Międzynarodowy zespół badaczy, kierowany przez profesor Annę Bartkiewicz z Instytutu Astronomii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, dokonał przełomu w badaniach związanych z powstawaniem masywnych gwiazd w Drodze Mlecznej. Naukowcom udało się po raz pierwszy „zajrzeć” do gęstych obłoków pyłu i gazu, w których formują się przyszłe supernowe – jedne z najpotężniejszych obiektów we Wszechświecie.
Kluczową rolę odegrały obserwacje wykonane przy użyciu radioteleskopów Very Large Array, które pozwalają przeniknąć przez nieprzezroczyste dla światła widzialnego warstwy kosmicznego pyłu. Jak informuje portal Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, to właśnie dzięki tej technologii udało się przełamać jedną z największych barier w astronomii gwiazdowej.
Wyniki badań opublikowano w prestiżowym czasopiśmie The Astrophysical Journal. W projekcie uczestniczyli naukowcy z Włoch, Niderlandów oraz Republiki Południowej Afryki, a całością kierowała dr hab. Anna Bartkiewicz, profesor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Pierścienie maserowe podważają dotychczasowe teorie
Dotychczas astronomowie zakładali, że charakterystyczne pierścienie maserowe pojawiają się wyłącznie na bardzo wczesnym etapie życia protogwiazd – zanim ich promieniowanie zacznie silnie oddziaływać na otoczenie. Najnowsze obserwacje wskazują jednak na zupełnie inny scenariusz. – Układy z pierścieniami maserowymi mogą być bardziej zaawansowane ewolucyjnie – wyjaśnia profesor Bartkiewicz cytowana przez portal Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Badania pokazują, że wraz z upływem czasu chmury maserów metanolu zaczynają układać się w regularne struktury kołowe. Dzieje się tak, gdy warunki sprzyjające ich powstawaniu przenoszą się do zewnętrznych obszarów dysku, z którego centralna gwiazda przestaje już pobierać materię.
– Z czasem życia masywnej protogwiazdy, chmury masera metanolu układają się kołowo, gdyż warunki sprzyjające jej powstaniu pojawiają się w zewnętrznych częściach dysku, z którego już centralna gwiazda nie pobiera materii. Nasze badania wykazują, że najbardziej regularny pierścień G23.657-00.127 (jego nazwa to współrzędne galaktyczne) ma ponad 50 tys. lat i jest najstarszy w badanej próbce. Jest on też jednym z niewielu obiektów z emisją maserową metanolu ułożonych prostopadle do linii widzenia – dodaje badaczka.
Radioteleskop w Piwnicach i zagadka wygasłej akrecji
Obiekty objęte badaniem są regularnie monitorowane przez radioteleskop w Piwnicach pod Toruniem. Jak podkreślają naukowcy, brak wyraźnej zmienności emisji wskazuje, że proces akrecji – czyli napływu materii na centralną gwiazdę – w tych przypadkach już ustał.
– Obiekty te są regularnie obserwowane przez toruński radioteleskop w Piwnicach. Nie wykazują znaczącej zmienności, potwierdzając tym, że ustała akrecja masy przez centralną gwiazdę. W nieco młodszych obiektach zdarzają się pojaśnienia, ale tylko niektórych obłoków, jak to zdarzyło się pod koniec 2024 roku w protogwieździe G23.389+00.185 – mówi mgr Ashwin Varma cytowany przez portal Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Badacze podkreślają, że obserwowane zjawiska różnią się od znanej już epizodycznej akrecji, opisywanej wcześniej w literaturze naukowej.
– Nie mamy tu do czynienia z epizodyczną akrecją obserwowaną w innych obiektach monitorowanych przez 32-metrowy radioteleskop, o czym donosiliśmy na łamach „Nature Astronomy”, ale z innym mechanizmem, który czeka jeszcze na dokładne zbadanie – zaznacza Varma.
Czytaj też:
Coś dziwnego dzieje się z Grenlandią. To odkrycie zaskoczyło naukowcówCzytaj też:
Przełomowe obserwacje naukowców. Odkryto galaktykę podobną do Drogi Mlecznej