Wprost

Na twarzy Leszka Millera widać delikatny uśmiech satysfakcji. Spacerujemy z nim w warszawskim parku Rydza-Śmigłego: w tle bawią się tysiące ludzi, którzy przyjechali na pierwszomajowy pochód Sojuszu. Szef SLD wyśpiewując „Międzynarodówkę", wymachuje do wielobarwnego tłumu. Jak za dawnych lat. – Czy pan ma jeszcze patent na lewicę? – pytam z powątpiewaniem, chociaż dzień wcześniej „Fakty” TVN pokazały sondaż, w którym Miller zdecydowanie wyprzedził Palikota jako lider lewicy. Były premier zaciera ręce: – Bardzo mi się podobały te wyniki – przyznaje triumfalnie. I ma do tego powody, bo na jego partię jako najlepiej reprezentującą interesy lewicy wskazała ponad połowa badanych, na Ruch Palikota – 19 proc.

– Nie będzie żadnego zjednoczenia, który raz ja już to pani powtarzam – żachnął się Miller.

Palikot iluzjonista

Kiedy Miller śpiewa hymn socjalistów, kilka kilometrów dalej ciemna sala zapełnia się młodymi ludźmi wymachującymi pomarańczowymi tabliczkami Ruchu Palikota. Na scenie zamiast kurtyny wielkie ekrany. Na nich migające kolorowe graffiti, w tle ostra muzyka.

---

W końcu z ciemności wyłania się Janusz Palikot. Jego kongres do złudzenia przypomina iluzjonistyczny show Davida Copperfielda – nawet świetlne logo RP ma w sobie coś z tej konwencji. Są i magiczne sztuczki. Tylko zamiast białych królików z kapelusza Palikota wyskakują populistyczne hasła: zero bezrobocia, państwo zbuduje fabryki. Manifest programowy lidera RP jest swoistą mieszanką haseł socjalistycznych i liberalnych, a on sam nazywa go „korektą kapitalizmu". Jako trybun Ruchu Palikota objawia się Piotr Ikonowicz – atakuje media, establishment, prowadzi na scenie rozmowy z ludźmi pokrzywdzonymi przez system.

Impreza Palikota to poppolityka w czystej formie, eklektyzm wyłazi z każdego kąta Sali Kongresowej. Działacze z dumą noszą w rękach książeczki z okładką nawiązującą do najlepszych czasów socrealizmu. I z równym zaangażowaniem wypisują swoje postulaty na drewnianych tablicach, takich jak te „Solidarności", które zapisywał Aram Rybicki. 21 postulatów RP ze sceny prezentuje prawa ręka Palikota, Andrzej Rozenek, jeszcze niedawno najbliższy współpracownik Jerzego Urbana w tygodniku „Nie”. Co z tego rozumieją 20-letni działacze wpatrzeni w ten show Palikota? – Konieczna jest korekta dzisiejszego kapitalizmu – przekonuje Piotr Pilas, 22-letni działacz z Tczewa, w Ruchu Palikota od pół roku. Wierzy, że jego lider wkrótce będzie premierem. Takich jak on zagrzewa ze sceny Rozenek: – Powitajmy słońce Biłgoraja, lokomotywę przemian, ojca palikociarni, jutrzenkę narodu…

Aby nikt niepowołany nie zakłócił Palikotowi występów, wszystkich wejść na salę pilnują ubrani na czarno bodyguardzi z prywatnej firmy ochroniarskiej. Sprawdzają nawet damskie torebki. Nic nie jest przypadkowe. Nawet fryzura żony Palikota – warkocz ą la Julia Tymoszenko. Lider Ruchu opuszcza scenę przy dźwiękach „Imagine", a działacze śpiewają wraz z Johnem Lennonem o lepszym świecie – bez chciwości, głodu i wojen.

Jak ugryźć Millera

Pierwszą przeszkodą, która stoi na drodze politycznych marzeń Palikota, jest jednak Leszek Miller. Dlatego Palikot na różne sposoby próbował go osłabiać. A to bratając się z Kwaśniewskim i nawołując do jednoczenia lewicy pod swoją wodzą, a to wyciągając z klubu SLD posłów, wreszcie – brutalnie i bezceremonialnie atakując Millera. Bezskutecznie. Sam szef Sojuszu wspomina scenę z sali sejmowej z początku roku, czyli czasów, kiedy był jeszcze w dobrych relacjach z Palikotem. W ławach plenarnych politycy siedzą obok siebie. Któregoś dnia Palikot przyszedł z wynikami sondażu CBOS, który dawał SLD 4 proc. To niemożliwe, nie wierzę – mówił, pokazując je Wandzie Nowickiej. – Zgadza się, to niemożliwe – odparł wtedy Miller. Dziś, kiedy SLD odbija się w sondażach, tę anegdotę przywołuje z ironicznym rozbawieniem.

Palikot zmienił więc taktykę. W dniu kongresu SLD, na którym tydzień wcześniej Miller ponownie został przewodniczącym partii, lider RP wysłał mu list z gratulacjami. Protekcjonalny ton depeszy wprost nawiązywał do zagrywki Jarosława Kaczyńskiego wobec Zbigniewa Ziobry – Leszku, zapomnijmy o dotychczasowych nieporozumieniach – apelował Palikot z pozycji mocniejszego. Co na to Miller? Czytając list w kuluarach zjazdu, ironizował: – Ale się wzruszyłem.

Jednak jego strategia, polegająca na kompletnym ignorowaniu Palikota, też się nie sprawdza. Wokół współpracy z RP przebiega bowiem główna linia podziału wewnątrz SLD. Palikot spór ten zresztą umiejętnie podsyca. Dzień przed kongresem Sojuszu zaprosił na lunch europosłów Wojciecha Olejniczaka i Marka Siwca, żeby porozmawiać o wspólnej liście do europarlamentu. Politykom wychodzącym z restauracji zdjęcie zrobił „Super Express" i w SLD zawrzało, tym bardziej że zaraz po kongresie Olejniczak otwarcie zaapelował o porozumienie między ugrupowaniami. Dokładnie wbrew Millerowi, który przekonywał swoich działaczy, że Sojusz nie jest partią białej flagi i nie zamierza zapisywać się do innej formacji ani zwijać sztandaru. Koalicji z Palikotem i wspólnej listy w wyborach do PE chcą jednak Marek Siwiec, Ryszard Kalisz i Aleksander Kwaśniewski. Ich zdaniem zjednoczenie może dać lewicy ok. 20 proc. głosów w wyborach i umożliwić marsz po władzę. Miller prycha na to ze złością: – Jak Palikot wyciąga rękę, to ja pytam, czy aby na pewno moja zakrwawiona może być podana.

Prominentny polityk Sojuszu podsumowuje: – Palikot dobrze wie, że dopiero kiedy rozwali Millera, będzie mógł stanąć na czele lewicy. Dlatego pokazuje, że z pozostałymi chce współpracować. Jednak Miller nie zamierza się poddawać, bo uwierzył, że może podnieść SLD.

Kakofonia w Sojuszu

Tę wiarę podtrzymali w nim działacze, którzy tydzień temu w hotelu Gromada potwierdzili przywództwo Millera. Miejsce nie było przypadkowe: w tym samym hotelu w marcu 2004 r. Miller rezygnował z szefostwa SLD na fali afer i rozłamu w partii. Teraz powrócił, by ją odbudowywać.

W kuluarach kongresu wiało jednak nudą, a snujący się działacze mówili bez ogródek: – Może to i nie jest najlepszy pomysł, ale lepszych nie ma. W końcu tylko Miller to jakoś poskładał po wyborczej klęsce – podsumował jeden z przedstawicieli powiatowego szczebla SLD.

Nawet dowcipy były dość niemrawe. Ich głównym bohaterem stał się poseł Klepacz, który dwa dni przed kongresem przeszedł do Ruchu Palikota. W kuluarach krążył dowcip, że Klepacz, który jest z Sosnowca, postanowił swoim transferem przykryć sprawę Madzi.

Sam Miller nie wyglądał na rozluźnionego. Nie rozchmurzył go nawet drewniany anioł, którego dostał od działaczy. Prezent ten nawiązywał do słynnego już snu, w którym do startu na przewodniczącego Sojuszu namawiał Millera przedstawiciel zaświatów. – On tego anioła nawróci – zakrzyknął ktoś na sali.

Czego obawiał się Miller? Jeszcze przed zjazdem partii swoich sił próbowali działacze wprawieni w prowadzeniu intryg. Naradę w wąskim gronie zwołał Grzegorz Napieralski, były szef SLD. Temat? Jak zagrać na nosie Millerowi przy obsadzie wiceszefów partii. Wszystko się jednak wydało, a Napieralski miał za to usłyszeć od Millera: jeśli będą frakcyjne przepychanki, to zacznie się rozliczanie odpowiedzialnych za wyborczą katastrofę SLD, z nazwiska.

Wybory na wiceprzewodniczących SLD pokazały, że Miller, choć sam uzyskał 92 proc. poparcia, wcale nie ma w partii tak mocnej pozycji, jak by chciał. Część jego faworytów przepadła. Nieoczekiwanie w kierownictwie znalazł się za to Józef Oleksy. Szef SLD nie krył zdenerwowania. Pokrzykiwał na przewodniczących regionów, którzy zamiast uczestniczyć w obradach, poszli na obiad. – Miller traktuje partię jak folwark – oburzył się na to jeden z działaczy.

Zaraz po kongresie w SLD zapanowała kakofonia. Część polityków zaczęła mówić, że Miller powinien być przewodniczącym tymczasowym i stać na czele partii krótko, rok lub dwa lata. – Już teraz powinien zająć się kreowaniem następcy – przekonywała Katarzyna Piekarska. Partię rozpala też dyskusja o tym, kto ma być kandydatem Sojuszu na prezydenta. Miller oświadczył już, że on nie, jako polityk „zbyt dojrzały". Nieoficjalnie w partii można usłyszeć, że wystartuje raczej w wyborach do europarlamentu, bo Bruksela to optymalne zwieńczenie jego politycznej kariery.

Kto zgarnie lewicę, czyli z outsidera w lidera

– Czasami zastanawiam się, jak on to robi, że ma taką kondycję, bywa w tylu miejscach, ciągle jeździ i się spotyka – mówi Krystyna Łybacka, posłanka SLD.

W końcu dopiero co wrócił z niebytu. A jako doświadczony outsider wyciągnął wnioski. Za swój największy błąd uważa romans z Samoobroną przed wyborami w 2007 r. – To był błąd pychy. Myślałem, że jak nazywam się Miller, to wejdę do Sejmu z każdej listy. Chodziłem po podwórkach w Łodzi i słyszałem: „Panie Leszku, zawsze na pana głosowałem, ale nie z tej listy".

I to dla Millera dodatkowy argument, by z Palikotem w alianse nie wchodzić. Wszak wielu ekspertów Ruch Palikota uważa za miejskie wcielenie Samoobrony.

Najważniejszą barierą paradoksalnie wcale nie jest jednak polityka. Do starcia tych dwóch osobowości doprowadziły tylko z pozoru różne drogi. W rzeczywistości w ostatnich latach przeszli podobną ścieżkę: obaj odeszli od swoich macierzystych partii, byli skonfliktowani z ich liderami. Obaj chcieli być tym pierwszym, a nie drugim (za Tuskiem i Kwaśniewskim). Przekonani o sile swojego nazwiska, spróbowali własnej działalności politycznej (Miller po odejściu z SLD usiłował założyć swoją partię Polska Lewica, Palikot porzucił PO i z sukcesem stworzył Ruch). Dwaj single, dla których największym problemem jest drużyna. Stosujący podobne mechanizmy i metody działania. Obaj to polityczni pragmatycy, którzy z liberała są w stanie przemalować się na socjalistę i odwrotnie. „Dwie silne osobowości, podobne do siebie. Obaj wywodzą się z ubogich, trudnych rodzin, swoje kariery wyszarpali sami. Zawodnicy twardzi, nawet brutalni. Nieszczególnie ideowi. Jeden robił katolicki tygodnik ?Ozon?, a dziś chce zdejmować krzyż w Sejmie. Drugi był za podatkiem liniowym, dziś proponuje 50-proc. stawkę dla najbogatszych. Obaj błyskotliwi. Mają niezwykły gen przywódczy"– podsumował w ostatnim wywiadzie dla „Gazety Wyborczej” Aleksander Kwaśniewski.

Miller, kiedy pytam go o podobieństwa, chwilę się zastanawia. – Podstawowa różnica? Ja nie jestem milionerem.