Fundament wolnego świata

Fundament wolnego świata

Dodano:   /  Zmieniono: 
W słabym państwie nie ma mowy o wolności gospodarczej

Francis Fukuyama nie zadowala się teoretyczną analizą zagadnień. Łączy je z praktycznymi wnioskami w sposób charakterystyczny dla pragmatycznej kultury amerykańskiej. W swej ostatniej książce "Budowanie państwa" o podtytule "Władza i ład międzynarodowy w XXI wieku" za główny problem naszych czasów uznaje kryzys i załamanie się struktur wielu, zwłaszcza nowo powstałych albo odbudowywanych, państw.
Likwidacja wolności gospodarczej przez totalitarne państwo, jej ograniczenie przez postkolonialne dyktatury oraz katastrofa, która była tego konsekwencją, spowodowały, że uwaga świata skoncentrowała się na próbie odbudowy owej wolności. Powstał "waszyngtoński konsensus", czyli zespół uniwersalnych zasad ograniczających rolę państwa w gospodarce. Instytucje zachodnie, zwłaszcza Międzynarodowy Fundusz Walutowy i Bank Światowy, ale także bezpośrednio rząd USA traktowały "konsensus" jako panaceum na wszelkie problemy gorzej rozwijającego się świata.
Fukuyama uznaje, że "waszyngtoński konsensus" jest sensowny: gospodarkę należy deregulować. To państwo jest jednak gwarantem zasad, także w gospodarce, na przykład przestrzegania umów. Słabość struktur państwa powoduje rozpad systemu prawa. Nawet Milton Friedman zadeklarował: "rządy prawa są ważniejsze od prywatyzacji". W słabym państwie deregulacja gospodarcza w ogóle nie przekłada się na wolność gospodarczą. Staje się ono łupem grup interesu, organizacji przestępczych czy terrorystycznych - jak Afganistan talibów kontrolowany w dużym stopniu przez Al-Kaidę. Ideałem okazuje się państwo ograniczone, ale silne.
Łatwiej zaprojektować optymalne modele gospodarcze niż instytucje państwa. Te, aby działać, muszą być dostosowane do kulturowych tradycji mieszkańców. Fukuyama przyjmuje, że "w dzisiejszym świecie jedynym poważnym źródłem legitymizacji jest demokracja", ale istnieje jednak nieskończona liczba jej wcieleń. Sprawne funkcjonowanie państwa mogą zapewnić wyłącznie jego obywatele. Jeśli usługi państwowe są dostarczane przez importowanych fachowców, bierność mieszkańców tylko się pogłębia, a kraj skazany jest na status protektoratu. Wywołuje to frustrację ludności i prowadzi do katastrofy. Działanie z zewnątrz winno służyć tworzeniu potencjału instytucjonalnego, który już samodzielnie ma się rozwinąć w organy państwa.
Przykłady "państw upadłych" czy pogrążonych w kryzysie, jak była Jugosławia czy Somalia, każą się zastanowić nad prawomocnością zewnętrznej interwencji. Fuku-yama wskazuje, że społeczność międzynarodowa właściwie pogodziła się z ograniczeniem suwerenności państw w obronie praw człowieka (Bośnia, Kosowo). Jednak "niektórzy skłonni są oddzielać ostrą interwencję w imieniu obrony praw człowieka od interwencji mających na celu zapobieżenie zagrożeniu bezpieczeństwa, mówiąc, że tylko te pierwsze dają prawomocną podstawę do naruszenia suwerenności. Rozróżnienie jest mocno dyskusyjne, gdyż zakłada, że samoobrona jest jakoby mniej prawomocna niż obrona innych".
Tym fragmentem trafia w sedno konfliktu między Europą a Stanami Zjednoczonymi. USA uznają, że prawomocne mogą być tylko postanowienia suwerennych państw. Fukuyama przyjmuje, że Ameryka powinna rozszerzyć swoją perspektywę, wskazuje jednak na niebezpieczeństwo postawy Europejczyków: projekt oddelegowania władzy ponadnarodowym gremiom zagraża demokracji funkcjonującej dotychczas wyłącznie w państwach narodowych. Nie odpowiada też na pytanie, jaka siła ma gwarantować ponadnarodowe normy prawa. Dodatkowym problemem, którego Fukuyama nie porusza, jest krótkowzroczność często wyzierająca ze światowych deklaracji europejskich państw.
Dla polskiego czytelnika szczególnie ciekawe wydaje się rozpatrzenie polskich problemów w świetle ostatniej analizy Fukuyamy. Twórcy III RP uznali, że dla budowy demokratycznego państwa prawa o rynkowej gospodarce wystarczy wprowadzenie procedur, które nakładane były na obumierające struktury PRL. Zabrakło jakiegokolwiek namysłu nad budową nowego państwa. Kryzys III RP jest tego konsekwencją.

Francis Fukuyama
"Budowanie państwa. Władza i ład międzynarodowy w XXI wieku"
Przekład Jacek Serwański. Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 2005
Więcej możesz przeczytać w 25/2005 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 25/2005 (1177)

  • Na stronie 26 cze 2005 Historia najnowszej historii Europy jest jedną z najbardziej pouczających historii 3
  • Skaner 26 cze 2005 Bezpieka rządzi polskim futbolem! 6
  • Sawka czatuje 26 cze 2005 8
  • Dossier 26 cze 2005 LECH WAŁĘSA były prezydent RP "Chciałbym mieć 18 lat" Program III Polskiego Radia JOLANTA KWAŚNIEWSKA żona prezydenta RP "Przez wiele miesięcy, szczerze powiedziawszy, byliśmy na utrzymaniu naszych rodziców, bo w... 9
  • Playback 26 cze 2005 10
  • Poczta 26 cze 2005 Ranking studiów MBA 2005 Błąd techniczny przy przetwarzaniu danych sprawił, że w rankingu najlepszych programów MBA nie znalazły się dwa z nich. Ostatecznie w tabeli na piątym miejscu ex aequo powinien się znaleźć program... 10
  • Wstydliwy rok 1905 26 cze 2005 Prawica woli zapomnieć o buncie z 1905 r., bo wtedy jej poprzednicy szukali porozumienia z caratem 12
  • Kopiec Cimoszewicza 26 cze 2005 Kolejnych prezydentów będziemy wybierać tylko spośród tych, którzy do takiej kariery czują wyraźne obrzydzenie 13
  • Z życia koalicji 26 cze 2005 SLD wykrył skandaliczny przykład parlamentarnej obstrukcji 14
  • Z życia opozycji 26 cze 2005 A Donald Tusk napisał książkę 15
  • Fotoplastykon 26 cze 2005 16
  • Oni odkłamują przeszłość 26 cze 2005 Dudek, Eisler, Machcewicz, Lasota, Cenckiewicz, Namysło, Kamiński, Terlecki, Kurtyka, Żaryn 18
  • Służba Bezpieczeństwa Okrągłego Stołu 26 cze 2005 Transformacja ustrojowa w Polsce w latach 1988-1990 była wspierana przez bezpiekę 28
  • Poseł wielokrotnego kontaktu 26 cze 2005 Współpracownik bezpieki kierował parlamentarną komisją kontrolującą tajne służby 34
  • Giełda 26 cze 2005 Ceny mieszkań wzrosną w Polsce w ciągu 10 lat co najmniej o 60 proc 38
  • Liga bankrutów 26 cze 2005 Jedna piłka, dwie bramki, długów - miliony 40
  • Polska Chinami Europy? 26 cze 2005 To nie Chiny produkują za tanio, to Europa za drogo 48
  • Urząd Zamówień Politycznych 26 cze 2005 Za prezesury Czajkowskiego Urząd Zamówień Publicznych zaciemnia przejrzystość przetargów publicznych 52
  • Neodeawoo 26 cze 2005 Ukraina wjeżdża przez Żerań do Europy 56
  • Histeria i agresja 26 cze 2005 Skrajna prawica jeszcze nie dostrzegła, że najbliżej jest jej do skrajnej lewicy 58
  • Supersam 26 cze 2005 60
  • Rozkosz po francusku 26 cze 2005 Komfortowo wykończone wnętrze i kilka intrygujących rozwiązań technicznych zachęcają, by zasiąść w nowym vel satisie (Renault). Po pierwsze - karta "hands free", wykryta w promieniu 2 m wokół pojazdu automatycznie odblokowuje... 60
  • Narodziny gwiazdy 26 cze 2005 Kreacje Pavla Brejchy wyróżniają się skomplikowaną formą i odważną kolorystyką. Ten pół Polak, pół Czech debiutuje właśnie kolekcją strojów dla warszawskiego domu mody Forget-me-Not. Wybrany wraz z 11 projektantami z 4 tysięcy... 60
  • Aktorzy na rybach 26 cze 2005 Powiedzenie, że w Polsce tylko ryby nie biorą, jest mocno przesadzone. O tym, że ryby biorą, można było się przekonać podczas IX Zawodów Aktorów Wędkarzy im. Jaremy Stempowskiego o Puchar Skody. Udział w nich wzięła plejada... 60
  • Żegnaj, ciemnio 26 cze 2005 Drukarka HP Photosmart 8750 powstała z myślą o tych, którzy mają dość spędzania długich godzin w ciemni fotograficznej. Sprzęt ten pozwala na uzyskanie wydruków o jakości tradycyjnych odbitek z negatywu, nawet w formacie A3+, i o... 60
  • Weekend z papieżem 26 cze 2005 Pielgrzymka śladami Jana Pawła II 62
  • Polowanie na rodzinę 26 cze 2005 Klaps w tyłek, pociągnięcie dziecka za ucho czy podniesienie na nie głosu grozi w Szwecji kilkuletnim więzieniem 70
  • Prewencyjna wojna Stalina 26 cze 2005 Gdyby Hitler nie napadł na Stalina, radziecki dyktator ruszyłby dwa tygodnie później na zachód 72
  • Know-how 26 cze 2005 Mężczyźni, którzy często przebywają na słońcu, rzadziej chorują na raka prostaty 76
  • Zaufanie w sprayu 26 cze 2005 Przez nos do serca i kieszeni! 78
  • Klony śmierci 26 cze 2005 Chłoniak, wyjątkowo agresywny nowotwór węzłów chłonnych, często jest mylony z grypą i przeziębieniem 82
  • Ucieczka z Afryki 26 cze 2005 Wszyscy jesteśmy potomkami 550 samic 84
  • Bez granic 26 cze 2005 Władze Białorusi walczą z "rewolucyjną zarazą", która za pośrednictwem kablówki płynie z sąsiedniej Ukrainy 86
  • Europa Restituta 26 cze 2005 Obecny kryzys może tchnąć nowe życie w obumierającą Unię Europejską 88
  • Bezprawne prawo 26 cze 2005 Rozmowa z Johnem Finnisem, filozofem prawa 91
  • Wykupić bombę mułłów 26 cze 2005 Iran wybiera chińską drogę reform 92
  • Temida do wynajęcia 26 cze 2005 Amerykanie tolerują nadużycia prawników w obawie, że ograniczając ich działania, pozbawią się praw obywatelskich 94
  • Fundament wolnego świata 26 cze 2005 W słabym państwie nie ma mowy o wolności gospodarczej 98
  • Menu 26 cze 2005 Piorunującą dawkę aż stu filmów zaproponują organizatorzy 24. edycji Festiwalu Debiutów filmowych "Młodzi i Film" w Koszalinie 100
  • Live fiction 26 cze 2005 Live 8 ma uratować nie głodujących, lecz zubożałych, łysiejących i wyklaskiwanych gwiazdorów rocka 102
  • Gdzie te hity? 26 cze 2005 Najbardziej lubimy przeboje, które dobrze znamy 106
  • Smak brylantów 26 cze 2005 Firmowe pudełko w kolorze jaj drozda jest najbardziej mitycznym przedmiotem Tiffany'ego 108
  • Recenzje 26 cze 2005 110
  • W Polskę z Kazikiem 26 cze 2005 ****Kazik Staszewski najwyraźniej woli być Kazikiem niż liderem Kultu. Mimo że w zeszłym roku uraczył słuchaczy dwupłytowym albumem "Czterdziesty pierwszy", do pokaźnej listy swoich solowych płyt ostatnio dorzucił kolejną -... 110
  • Punk-opera za trzy pensy 26 cze 2005 **** Sex Pistols byli hańbą Wielkiej Brytanii i zakałą rocka. Dziś są klasykami gatunku i symbolem punkrockowej rebelii roku 1977. Legenda zespołu, którego twarzą i głosem był Johnny Rotten, wiele ma wersji. Jedną z nich, według... 110
  • Trzy wcielenia Lema 26 cze 2005 ****Roughton, napisze pan o Jugosławii tak, jak panu mówię [to mówi redaktor naczelny]. - Nie napiszę. - Nie? - Nie. Po czterech dniach Roughton dostał trzymiesięczną pensję i bardzo piękne świadectwo... Tak zaczyna się "Trust... 110
  • W hołdzie przegranemu 26 cze 2005 *** Piąty album grupy Foo Fighters po raz kolejny dowodzi, że kierujący nią były perkusista Nirvany Dave Grohl jest jednym z najbardziej utalentowanych rockmanów swego pokolenia. I że w grupie utożsamianej z Kurtem Cobainem był więcej... 110
  • Psy i ludzie 26 cze 2005 *** Dog argentyński figuruje na liście niebezpiecznych ras, ogłoszonej przez polskie MSW. Po obejrzeniu "Bombona" podwładni ministra Kalisza pewnie zmieniliby zdanie. Tytułowy bohater nie przypomina psów morderców z "Amores... 110
  • Ueorgan Ludu 26 cze 2005 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 25 (140) Rok wyd. 4 WARSZAWA, poniedziałek 20 czerwca 2005 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza 113
  • Jak pokonałem premiera 26 cze 2005 W III RP zawodowi jajcarze mówią poważniej niż osoby okupujące wysokie urzędy 114