Górna półka - Wspólne niebo, jedna ziemia

Górna półka - Wspólne niebo, jedna ziemia

Dodano:   /  Zmieniono: 
Andrzej Żbikowski
Żydowski Instytut Historyczny

Stefan Bratkowski powiada, że po napisaniu "Najkrótszej historii Polski" zostało mu nieco notatek z lektur, postanowił więc je wykorzystać, gdyż zbyt mało miejsca przeznaczył dla polskich Żydów i ich wielkiego wkładu w rozwój kraju. Wydaje się też, że zirytowało go, iż tak niewiele uwagi polskim korzeniom żydowskiej diaspory poświęcają światowe sławy historyczne. Z tego powodu czytelnicy ich książek zapamiętują Żydów i Polskę co najwyżej w fałszywych i absurdalnych skojarzeniach o "polskich obozach koncentracyjnych" bądź przejętym mieniu żydowskim. Także młodzi Polacy, jego zdaniem, nic dziś nie wiedzą o wspólnym wielowiekowym polsko--żydowskim sąsiedztwie. Pisze też, iż "bezbronna przeszłość staje się przedmiotem manipulacji, świadomej bądź mimowolnej", a to "stwarza pożywkę dla antysemityzmu w kraju bez Żydów i dla niechęci do Polski ze strony ludzi, którzy Polski na oczy nie widzieli".
Można mieć nadzieję, że to przesłanie Bratkowskiego dotrze także do animatorów nowej polskiej polityki historycznej. By nie ograniczyć się jedynie do sławienia dokonań polskiego oręża, romantycznego heroizmu polskich powstańców i buntowników, powinni przeczytać właśnie książkę Bratkowskiego. Jest w niej bowiem mowa o skomplikowanym procesie modernizacji, do którego na ziemiach polskich doszło w drugiej połowie XIX stulecia i w którym ogromną rolę odegrali polscy Żydzi, pionierzy przemysłu, bankowości i po części nauki, pozostający w bliskich związkach z polską inteligencją i ziemiaństwem, a nawet z częścią niechętnego zarówno Żydom, jak i modernizacji drobnomieszczaństwa. Nie ma jednak róży bez kolców. Żydowskie elity swój sukces materialny i społeczny okupiły znacznym wzrostem niechęci do siebie ze strony gospodarczych rywali, niechęci, która od schyłku tegoż XIX wieku wyrażała się coraz ostrzejszym w formach politycznym antysemityzmem. Doprowadził on w latach 30. XX wieku do - zagrażającego podstawom bytu ekonomicznego trzymilionowej populacji polskich Żydów - bojkotu żydowskich sklepów i haniebnych gett ławkowych na uczelniach. Największą cenę zapłacili, jak zawsze, ludzie biedni, czyli Żydzi, żyjący jak przed wiekami z dala od osiągnięć cywilizacji, pozostający w świecie własnej tradycyjnej kultury i języka oraz niezrozumiałych dla nieżydowskiego otoczenia religijnych rytuałów.
Przodkowie XIX-wiecznych żydowskich enterprenerów przybyli do Polski przed wiekami, skuszeni względną tolerancją religijną, zachęceni obietnicą opieki ze strony monarchów i możnowładców i na dodatek przymuszeni rosnącą nietolerancją w szybciej rozwijających się krajach zachodnich i południowych. Przywieźli z sobą różne nowinki techniczne, znajomość języków i świata oraz talent do negocjacji i pośrednictwa. W nowej ojczyźnie po kilku pokoleniach stworzyli własną odrębną minicywilizację Żydów aszkenazyjskich, z nieco odmiennym rytem religijnym, a przede wszystkim z niepowtarzalną, ogarniającą całość polsko-litewskiego skupiska żydowskiego organizacją społeczną. Owa federacja żydowskich gmin, czyli kahałów, miała swoje zjazdy regionalne i ogólnokrajowe, autonomię finansową oraz osobne sądownictwo w sporach między samymi Żydami. Sprzyjające warunki polityczne przyczyniły się do bujnego życia kulturalnego, czasem jednak, jak w wypadku chasydyzmu, idącego pod prąd ogólnoeuropejskim ideom sekularyzacji, racjonalności i równości.
Stefan Bratkowski "Pod tym samym niebem. Krótka historia Żydów w Polsce i stosunków polsko-żydowskich", wydawnictwo TRIO, Warszawa 2006
Nieukrywanej sympatii do bohaterów opowieści i wielkiej umiejętności racjonalnej argumentacji nie odpowiada w niektórych partiach książki odpowiedni dobór lektur, szczególnie tych nowszych, czego efektem są niekiedy uproszczenia i niedokładności. Dotyczy to szczególnie drugiej wojny światowej. I tak podpalenie synagogi w Białymstoku nie było dziełem Einsatzgruppen, lecz batalionu niemieckiej policji, deportacje i aresztowania przez władze sowieckie łącznie objęły poniżej pół miliona, a nie ponad milion osób, pogrom (spalenie kilkuset Żydów w stodole) w Radziłowie odbył się 7 lipca 1941 r. i w żaden sposób nie można go przeciwstawić zachowaniu Polaków w nieodległych Stawiskach. Obóz Auschwitz II w Brzezince powstał w 1942 r., a nie w 1940 r., a Adam Czerniaków miał syna, a nie córkę, który to syn zresztą zginął na zesłaniu w Rosji sowieckiej. Te drobne omyłki należy jak najszybciej poprawić, by nie przeszkadzały w lekturze tej interesującej, wartko napisanej książki.


Fot: M. Stelmach
Więcej możesz przeczytać w 27/2006 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

Spis treści tygodnika Wprost nr 27/2006 (1230)

  • Na stronie - Testowisko9 lip 2006Test młodości zdają na co dzień państwa i instytucje3
  • Wprost od czytelników9 lip 2006Konfident z wyboru Do interesującego artykułu "Konfident z wyboru" (nr 24) chcę dodać, że Kazimierz Koźniewski znał Wańkowicza od dawna, bo był równolatkiem i przyjacielem jego córek. Córka Wańkowicza, Marta Erdman, przyjeżdżając do Polski,...3
  • Skaner9 lip 2006Zaginęła niemal cała dokumentacja zbrodni popełnionych przez Niemców w czasie powstania warszawskiego6
  • Dossier9 lip 2006MAREK BOROWSKI przewodniczący SDPL "Pan Przemysław Gosiewski występuje jako kierownik rehabilitacji, bo wszystkich prostuje" TVP 1 ZBIGNIEW WASSERMANN minister ds. służb specjalnych "To, co jest dobre dla rządu, powinno być dobre...7
  • Sawka czatuje9 lip 2006Henryk Sawka (www.przyssawka.pl)8
  • Mundial 2006 - Ameryka w Europie9 lip 2006O mistrzostwo mogą się ubiegać tylko Europejczycy i Latynosi. Reszta długo jeszcze pozostanie tłem Tomasz Wołek Z piłką latynoską jest trochę tak, jak z groźbą interwencji sowieckiej w latach 1980-1981: "Wejdą, nie wejdą? Nie muszą, bo już tu są"....12
  • Playback9 lip 2006Posłowie Waldemar Pawlak (PSL) i Renata Beger (Samoobrona) © Z. FURMAN14
  • Poczta9 lip 2006Druga egzekucja Wartykule "Druga egzekucja" (nr 26) pojawiło się nieuprawnione stwierdzenie, że Zyta Gilowska - przed spotkaniem z dziennikarzami "Wprost", które odbyło się 12 stycznia 2006 r. - znała przypisywany jest pseudonim tajnego...14
  • Ryba po polsku - Sierpień Miesiącem Nudy Narodowej9 lip 2006Polacy zasłużyli na odpoczynek od samych siebie, swych przywódców, przewodników, chłostaczy i Reytanów Maciej Rybiński Zlipcem już nie zdążymy. Już się zaczął. Ale sierpień będzie w sam raz. Wzywam konstytucyjne władze Rzeczypospolitej do...15
  • Z życia koalicji9 lip 2006Zyta Gilowska lustrowana nie będzie albo i będzie, a do rządu wróci albo i nie wróci - tyle wiadomo po kilku codziennych odcinkach serialu pt. "Dramat Zyty". Szczerze mówiąc, to bardziej orientujemy się w perypetiach bohaterów "M jak miłość",...16
  • Z życia opozycji9 lip 2006Jan Maria Władysław etc. zagroził im-peachmentem Lechowi Kaczyńskiemu, bo ten coś tam powiedział. A był to dopiero drugi dzień upałów. Wcześniej jednak Jan etc. Rokita odniósł wielki sukces. Sekretarzem generalnym PO został Grzegorz Schetyna, z...17
  • Nałęcz - Pocieszanie zająca9 lip 2006Maszynerii lustracyjnej nikt już nie zdoła zatrzymać, ale jej tryby muszą działać w cywilizowany sposób Tomasz Nałęcz Trudno pozostać obojętnym wobec kłopotów, jakie dotknęły prof. Zytę Gilowską. Los obszedł się z nią wyjątkowo okrutnie. Po pięciu...18
  • Fotoplastykon9 lip 200619
  • Dekomunizacja futbolu9 lip 2006Prawie cała polska piłka nożna działa w szarej strefie i to jest prawdziwa przyczyna korupcji Adam Bodziak Jakub Urbański Polski futbol nie jest przeżarty korupcją dlatego, że po 1989 r. nastał wolny rynek i w klubach obraca się większymi...20
  • Lustracja lustratora9 lip 2006Sędzia lustracyjny rozpatrujący sprawę Zyty Gilowskiej wydał wyrok w procesie zmanipulowanym przez MSW24
  • Dyplomacja wpadek9 lip 2006Lech Kaczyński nowym ministrem spraw zagranicznych Agata Jabłońska Dominika Ćosić Anna Fotyga została ministrem spraw zagranicznych, bo prezydent Lech Kaczyński miał pewność, że będzie skrupulatnym wykonawcą poleceń płynących z Krakowskiego...26
  • Zbrodnia dobrobytu9 lip 2006Biedni stają się mniej biedni i bogacą się szybciej niż bogaci - to niewygodna prawda o Polsce Leszek Miller Były premier, były przewodniczący SLD Gdyby Janusz Czapiński i Tomasz Panek żyli w czasach, kiedy posłańców złych wieści karano śmiercią,...30
  • Polska zdrada9 lip 2006Do dziś pamiętam strach, który opisuje Jan Tomasz Gross w swojej nowej książce Szewach Weiss Były ambasador Izraela w Polsce, profesor na Uniwersytecie Warszawskim i w Instytucie Izraelsko-Polskim na uniwersytecie w Tel Awiwie Z Janem Tomaszem...32
  • Strach przed strachem9 lip 2006"Strach" Jana Grossa pomija to, że ani Polacy, ani Żydzi nie wyszli bez szwanku z II wojny światowej Bożena Szaynok Doktor historii, pracownik Instytutu Historii Uniwersytetu Wrocławskiego Problem antysemityzmu jest wpisany w historię losów...34
  • Plama Kiszczaka9 lip 2006Dowody pogromu kieleckiego niszczono jeszcze w latach 80. Bożena Szaynok Do 1989 r. jedną z białych plam w powojennej historii stosunków polsko-żydowskich był pogrom Żydów w Kielcach. Trwające od 1947 r. milczenie na temat wydarzeń z 4 lipca 1946...36
  • Giełda9 lip 2006Hossa Świat Kieszonkowe Karola Ponad 14 mln funtów zarobił w ubiegłym roku książę Walii Karol. Dochody brytyjskiego następcy tronu wyniosły 13,3 mln funtów. Różnica jest dużo większa, niż wynosi inflacja w Wielkiej Brytanii (2,2 proc.). Księstwo...38
  • Lis News9 lip 2006Nie Bronisław Wildstein, lecz Rupert Murdoch może zbudować w Polsce prawicową telewizję40
  • Marcinkiewicz na autopilocie9 lip 2006Polskiej gospodarce rząd jest niepotrzebny Michał Zieliński Już nie na armaty, ale na bomby wodorowe prowadzą z sobą wojnę dwie największe polskie partie. Na dodatek w partii rządzącej trwa podjazdowa walka frakcyjna. Rząd trudno uznać za...46
  • Anty-Kuroń świata9 lip 2006Warren Buffett stał się najbardziej efektywnym ministerstwem opieki społecznej na świecie Małgorzata Zdziechowska Miliarder Warren Buffett ani nie zwariował, ani nie jest umierający. Buffett (76 lat), drugi najbogatszy człowiek świata, nie chciał...50
  • 2 x 2 = 4 - Budżet na hamulcu9 lip 2006Uprzywilejowani i silni politycznie nieudacznicy zabierają pieniądze tym, którzy umieli je zarobić Wacław Wilczyński Niespodziewaną przyjemność sprawiła mi ostatnio telewizja Trwam. Wędrując po kanałach, wpadłem bowiem na wykład miłej pani...54
  • Supersam9 lip 200656
  • Caliber niepokorny9 lip 2006Clint Eastwood jako inspektor Callahan ze swoim magnum kaliber 44 siał postrach, bo - jak wiedzą fani - była to "najpotężniejsza broń krótka na świecie". Dodge Caliber też robi wrażenie swą masywnością, a w segmencie C pięciodrzwiowych...56
  • Podróżny styl Madonny9 lip 2006Szwedzki koncern odzieżowy Hennes & Mauritz zapewnił kompletną garderobę pozasceniczną Madonnie, jej muzykom, tancerzom i współpracownikom, towarzyszącym artystce w trasie koncertowej Confessions Tour. H&M dołączy tym samym do dwóch innych...56
  • Luksus na ręku9 lip 2006"Piękno i harmonia arcydzieła zegarmistrzostwa są wynikiem nie tylko tradycyjnego rzemiosła i wysokiej technologii, ale również spontaniczności i zaskoczenia" - pod takim hasłem szwajcarska firma Maurice Lacroix obchodzi w tym roku swoje...56
  • Włosy jak jedwab9 lip 2006Odżywka Silk Therapy została uznana przez czytelniczki magazynów "Glamour" i "Allure" za najlepszy kosmetyk wygładzający i stylizujący włosy. Tajemnicą jego skuteczności - podobnie jak i innych preparatów do pielęgnacji włosów...56
  • Kino w kieszeni9 lip 2006Przenośne odtwarzacze muzyki to za mało. Teraz, gdziekolwiek jesteśmy, możemy też obejrzeć film. Firma Sony wprowadza właśnie na polski rynek sensacyjny DVD Walkman. W przeciwieństwie do laptopów przystosowanych do oglądania filmów ten walkman...56
  • Biżuteria do zapamiętania9 lip 2006"Elegancja nie polega na tym, by zostać zauważonym, ale by zostać zapamiętanym" - to motto Giorgia Armaniego. Włoski kreator pomaga uwiecznić się takim gwiazdom, jak aktorka Michelle Pfeiffer czy brazylijski piłkarz Kaka, którzy noszą...56
  • Europa Football Team9 lip 2006Reprezentacje narodowe coraz bardziej międzynarodowe Piotr Cywiński z Berlina Nie mam nic przeciw obcokrajowcom!" - ten napis pojawił się zamiast reklamy na stadionie w Dortmundzie, gdy w latach 90. dochodziło w Niemczech do napaści na...58
  • Pociąg do nieba9 lip 2006Chiny zbudowały linię kolejową - technicznie "niemożliwą do zrealizowania" Waldemar Kedaj Dzikie jaki i antylopy królowały dotychczas na tybetańskim Dachu Świata. No i himalaiści. I oto od 1 lipca zaczęły tu docierać pociągi - prosto z Pekinu....62
  • Wonna ekstaza9 lip 2006Wyjątkowy zapach komponuje się nawet przez 15 lat Michał Zaczyński Z perfumami jest jak z winem: muszą dojrzewać, leżakować, a te naprawdę dobre powstają przez wiele lat i nigdy nie uda się wyprodukować dwóch takich samych roczników - mówi...66
  • Helimpiada9 lip 2006Sto tysięcy osób ściągnie na Hel do wakacyjnego miasteczka pod patrona-tem "Wprost" i Radia Zet Michał Zaczyński Muzyczny bulwar wzorowany na starówce Nowego Orleanu, występy gwiazd rocka i kabaretu, bary czynne całą dobę, a do tego rozgrywki...68
  • Know-how9 lip 2006Ruletka z wahadłowcami Wcale nie uważamy, że ryzykujemy życie załogi - powiedział na konferencji prasowej dotyczącej wznowienia lotów wahadłowców wysoki urzędnik NASA Bill Gerstenmaier. Decydenci z NASA zadecydowali o locie wbrew sugestiom...72
  • Test młodości9 lip 2006Zapomnij o dacie urodzin. O tym, w jakim jesteśmy wieku i jak długo będziemy żyli, decyduje nasz wiek biologiczny, a nie liczba przeżytych lat. Wielu ludzi w średnim wieku nie tylko uważa się za młodszych, ale faktycznie ma co najmniej kilka lat...74
  • Brama bogów9 lip 2006Trudno dziś stwierdzić, co w Babilonie jest starożytną ruiną, a co zostało zdemolowane w ostatnich latach Marta Landau Babilon był prawdopodobnie na przełomie XVIII i XVII wieku p.n.e. największym miastem świata; być może również pierwszym,...84
  • Bez granic9 lip 2006Nic nie widzi, nic nie słyszy Telewizyjny wywiad Jacques'a Chiraca dla France 2 miał podnieść jego notowania. Głowie państwa nie zdarzają się często takie występy, więc kraj zamarł. Chirac przez kilka minut rozprawiał o "wielkim europejskim...86
  • Kidnaperskie tsunami9 lip 2006Palestyńska ścieżka terroru i przemocy zmieniła się w autostradę do wojny Henryk Szafir z Jerozolimy Gdy w ubiegłym tygodniu izraelscy żołnierze wkroczyli do Strefy Gazy, nawet w miasteczku rządowym w Jerozolimie nikt nie wiedział, jak potoczy się...88
  • Imperium tolerancji9 lip 2006Bernard-Henri Lévy konfrontuje mroczne pasje Europejczyków z liberalną demokracją Amerykanów Marta Fita-Czuchnowska z Waszyngtonu Inteligentna i pełna pasji obrona Ameryki, jej ekonomicznego liberalizmu i tolerancji, a nawet intelektualnego...92
  • Finlandyzacja Europy9 lip 2006Finowie chcą ocieplenia między Brukselą a Moskwą Grzegorz Sadowski Dawno temu wszyscy ludzie razem żyli i razem wędrowali. Pewnego razu dotarli do wielkiego znaku z napisem "Ku cywilizacji". Ci, którzy potrafili czytać, poszli na północ...95
  • Partia na tygrysie9 lip 2006Wietnam jest komunistycznym tygrysem gospodarczym. To kraj o największym na świecie potencjale wzrostu Grzegorz Sadowski Uśmiechnięty wujaszek Ho jak zwykle wszystko bacznie obserwował. Niedawno Bill Gates, szef Microsoftu, odwiedził Hanoi,...98
  • Menu9 lip 2006KRÓTKO PO WOLSKU Brunatne niebezpieczeństwo Jak doniosły media, Niemcy z typowo niemiecką precyzją uporały się z "brunatnym niebezpieczeństwem". Tym razem nie chodziło o neonazistę czy byłego członka radykalnej młodzieżówki, wybranego do zarządu...100
  • Recenzje9 lip 2006102
  • Droga do abstrakcji9 lip 2006Wystawa "Kandinsky: droga do abstrakcji" to hit londyńskiej galerii Tate Modern. Przedstawia wczesne dzieła mistyka prześladowanego wizjami eksplozji koloru i formy w burzliwych czasach rewolucji rosyjskiej i I wojny światowej. Kandinsky...102
  • Atak klonów9 lip 2006Głos, maniera wokalna i sposób kształtowania melodii przez Matta Bellamy'ego uderzająco kojarzy się ze stylem Thoma Yorke'a i to sprawia, że zespół Muse prawdopodobnie nigdy nie uwolni się od porównań do Radiohead czy epitetów w rodzaju...102
  • Żywoty jak spod igły9 lip 2006Mało znany w Polsce francuski pisarz Pierre Michon w swojej ojczyźnie cieszy się opinią klasyka. Uznany za kultowy zbiór opowiadań "Żywoty maluczkich" to mozaika portretów życiowych nieudaczników. Tych jednak autor traktuje z...102
  • Godot wyczekany9 lip 2006"Czekając na Godota" to jedna z najgłośniejszych i długo wyczekiwanych premier sezonu. Uznane nazwiska aktorów, równie uznany reżyser i zobowiązująca marka - Teatr Narodowy. No i sztuka, której wystawienie po raz pierwszy 50 lat temu w...102
  • Stolice kultury9 lip 2006Na szczudłach do Poznania, w jarmułce do Krakowa, a w weneckiej masce do Wrocławia Iga Nyc Łukasz Radwan Kiedy kultura kończy się w Warszawie? O 20.05. Wtedy ostatni pociąg InterCity odjeżdża do Krakowa" - tak od dawna krakowiacy pokpiwali sobie...104
  • Festiwal nadziei9 lip 2006prof. Szewach Weiss Festiwal kultury żydowskiej w Krakowie to renomowana impreza. Odbywa się od 14 lat. Na początku był to wyłącznie festiwal folkloru żydowskiego. Po 40 latach celowego zapomnienia to zjawisko miało doniosłe znaczenie. Z czasem,...107
  • Recykling nieboszczyków9 lip 2006Legendy rocka zarabiają nawet po śmierci Wiesław Kot Nie sztuka sprzedać muzyka w rozkwicie kariery. Sztuka zarobić na nim, kiedy jest gwiazdą na emeryturze. Sezon 2006 upływa na wyprzedaży słynnych rockowych emerytur. Od pół roku trwa wielka...108
  • Szarża starszych panów9 lip 2006The Who to jeden z najlepszych koncertowych zespołów wszech czasów Jerzy A. Rzewuski Są największą brytyjską atrakcją koncertową obok The Rolling Stones i Paula McCartneya. 17 czerwca koncertem dla studentów w refektarzu uniwersytetu w Leeds...110
  • Górna półka - Wspólne niebo, jedna ziemia9 lip 2006Andrzej Żbikowski Żydowski Instytut Historyczny Stefan Bratkowski powiada, że po napisaniu "Najkrótszej historii Polski" zostało mu nieco notatek z lektur, postanowił więc je wykorzystać, gdyż zbyt mało miejsca przeznaczył dla polskich Żydów i ich...111
  • Pazurem - Fiesta na zagrodzie9 lip 2006Byle artysta wystawi swój stragan pod Pałacem Kultury, a już po godzinie nasładza się tym cała Polska Wiesław Kot W kulturze obrodziło. Z tym że warszawska wakacyjna kulturka obgadana jest do mdłości. Byle oszołom wystawi swój stragan pod Pałacem...112
  • Ueorgan Ludu9 lip 2006Nr 27 (194) Rok wyd. 5 WARSZAWA, poniedziałek 3 lipca 2006 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Uwolnić piłkarskiego fachowca! FRYZJER PREZESEM PZPN Policja aresztowała działacza piłkarskiego Ryszarda F. ksywka Fryzjer, zarzucając mu głównie niezachowanie...113
  • Skibą w mur - Teraz hula subkultura9 lip 2006Poglądy wiceprezesa TVP są mniej więcej takie: Żydzi do gazu, demokracja do gazu, Hitler jest OK Krzysztof Skiba Głośno ostatnio o subkulturach młodzieżowych, i to wcale nie z okazji wakacji czy festiwali rockowych. Znawcami i miłośnikami...114