Fenomen "Solidarności"

Fenomen "Solidarności"

Dodano:   /  Zmieniono: 
Musiało minąć 25 lat, żeby "Solidarność" została uznana za największy ruch wolnościowy w XX-wiecznej Europie Pod stocznią w Gdańsku wrócił nastrój sprzed 25 lat. Jednak kilka ulic dalej już nie. Nostalgiczne, choć banalne spostrzeżenie, że nie ma powrotu do dawnych wzruszeń, w tym wypadku łączyło się z westchnieniem ulgi.
Bo aby przywrócić intensywność tamtego przeżycia, trzeba by zrekonstruować opresyjny system i bunt przeciw niemu, który był źródłem niezwykłego fenomenu "Solidarności". Z drugiej strony, nie upłynął chyba czas wystarczający, aby uwolniona od doraźnych interesów, a więc i sporów, rocznica powstania "Solidarności" stała się niekwestionowanym fundamentem polskiej nowoczesnej tożsamości.
Zjazd "Solidarności" zwołany w oliwskiej hali dla uczczenia pierwszego takiego spotkania w 1981 r., pomimo zapewnień liderów o ciągłości tej organizacji, potwierdzał raczej brak ciągłości. Nie zmieniało tego to, że do Olivii przybyło wielu delegatów sprzed 24 lat, w tym tacy, którzy nie byli w Polsce od wielu lat. Jedynym momentem, kiedy można było poczuć aurę przypominającą tę sprzed lat, było wystąpienie przedstawiciela białoruskiej Polonii, który - opowiadając o prześladowaniu Polaków przez reżim Łukaszenki - wywołał oburzenie przywracające na moment dawne poczucie jedności.

Solidarność dla przyszłości
Aby zrozumieć różnicę między obecnym związkiem zawodowym a wielkim ruchem "Solidarność", wystarczyło się wsłuchać w rocznicową dwudniową konferencję "Solidarność dla przyszłości". Jej uczestnicy wskazywali, że był to wielki narodowy zryw wolnościowy, jak ujął to Lech Wałęsa, kolejne powstanie, tyle że tym razem ostatecznie zwycięskie. Z tej perspektywy znamienne było wystąpienie na konferencji przywódcy Światowego Związku Żołnierzy AK z posłaniem, w którym "Solidarność" została uznana za kontynuację walki polskiego okupacyjnego podziemia.
Paweł Śpiewak, socjolog, historyk idei (stały współpracownik "Wprost"), wskazał, że eksponowana w nazwie ruchu solidarność odnosiła się nie tylko do żywych, ale i umarłych, a więc pokoleń walczących w Polsce o wolność i narodową tożsamość. Symboliczne było zaproszenie na pierwszy zjazd "Solidarności" gen. Mieczysława Boruty-Spiechowicza, ostatniego żyjącego wówczas generała II RP. Zjazd ten upomniał się zresztą o nauczanie historii i nauk społecznych w Polsce. Jerzy Giedroyc porównywał wtedy ówczesną jedność Polaków do tej z roku 1920 i 1939. Historyk Henryk Głębocki opisał tamtą "Solidarność" jako naród zorganizowany w związek zawodowy, który zastąpił zawłaszczone państwo. Pierwszy zjazd "Solidarności" był zalążkiem polskiego nowego parlamentaryzmu, a cały ruch odwoływał się do dezawuowanych w czasach PRL tradycji polskiego republikanizmu.

Związek przywódców
Politolog Łukasz Kamiński wskazywał, że spontaniczne zorganizowanie tak ogromnego ruchu, jakim była "Solidarność", jest nieznane w historii. Żeby uzmysłowić sobie jego wymiar, trzeba zdać sobie sprawę z setek tysięcy inicjatyw, jakie się nań składały. Apogeum owego ruchu przypada na kryzys bydgoski w marcu 1981 r. To wówczas nastąpiła eksplozja aktywności Polaków przygotowujących się do strajku generalnego, a nawet do sowieckiej interwencji. Naruszająca reguły demokratyczne decyzja przywódców "Solidarności" (podjął ją Lech Wałęsa), aby ustąpić pod presją władz, wpłynęła radykalnie na załamanie się społecznej mobilizacji. Stan wojenny ostatecznie zdławił społeczną aktywność i - jak stwierdził Głębocki - doprowadził do redukcji wielkiego ruchu głównie do elit przywódczych.

Za naszą i waszą solidarność
Znaczenie "Solidarności" podkreślali pod stocznią przywódcy państw, których narody poszły jej śladem - prezydent Gruzji Micheil Saakaszwili, prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko czy były prezydent Czech Vaclav Havel. Wskazywali na to również zaproszeni na konferencję opozycjoniści z ówczesnego bloku sowieckiego, dla których "Solidarność" była przebudzeniem nadziei i modelem działania. Lech Wałęsa był i pozostał dla nich symbolem tego ruchu. Inaczej sprawa wygląda z polskiej perspektywy. Wystąpienia Wałęsy nie spotykały się wyłącznie z pozytywnymi reakcjami. Nawet w Olivii przerywane były pojedynczymi protestami.
Oficjalnym obchodom towarzyszyły kontrobchody zorganizowane m.in. przez Joannę i Andrzeja Gwiazdów, Annę Walentynowicz i Krzysztofa Wyszkowskiego. Wychodząc od oskarżeń o agenturalną rolę Wałęsy, dokonywali oni rewizji najnowszej historii. Nie każdego stać na dystans, jaki przejawia bohater sierpnia 1980 r. Bogdan Borusewicz, który potrafi się śmiać z megalomanii Wałęsy. - Opowiada, że palec boży kazał mu się spóźnić trzy godziny na strajk? Przestraszył się i nie dziwię się mu. Ważne, że doszedł - żartował Borusewicz.

Nie tylko historia
Podczas konferencji bez przerwy pojawiały się głosy dawnych członków "Solidarności", którzy czują się niedoceniani i zmarginalizowani. Również dla mieszkańców Gdańska ocena Lecha Wałęsy nie jest jednoznaczna. Mimo wysiłków prezydenta Pawła Adamowicza, który ma wielki udział w organizacji rocznicowych uroczystości, miasto żyje obchodami, ale nie żyją nimi mieszkańcy - jak to ujął jeden z taksówkarzy. Przesadzał, ale nie do końca.
A przecież z pewnością obchody te można uznać za wielki sukces i przywracanie właściwej miary fenomenowi "Solidarności" - zarówno w skali narodowej, jak i globalnej. Powstanie Europejskiego Centrum Solidarności pokazuje, że chodzi o proces, który nabiera instytucjonalnego kształtu. A historia nie jest nigdy tylko historią.

Siła wolności
James A. Baker
sekretarz stanu USA w latach 1989-1992, dla "Wprost"
"Solidarność" stworzyła nowy typ rewolucji - rewolucję pokojową. Ta metoda pozwoliła obalić komunizm bez przelewu krwi. Oczywiście, nie była to tylko zasługa związku zawodowego, ogromną rolę odegrali też m.in. Ronald Reagan czy Jan Paweł II. Nie zmienia to jednak faktu, że w pokojowej krucjacie całego wolnego świata przeciw komunizmowi, jaka trwała przez ponad 40 lat, "Solidarność" miała wielki udział, co było widać w czasie obchodów w Gdańsku.
Nie jest prawdą, że Stanom Zjednoczonym wystarczyły częściowo wolne wybory w 1989 r. i potem popierały Wojciecha Jaruzelskiego, gdy ten został prezydentem Polski. Byłem wtedy szefem amerykańskiej dyplomacji i pamiętam to dobrze. Owszem, złożyliśmy z prezydentem Bushem seniorem wizytę Jaruzelskiemu w Warszawie, ale Bush zaprosił na uroczysty obiad Lecha Wałęsę i Bronisława Geremka. I oni przyszli, bo prezydent nalegał na obecność przedstawicieli "Solidarności".
Poparcie, jakiego wtedy udzieliliśmy "Solidarności", przynosi profity do dziś, jej przykład świeci cały czas i inspiruje innych do działania. Wystarczy przytoczyć przykład Libanu. Przez 30 lat ten kraj był okupowany przez wojska syryjskie, ale seria pokojowych demonstracji wystarczyła, aby skłonić Syrię do wycofania swych oddziałów. Przecież te działania do złudzenia przypominają akcje "Solidarności" sprzed 25 lat. Taka jest właśnie siła wolności - jej idea ciągle porywa kolejne narody do czynu.

Notował Agaton Koziński


Fot. M. Stelmach
Więcej możesz przeczytać w 36/2005 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 36/2005 (1188)

  • Wschód na Zachód 11 wrz 2005 Wschód na Zachód Żeby zostać miliarderem w Stanach Zjednoczonych, trzeba oczarować miliony nabywców własnych produktów lub/i usług. Żeby zostać miliarderem w Rosji, wystarczy oczarować jednego człowieka - aktualnie panującego prezydenta Federacji Rosyjskiej. Jeśli oba te... 1
  • Na stronie - Agonia 11 wrz 2005 Wymiar sprawiedliwości nie może wszystkich traktować równo, bo byłaby to jakaś urawniłowka Żarty się skończyły, zaczęła się agonia III RPRL. Dotknięta konwulsjami hybryda PRL i RP zachowuje się niezbornie, zaskakuje wszystkich. System ten w ostatnim tchnieniu wydał z siebie... 3
  • Skaner 11 wrz 2005 SOLIDARNI Z "SOLIDARNOŚCIĄ" "Działali bez przemocy, lecz niektórzy z nich zginęli. Chcieli sprawiedliwości, lecz wielu z nich uwięziono. Chcieli zabrać głos, lecz wielu z nich uciszano" - mówił... 6
  • Dossier 11 wrz 2005 LECH WAŁĘSA były prezydent RP "Jestem elektrykiem prywaciarzem, prywatnie w swoim domu robię elektryczność" Program III PR LECH KACZYŃSKI prezydent Warszawy, kandydat na prezydenta RP "Seks, nie twierdzę, że jest... 9
  • Sawka czatuje 11 wrz 2005 10
  • Poczta 11 wrz 2005 Sanatorium złudzeń Chciałbym pogratulować "Wprost" artykułu "Sanatorium złudzeń" (nr 33). System leczenia sanatoryjnego początkowo był bastionem medycyny bezradnej (kiedy leczenie farmakologiczne praktycznie nie... 14
  • Playback 11 wrz 2005 14
  • Ryba po polsku - Świnia faszerowana fałszem 11 wrz 2005 Obok piersi z krwią i blizną, móżdżku bez jaj i flaków na oleju w kuchni polskiej pojawiła się nowa potrawa Piszę ten felieton, bo bardzo liczę na rozgłos. Liczę na Tomasza Nałęcza. Mam nadzieję graniczącą z pewnością, że marszałek zorganizuje konferencję prasową i dokona... 15
  • Z życia koalicji 11 wrz 2005 Marek Borowski jest przeciw układom. Układom prawicy, dodajmy. Przenikliwy lider SDPL dostrzegł, że prawica szykuje się do przejęcia władzy, żeby te swoje układy wzmocnić. Co więcej, chce przejąć telewizję publiczną. Co ten Borowski... 16
  • Z życia opozycji 11 wrz 2005 Przy okazji rocznicy Sierpnia zebrano w jednym miejscu całą plejadę solidarnościowych premierów. I po co to ludzi drażnić? O, przepraszamy, jeden premier świętował alternatywnie. Jan Olszewski razem ze swoim dawnym ministrem... 17
  • Nałęcz - Nierozważna i fałszywa 11 wrz 2005 Pułkownik Miodowicz najpewniej jest wspólnikiem Jaruckiej Mnożą się dowody obciążające Annę Jarucką. Odnalazł się list, który wiosną 2005 r. skierowała do Włodzimierza Cimoszewicza. Prosi w nim o protekcję w załatwieniu wyjazdu na placówkę dyplomatyczną do Rzymu. Pisze, że... 18
  • Fotoplastykon 11 wrz 2005 19
  • Makler Cimoszewicz 11 wrz 2005 Czy Włodzimierz Cimoszewicz korzystał z poufnych informacji giełdowych? Nie ma maklera giełdowego, który przeprowadzałby tylko udane transakcje. Tym bardziej nie ma takiego gracza. Chyba że nazywa się Włodzimierz Cimoszewicz i jest marszałkiem Sejmu oraz kandydatem SLD na... 20
  • Zwierzęta z czerwonym futerkiem 11 wrz 2005 Gdyby sprawa Włodzimierza Cimoszewicza toczyła się w Niemczech, jej umorzenie wywołałoby wielki skandal Wszystkie zwierzęta są równe, ale te z czerwonym futerkiem - równiejsze. Ta parafraza Orwella doskonale opisuje sytuację istniejącą w Polsce w 2005 r. Okazuje się, że... 24
  • Fenomen "Solidarności" 11 wrz 2005 Musiało minąć 25 lat, żeby "Solidarność" została uznana za największy ruch wolnościowy w XX-wiecznej Europie Pod stocznią w Gdańsku wrócił nastrój sprzed 25 lat. Jednak kilka ulic dalej już nie. Nostalgiczne, choć banalne spostrzeżenie, że nie ma powrotu do dawnych wzruszeń,... 26
  • Słodko-gorzko 11 wrz 2005 Tylko Lech Wałęsa i Ralf Dahrendorf wyłamali się ze wspominkowych pokus i mówili o przyszłości Granatowe limuzyny śmigały, aż się w oczach dwoiło, smokingi i szyfony ocierały się o siebie, wydając przyjemne dla ucha dźwięki. Roje oficerów BOR imponowały wzrostem i... 28
  • Dyktatura korporacji 11 wrz 2005 131 regulacji ogranicza w Polsce dostęp do kilkunastu zawodów Do włoskiej mafii przyjmowano nowych członków na podstawie rekomendacji jednego członka przestępczej "rodziny". W Polsce, aby się dostać do palestry, trzeba mieć rekomendację dwóch członków adwokackiej "rodziny".... 30
  • Ministerstwo głupiego dialogu 11 wrz 2005 Najgłupsze pomysły w programach wyborczych polskich partii Do ustawy budżetowej powinno się dopisywać anegdoty, bo tylko wtedy tekst jest strawny dla przeciętnego czytelnika. Proponował to swego czasu Mark Twain. Twórcy programów wyborczych polskich partii wzięli sobie do... 34
  • Przeminęło z lewicą 11 wrz 2005 SLD schodzi ze sceny wedle scenariusza gangsterskiego filmu Codziennie będę sobie przypominał o nauczce, jaką otrzymały od wyborców AWS i Unia Wolności - mówił Leszek Miller w wyborczy wieczór 2001 r. Może i Miller sobie o tym czasem przypominał, ale jego formacja na pewno nie. 36
  • Giełda 11 wrz 2005 Hossa Świat Felerna 99 133 mln funtów rocznie zarobiliby Brytyjczycy, gdyby w ich kraju wprowadzono monetę 99-pensową. Tyle mieszkańcy wysp dosłownie wyrzucają, uznając wydawaną resztę za nic nie wart kawałek metalu. Z badań... 38
  • Taniec na linie 11 wrz 2005 PiS-onomika niszczy PO-nomikę - tak jak zły pieniądz niszczy dobry Wyższe podatki pośrednie, wyższa inflacja, a więc niższe dochody niemal wszystkich podatników. Tak będzie, jeśli nie dojdzie do kompromisu między PiS a PO. Tymczasem między PO a PiS trwa totalna ekonomiczna... 40
  • Petrobiznes bez granic 11 wrz 2005 Orlen wyrzucił prawie pół miliarda - Jacek Spyra ujawnia "Wprost" kulisy czesko-polskiego łapówkarstwa 44
  • Czeski Belka 11 wrz 2005 Krótkowzroczna polityka socjaldemokratów pogrąża Czechy "On chyba oszalał" - tylko tyle zdołał wykrztusić prezydent Vaclav Klaus, gdy usłyszał propozycję Jiriego Paroubka, szefa czeskiego rządu, dotyczącą wypłaty rekompensat Niemcom sudeckim wysiedlonym z Czechosłowacji. Po... 46
  • Szósty bieg dla Mercedesa 11 wrz 2005 Lekarz Dieter Zetsche zastępuje w Mercedesie felczera Juergena Schremppa Żeby polepszyć jakość mercedesów, należałoby zamontować w nich części toyoty - wyśmiewał się na łamach "Der Spiegel" znany niemiecki satyryk Jamiri. W ciągu dziesięciu lat prezesury Juergena Schremppa... 48
  • Załatwione odmownie - Solidarność pobożnej lewicy 11 wrz 2005 Związki zawodowe są szkodliwe dla gospodarki, a na długą metę także dla tych, których rzekomo biorą w obronę Wszyscy lubili "Solidarność", gdy "wybuchła" po sierpniu 1980 (poza komunistycznym aparatem ucisku, rzecz jasna!). I prawie wszyscy przyznają się do jej dziedzictwa z... 50
  • Wiatrowa bomba atomowa 11 wrz 2005 Fala uderzeniowa po ataku Katriny przejdzie przez amerykańską gospodarkę i nie oszczędzi reszty świata Ta katastrofa była przewidywana i zapowiedziana. Hydrolodzy byli prawie pewni, że system antypowodziowy zawiedzie. Dlatego mieszkańców stanów Floryda, Luizjana i Missisipi... 52
  • Wnuki pani Słońce 11 wrz 2005 10 miejsc, które musisz zobaczyć - Ojczyzna Aborygenów Odradzać komukolwiek obejrzenie australijskiej Wielkiej Rafy Koralowej? To byłaby przesada, bo to przecież prawdziwy cud! Ale można zobaczyć rafę, a przy okazji zetknąć się z kulturą pierwotnych mieszkańców Australii. 58
  • Polskie Miami 11 wrz 2005 Do Grecji, Egiptu, Hiszpanii i na Cypr zawędrowały znad Bałtyku miasteczka Happy Events Występy gwiazd rocka, wybory miss i prezentacje jachtu, który wygrał zawody o Puchar Ameryki. A do tego zmagania o tytuł siłacza i siłaczki roku, bicie rekordu w aerobiku oraz mistrzostwa... 61
  • Być jak Grzegorz Rasiak 11 wrz 2005 Polscy piłkarze wreszcie wchodzą do Europy - na razie na jej dolną półkę Francuza czy Brazylijczyka - co najmniej jednego - chce mieć w składzie większość europejskich drużyn piłkarskich. Prestiż buduje też obecność Holendra czy Argentyńczyka. 63
  • Know-how 11 wrz 2005 REHABILITACJA GRZYBÓW Pieczarki (Agaricus bisporus) są bogatym źródłem przeciwutleniacza o nazwie ergothioneina, który chroni komórki przed uszkodzeniami i starzeniem się. Grzyby, które do niedawna uważano... 64
  • Kłamstwo otyłości 11 wrz 2005 Nikt nie wykazał, że ludzie otyli mają większe kłopoty ze zdrowiem niż szczupli! Nawet średniowieczna zaraza, która uśmierciła jedną trzecią ówczesnej populacji ludzi, nie była tak groźna jak narastająca od ubiegłego stulecia epidemia otyłości - przekonywała Julie L.... 66
  • Zabójczo błędna diagnoza 11 wrz 2005 Co trzecia Polka ma fałszywy wynik badania. Powiedziano jej, że jest zdrowa, tymczasem może mieć raka - mówi dr Janusz Meder, prezes Polskiej Unii Onkologii Kobiety regularnie wykonujące badania mammograficzne co najmniej o 28 proc. rzadziej umierają na raka piersi dzięki... 70
  • Bez granic 11 wrz 2005 BIESŁAN BEZ PRZYSZŁOŚCI "Jeśli Rosja po tej tragedii się nie zmieni, to znaczy, że nie ma przyszłości" - napisali mieszkańcy Biesłanu w odezwie do prezydenta Władimira Putina. Rok po tragedii w północnoosetyjskim... 74
  • Brunatnienie Rosji 11 wrz 2005 Władimir Putin jest zbyt nijaki, by się stał rzeczywistym carem - symbolem narodu Rosyjski nacjonalizm wyrasta z carskiej tradycji samodzierżawia. Zgodnie z nią, rosyjski monarcha skupiał w swoich rękach wszelką władzę ustawodawczą i wykonawczą, sprawował ją bez ingerencji... 76
  • Wicecar 11 wrz 2005 Formalnie Rosja nie ma wiceprezydenta. W praktyce jest nim Siergiej Borysowicz Iwanow Siergiej Iwanow, rosyjski minister obrony, lubi imperialny szyk. 9 maja osobiście rozpoczął Paradę Zwycięstwa. Jadąc odkrytym ziłem-115, dokonał przeglądu oddziałów. Drugim takim autem... 78
  • Nowe zęby Ameryki 11 wrz 2005 Hugo Chavez, narkotykowe kartele oraz Chirac i Zapatero podważają fundament polityki USA Prezydent James Monroe, autor najtrwalszej w historii USA doktryny politycznej, słynął z łagodnego charakteru, a jego prezydenturę nazwano "erą dobrych uczuć". Potrafił jednak chwycić za... 80
  • AIDS polityki 11 wrz 2005 W XXI wieku państwa upadłe będą stanowić największe zagrożenie dla bezpieczeństwa na świecie W przeszłości największy strach wzbudzały agresywne mocarstwa: hitlerowskie Niemcy czy Związek Sowiecki. W XXI wieku cywilizowany świat boi się krajów, które istnieją już tylko na... 82
  • Menu 11 wrz 2005 KRÓTKO PO WOLSKU Wybieg W pewnym ogrodzie zoologicznym grupka osobników z gatunku Homo sapiens, odziana jedynie w figowe listki, dobrowolnie zamknęła się na wybiegu i chce należeć do eksponatów. Niech żyje Darwin!... 86
  • Recenzje 11 wrz 2005 88
  • Erwitt w Polsce 11 wrz 2005 **** Za jego zdjęcia kolekcjonerzy są gotowi płacić po 50 tys. dolarów. Dotychczas w Polsce nie było jego monograficznej wystawy. Bo nie było takiego miejsca, gdzie światowej sławy fotograficy mogliby wystawiać, a po drugie, by... 88
  • Futrzaki w Walii 11 wrz 2005 **** Kiedyś zaliczano ich do tzw. walijskiego renesansu, ale dla zewnętrznego świata byli tylko jeszcze jedną britpopową kapelą ze stajni odkrywcy Oasis - Alana McGee. Debiutancki album grupy Super Furry Animals z Cardiff "Fuzzy... 88
  • Babilon i jego wrogowie 11 wrz 2005 ***1/2* To nawiązanie do głośnej książki Edwarda Saida "Orientalizm", której autor usiłował rekonstruować stereotypowe i jego zdaniem krzywdzące wyobrażenia o kulturach Wschodu. "Mianem okcydentalizmu będziemy nazywać... 88
  • Pierwszy bitels 11 wrz 2005 Po pośmiertnej beatyfikacji Johna Lennona Paulowi McCartneyowi przypadła rola czarnego charakteru Paul McCartney miał pecha, że to nie on zginął 25 lat temu. Gdyby kula szaleńca dosięgła jego, a nie Johna Lennona, zapewne on stałby się pierwszym bitelsem i rockandrollowym... 90
  • Krótkie filmy o zabijaniu kina 11 wrz 2005 Najlepsi polscy reżyserzy nie są w stanie nakręcić nawet dziesięciominutowego interesującego filmu Arcydzieło to to nie będzie i marnie płacą, ale musimy w to wejść ze względów prestiżowych". Te prorocze słowa padają w noweli Juliusza Machulskiego - jednej z trzynastu, które... 94
  • Świecki odpust w Sopocie 11 wrz 2005 Nadaktywni emeryci, przeciętne młodziaki i kompletny brak przebojów - to stałe punkty polskich festiwali Festiwal popularnej piosenki to nie misterium czy msza, lecz program rozrywkowy. Przede wszystkim ma się podobać widzom, a nie krytykom i muzykologom. I takie jest... 96
  • Ueorgan Ludu 11 wrz 2005 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Kapitalizm tak, wypaczenia wolnorynkowe - nie Zwiększyć dostępność do piekarnictwa "Oświata to nie jest dziedzina, na której można zarabiać" - oświadczył ostatnio J.... 97
  • Skibą w mur - Seks na górze 11 wrz 2005 Odkryto, że elita władzy też uprawia seks. Do tej pory sądzono, że władza pieprzy tylko głupoty Od pewnego czasu dla wszystkich stało się jasne coś, o czym dawniej tylko szeptano. Elita władzy - podobnie jak wszyscy pozostali mieszkańcy planety Ziemia - uprawia seks. Do tej... 98