszych północnych, zachodnich i południowych sąsiadów – mówi Jan Ruszkowski, specjalista ds. energetyki obywatelskiej z Polskiej Zielonej Sieci.78
  • Czas na kolej27 paź 2019, 20:00Inwestycje w linie kolejowe, tabor i innowacyjne rozwiązania to sposób na pozyskanie klientów zarówno na przewozy pasażerskie, jak i towarowe.79
  • O czyste powietrze nad miastem27 paź 2019, 20:00W Poznaniu walczy się ze smogiem na wiele sposobów: sadząc drzewa, likwidując stare piece i rozwijając system komunikacji miejskiej.80
  • Rolniczy ekoparadoks27 paź 2019, 20:00Produkcja żywności wymaga czystej wody, gleby i powietrza, a jednocześnie sama emituje zanieczyszczenia. Wąsko rozumiane rolnictwo ekologiczne to daleko niewystarczająca odpowiedź na ten ekoparadoks.82
  • Gospodarstwo w zgodzie z naturą27 paź 2019, 20:00Produkty eko doceniają nie tylko konsumenci, lecz także rządzący, którzy w ekorolnictwie szukają recepty na zmianę klimatu.84
  • Jak uzyskać wsparcie na rolniczy handel detaliczny27 paź 2019, 20:00Rolnicy i ich małżonkowie, którzy zajmują się działalnością lub chcą ją podjąć w ramach rolniczego handlu detalicznego, mogą ubiegać się o wsparcie w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.85
  • Ciężkie czasy motywacją do rozwoju27 paź 2019, 20:00Przewidując spowolnienie, z wyprzedzeniem wdrożyliśmy odpowiednią politykę zakupową i sprzedażową – mówi Dominik Zadrożny, pełnomocnik zarządu firmy Tabo Kuzimski ds. rozwoju.87
  • Pora na elektromobilność14 lis 2019, 15:33Rynek aut elektromobilnych w Polsce wciąż jest na wczesnym etapie wzrostu. W przyspieszeniu tego procesu pomóc mogą najnowsze e-modele Grupy Volkswagen – Volkswagen ID.3 i ŠKODA CITIGOe iV oraz przygotowana dla nich oferta niskich rat od...88
  • Jakość ponad wszystko27 paź 2019, 20:00Car Net Polska to ogólnopolska sieć wypożyczalni samochodów z prawie 20-letnim doświadczeniem na rynku.90
  • Kongres, który odsłania przyszłość27 paź 2019, 20:00Jedyną pewną rzeczą w XXI w. stała się zmiana. 365 Timing Economic Congress, organizowany we Wrocławiu, ma pomóc w uchwyceniu istoty nowych zjawisk oraz ich wpływu na gospodarkę i życie firm.92
  • Szlachetny smak Roztocza27 paź 2019, 20:00Jeszcze kilkanaście lat temu mało kto wierzył, że nad Wisłą można zrobić dobre chardonnay. Dziś nie ma już wątpliwości, a polskich winiarzy stawiających na jakość wciąż przybywa.94
  • Grand cru z owoców27 paź 2019, 20:00Natura nie przyznała winogronom wyłączności na szlachetne wino. Jest wiele owoców, które się do tego świetnie nadają – mówi Robert Ogór, prezes Ambry.95
  • Bio na wszystkich stoiskach27 paź 2019, 20:00Międzynarodowe Targi Żywności i Produktów Ekologicznych BIOEXPO Warsaw odniosły wielki sukces. Premierowa edycja targów dla branży bio odbyła się w październiku.96
  • Weterynaria przyszłości27 paź 2019, 20:00O tym, czym jest Polski Program Weterynaryjny i jak stać się częścią weterynarii przyszłości, mówi Mirosław Furyk, współtwórca Polskiego Programu Weterynaryjnego.97
  • Zgaga powraca27 paź 2019, 20:00Nieprzyjemne pieczenie w klatce piersiowej czasem można pomylić z zawałem. Tymczasem to zwykle objaw refluksu żołądkowo-przełykowego – nieprzyjemnej dolegliwości, którą można skutecznie leczyć, ale nie należy bagatelizować.98
  • Rak płuca nie zawsze jest wyrokiem27 paź 2019, 20:00Zaawansowany rak płuca dla niektórych chorych staje się chorobą, z którą można żyć wiele lat. Jednak pacjentów przybywa, a onkologów zaczyna brakować – mówi prof. Dariusz Kowalski.102
  • Seks, country i słabe vibrato27 paź 2019, 20:00Kandydatka do tytułu współczesnej królowej popu nie skończyła jeszcze trzydziestki. Taylor Swift wydała siódmą, świetnie przyjętą płytę „Lover”. Z idolki nastolatek wyrosła na jedną z najbardziej wpływowych gwiazd show-biznesu. W lipcu 2020 r....104
  • Kobieta samotna27 paź 2019, 20:00Tom Perrota („Małe dzieci”, „Pozostawieni”) w swojej twórczości przygląda się kobietom w średnim wieku, które stają przed szansą na nowe życie. Chętnie sięga po humor, ale jego przemyślenia są jak najbardziej poważne. W...108
  • Film27 paź 2019, 20:00Legalny przekręt „FILM OPARTY NA PRAWDZIWYCH TAJEMNICACH” – takim napisem Steven Soderbergh zaczyna „Pralnię”. Narratorami są tu Jürgen Mossack i Ramón Fonseca, prawnicy, którzy stworzyli gigantyczną maszynę do przepuszczania...109
  • Muzyka27 paź 2019, 20:00Mądrość skruszonego rockmana Muniek, „SYN MIASTA”, Agora Zawieszenie działalności T.Love, jednego z najważniejszych polskich zespołów, Muńkowi wyszło na dobre. „Syn miasta” to chyba najbardziej dojrzała propozycja w repertuarze...110
  • Książka27 paź 2019, 20:00Pisarz legenda Kazimierz Orłoś to pisarz odważny – kiedy w czasach PRL żadne z krajowych, a więc i podporządkowanych cenzurze wydawnictw nie mogło opublikować jego dzisiaj legendarnej powieści „Cudowna melina”, zdecydował się na...111
  • Gruczoły Noblistki27 paź 2019, 20:00Cytuję poprzednią naszą Noblistkę z genialnego tomiku „Koniec i początek”. Że gdyby pozwolono nam wybierać, czy chcemy się urodzić, pokazano wszystko, niekoniecznie bylibyśmy zachwyceni. Mianowicie, między innymi: „Mierziły nas...112
  • Przed deserem o pogrzebie27 paź 2019, 20:00Przy dobrym jedzeniu, kieliszku wina, w komfortowej atmosferze. Spotykają się i rozmawiają o sprawach ostatecznych. Zwolenników kolacji, których śmierć jest główną bohaterką, nie brakuje również w Polsce.114
  • Grzeszny adwent27 paź 2019, 20:00Jeśli w sklepach widzicie wysyp kalendarzy adwentowych dla dzieci, a i wam marzy się taki, tyle że w wersji dla dorosłych, jest kilka opcji do wyboru. Można kupić kalendarz z minibuteleczkami wina albo z kosmetykami jakiejś znanej marki....118
  • Listopadowy przysmak27 paź 2019, 20:00Pakowany w pergamin cukierek o biało-różowym zabarwieniu nie ma nazwy, składu ani daty ważności, jak te sprzedawane w sklepie. I na tym może polega jego wyjątkowość.120
  • Śpij na zdrowie27 paź 2019, 20:00Jesteś zmęczony, ale nie możesz zasnąć. Co wieczór zamiast snu przychodzą do ciebie natrętne myśli, a ty przez długi czas przewracasz się z boku na bok. Gdy w końcu ci się uda, śpisz płytko i łatwo cię wybudzić. Twój organizm...121
  • Zrób sobie… Lwa-Starowicza27 paź 2019, 20:00Będą karać za edukację seksualną? Szykujemy profesora Zbigniewa Lwa-Starowicza na pięcioletnią odsiadkę.122