Operacja: papież ze Wschodu

Operacja: papież ze Wschodu

Jan Paweł II
Jan Paweł II / Źródło: Wikipedia / Mondarte/CC BY-SA 4.0
O wyborze Karola Wojtyły zadecydowało przekonanie kardynałów z Austrii, Niemiec i USA, że papież zza żelaznej kurtyny będzie najskuteczniejszą tarczą przeciw komunizmowi.

Kiedy kardynał Karol Wojtyła wyrusza 3 października 1978 r. z warszawskiego domu sióstr Urszulanek na Powiślu do Rzymu na konklawe (kolejne w tym samym roku), nie może sądzić, że zostanie nowym papieżem. Faworytem do objęcia władzy w Kościele, po szybkiej i tajemniczej śmierci Jana Pawła I, jest włoski kardynał Giuseppe Siri, konserwatywny arcybiskup Genui. A jego głównym kontrkandydatem Giovanni Benelli, arcybiskup Florencji, bliski współpracownik Pawła VI, duchowny bardziej progresywny. Konklawe rozpoczyna się 14 października w Kaplicy Sykstyńskiej, gdzie zbiera się 111 kardynałów-elektorów. Po pierwszym dniu głosowań żaden z kandydatów nie uzyskuje wymaganej liczby dwóch trzecich głosów plus jeden, co w praktyce oznacza 75 głosów. Bliski tego wyniku jest Siri, ale skutecznie blokuje go kontrkandydat Benelli. Późniejszy Jan Paweł II zdobywa w pierwszych głosowaniach zaledwie pięć-sześć głosów.

Ucieczka do przodu

Dopiero 16 października 1978 r., podczas ósmego głosowania, niespodziewanie kardynał Wojtyła zwycięża, uzyskując, według niepewnych rekonstrukcji watykanistów, 99 głosów elektorskich. Odtworzenie głosowania stanowi problem. Kardynałów i personel pomocniczy na konklawe obowiązuje zakaz udzielania informacji na temat przebiegu głosowań pod groźbą ekskomuniki. A jednak dziennikarze wciąż mogą liczyć na przecieki. Po impasie na październikowym konklawe 1978 r., do którego doprowadziła konkurencja dwóch włoskich kardynałów, powstała koncepcja, aby wybrać kogoś spoza Włoch, co zdarzało się w przeszłości rzadko. Na liście pojawia się wówczas kandydat z Holandii oraz Argentyny. Według popularnej wersji wydarzeń, kardynał Franz König, arcybiskup Wiednia, forsuje pomysł, aby papieżem był ktoś z „centralnej Europy na Wschodzie”, ze względu na sytuację za żelazną kurtyną.

Oczy kardynałów, zarówno konserwatywnych, jak i progresywnych, kierują się wtedy na Polaka. — Wszyscy zrozumieli, że to nie 77-letni Wyszyński, ale młodszy Wojtyła jest tym „zwycięskim kandydatem”, na którego należy postawić. Pamiętano jego postawę na Soborze Watykańskim II, mówiono w kuluarach, że sam Paweł VI widział w Wojtyle swego następcę, wprowadzającego postanowienia soborowe. To papież Paweł VI mianował Wojtyłę arcybiskupem w Krakowie — przypomina Giacomo Galeazzi, watykanista, jeden z autorów biografii Jana Pawła II, który nie odmawia Wojtyle świętości. Porównując go z Wyszyńskim, stwierdza: — Obydwaj w Polsce walczyli z komunizmem, lecz Wojtyła robił to w nowy sposób, nie jako męczennik, jak Wyszyński, lecz jako podstępny koń trojański. Na konklawe Wojtyła był postrzegany jako najbardziej zachodni duchowny z Europy Wschodniej — tłumaczy Galeazzi.

Przed konklawe 1978 r. Wojtyła bywał w Rzymie wielokrotnie, wygłaszał nawet rekolekcje dla Pawła VI, był też w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie. Według niektórych teorii na rzecz wyboru Polaka podczas konklawe zwołanego po śmierci Jana Pawła I (urzędował tylko 33 dni) skutecznie działało lobby amerykańskich kardynałów, którzy rzekomo kładli w tym czasie nacisk na toczący się w świecie konflikt świata zachodniego z ZSRR. Wojtyła jawił się Amerykanom jako człowiek, który rozpoznał niebezpieczeństwo ateistycznego komunizmu. Do popierających Polaka elektorów zza oceanu dołączyć mieli kardynałowie niemieccy, pragnący ułożenia dobrych stosunków z Polską po wizycie Willy’ego Brandta w Warszawie z 1970 r. Włoskim kardynałom Wojtyła jawił się jako kandydat środka, wybitny teolog i filozof, przy tym „człowiek Soboru”. Sobór Watykański II był dziełem Pawła VI, choć zapoczątkował go Jan XXIII. — Jeżeli istniał człowiek, który wierzył w Sobór Watykański II i miał żelazną wolę realizacji jego postanowień, to był nim kardynał Wojtyła — komentował Benelii.

Podobno jako pierwszy kandydaturę Wojtyły lansował arcybiskup Wiednia Franz König

Dusza polityki

Francuski jezuita Henri Lubac, wybitny teolog z Sorbony, ubolewał jeszcze za życia Pawła VI: – Mój kandydat na przyszłe konklawe jest jeden: Wojtyła! Niestety, to niemożliwe, on nie ma żadnych szans.

Rzeczywiście, kardynał Wojtyła zaczynał konklawe z kilkoma głosami, dopiero w ostatnim dniu nastąpił nagły zwrot, który pozwolił Polakowi wygrać głosowanie. – Przyczyny tego, co się wydarzyło na konklawe w 1978 r., leżą w Duchu Świętym, związane są z działalnością świętego Kościoła, dopiero na drugim miejscu zależą od kandydata i jego wszelakich walorów, a także jego pochodzenia z Polski, wówczas kraju bloku komunistycznego – komentuje kard. Kazimierz Nycz kulisy wyboru Wojtyły na papieża. – Nie przeceniałbym wpływu tego ostatniego czynnika, choć Kościół w Polsce był silny i interesujący dla świata – dodaje.

Gdy Jan Paweł II ukazał się pierwszy raz na balkonie Bazyliki Św. Piotra, dla opinii publicznej na Zachodzie był niemal nieznany

Rok po wyborze Jan Paweł II jako pierwszy papież w dziejach zjawił w Białym Domu w Waszyngtonie. Rozmowę prezydent Jimmy Carter rozpoczął od polskiego: „Niech będzie pochwalony”. Istnieje spiskowa teoria, że wpływ na wybór Jana Pawła II miało spotkanie Karola Wojtyły ze Zbigniewem Brzezińskim jeszcze w latach 50. oraz ich długoletnia przyjaźń. Podczas spotkania w Watykanie po 1980 r. papież żartował, mówiąc do Brzezińskiego: – Już powszechnie wiadomo, że to ty spowodowałeś mój wybór na papieża, dlatego powinieneś przyjeżdżać do mnie częściej.

Brzeziński dementował rzekome lobbowanie za Wojtyłą w kręgach watykańskich. — Sowieci byli przekonani, że miałem coś wspólnego z wyborem kardynała Wojtyły na papieża. Ale to nieprawda. Za tym nic się nie kryło, nawet moje modlitwy — tłumaczył. Jednocześnie jak wspominał po latach szef CIA Robert Gates: „Brzeziński był bardziej od innych w rządzie amerykańskim przekonany o potencjalnym wpływie nowego papieża na bieg historii. Przyszłość pokazała, że miał rację”.

— Niezależnie od wszystkiego Jan Paweł II będzie zawsze postrzegany jako ten, który wygrał zimną wojnę bez wystrzelenia jednego pocisku i dopomógł w obaleniu muru berlińskiego bez rozlewu krwi — ocenia watykanista Giacomo Galeazzi. Według niego Jan Paweł II był liderem religijnym, ale także wielkim politykiem i mądrym strategiem. W Stanach Zjednoczonych jest do dziś uważany za przyjaciela demokracji, który walczył ramię w ramię z Ronaldem Reaganem przeciw komunizmowi i finalnie wygrał zimną wojnę. Ale już w Ameryce Łacińskiej robi się często z Jana Pawła II reakcjonistę, który „znormalizował” otwarcie się tamtejszego Kościoła, forsowane przez teologię wyzwolenia. – Z punktu widzenia geopolitycznego normalizacja radykalnie lewicowych ruchów miała uzasadnienie. Jan Paweł II rozumiał, że aby wygrać z komunizmem na Wschodzie, nie może pozwolić na tolerowanie wroga w Ameryce Łacińskiej. Nie można było pokonać komunizmu w latach 80. XX w., tolerując komunistyczne idee we własnym Kościele – mówi Galeazzi.

Człowiek i jego wolność

Wiele środowisk demokratycznych po jednej i drugiej stronie żelaznej kurtyny w XX w. przewidywało możliwość upadku komunizmu. Sądzono, że dokona się to w dalekiej przyszłości. Wypowiadając się w tej kwestii Isaiah Berlin, filozof społeczny z Oxfordu, w 1986 r. wyraził przekonanie, że upadek komunizmu byłby najpiękniejszym wydarzeniem jego życia, lecz nastąpi nie wcześniej niż za 100 lat.

Trzy lata później upadł Mur Berliński.

Artykuł został opublikowany w 13-14/2020 wydaniu tygodnika e-Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 13-14/2020 (1930)

  • #NowyŚwiatWprost 29 mar 2020, 20:00 Na okładkę ostatniego papierowego wydania tygodnika „Wprost” (1982—2020) wybraliśmy zdjęcie wykonane w 1979 r. w Michigan Science Center. 2
  • Prasa, jaką znamy, odchodzi w przeszłość 29 mar 2020, 20:00 Pogłoski o śmierci prasy drukowanej nie wydają się przedwczesne i przesadzone. Prasa, jaką znamy, odchodzi w przeszłość. 3
  • Do zobaczenia w nowym świecie 29 mar 2020, 20:00 Koronawirus zmienia świat. Wielu z nas dziś ocenia to negatywnie. Ale przecież nie musi tak być. W tym numerze udowadniamy, że nie istnieją zmiany na gorsze. Nowy świat, który powstanie po pandemii, będzie inny. Zróbmy wszystko, by był... 4
  • Wydarzenia WPROST 29 mar 2020, 20:00 Na łamach naszej gazety działa się historia. 8
  • Pisali dla nas 29 mar 2020, 20:00 Przez ponad 37 lat tygodnika „Wprost” pisali dla nas wybitni intelektualiści, najlepsi felietoniści i legendarni dziennikarze. A oto niektórzy z nich (w kolejności alfabetycznej): 10
  • Okładki, które przeszły do historii 29 mar 2020, 20:00 Niektóre okładki tygodnika „Wprost” nie tylko przeszły do historii, lecz także ją tworzyły. 12
  • Niedyskrecje parlamentarne 29 mar 2020, 20:00 Posłowie w ubiegłym tygodniu zjechali do Sejmu, żeby przegłosować zmiany w regulaminie, które umożliwią im nieprzyjeżdżanie do Sejmu, dopóki trwa epidemia, czyli głosowania zdalne. 14
  • Wybory trzeba przełożyć 29 mar 2020, 20:00 Jeśli wybory prezydenckie odbędą się 10 maja, mandat prezydenta będzie nosił w sobie koronawirusa – mówi Aleksander Kwaśniewski, prezydent w latach 1995-2005. 18
  • O co walczy Andrzej Duda 29 mar 2020, 20:00 W Zjednoczonej Prawicy wraca temat tzw. partii prezydenckiej i osłabienia władzy prezesa Jarosława Kaczyńskiego. 22
  • Panika w Platformie 29 mar 2020, 20:00 Brak możliwości prowadzenia kampanii prezydenckiej Małgorzaty Kidawy-Błońskiej oraz zbliżające się wybory skutkują coraz większymi napięciami w Platformie Obywatelskiej. 24
  • Stawka większa niż gospodarka 29 mar 2020, 20:00 W zdrowej gospodarce nie trzeba wybierać między życiem milionów osób a rozwojem ekonomicznym. 26
  • Kościół w czasach zarazy 29 mar 2020, 20:00 Zamknięcie kościołów na krótki czas to nie dramat. Dramatem byłoby, gdyby chrześcijanie nie potrafili dostrzec Boga poza ich murami. 28
  • Lęk jest złym doradcą 29 mar 2020, 20:00 To będą trudne święta – mówi dominikanin ks. Maciej Biskup, ale dostrzega też powody do nadziei. 30
  • Internet nas ocali 29 mar 2020, 20:00 Czy eksplozja internetowa wywróci nasze życie do góry nogami i zniszczy relacje w realu? Wręcz przeciwnie, wyjdzie nam tylko na dobre – przekonuje Jakub Kuś, badacz internetu. 34
  • Gdzie raki zimują 29 mar 2020, 20:00 Między dzisiejszymi himalaistami a tymi z lat 80. jest przepaść. Nie górska, tylko technologiczna. Czy to jeszcze sport, czy popis nowoczesnych możliwości? 37
  • Męskie zdrady pod ochroną 29 mar 2020, 20:00 #Zostańwdomu – popularne dziś hasło brzmi nie do zniesienia dla mężczyzn utrzymujących relacje pozamałżeńskie. A może to czas na przemyślenie swojej zdrady i naprawienie wyrządzonych szkód? 40
  • 30 minut dziennie 29 mar 2020, 20:00 Nie możemy chodzić na siłownię, ale to nie oznacza, że kolejne dni czy tygodnie mamy spędzić bez aktywności fizycznej – mówi Daniel Qczaj, trener motywator. Radzi, jak ćwiczyć między kuchnią a salonem. 44
  • To nie jest czas na wyrzuty sumienia 29 mar 2020, 20:00 Rozpoczynanie diety w czasie kwarantanny to kiepski pomysł. Grozi emocjonalnym i fizycznym fiaskiem. Ale dręczenie się wyrzutami sumienia też nie ma sensu – mówi Agata Ziemnicka, dietetyczka i psycholożka. 46
  • Końca świata nie będzie 29 mar 2020, 20:00 Apokaliptyczne lamenty obnażają słabych i przegranych. Poważni gracze realizują swoje plany, nie zważając na panikę wywołaną pandemią. 48
  • Antykryzysowy poradnik dla przedsiębiorców 29 mar 2020, 20:00 Część 2. Umarła firma? Niech żyje firma. Należy jak najszybciej położyć obecny biznes. Z jednoczesnym minimalizowaniem strat – bo te na pewno będą. I z tym trzeba się pogodzić. Póki więc można, należy wynieść wszystko, co cenne z walącego się przedsiębiorstwa – pisze Krzysztof... 50
  • Przełącz się na bezpieczeństwo 29 mar 2020, 20:00 Wybierając odpowiednie przełączniki, zapewniamy naszej firmie nie tylko wydajną transmisję danych, ale też porządkujemy i integrujemy cały firmowy system IT. O oszczędnościach nie wspominając. 53
  • Sygnalista czy donosiciel 29 mar 2020, 20:00 Polacy coraz chętniej informują policję, straż miejską czy urząd skarbowy o nieprawidłowościach dostrzeżonych w życiu społecznym lub prywatnym. Tylko w pracy na wszelki wypadek siedzimy cicho. Trudno się dziwić. 54
  • Hossa bessa 29 mar 2020, 20:00 Drukarki poszły w ruch Szykuje się dodruk pustych pieniędzy na niewyobrażalną dotąd skalę. Patrząc tylko na rozkład jazdy FED z zeszłego tygodnia, widać, że amerykański bank centralny dzień w dzień kupował obligacje za 125 mld... 56
  • Polski biznes rusza na odsiecz 29 mar 2020, 20:00 Od pierwszych godzin walki z epidemią polskie firmy zaangażowały się w pomoc szpitalom i ratownikom. Dziś strumieniami płyną miliony złotych pomocy, a firmy jak w czasie wojny zmieniają swoje linie produkcyjne. 58
  • Epidemia uczy pokory 29 mar 2020, 20:00 Zaostrzyliśmy procedury bezpieczeństwa, podzieliliśmy pracowników na dwa niezależne zespoły – mówi Jakub Kukuła, pomysłodawca i założyciel cateringu dietetycznego Kukuła Healthy Food. 63
  • Po prostu odpowiedzialni 29 mar 2020, 20:00 CSR, czyli społeczna odpowiedzialność biznesu, to hasło znane od lat. Dziś nabiera szczególnego znaczenia i sensu, które nadają mu ludzie i ich zaangażowanie. Taki przykład płynie z Grupy Enea. 64
  • LOTOS wspiera walkę z koronawirusem 29 mar 2020, 20:00 Koncern z Gdańska działa na wielu polach. Pomoc finansowa, przy koordynacji Ministerstwa Aktywów Państwowych, trafia głównie do szpitali. Firma wspiera też służby mundurowe. Środki bezpieczeństwa wdrożono też na stacjach paliw LOTOS. 68
  • Żywiec Zdrój – biznes po stronie natury 29 mar 2020, 20:00 Dążymy do tego, by nasza działalność była możliwie neutralna dla środowiska. Troska o przyrodę jest wpisana w DNA firmy – mówi Edyta Krysiuk-Kowalczyk, dyrektor ds. jakości i zrównoważonego rozwoju w Żywiec Zdrój. 70
  • Dekalog dla grup zagrożenia 29 mar 2020, 20:00 Dziś wszyscy boimy się koronawirusa, jednak brak dobrego leczenia przewlekłych chorób może zabić więcej osób niż koronawirus – mówi prof. Piotr Kuna, alergolog. 72
  • Wykluczeni z leczenia? 29 mar 2020, 20:00 Niedawno chorzy na oporną przewlekłą białaczkę limfocytową cieszyli się z refundacji bardzo nowoczesnej terapii. Jednak w praktyce nowoczesne leczenie jest możliwe tylko u części chorych. Potrzebna jest druga terapia. 74
  • Wzrok w czasie epidemii 29 mar 2020, 20:00 W związku z epidemią koronawirusa oddziały okulistyczne w całej Polsce zmieniają dotychczasowy tryb pracy. Przyjmują pacjentów jedynie wtedy, gdy jest to konieczne. 76
  • Zdrowe spojrzenie 29 mar 2020, 20:00 Dokucza ci pieczenie i zaczerwienienie oczu, a pod powiekami czujesz piasek? Jeśli tak, to prawdopodobnie cierpisz na zespół suchego oka – schorzenie, które na stałe dołączyło już do grona chorób cywilizacyjnych. 77
  • Okulary? Nie, dziękuję! 29 mar 2020, 20:00 Zabiegi chirurgii refrakcyjnej należą do najbezpieczniejszych metod usuwania wad wzroku. Pozwalają na zawsze pozbyć się okularów lub soczewek kontaktowych – mówi dr Iwona Szendzielorz z krakowskiej kliniki Centre de la Vision. 78
  • Alergiczne zapalenie zatok 29 mar 2020, 20:00 Alergiczne zapalenie zatok przynosowych jest schorzeniem, które dotyka coraz większą liczbę ludzi w kraju i na świecie. 79
  • Horror polskiej wyobraźni 29 mar 2020, 20:00 Byliśmy szczęśliwym pokoleniem. Nie doświadczyliśmy komuny. Kiedy dorastaliśmy, polityczne spory nie sprawiały, że rozpadały się rodziny. Wchodziliśmy do Europy i otwierały się przed nami możliwości. Nie zazdroszczę dzisiejszym nastolatkom – mówi Bartosz M. Kowalski, reżyser... 80
  • Prorok i profan 29 mar 2020, 20:00 Jednocześnie ukazują się dwie książki o człowieczeństwie Jezusa. Ale ich autorzy Amélie Nothomb i J.M. Coetzee nie chcą wyłącznie prowokować katolików. Pytają, na ile świat naprawdę wsłuchał się w jego nauki. 84
  • Ksiądz maruda i moralna rewolucja 29 mar 2020, 20:00 Nie wiedząc nic o kardynale Jorge Bergoglio, pomyślałem: „Facet ma jaja”. W XXI w. przybrał imię świętego, który symbolizuje największą rewolucję w historii Kościoła – mówi Wim Wenders, autor dokumentu „Człowiek, który dotrzymuje słowa” z udziałem papieża Franciszka. 86
  • Seriale na czas kwarantanny 29 mar 2020, 20:00 Przekręt doskonały J uż w utrzymanej w stylu przebojowych kryminałów czołówce twórcy „McMilionów” obiecują intrygującą zagadkę i dobrą zabawę. I słowa dotrzymują. Dokumentalny serial ogląda się jak najlepszą fikcję. To... 88
  • Gry na czas kwarantanny 29 mar 2020, 20:00 Od dawna mówi się, że gry stają się interaktywnymi filmami. I to nie tylko pod względem graficznym, ale także obsady. 89
  • W innym czasie, w innym życiu 29 mar 2020, 20:00 Z darzyć się mogło. Zdarzyć się musiało. Zdarzyło się. Już teraz wiele nas dzieli i nic nie łączy. To już ostatni felieton i ostatni papierowy „Wprost”. Dziękuję Wam za to, że byliście ze mną przez te wszystkie lata!... 92
  • Papież konspirator 29 mar 2020, 20:00 Jan Paweł II dobrze znał polskie tradycje konspiracyjne i korzystał z ich dorobku – przekonuje prof. Jerzy Zdrada, historyk, działacz podziemnej Solidarności. 94
  • Operacja: papież ze Wschodu 29 mar 2020, 20:00 O wyborze Karola Wojtyły zadecydowało przekonanie kardynałów z Austrii, Niemiec i USA, że papież zza żelaznej kurtyny będzie najskuteczniejszą tarczą przeciw komunizmowi. 98
  • Miłość, prawda, współczucie 29 mar 2020, 20:00 To koncerty budują energię w audytorium i muzykach, tworzy się coś, co się nigdy nie wydarza w studiu. 100
  • Gdy twój partner za dużo pije 29 mar 2020, 20:00 „To ostatni raz, to ostatni kieliszek…” Słyszysz to kolejny raz i wciąż bardzo chcesz w to wierzyć. Tyle że dobrze wiesz, że jeśli się coś zmieni, to tylko na gorsze. Co więc robić? 102
  • Fuczki na czas kryzysu 29 mar 2020, 20:00 W trudnych czasach dobrze mieć pod ręką przepis na proste, a oryginalne danie. Takie są fuczki. 104
  • Graphic recording 29 mar 2020, 20:00 Boom na wizualne notatki tworzone na żywo podczas spotkań rozwija się w najlepsze. A ich digitalowa wersja sprawdzi się też w wydarzeniach organizowanych zdalnie, w internecie. 106