Państwo Rumkowskiego

Państwo Rumkowskiego

Gdyby Rumkowski nie zginął w Auschwitz, stanąłby po wojnie przed sądem
Każde z niemal 400 gett założonych przez nazistów na ziemiach Polski ma odrębną historię. Dzieje drugiego pod względem wielkości (po warszawskim) getta łódzkiego są nierozerwalnie złączone z postacią Chaima Mordechaja Rumkowskiego, przełożonego starszeństwa Żydów. Kim był ten, którego nazywano „cesarzem", „królem Chaimem" albo „królem żydowskim”? Przez ponad 60 lat, które minęły od likwidacji łódzkiego getta, jego postać stała się legendą. Czarną legendą. Przed pierwszą wojną był współwłaścicielem fabryki pluszu, potem bankrutem, agentem ubezpieczeniowym, następnie kierownikiem domu sierot, działaczem syjonistycznym. Człowiekiem, który wypływał na powierzchnię po każdym życiowym upadku, ale nieobdarzonym szczególną charyzmą. Prezydent nieistniejącej republiki
O powołaniu Rumkowskiego na stanowisko przełożonego starszeństwa Żydów krąży m.in. taka opowieść. Gdy Niemcy zapytali zgromadzonych Żydów, który wśród nich jest najstarszy (mając na myśli godność), Rumkowski niedokładnie usłyszawszy, zrozumiał, iż pytają o najstarszego wiekiem, i wystąpił. W ten sposób w październiku 1939 r. został przez Niemców mianowany zwierzchnikiem całej żydowskiej społeczności. Na polecenie okupacyjnych władz zajął się organizacją życia w getcie. Na ledwie 4 km² słabo zurbanizowanych Bałut i Marysina stłoczono początkowo 164 tys. osób. Teren, który przeznaczono na getto, był właściwie nieskanalizowany, więc niemożliwa była podziemna droga kontaktów z aryjską stroną, a fakt, że znaczną część mieszkańców Łodzi stanowiła mniejszość niemiecka, utrudniał sytuację bardziej niż choćby w Warszawie, gdzie wymiana między gettem a miastem istniała.
W kwietniu 1940 r. Rumkowski zaczął organizować życie w getcie z niebywałą energią – mimo pustej kasy. Od początku powtarzał, że getto musi zarobić na swoje utrzymanie, zaczął więc tworzyć zakłady pracy. W pierwszym roku getta było ich ledwie 30; brakowało wszystkiego – surowców, maszyn, miejsca, fachowców. Ale w 1943 r. było już ponad 100 zakładów pracujących na dwie albo i trzy zmiany, zatrudniających 88 proc. ludności getta. Pozostałe 12 proc. pracowało w administracji getta. Ta ostatnia została zresztą przez niego stworzona w sposób nieznany wcześniejszym praktykom – Rumkowski wszystko podporządkował sobie. Był jednoosobową władzą wykonawczą i ustawodawczą, a gdy powołał do życia sądy, wydawały wyroki także w jego imieniu. Stworzył w getcie to, co istniałoby w państwie – sądy, Najwyższą Izbę Kontroli, policję, więzienie, straż pożarną, banki i pieniądze (kwity markowe ważne tylko w getcie), pocztę (i znaczki z jego podobizną), szpitale, szkoły, sierocińce, kuchnie gminne i zakładowe, instytucje koncertowe i rewiowe.

Beznadziejna gra z Niemcami
Sztandarowe hasło Chaima Mordechaja Rumkowskiego „Uratuje nas praca" w sposób natrętny pobrzmiewa echem „Arbeit macht frei" i kładzie się cieniem na jego postaci. Aby getto w wymyślonej przez niego formie mogło funkcjonować, potrzebna była żelazna dyscyplina. Wszelkie przejawy buntu wobec apodyktycznej polityki prezesa były tłumione. Odbywały się nieustające konfiskaty resztek ubogiego mienia, a szpiedzy i donosiciele ukrywali się w każdym zakładzie. Istnieli pochlebcy, bo na punkcie własnej osoby Rumkowski był przeczulony do granic możliwości. I była bezwzględna, poddańcza uległość wobec Niemców.
Niemcy kazali dawać kontyngenty ludzi na roboty poza gettem – Rumkowski dawał. Kazali zmniejszać racje żywnościowe – zmniejszał. Kazali zwiększać wydajność pracy niezależnie od ludzkich ofiar – zwiększał. Kazali sporządzać listy przeznaczonych do deportacji – sporządzał. Kazali za wszelką cenę zachować spokój wśród ludności prowadzonej ku zagładzie – przemawiał i nawoływał do spokoju. Nawet wtedy, gdy poddali go najcięższej próbie, gdy rozkazali mu wezwać ludzi, by się zgodzili wysłać swoje dzieci i starców – wyszedł i przemówił. „Żądano ode mnie 24 tysięcy ofiar w ciągu ośmiu dni, po 3 tysiące osób dziennie. Udało mi się jednak obniżyć tę liczbę do 20 tysięcy, może nawet mniej niż 20 tysięcy, pod warunkiem że zostaną wysiedlone dzieci do lat 10. (...) Ponieważ jednak dzieci i starców razem mamy około 13 tysięcy, trzeba będzie ich liczbę uzupełnić chorymi. Jest mi ciężko mówić, nie mam sił. Chcę tylko wyrazić moją prośbę do was: Pozwólcie mi przeprowadzić tę akcję".
Czy Rumkowski wiedział, dokąd ich wysyła? Czy znał przeznaczenie obozu w Chełmnie nad Nerem? Obozu, który powstał niemal wyłącznie na potrzeby likwidacji ludności z Kraju Warty? Czy wiedział, po co Niemcom młynek do mielenia kości, którego domagali się od niego w lipcu 1942 roku? Czy mógł nie wiedzieć? Czy też, jak powtarzał, robił, co mu kazano, bo wierzył, że oddając chorych, dzieci i starców, uratuje resztę powierzonych mu Żydów? Czy mógł być tak beznadziejnie naiwny, by sądzić, że przechytrzy Niemców?
Naziści na niemieckiego szefa Zarządu Getta wybrali Hansa Biebowa, kupca z Bremy. Rumkowski i Biebow w jakimś sensie się dogadali. I chociaż każdy z nich działał z innych pobudek, przez dłuższy czas połączył ich wspólny interes – getto. To Rumkowski (wraz ze swoimi ludźmi) stworzył z getta wielki wielobranżowy zakład, ale to Biebow zapewnił tej quasi‑fabryce rynki zbytu. Szybko się okazało, iż takie getto jak łódzkie wszystkim się opłaci. I Rzeszy, i jej ludziom od najwyżej do najniżej postawionych w hierarchii. 67 870 279 marek to przychód, jaki dała produkcja w łódzkim getcie. Do tej liczby należy dodać kwotę z konfiskat mienia żydowskiego – oficjalnie 14 092 353 marek, co daje sumę niemal 100 mln marek niemieckich. I to są dane wyłącznie oficjalne.

Ostateczne rozwiązanie
W 1940 r. planowano, że getta będą rozwiązaniem tymczasowym. Ale 20 stycznia 1942 roku odbyła się konferencja w Wannsee, którą uważa się za początek „ostatecznego rozwiązania", choć wiele wskazuje na to, że prawdziwe ostateczne rozwiązanie zostało nakreślone w grudniu 1941 r., w trakcie spotkań Hitlera i jego współpracowników. Według spisywanych przez Adolfa Eichmanna protokołów z konferencji w Wannsee ustalono, że 11 mln Żydów miało zostać ewakuowanych „na wschód", do obszarów znajdujących się w „niemieckiej strefie wpływów”. Po przybyciu na wschód Żydzi mieli zostać rozdzieleni według płci i przydatności – sprawni mieli zostać skierowani do pracy przy budowie dróg, a niesprawni – wymordowani.
Dla polskich Żydów, mieszkańców gett, pokłosiem decyzji z Wannsee stały się deportacje do obozów zagłady. Ruszyły zaraz po konferencji – na początku 1942 r. Z łódzkiego getta do Chełmna wysiedlono najpierw 40 tys. osób – w pierwszej kolejności przestępców, skazanych, wszelkiego rodzaju buntowników i burzycieli, następnie ludzi uchylających się od pracy i przebywających na zasiłku. Wysiedlano ludność określaną wówczas jako „element zbędny", czyli w pełni realizowano nazistowskie wytyczne. W maju wysiedlono niemal 11 tys. Żydów przybyłych wcześniej do getta z Europy Zachodniej – większość z nich także była bezrobotna. Przeważali ludzie starzy, z którymi Rumkowski nie umiał sobie poradzić czy też nie umiał ich sobie podporządkować. Po majowym exodusie Żydów z Zachodu wysiedlenia z Łodzi wstrzymano – do września, kiedy to wysiedlono dzieci do lat 10 i ludzi po 65. roku życia. Według oficjalnych danych, wysłano wówczas do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem 15 681 osób, choć Etka Daum, sekretarka Rumkowskiego, twierdzi, iż wysiedlono niemal 22 tys. osób, a Rumkowski celowo zaniżył tę liczbę w danych statystycznych sporządzonych po akcji, by móc zwiększyć przydział żywności dla getta. Pozostając przy oficjalnych danych, łączna liczba osób wywiezionych z getta w 1942 r. wyniosła 70 671, zatem pozostało tam prawie 90 tys. mieszkańców.
W pierwszej połowie 1943 r. większość polskich gett ulega likwidacji. Pozostało tylko jedno – łódzkie. I było to miejsce specjalne, gigantyczna fabryka produkująca na potrzeby Rzeszy, na rzecz niemieckiej armii. Żydzi Rumkowskiego i Biebowa wciąż byli Rzeszy potrzebni.
Decyzja o likwidacji łódzkiego getta zapada latem 1944 r. Mieszkańcy od dłuższego czasu słyszeli sowieckie katiusze. Mieli prawo mieć nadzieję. Nie wiedzieli, że nie ma już innych gett w Polsce. Niemcy, którzy kazali im się pakować i wsiadać do pociągu, twierdzili, że wiozą ich w „bezpieczne miejsce", w głąb Rzeszy. Czy im wierzyli? Siedem tysięcy łódzkich Żydów na przełomie czerwca i lipca wywieziono do Chełmna nad Nerem i tam zamordowano. Potem kierowano ich do Auschwitz. Ale do ostatniej chwili zachowywano pozory: wyjeżdżały całe zakłady pracy, a do transportów dołączano wagony z maszynami, na których mieli gdzieś w Niemczech pracować (wagony odłączano na bocznicy, nim jeszcze ludzie na dobre opuścili Łódź).
Rumkowski wraz z rodziną pojechał jednym z ostatnich transportów. Są różne wersje jego śmierci – jedni mówią, że zabili go w czasie transportu współwięźniowie, niedawni jego poddani. Jest też opowieść o tym, że do Auschwitz jechał luksusową salonką doczepioną do transportu. Ta wersja, choć oddziałująca na wyobraźnię, jest jednak nieprawdziwa. Najbardziej prawdopodobny jest przekaz, że zginął w komorze gazowej. Skończył tak samo jak ci, którzy byli pod jego władzą. W obliczu śmierci był jednym z nich. Razem z nim trafiło do Auschwitz około 67 tys. pozostałych.
Ilu ocalało? Trudno to policzyć, bo były to czasy, gdy w obozie w Auschwitz-Birkenau odbywało się szaleństwo zabijania, ludzie przybywający do obozu nie byli już rejestrowani. Gdy tylko pozwalały na to możliwości techniczne, całe transporty bezpośrednio po przybyciu do obozu kierowano do komór gazowych. Na szczęście możliwości techniczne były ograniczone. Ilu mogło dzięki temu przeżyć? Dane szacunkowe są rozbieżne: najniższe mówią o 5 tys., najwyższe o 15 tys., najczęściej przytaczane – o 12 tys. Żydów. Nawet jeśli prawdziwe byłyby te najostrożniejsze, czyli o 5 tys. ludzi, to tylu nie ocalało z żadnego polskiego getta. Żydzi mówią, że kto ratuje jednego, ratuje cały świat. Ile światów uratował Rumkowski?

Wybory Rumkowskiego
Żydzi, postawieni przez nazistów w sytuacjach przekraczających wyporność ludzkiej wrażliwości, dokonywali wyborów. Adam Czerniaków, prezes Judenratu w getcie warszawskim, odmówił podpisania list deportacyjnych i popełnił samobójstwo. Żydzi zmuszani do pracy w Sonderkommando, przy paleniu i grzebaniu zwłok współbraci, nieraz podejmowali próby ucieczki z obozów, wiedząc, że zakończą się śmiercią. Inni uciekali i zostawiali powierzonych sobie ludzi. Byli i tacy, którzy jak Rumkowski szukali sposobu na przeżycie swoje i podległych im społeczności.
Z perspektywy getta wybory podejmowane przez Rumkowskiego wyglądały strasznie. W tym ujęciu przełożony starszeństwa Żydów jest niczym anioł śmierci wskazujący, kto będzie żył, a kogo wyślą na śmierć. Gdyby Rumkowski nie zginął w Auschwitz, stanąłby po wojnie przed sądem. Sądziliby go jemu współcześni – ludzie, którzy uniknęli śmierci. Jaki wyrok wydaliby na Rumkowskiego? Co z jego życia świadczyłoby za nim, a co przeciwko? Czy to się da rozdzielić?
Okładka tygodnika WPROST: 31/2008
Więcej możesz przeczytać w 31/2008 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 1
  • Rozczarowany.czytelnik   IP
    \"...Każde z niemal 400 gett złożonych przez nazistów...\" - to dbałe o prawdę historyczną Wprost też zaczyna bawić się w te gry słowne . Sprawdzam w Wikipedii : liczba członków NSDAP w 1939 r. - 8,5 mln , liczba ludności III Rzeszy - 69 mln , jesli połowa to dorośli - 34,5 mln osób , to 26,0 mln czyli 75,36% dorosłej ludności III rzeszy niemieckiej nie jest nazistami.Już mi się nawet nie chce sprawdzać statystyk : wermachtu , administracji krajowej i okupacyjnej. Komu pan prof. Weiss chce zrobić przyjemnośc ? Nieszczęsnym ofiarom getta łódzkiego i warszawskiego? Z pewnością jest Im tam w Niebie przyjemniej , że zakatowali ich \"naziści\" a nie \"niemcy\" , \"szkopy\" , \"prusacy\" , \"hitlerowcy\". To w ten sposób szanować mamy pamięc o ofiarach? Ukrywając wiedzę o ich katach?

    Spis treści tygodnika Wprost nr 31/2008 (1336)

    • Na stronie - ¼ Rzeczpospolita 27 lip 2008, 22:00 Ludzie małej wiedzy, lilipuciej wiary i mikroskopijnej woli zdobywają olbrzymią władzę nad wielkim narodem 3
    • Posłowie dyplomowani 27 lip 2008, 22:00 Na jakie tematy posłowie pisali prace magisterskie? Wybraliśmy najciekawsze osiągnięcia na tym poluI tak Renata Butryn z PO pracę poświęciła konsumpcji związków erotycznych u Stefana Żeromskiego. – Doszłam do wniosku, że... 6
    • Skaner 27 lip 2008, 22:00 6
    • Emeryt Jagger 27 lip 2008, 22:00 Muzyka 6
    • Najbardziej pożądany „Top Gear” 27 lip 2008, 22:00 Media 7
    • Skończyć z sitwami! 27 lip 2008, 22:00 Sopocka afera zwróciła uwagę na problem korupcji na poziomie lokalnym, często bardziej uciążliwej niż korupcja na szczytach władzy. Wśród przedsiębiorców, szczególnie narażonych na arbitralność urzędniczych decyzji i próby... 7
    • TVP Info jak nowe 27 lip 2008, 22:00 Media 7
    • Dossier 27 lip 2008, 22:00 „To małżeństwo z miłości. A dokładniej miłość z małżeństwem. Jestem kobietą całkowicie zakochaną"Carla Bruni w „Le Figaro" o związku z Nicolasem Sarkozym„Żaden z trzech synów Noego nie zrobił takiej... 8
    • PYTANIA NIEPOLITYCZNE - Byłem psem 27 lip 2008, 22:00 Rozmowa z Ryszardem Terleckim, posłem PiS, niegdyś hipisem 8
    • Ludzie 27 lip 2008, 22:00 Kinowy Lennon Historię życia Johna Lennona opartą na wspomnieniach jego przyrodniej siostry będzie można obejrzeć już w 2009 r. „Nowhere Boy" pokaże dzieciństwo i młodość lidera The Beatles. (KIC)  Western Marqueza... 9
    • Ozdoby z dziecka 27 lip 2008, 22:00 Obyczaje 9
    • Gwiazdy do wymiany 27 lip 2008, 22:00 Hollywood 10
    • Chłopi poza Sejmem 27 lip 2008, 22:00 Partie 10
    • Wojna z YouTube 27 lip 2008, 22:00 Internet 10
    • Zapytaj wprost - Jacek Kurski 27 lip 2008, 22:00 Chciałbym być reżyserem filmowym 11
    • Poczta 27 lip 2008, 22:00 Polityka AirlinesRzeczywiście, kwestia poruszona przez red. Krzysztofa Grzegrzółkę w artykule „Polityka Airlines", (nr 28), związana z wyjazdami zagranicznymi osób sprawujących funkcje publiczne, jest istotna. Nie można jej... 12
    • Playback 27 lip 2008, 22:00   Wicemarszałek Sejmu Stefan Niesiołowski i poseł PiS Marek Suski 12
    • Wprost przeciwnie - Zajączek z Madagaskaru 27 lip 2008, 22:00 Ważniejsze od sojuszu z USA są przecieki z kancelarii prezydenta i urażona duma szefa MSZ 14
    • Z życia koalicji 27 lip 2008, 22:00 Człowiek z penisem w szufladzie znów grasuje! Ostatnio widziano go w studiu telewizyjnym oraz w okolicach Sejmu. Policja, Towarzystwo Opieki nad Zwierzętami oraz Stowarzyszenie Miłośników Kotów wysłały w okolice zwiększone patrole.Poseł... 16
    • Z życia opozycji 27 lip 2008, 22:00 Marek Suski zaprzecza, jakoby to on był pomysłodawcą bojkotu TVN przez PiS. Eee, nie bardzo w to wierzymy. Co prawda w formacji Jarosława Kaczyńskiego jest sporo cymbałów, ale coś tak głupiego mogła wymyślić tylko jedna osoba.... 17
    • Kłamię, więc jestem 27 lip 2008, 22:00 Ranking kłamców: 1. Donald Tusk 2. Jarosław Kaczyński 3. Lech Kaczyński 18
    • Między lotami 27 lip 2008, 22:00 Przewodnik „Wprost” po najlepszych i najgorszych lotniskach 24
    • Nieużyteczni idioci 27 lip 2008, 22:00 Oczekiwanie Warszawy, aby dopłacić jej za udzielone gwarancje bezpieczeństwa, to nie dyplomacja, lecz bazarowe kupczenie 30
    • Saksy wewnętrzne 27 lip 2008, 22:00 Przez trzy miesiące pracy w Polsce można zaoszczędzić dwa razy więcej niż w Irlandii i trzy razy więcej niż w USA 32
    • Postać tygodnia -  Robert Kubica 27 lip 2008, 22:00 Urodzony zwycięzca 34
    • Wprost z blogu 27 lip 2008, 22:00 PolitykaTuska walka o normalnośćKrzysztof Karnkowski  www.budyn78.salon24.pl/Jednym z głównych zarzutów wobec Donalda Tuska jest jego nieideowość i zmienność poglądów. Po prawie trzech kwartałach rządów Donalda Tuska pora... 35
    • Trójka bez sternika 27 lip 2008, 22:00 36
    • Banalność zła 27 lip 2008, 22:00 Proboszcz z Janik jest produktem cywilizacji nieodpowiedzialnych mężczyzn.Mężczyzna niepozwalający kobiecie poddać się procedurom medycznym ratującym życie dziecka, a potem proszący o to, by lekarze pomogli dziecku umrzeć, to obraz... 36
    • Zamach na święte krowy 27 lip 2008, 22:00 Każdy z nas musi ponieść konsekwencje swoich błędów. Ale nie urzędnicy Materialną odpowiedzialność urzędników za błędne decyzje, samowolę oraz powolne działanie przewiduje projekt ustawy przygotowywanej w Ministerstwie Gospodarki.... 36
    • Obamomania 27 lip 2008, 22:00 Popis Obamy w Berlinie przekształcił się w zbiorowe upojenie niczym na Oktoberfest Gdyby to od Niemców zależało, kto będzie nowym gospodarzem Białego Domu, Barack Obama musiałby tylko poczekać, aż George W. Bush spakuje manatki. Aż 70... 36
    • Ryba po polsku - Lex Palikot 27 lip 2008, 22:00 Wielką przyszłość ma doktryna, w myśl której kobieta musi udowodnić, że nie jest dziwką 37
    • Giełda 27 lip 2008, 22:00 38
    • Cleese na Beenhakera 27 lip 2008, 22:00 John Cleese przyleci do Polski, aby wystąpić w kolejnych reklamach BZ WBK. Ten bank reklamuje także Leo Beenhakker. Banki są dziś najhojniejszymi pracodawcami gwiazd. Jerzy i Maciej Stuhrowie występują w reklamie Raiffeisen Banku. Bank... 38
    • Anarchia Japończyków 27 lip 2008, 22:00 Słynący z lojalności wobec pracodawców Japończycy są coraz mniej zadowoleni z pracy. Tak wynika raportu z opublikowanego przez rząd w Tokio. Japończycy coraz bardziej cenią życie rodzinne i chcą więcej czasu dla siebie. Brak podwyżek... 38
    • Prezydent kontra prezesi 27 lip 2008, 22:00 Nie może być tak, że kadra kierownicza automatycznie korzysta z dobrych wyników spółki, a pozostali pracownicy mogą, ale nie muszą odnosić z tego tytułu korzyści – tak prezydent Lech Kaczyński uzasadnił weto wobec noweli tzw.... 38
    • Wakacje w Iraku 27 lip 2008, 22:00 Spadek przemocy i zagrożenia terroryzmem w Iraku sprawił, że 200 pośredników turystycznych, hotelarzy i urzędników rozpoczęło rozmowy o odbudowie tamtejszej branży turystycznej. Nie będzie to łatwe. Słynne bagdadzkie muzeum zostało... 38
    • Poznań na gazie 27 lip 2008, 22:00 To, co przed laty nie udało się PGNiG, chce zrealizować brytyjska firma Aurelian Oil & Gas. Chodzi o dowiercenie się do złoża gazu położonego na wschód od Poznania. Brytyjczycy zakończyli badania sejsmiczne, których wyniki okazały... 38
    • Autokredyt 27 lip 2008, 22:00 Ponad 35 proc. Polaków planuje kupno samochodu w ciągu najbliższych dwóch lat. Większość sfinansuje ten zakup z oszczędności i podobnie jak większość Czechów wybierze auto używane. Polacy przeznaczą na kupno samochodu mniej... 38
    • Klątwa olimpijska 27 lip 2008, 22:00 Chińczycy mogą być pierwszymi, którzy rzeczywiście zarobią na organizacji igrzysk 40
    • Wywrotka wozu Drzymały 27 lip 2008, 22:00 Biznesmen z Grodziska Wielkopolskiego jest pierwszą ważną ofiarą silnej złotówki 44
    • Wampir luksusu 27 lip 2008, 22:00 Francja to Bernard Arnault 46
    • Statkiem po trawie 27 lip 2008, 22:00 Cuda techniki przyciągają do Polski zagranicznych turystów 51
    • Spa dla duszy 27 lip 2008, 22:00 Urlop za klasztorną furtą, czyli nowy sposób na wakacje 54
    • Następcy Marco Polo 27 lip 2008, 22:00 Jak za tysiąc euro dotrzeć na koniec świata 56
    • Stryczek płacowy 27 lip 2008, 22:00 Na podwyższeniu płacy minimalnej stracą najgorzej zarabiający 59
    • Know-how 27 lip 2008, 22:00   60
    • Zdrowy jak Masaj 27 lip 2008, 22:00 Świetne zdrowie Masajów tłumaczono dotychczas tajemniczym genetycznym przystosowaniem, które chroni tych ludzi przed chorobami serca. I to mimo fatalnej diety, składającej się niemal wyłącznie z mięsa i tłustego mleka. Badania... 60
    • Ból rozstania 27 lip 2008, 22:00 Cierpienie z powodu rozpadu związku czy społecznego wykluczenia może sprawiać fizyczny ból. Podczas odczuwania cierpienia emocjonalnego i fizycznego jest bowiem aktywna ta sama część mózgu (przednia część kory obręczy). Czasami gdy u... 60
    • Dawkins jak Darwin 27 lip 2008, 22:00 Ewolucja do niedawna kojarzyła się wyłącznie z Darwinem. Teraz coraz częściej wymienia się obok niego brytyjskiego biologa Richarda Dawkinsa. Dawkins jest w Polsce znany głównie jako autor książki „Bóg urojony". O tym, że... 60
    • Przeszczepy bez blizn 27 lip 2008, 22:00 Nerki do przeszczepów można pobierać od dawcy mało inwazyjną metodą – przez niewielkie nacięcie w pępku. Tak samo jak wycina się wyrostek robaczkowy czy usuwa kamienie żółciowe. Pierwsze takie przeszczepy przeprowadzili chirurdzy... 60
    • Polowanie na słoni 27 lip 2008, 22:00 Kłusownicy polujący na słonie będą aktywniejsi niz dotycchczas. Wszystko przez Chińczyków. W Czadzie, Republice Środkowoafrykańskiej czy Demokratycznej Republice Konga populacje słoni są przetrzebiane, by zaspokoić chiński popyt na... 60
    • Brojlery z Pekinu 27 lip 2008, 22:00 Na olimpiadzie w Chinach mogą się pojawić pierwsi genetycznie zmodyfikowani sportowcy 62
    • Latawce do gwiazd 27 lip 2008, 22:00 Potrafimy już budować pierwsze statki o zasięgu międzygwiezdnym 68
    • Klan królowych 27 lip 2008, 22:00 Już w starożytnej Grecji kobiety sięgały po tron i koronę 70
    • Państwo Rumkowskiego 27 lip 2008, 22:00 Gdyby Rumkowski nie zginął w Auschwitz, stanąłby po wojnie przed sądem 74
    • Górna półka - Wojna myślnikow 27 lip 2008, 22:00 Przed piętnastu laty na naszej południowej granicy pojawiły się dwa nowe państwa, co zakończyło proces zwiększania się liczby naszych sąsiadów zapoczątkowany rozpadem ZSRR. Zapatrzeni na Rosję i Niemcy nigdy nie przywiązywaliśmy... 77
    • Bez granic 27 lip 2008, 22:00   78
    • Wiedźma Honecker 27 lip 2008, 22:00 Margot Honecker, wdowa po przywódcy NRD, zwana purpurową wiedźmą, została bohaterem narodowym Nikaragui. W czasie obchodów 29. rocznicy rebelii, która wyniosła do władzy marksistowski ruch sandinistów, prezydent Daniel Ortega przyznał... 78
    • Książka 27 lip 2008, 22:00 Łamanie w Tybecie Jaka jest skala łamania praw człowieka w Chinach tuż przed rozpoczęciem igrzysk olimpijskich w Pekinie? Jaka jest sytuacja w Tybecie pod władzą komunistycznych Chin? To główne problemy poruszone w książce Michała... 78
    • Kondomy na archipelagu 27 lip 2008, 22:00 Czy spór terytorialny może mieć wpływ na życie erotyczne narodu? Tak jest w wypadku Koreańczyków. Sprawa dotyczy konfliktu o położone na Morzu Japońskim koreańskie wyspy Dokdo. Dyrekcja metra w Seulu poleciła niedawno usunąć z... 78
    • Wolność dla ogórka i banana 27 lip 2008, 22:00 Unia Europejska przestanie zwalczać niewymiarowe banany i zakrzywione ogórki. Komisja Europejska podjęła decyzję o zmianie osławionego rozporządzenia nr 2257/94, które wyznaczało unijne standardy kształtu i wielkości owoców oraz... 78
    • Cytat tygodnia 27 lip 2008, 22:00 "Niech, żyje koka! Śmierć Jankesom"Evo Morales,prezydent Boliwi, zachęcający rolników, by radzili sobie zs skutkami drożyzny przez zwiększenie upraw koki. 78
    • Teraz Finlandia 27 lip 2008, 22:00 Rozpoczął się przewrót kopernikański w szkolnictwie wyższym 80
    • Cud w Belgradzie 27 lip 2008, 22:00 Schwytanie Radowana Karadżicia było wyreżyserowanym spektaklem 84
    • Państwo Bruksela 27 lip 2008, 22:00 Rozpad Belgii wskazuje kierunek zmian w Europie 86
    • Kryminalne supermocarstwo 27 lip 2008, 22:00 Rosyjska mafia stała się niebezpieczna dla demokracji i gospodarki całego zachodniego świata 88
    • Pasaż 27 lip 2008, 22:00 90
    • Dziewczyny lubią brąz 27 lip 2008, 22:00 Co drugi Polak lubi być opalony, najchętniej w sposób naturalny, czyli na słońcu – wynika z badań zleconych przez laboratorium Bioderma. Opalenizna jest dziś pożądana niemal tak samo jak smukła sylwetka. A problemów przysparza... 90
    • Cztery w jednym 27 lip 2008, 22:00 Nawilża, chroni, przyspiesza powstawanie opalenizny i pozwala uzyskać brązowy kolor skóry, nawet jeśli nie ma słońca. Aż tyle potrafią mleczko do ciała oraz krem do twarzy Soleil Prodigieux marki Nuxe. Preparaty długotrwale nawilżają... 90
    • Polinezyjskie piękno 27 lip 2008, 22:00 Olejek Monoï jest ulubionym i bodaj najstarszym kosmetykiem stosowanym przez kobiety z Wysp Pacyfiku. Powstaje w procesie maceracji kwiatów tiare w olejku kokosowym i służy do pielęgnacji ciała oraz włosów. Dior zainspirowany sekretem... 90
    • Bransoletka do opalania 27 lip 2008, 22:00 62 lata temu Franz Greiter, młody chemik, porządnie spiekł się na słońcu, gdy wdrapywał się na Piz Buin, górę przy granicy szwajcarsko-austriackiej. Tak go to zirytowało, że stworzył pierwszy na świecie krem chroniący przed... 90
    • Wydma z lusterkiem 27 lip 2008, 22:00 Coco Chanel zawdzięczamy nieprzemijającą modę na opaleniznę – nic dziwnego, że to właśnie słynna projektantka stworzyła (w 1930 r.) pierwszy puder brązujący. Dziś Chanel proponuje Soleil Tan – puder, który nie tylko... 90
    • Pigułka brązu 27 lip 2008, 22:00 Aż 700 tys. Francuzów łyka kapsułki Oenobiol Słońce (zjedli ich już 550 mln). Owe tabletki to dzieło laboratorium Oenobiol Paris, produkującego nutrikosmetyki, czyli upiększające suplementy diety. Ulubione pigułki Francuzów to... 90
    • Laser 27 lip 2008, 22:00 94
    • Wydarzenie tygodnia 27 lip 2008, 22:00 Król graffiti zidentyfikowanyWłaśnie została odkryta prawdziwa tożsamość Banksy’ego, najsłynniejszego artysty graffiti, który z ulicy trafił na hollywoodzkie salony. Jego prace mają w domu m.in. Angelina Jolie (za 75 tys. dolarów... 94
    • Zjawisko 27 lip 2008, 22:00 Muzyka obrazkowa Soundtracki do filmów, takich jak „Forrest Gump", „Pulp Fiction" czy „Urodzeni mordercy", z piosenkami m.in. Leonarda Cohena, Patti Smith i Nine Inch Nails, są obecnie kultowe na równi z... 94
    • Filmy przeklęte 27 lip 2008, 22:00 W ciągu sześciu lat realizacji trzech części „Ducha” zmarło czterech aktorów 96
    • Wielka draka w kuchni 27 lip 2008, 22:00 Przelecieć i podtruć - czyli co się dzieje w restauracji, kiedy nikt nie patrzy 100
    • Wencel gordyjski - Pochwała anarchii 27 lip 2008, 22:00 Ulubionym zajęciem Polaków jest walka z przeważającymi siłami wroga 103
    • UEorgan Ludu 27 lip 2008, 22:00 Robert - as long as Heidfeld will be behind you! * Bułgarski ślad - gdzie był Ziobro? * Drużyna Tuska wygrywa * Spiderman PO 104
    • Krótko po wolsku - Dawno temu w Ameryce 27 lip 2008, 22:00 Wpadła mi w ręce uchwała Kongresu USA na temat restytucji przedwojennego mienia w Polsce. Wpadła, gdy szukałem tematu dla niezbyt w tej kadencji zapracowanego polskiego parlamentu. Tematu, który mógłby twórczo połączyć lewicę z... 104
    • Skibą w mur - Pomyleni 27 lip 2008, 22:00 Słynne kartezjańskie „Myślę, więc jestem” można śmiało zastąpić: „Mylę się, więc jestem” 106

    ZKDP - Nakład kontrolowany