Budzik zabójca!

Budzik zabójca!

Dodano:   /  Zmieniono: 
Chcesz długo żyć, żyj zgodnie ze swoim zegarem biologicznym
 
NIEDOBÓR CIEMNOŚCI
Badania dr. Masacha Yanagisawy z uniwersytetu w Teksasie wykazały, że przyzwyczajenia żywieniowe uaktywniają geny ośrodka SCN w mózgu, co powoduje, że organizm oczekuje jedzenia o określonej porze dnia. Światłoterapia po wstaniu z łóżka przyspiesza wybudzenie, szczególnie zimą, gdy rano jest jeszcze ciemno. Pomaga też melatonina i ćwiczenia fizyczne, ale są to jedynie półśrodki. Niektórzy specjaliści uważają, że powodem kłopotów z zegarem biologicznym jest nadmiar światła! Dawniej kładliśmy się spać, gdy zapadał zmrok. Teraz niemal przez całą dobę korzystamy ze sztucznego oświetlenia i cierpimy na niedobór ciemności! Nawet gdy śpimy, do sypialni wpada światło z ulicy - alarmuje International Dark-Sky Association. Prof. George Brainard, neurolog z Uniwersytetu Thomasa Jeffersona w Pensylwanii, uważa, że sztuczne światło wpływa na procesy biologiczne organizmu, na przykład na wydzielanie melatoniny, i zakłóca nasz zegar wewnętrzny.
Trudności w zasypianiu, senność, złe samopoczucie i kłopoty z koncentracją w ciągu dnia mają nie tylko podróżni, którzy nagle zmienili kilka stref czasowych. Podobne dolegliwości, nazywane syndromem jet lag, występują u co drugiego mieszkańca miejskich aglomeracji! Wiele osób przez lata musi funkcjonować tak jak pasażerowie samolotów transkontynentalnych potrzebujący kilku dni, by się dostosować do nowego rytmu snu i czuwania. - Nasze badania nie pozostawiają żadnych wątpliwości, że u wielu osób indywidualny zegar biologiczny jest całkowicie niedostosowany do ich codziennego harmonogramu - powiedział w rozmowie z "Wprost" prof. Till Roenneberg z Uniwersytetu Ludwika Maksymiliana w Monachium, badacz rytmów biologicznych.
Niemiecki uczony przebadał ponad 40 tys. mieszkańców Austrii i Niemiec od 8. do 90. roku życia. Okazało się, że u wielu osób cierpiących na tzw. społeczny jet lag zegar biologiczny jest przesunięty w stosunku do ich codziennego rytmu snu, pracy lub edukacji co najmniej o godzinę lub dwie, a u niektórych nawet o sześć godzin! To tak jakby przebywający w Nowym Jorku mieszkaniec Warszawy musiał ciągle funkcjonować w środkowoeuropejskiej strefie czasowej. Takie osoby, nazywane sowami, są aktywne do późna w nocy. Wolą wstawać z łóżka nie wcześniej niż o dziesiątej rano, tymczasem muszą być aktywne od wczesnych godzin porannych.

Chronometr życia
Podobnych badań nikt jeszcze nie prowadził w Polsce, ale również w naszym kraju wiele osób cierpi na społeczny jet lag. Z naszego sondażu wynika, że tylko Irena Eris jest skowronkiem i funkcjonuje zgodnie z własnym chronotypem. Pozostałe pytane przez nas osoby niedosypiają i wolałyby działać w innym rytmie dobowym.
Sową w piórach skowronka jest Jan Rokita. Poseł Platformy Obywatelskiej wolałby się budzić o 10 rano, ale musi wstawać o 7 lub wcześniej. Najchętniej przesypiałby 8-10 godzin na dobę, rzadko jednak zasypia przed północą. Również Tomasz Lis kładzie się spać bardzo późno. - Chętnie spałbym długo, ale ze względu na liczne obowiązki nie mogę. Przesypiam zwykle mniej niż osiem godzin i jestem permanentnie zmęczony - mówi dziennikarz. Zbigniew Hołdys, choć jest skowronkiem w piórach sowy, woli pracować w nocy. - Wtedy piszę opowiadania, teksty piosenek i komponuję. Rano z kolei załatwiam wszystkie sprawy, bo wtedy mam dużo energii - wyznaje. Ma jednak nieco mniejszą potrzebę snu - wystarczy, że przesypia 6-7 godzin na dobę.
Zegary biologiczne ludzi odliczają sekundy, minuty, godziny, dni, miesiące i lata. Chronometry w mózgu, komórkach i narządach decydują o tym, kiedy się budzimy i kiedy jesteśmy najbardziej aktywni. Do niedawna nie było jednak dowodów, że biorytmy i pora dnia mają tak istotny wpływ na nasze samopoczucie, aktywność i wydajność. Dopiero wyniki badań na muszkach owocowych, opublikowane przez prof. Elżbietę Pyzę z Uniwersytetu Jagiellońskiego, pierwszy raz wykazały, że funkcjonowanie mózgu zależy od zegara biologicznego.
Neurony zmieniają kształt, wielkość i liczbę połączeń synaptycznych zarówno w ciągu całego życia, jak i w cyklu dobowym. - Wcześniej nie podejrzewano, że mózg jest tak bardzo plastyczny - mówi prof. Pyza. W nocy, gdy śpimy, niektóre komórki mózgu się kurczą i mają mniej wypustek. Rano m.in. pod wpływem światła uruchamiane są niektóre geny zegara biologicznego. Zlokalizowane są one w niewielkiej grupie neuronów tzw. jądra nadskrzyżowaniowego (SCN). U skowronków pierwszy okres aktywności przypada na godzinny poranne. O ósmej mózg pracuje na najwyższych obrotach. Regres następuje około południa, gdy pojawia znużenie i pierwsze objawy zmęczenia. Po 14, najpóźniej 16, serce znowu zaczyna pompować więcej krwi. Na skutek większego ukrwienia mózgu i mięśni poprawia się zarówno sprawność umysłowa, jak i fizyczna.

Tykanie genów
Wszystkie narządy pracują zgodnie z własnym rytmem dobowym. Kości rosną głównie w nocy, gdy wydzielana jest największa ilość hormonu wzrostu (szczególnie na dwie godziny przed wybudzeniem). Seks najlepiej uprawiać o ósmej rano, kiedy jest najwyższy poziom testosteronu u mężczyzn. Serce bije najsilniej do 10 przed południem, dlatego rano częściej zdarzają się zawały serca. Płuca najgorzej funkcjonują około południa (najbardziej wydajne są między 15 i 17). Z kolei nerki najwięcej moczu wytwarzają po 18. Podobnie zmienia się temperatura ciała, ciśnienie krwi i częstotliwość oddechów - są największe między 14 i 16. Około 15 największa jest sprawność ruchowa i odporność na ból (o tej porze najlepiej poddawać się wszelkim zabiegom, szczególnie u stomatologa).
Są to jednak tylko dane statystyczne, wynikające z obserwacji wielu ludzi z różnymi biorytmami. W rzeczywistości zegar biologiczny bije inaczej u każdego człowieka. Osoby, które śpią dłużej, gdy tylko mogą sobie na to pozwolić, mają przesunięty harmonogram dnia w stosunku do ich naturalnego chronotypu co najmniej o dwie godziny. Wiele z nich to sowy w piórach skowronka. Tak jest w wypadku Otylii Jędrzejczak, która śpi dłużej, gdy tylko ma okazję. - Jestem w stanie zasnąć w kilka minut w dowolnym miejscu i w jakiejkolwiek pozycji - mówi złota medalistka olimpijska.
Osoby z tzw. rodzinnym zespołem przyspieszonej fazy snu zasypiają już o dziewiętnastej. Choć śpią normalnie, budzą się o trzeciej w nocy gotowe do działania. Inni ludzie nie mogą oprzytomnieć przed południem, a chodzą spać o drugiej w nocy. Powodem tego nie jest wcale przyzwyczajenie, jak sądzą niektórzy specjaliści. Przyspieszoną fazę snu wywołuje mutacja jednego genu o nazwie per. Tykanie całego zegara biologicznego ustala prawdopodobnie kilkadziesiąt genów, spośród których kilka ma kluczowe znaczenie (o tym, kto jest skowronkiem, decyduje gen per3).

Strefa czasowa nastolatków
Najbardziej niedostosowany do codziennego życia jest zegar biologiczny nastolatków. Wszyscy młodzi ludzie są sowami - wolą kłaść się późno w nocy, nawet po 24, ale nie mogą się rozbudzić przed ósmą rano. Większość z nich cierpi na chroniczny jet lag. Co czwarty uczeń w wieku 11-17 lat przynajmniej raz w tygodniu zasypia na lekcji, a co drugi narzeka na niedobór snu i ciągłe zmęczenie - wykazały przeprowadzone w tym roku badania US National Sleep Foundation. Ponieważ tylko co piąty nastolatek przesypia zalecane w tym wieku dziewięć godzin na dobę, aż połowa z nich wykazuje objawy podobne do narkolepsji, tzw. snu napadowego. Typowe dla tego zaburzenia jest nagłe, trudne do opanowania zasypianie polegające na przechodzeniu od razu do fazy REM, czyli marzeń sennych. Dr Mary Carskadon z Brown Medical School w Providence taki właśnie sposób zasypiania w godzinach przedpołudniowych zaobserwowała u nastolatków poddanych badaniom w laboratorium.
Dorośli tego nie rozumieją, często wydaje się im, że młodzież jedynie symuluje zmęczenie, tymczasem należałoby ich traktować jak ludzi z innej strefy czasowej. Martin Ralph z University of Toronto uważa, że zajęcia w szkołach i na uczelniach powinny się zaczynać nie wcześniej niż o dziesiątej, a nawet jedenastej rano, szczególnie zimą. Nastolatki o tej porze roku mają tak duże kłopoty z rozbudzeniem się rano, że pierwsze lekcje i wykłady są dla nich stracone. Na razie jedynie w Wielkiej Brytanii i Australii lekcje zaczynają się o dziewiątej. W USA i w większości krajów europejskich, także w Polsce, dąży się raczej do przyspieszenia zajęć. Coraz częściej uczniowie muszą być w szkole już o siódmej. Trzynastoletnia córka Beaty Kozidrak, Agata, zaczyna lekcje o 7.45, więc musi się budzić o 6.30. - Wstaje rano, chociaż wolałaby spać dłużej, co najmniej do dziewiątej lub nawet do dziesiątej - mówi piosenkarka.

Cukiernik w głowie
Zegar biologiczny nie jest ustawiony raz na całe życie. Małe dzieci są skowronkami, które często wybudzają się wcześnie rano i przy okazji wybijają ze snu rodziców, a nastolatki począwszy od 10., najpóźniej 14. roku życia, zaczynają funkcjonować w rytmie o dwie godziny późniejszym. Najlepiej się czują, gdy wstają później, a największą wydajność i zdolność koncentracji wykazują po południu i wieczorem. Dopiero wtedy ich organizm jest przygotowany do większego wysiłku.
Biorytm nastolatków zmienia się po wkroczeniu w wiek dorosły - najczęściej około 20. roku życia (u kobiet nieco wcześniej niż u mężczyzn). W tym wieku niewielkie przesunięcie tego cyklu następuje tylko u tych osób, które są nadal sowami i lepiej funkcjonują po południu i wieczorem. Tak jest do skończenia 60 lat, gdy większość ludzi, podobnie jak we wczesnym dzieciństwie, znowu staje się skowronkami (albo wstaje jeszcze wcześniej niż zwykle). Wyjątkiem są osoby cierpiące na chorobę Alzheimera, które na skutek uszkodzenia neuronów jądra SCN często stają się sowami aktywnymi do późna w nocy.
Wielu specjalistów lekceważy zegar biologiczny i przekonuje, że każda osoba może się dostosować do rytmu dobowej aktywności. Z sowy nie da się jednak zrobić skowronka. Badania na muszkach owocowych wykazały, że znacznie łatwiej jest przeszczepić nowy zegar wewnętrzny wraz z neuronami SCN, niż go zmienić! Niektóre osoby nigdy nie będą w stanie pracować przed południem lub na nocną zmianę. - O tym, jak silnie genetyka wpływa na nasz chronotyp, świadczy przykład nauczycielki, która zasypiała najwcześniej o trzeciej nad ranem - mówi prof. Krystyna Skwarło-Sońta z Uniwersytetu Warszawskiego. W szkole nie mogła pracować. Na lekcjach była tak zmęczona i niewyspana, że prawie nie była w stanie prowadzić zajęć. Lekarze nie mogli jej pomóc. Zaczęła dobrze funkcjonować dopiero, gdy zmieniła zawód i została cukiernikiem.

Biologiczna deregulacja
Skutki nieliczenia się z działaniem zegara biologicznego mogą być opłakane. Badania Davida Goldsteina, psychologa z University of Toronto, wykazały, że ludzie, którzy funkcjonują niezgodnie ze swym biorytmem, gorzej niż inni wypadają w testach na inteligencję (średnio uzyskują o 6-7 punktów mniej). Z kolei obserwacje prof. Tilla Roenneberga sugerują, że niewyspane i przemęczone nastolatki wykazują mniejszą odporność i są bardziej podatne na depresje, zaburzenia lękowe i otyłość. Częściej nawet palą papierosy. Jego zdaniem, młodzi ludzie z przesuniętym chronotypem częściej sięgają po papierosy, by szybciej się przebudzić, a nie tylko po to, by poczuć się dorosłymi.
Z badań uczonego wynika, że papierosy pali jedynie co dziesiąta osoba nie wykazująca społecznego jet lagu. Ten odsetek wzrasta do 30 proc. wśród osób, które muszą wstawać o dwie godziny wcześniej, niż wskazuje ich zegar wewnętrzny. Wśród osób z chronotypem przesuniętym o cztery godziny jest aż 60 proc. palaczy! Zaburzenia w pracy zegarów biologicznych powodują nadpobudliwość i depresję sezonową, zwiększają też ryzyko nowotworów i choroby Parkinsona. Badania przeprowadzone w Japonii sugerują, że mężczyźni pracujący w systemie zmianowym częściej, niż inni chorują na raka prostaty.
Zmieniając rozkład zajęć i typ aktywności, można jedynie w ograniczonym zakresie opóźnić lub przyspieszyć zegar wewnętrzny. Na ile to możliwe, powinniśmy raczej dostosować swą dobową aktywność do własnego chronotypu, niż zmieniać przyzwyczajenia. - Najlepiej czujemy się wtedy, gdy rzadko przestawiamy wewnętrzny zegar - mówi prof. Elżbieta Pyza. Gdy robimy to zbyt często, może się on całkowicie rozregulować, tak jak u osób, które ciągle zmieniają strefy czasowe.


Przemysław gosiewski
"Kładę się po północy, a wstaję około szóstej. Czasem w ciągu dnia na 5 minut zasypiam - to mi wystarcza"
Sowa

Irena Eris
Po dźwięku budzika jeszcze około pięciu minut pozostaje w łóżku
Skowronek w piórach sowy

Dorota Wysocka-Schnepf
Gdyby do wstania nie zmuszały jej obowiązki, budziłaby się o dziesiątej
Skowronek w piórach sowy

Jan Maria Rokita
Zasypia po północy i budzi się 10-15 minut przed dźwiękiem budzika
Sowa w piórach skowronka

Beata Kozidrak
Czuje się komfortowo, jeśli przesypia osiem-dziesięć godzin
Skowronek w piórach sowy

Otylia Jędrzejczak
"Jestem śpiochem. Jeżeli mam możliwość pospać dłużej, to z chęcią z niej korzystam"
Sowa w piórach skowronka

Hanna Smoktunowicz
"Najlepiej mi się pracuje w południe i późnym wieczorem. Czuję się komfortowo już po sześciu, ośmiu godzinach snu"
Sowa w piórach skowronka



Zbigniew Hołdys
Korzysta z popołudniowej drzemki, jeśli tylko ma taką możliwość
Skowronek w piórach sowy

SOWA CZY SKOWRONEK
Sprawdź swój dobowy rytm snu i czuwania

O której kładziesz się spać?
przed godz. 24 - 2 pkt
po godz. 24 - 1 pkt

O której zwykle wstajesz?
o 7 lub wcześniej - 2 pkt
po 7 - 1 pkt

Ilu minut potrzebujesz,
by się obudzić?
1-5 min - 3 pkt
10-15 min - 2 pkt
więcej niż 15 min - 1 pkt

Budzisz się przed budzikiem? Ile minut wcześniej?
10-15 min - 2 pkt
więcej niż 15 min - 1 pkt
nie budzę się
przed budzikiem - 0 pkt

Jak długo po dźwięku budzika pozostajesz w łóżku?
ok. 5 min - 3 pkt
ok. 15 min - 2 pkt
30 min i więcej - 1 pkt
wstaję razem z dźwiękiem budzika - 4 pkt

Ile godzin chciałbyś spać, by się czuć komfortowo?
6-8 godz. - 3 pkt
8-10 godz. - 2 pkt
10-12 godz. - 1 pkt

O jakiej porze dnia najlepiej ci się pracuje?
rano - 4 pkt
rano i wczesnym wieczorem - 3 pkt
w południe i późnym wieczorem - 2 pkt
w nocy - 1 pkt

Czy jeśli masz możliwość, korzystasz ze sjesty?
nie - 2 pkt
tak - 1 pkt

Jeśli tak, jak długo wtedy śpisz?
5 min - 3 pkt
15-30 min - 2 pkt
dłużej niż 30 min - 1 pkt

Czy po drzemce w ciągu dnia źle się czujesz i długo nie możesz dojść do siebie?
tak - 2 pkt
nie - 1 pkt

O której chciałbyś się budzić, gdyby do wstania nie zmuszały cię obowiązki?
o godz. 8.00 - 3 pkt
o godz. 10.00 - 2 pkt
o godz. 12.00 - 1 pkt

O której idziesz spać przed dniem wolnym od pracy?
wcześniej niż zwykle - 3 pkt
o zwykłej porze - 2 pkt
później niż zwykle - 1 pkt

Ile czasu potrzebujesz od chwili położenia się do łóżka, żeby zasnąć?
1-5 min - 3 pkt
15-30 min - 2 pkt
co najmniej 1 godz. - 1 pkt

Czy najlepiej ci się śpi w całkowicie zaciemnionym pomieszczeniu?
nie - 3 pkt
nie ma to znaczenia - 2 pkt
tak - 1 pkt

Łatwiej się budzisz, kiedy za oknem jest widno?
tak - 3 pkt
nie ma to znaczenia - 2 pkt
nie - 1 pkt

Ile czasu w ciągu dnia spędzasz na powietrzu, przy świetle dziennym?
więcej niż 1 godz. - 3 pkt
ok. 1 godz. - 2 pkt
mniej niż 1 godz. - 1 pkt

Czy lubisz przebywać w dobrze oświetlonych pomieszczeniach?
tak - 3 pkt
nie ma to znaczenia - 2 pkt
nie - 1 pkt

17-24 pkt - Sowa
Twój okres aktywności zwykle jest dłuższy niż 24 godziny, a rytm dobowy charakteryzują dwa szczyty aktywności fizycznej i umysłowej: po południu i późnym wieczorem lub nocą. Wtedy działasz najefektywniej. Dobrze znosisz pracę zmianową. Krótkie dni w zimie nie wpływają na twój nastrój. Łatwo adaptujesz się do opóźnienia czasu i jego zmiany przy podróżach samolotem ze wschodu na zachód.

25-33 pkt - Sowa w piórach skowronka
Jesteś sową, ale z powodu obowiązków funkcjonujesz w rytmie dobowym skowronka. Dlatego wstając wcześnie, odczuwasz zmęczenie. Twój wewnętrzny rytm snu i czuwania w stosunku do dobowego rytmu dnia i nocy jest przyspieszony o 2-4 godziny.

34-42 pkt - Skowronek w piórach sowy
Jesteś skowronkiem. Nieefektywnie funkcjonujesz w późnych godzinach wieczornych, ale z powodu obowiązków późno zasypiasz. Twój wewnętrzny rytm snu i czuwania w stosunku do dobowego rytmu dnia i nocy jest opóźniony o 2-4 godziny.

43-51 punktów - Skowronek
Wcześnie wstajesz i wcześnie kładziesz się spać. Twój rytm dobowy charakteryzują dwa szczyty aktywności umysłowej i fizycznej - rano i wczesnym wieczorem. Źle znosisz pracę na zmiany. Zimą możesz miewać stany depresyjne wynikające z krótkiego dnia. Chętnie przebywasz w jasnych, dobrze oświetlonych pomieszczeniach. Łatwo adaptujesz się do przyspieszenia czasu oraz jego zmian przy podróżach samolotem z zachodu na wschód.

Test opracowany przez prof. Elżbietę Pyzę z Zakładu Cytologii i Histologii Uniwersytetu Jagiellońskiego.

ILE POTRZEBUJESZ SNU
Jak długo śpisz w nocy?
mniej niż 6 godzin - 0 pkt
6-8 godzin - 1 pkt
9 godzin i więcej - 3 pkt

Jak długo chciałbyś spać?
mniej niż 6 godzin - 0 pkt
6-8 godzin - 1 pkt
9 godzin i więcej - 3 pkt

Chciałbyś w weekend spać dłużej?
nie - 0 pkt
tak - 2 pkt

Jak długo śpisz podczas weekendu?
krócej lub podobnie
jak w tygodniu pracy - 0 pkt
dłużej niż w dni pracy - 1 pkt

Jak się czujesz w ciągu dnia, gdy śpisz krócej niż zwykle?
dobrze mimo niewyspania - 0 pkt
zmęczony - 2 pkt

Jak oceniasz swą potrzebę snu?
raczej niewielka - 0 pkt
przeciętna - 1 pkt
raczej duża - 2 pkt

0-3 pkt Masz wyjątkowo małą potrzebę snu. Wystarczy, że przesypiasz 6 godzin na dobę, pod warunkiem jednak że w ciągu dnia faktycznie czujesz się wypoczęty i w dobrej kondycji. Jeśli nie, może to oznaczać, że niedosypiasz i cierpisz na zaburzenia snu.
4-5 pkt Masz mniejszą niż przeciętnie potrzebę snu. Wystarczy, że przesypiasz 6-7 godzin. W ciągu dnia czujesz się wypoczęty nawet wtedy, gdy śpisz nieco krócej lub trochę dłużej.
6-7 pkt Masz przeciętną potrzebę snu, od 7 do 8 godzin. Jeśli tylko możesz, wolisz spać nieco dłużej. Gdy śpisz krócej, możesz odczuwać niedosyt snu.
8-11 pkt Musisz przespać co najmniej 8 godzin, a podczas weekendu wolisz dłużej pozostać w łóżku. Mimo to w razie potrzeby jesteś w stanie spać krócej, nie odczuwając zmęczenia.
12-13 pkt Masz wyjątkowo dużą potrzebę snu, przekraczającą nawet 9 godzin. Wolisz spać dłużej, jeśli tylko pozwalają na to obowiązki zawodowe i domowe.

Źródło: prof. Jürgen Zulley "Mein Buch vom guten Schlaf"

Fot: K. Pacuła, M. Stelmach
Więcej możesz przeczytać w 43/2006 wydaniu tygodnika e-Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 43/2006 (1245)

  • Wprost od czytelników 15 gru 2006, 15:00 ZIEMIE NIEODZYSKANE D ziękuję za poruszenie w artykule "Ziemie nieodzyskane" (nr 40) tematu zaniechania działań na rzecz integracji wszystkich części terytorium dzisiejszej Polski. Sprawa jest tym bardziej niepokojąca, że... 3
  • Na stronie - Czasoprzyspieszacze 15 gru 2006, 15:00 Szkoda czasu na grę na czas 3
  • Skaner 15 gru 2006, 15:00 NASI W AFGANISTANIE "Afganistan - najbardziej przyjazny kraj na świecie, a może też we wszechświecie." hasło z oficjalnej strony internetowej Afganistanu NIEWYDOLNE PAŃSTWO Prezydentem kraju jest Hamid Karzaj, który wygrał wybory... 8
  • Sawka czatuje 15 gru 2006, 15:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 10
  • Playback 15 gru 2006, 15:00 Marek Kotlinowski, wicemarszałek Sejmu, i Roman Giertych wicepremier i minister edukacji © W. Rozbicki/Reporter 14
  • Poczta 15 gru 2006, 15:00 DRUGI OBIEG CZWARTEJ RP Jakiś czas temu "Polityka" w artykule o satyrze politycznej w Internecie opublikowała fotomontaż przedstawiający Kaczyńskiego, Leppera i Giertycha jako Ich Troje, podając, że autorzy są anonimowi, choć... 14
  • Ryba po polsku - Ostatnie słowo przed wysiłkiem 15 gru 2006, 15:00 Wszyscy nasi dziennikarze powinni myśleć Lisem, mówić Lisem i pisać Lisem 15
  • Z życia koalicji 15 gru 2006, 15:00 W SEJMIE NAPATOCZYLIŚMY SIĘ kilkakrotnie na Kaczyńskiego. Przechadzał się po korytarzach nie niepokojony przez nikogo, obnosząc się dumnie ze swoją grzywą i kaczyńskością. To on, Kaczyński Ryszard, poseł Ruchu Ludowo-Narodowego.... 16
  • Z życia opozycji 15 gru 2006, 15:00 CHOLERA! ZNOWU NAM CAPNĘLI z rubryki najsłynniejszego polskiego Mulata! No cóż, mamy nadzieję, że koalicja chamów z warchołami nie potrwa zbyt długo i Andrzeja Leppera znowu powitamy na starych śmieciach. Przy okazji: ta rubryka traciła... 17
  • Wprost przeciwnie - Spadające gwiazdy 15 gru 2006, 15:00 Lech Wałęsa robi wszystko, aby zniszczyć swój autorytet i ośmieszyć siebie, a więc i Polskę 18
  • Fotoplastykon 15 gru 2006, 15:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 19
  • Zatoka niepokoju 15 gru 2006, 15:00 Konflikt u ujścia Odry zafundował Polakom i Niemcom Józef Stalin 20
  • Nie pozwalam 15 gru 2006, 15:00 Pierwsza epoka liberum veto skończyła się dla Rzeczypospolitej rozbiorami. Dziewięć lat temu zaczęła się druga epoka liberum veto 24
  • Zamiatanie pod szafę 15 gru 2006, 15:00 Czego rząd nie robi, kiedy zajmuje się historią 30
  • Trójkąt różnoboczny 15 gru 2006, 15:00 Czy wciągając rosyjskie firmy państwowe do Europy, stworzymy grunt dla poszanowania demokratycznych wartości przez Rosję? 32
  • Turystyka pełną parą 15 gru 2006, 15:00 Miłośników kolei z Europy Zachodniejzafascynowały podróże parowozami w Polsce 36
  • Giełda 15 gru 2006, 15:00 Hossa Świat Gienerał Motors Rosyjski oligarcha Oleg Dieripaska ma kilka procent akcji General Motors, a docelowo chce zgromadzić 10 proc. udziałów - twierdzi niemiecki "Manager Magazin". W ten sposób koncern Dieripaski Rusal... 38
  • Jałmużna dla obszarnika 15 gru 2006, 15:00 Ściśle tajne są w Polsce informacje o tym, kto i w jakiej wysokości otrzymuje unijne dopłaty bezpośrednie 40
  • Pożar ostatniej szansy 15 gru 2006, 15:00 Nikomu nie zależy na ujawnieniu przyczyn pożaru w rafinerii w Możejkach 46
  • Czarny Piotruś 15 gru 2006, 15:00 Deelektrimizacja, czyli koniec radosnej gospodarki ery postkomunistycznej 52
  • Okulary, które mówią 15 gru 2006, 15:00 Jan Kulczyk w okrągłych okularach wyglądałby na socjalistę 60
  • Czołgi S-klasy 15 gru 2006, 15:00 Bezpieczne samochody pancerne robi tylko wielka trójka: Mercedes, BMW i Cadillac 64
  • Niezbędnik clubbera 15 gru 2006, 15:00 Pierwszy ranking najlepszych klubów w Polsce: 1. Club Hotl 2. Milch 3. Crossed Club, 4. Utopia, 5. Fabryka Trzciny 68
  • Pazurem - Do ostatniej kropli 15 gru 2006, 15:00 Każdego dnia trzy miliony Polaków załatwia swoje sprawy na wspomaganiu alkoholowym 72
  • Know-how 15 gru 2006, 15:00 Storczykowe eldorado Dobre wiadomości dla amatorów storczyków: w lasach na Nowej Gwinei odkryto 30 nowych gatunków tych roślin. Z tej części Indonezji, uznawanej za "kopalnię storczyków", pochodzi aż 3 tys. gatunków tych kwiatów z 25... 74
  • Budzik zabójca! 15 gru 2006, 15:00 Chcesz długo żyć, żyj zgodnie ze swoim zegarem biologicznym 76
  • Pan Bóg albo Marsjanie 15 gru 2006, 15:00 Przyjęcie kreacjonizmu nie jest równoznaczne z zanegowaniem teorii ewolucji 86
  • Bez granic 15 gru 2006, 15:00 Wyszynk z niedźwiedziem Król Hiszpanii Juan Carlos podczas sierpniowej wizyty w Rosji zastrzelił na polowaniu niedźwiedzia. Problem w tym, że "to nie było polowanie, lecz morderstwo" - uważa Siergiej Starostin, wicedyrektor... 88
  • Atom dla każdego 15 gru 2006, 15:00 Już 30 państw może się uzbroić w broń nuklearną 90
  • Specjaliści od chaosu 15 gru 2006, 15:00 Rosyjskie służby specjalne wciąż ingerują w życie polityczne krajów byłego ZSRR 94
  • Drodzy byli 15 gru 2006, 15:00 Ameryka daje przykład, jak twórczo eksploatować emerytowanych liderów 98
  • Biskup z podziemia 15 gru 2006, 15:00 Diecezja trzydziestoletniego bp. Pavola Hnilicy rozciągała się od Berlina do Pekinu 103
  • Recenzor 15 gru 2006, 15:00 106
  • Bardzo dobra Novi(n)ka 15 gru 2006, 15:00 Nowoczesny, ale niebanalny pop oraz minimalistyczny chillout z progresywnym zacięciem. "Tricks of Life" to ewenement na rynku polskiej muzyki elektronicznej, gdzie często za cały materiał wystarczają jednostajne bity generowane... 106
  • Nostalgia i ekstaza 15 gru 2006, 15:00 Nina Stiller, znakomita interpretatorka żydowskiej muzyki (zarówno w ich tradycyjnej, jak i popularnej formie), postanowiła tym razem spróbować swoich sił w świecie brzmień klubowych. Niby nic szczególnego, ostatnio podszyte elektroniką... 106
  • Zabójcza pustka 15 gru 2006, 15:00 The Killers są jak miasto, z którego pochodzą: Las Vegas. Blichtr, kicz, miszmasz wulgarnych kopii pomników cywilizacji (czytaj: rocka) i tanie emocje sprzedawane w dawkach zdolnych powalić słonia. Wszystko tu musi być ogromne, by wbijało... 106
  • Ostatni z wielkich 15 gru 2006, 15:00 James Coburn obejrzał w kinie "Siedmiu samurajów" dwanaście razy. Yul Brynner wykupił prawa do remake'a filmu Akiry Kurosawy za 250 dolarów. Kiedy obaj panowie wcielili się w rewolwerowców, którzy dla pieniędzy bronią... 106
  • Zwykli ludzie z Konina 15 gru 2006, 15:00 Od czasu "U Pana Boga za piecem" to pierwsza rzeczywiście udana rodzima komedia liryczna, przedstawiająca prowincjonalne ciepło, ale bez złudzeń, i na szczęście także bez upozowanej demaskatorskiej furii. Scenarzysta Jarosław... 106
  • Czeladnik sadysty 15 gru 2006, 15:00 Ta historia, choć wymyślona przez mistrza horroru Stephena Kinga, mogła wydarzyć się naprawdę. Oto student (Brad Renfro), jadąc autobusem, zauważa siwego pana (Ian McKellen). Jego twarz wydaje mu się dziwnie znajoma. Kurt Dussander to... 106
  • Niezbędnik Europejczyka 15 gru 2006, 15:00 U progu III RP chyba nikt się nie spodziewał, że kojarzony z anarchizmem Andrzej Stasiuk będzie nas kiedyś uczył myślenia wspólnotowego. Na szczęście pisarska wyobraźnia często powołuje do istnienia książki, o których nie śniło... 106
  • Wąż z rubinowym oczkiem 15 gru 2006, 15:00 Podczas gdy większość polskich pisarzy ugania się za "nowości kwiatem", Jerzy Sosnowski spokojnie, buduje swe narracje opierając się na tradycji polskiej kultury popularnej. Jego proza to coś w rodzaju krzyżówki kina moralnego... 106
  • Smutny wesoły pisarz 15 gru 2006, 15:00 Edward Redliński postanowił podsumować swoją twórczość. Jednak książka "Bumtarara", stanowiąca próbkę jego wszechstronności, tak warsztatowej, jak i intelektualnej mówi nam niewiele o tym znakomitym pisarzu. Pokazuje go... 106
  • Szeregowiec Iwan 15 gru 2006, 15:00 Wojenne kino rosyjskie sięga do radzieckich wzorców,by propagować kult imperium 110
  • Toksyczni idole 15 gru 2006, 15:00 Nafaszerowani narkotykami muzycy rockowi są spadkobiercami romantyzmu 114
  • Górna półka - Rodzinna Europa 15 gru 2006, 15:00 Znajomość historii Kresów jest niezbędna w dyskusji o rozszerzeniu unii i otwieraniu rynku pracy dla sąsiadów ze wschodu 118
  • Wencel gordyjski - Tele-morele 15 gru 2006, 15:00 Kiedy słowo przegrało wojnę z obrazem,pisarze stali się zakładnikami telewizji 119
  • Ueorgan Ludu 15 gru 2006, 15:00 Nr 43 (209) Rok wyd. 5 WARSZAWA, poniedziałek 23 października 2006 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Trzyosobowy związek partnerski Rzeczniczka praw dziecka proponuje, aby rejestrować nieformalne związki, gdyż ma to dać większe poczucie... 120
  • Wprost plus 15 gru 2006, 15:00 KRÓTKO PO WOLSKU Orient i orientacje Naukowcy z Oslo, powołując się na przykłady ze świata zwierzęcego, dowiedli, że homoseksualizm jest popularną, jeśli nie najpopularniejszą orientacją w naturze. Istnieją, i to często, żyrafy... 121
  • Skibą w mur - Ziemia jest płaska 15 gru 2006, 15:00 Czy taka tabliczka mnożenia naprawdę istnieje? Czy ktoś ją widział? 122