Jakobin patriota

Jakobin patriota

Jakobin patriota
Jakobin patriota / Źródło: Getty Images
Za sprawą przemówienia Donalda Trumpa w Warszawie Ameryka na nowo odkrywa Tadeusza Kościuszkę. Od jego śmierci upływa 200 lat. W Polsce wiedza o nim ogranicza się do tego, że słał kosynierów przeciw Moskalom.

Kto wie, jak potoczyłyby się losy polskiego i amerykańskiego bohatera narodowego, gdyby nie zawiedziona miłość do panny z magnackiego rodu Sosnowskich. Panna miała na imię Ludwika i była córką hetmana litewskiego Józefa Sosnowskiego. Gruntownie wykształcony w elitarnej Szkole Rycerskiej w Polsce i Akademii Wojskowej we Francji Tadeusz Kościuszko nie zrobił dobrego wrażenia na hetmanie. W upadającej Rzeczypospolitej, której armia została wolą sąsiednich mocarstw zredukowana do 10 tys. żołnierzy, szans na karierę w wojsku nie było, szczególnie dla kształconych za granicą fachowców. Tymczasem hetman Sosnowski miał swoje ambicje: chciał wydać Ludwikę za księcia Lubomirskiego.

Urażony odmową oddania mu ręki Ludwiki Kościuszko pannę z domu rodzicielskiego wykradł, co skończyło się dla niego źle: Sosnowski kazał służbie Ludwikę odbić, a absztyfikanta pobić. Groził mu też sąd za porwanie. Kościuszko, niewiele myśląc, ruszył szukać szczęścia za granicą. Zaprowadziło go to aż za ocean, do zbuntowanych kolonii brytyjskich w Ameryce, które bardzo poszukiwały wojskowych inżynierów. W przeciwieństwie do słynnego kawalerzysty Kazimierza Pułaskiego, którego bitewne wyczyny i bohaterska śmierć w bitwie pod Savannah były w Ameryce powszechnie znane, Kościuszko zajmował się znacznie mniej spektakularną, co nie znaczy, że mniej ważną, służbą. Fortyfikował amerykańskie miasta i bazy wojskowe, walnie przyczyniając się do klęski Brytyjczyków i uzyskania niepodległości przez Stany Zjednoczone. Był też ozdobą West Point, ciesząc się wielkim zainteresowaniem pań z oficerskich rodzin, ceniących sobie jego towarzyską ogładę, grę na pianinie i talenty malarskie. Podobno wiele z nich zabiegało o to, żeby malował im portrety, zmuszając Polaka swoją wzmocnioną alkoholem nachalnością do ukrywania się w kwaterze.

Ruble od cara

Sławę w Ameryce Kościuszko zdobył, ale pieniędzy niestety nie. Pokaźny żołd, ofiarowany mu przez rząd amerykański za zasługi w wojnie o niepodległość miał być wypłacony, jak tylko młode państwo stanie na nogi. Generał wrócił więc do rodzinnego majątku w Siechnowiczach i przez pięć lat ledwo wiązał koniec z końcem. Szansą dla doświadczonego żołnierza okazał się Sejm Czteroletni, który powoływał 100-tysięczną polską armię i wprowadzał liberalne reformy w duchu amerykańskiej konstytucji. Kościuszce, który spędził kilka lat w przesiąkniętym rewolucyjnym duchem Paryżu i okrzepł potem jako zdeklarowany republikanin w Ameryce, bardzo się one podobały. Zwłaszcza że król mianował go generałem wojsk koronnych z pokaźnym żołdem w wysokości 12 tys. zł rocznie. Radość nie trwała jednak długo. Rosja i Prusy, wsparte przez magnatów, którzy przeciwko Konstytucji 3 maja zawiązali konfederację targowicką, ruszyły na wojnę z Rzeczpospolitą. Kościuszko walczył w niej dzielnie, zyskując sławę genialnego stratega i jednego z pierwszych Polaków odznaczonych Virtuti Militari. Gdy król przeszedł na stronę targowiczan, Kościuszko, zamiast poprzeć spiskowców planujących porwanie Poniatowskiego, po prostu podał się do dymisji i wyjechał z kraju. Na emigracji włączył się w działalność spiskową.

Trafił m.in. do Francji, gdzie próbował zainteresować rewolucyjny reżim jakobiński – z którym sympatyzował – planem poparcia powstania przeciwko Prusom i Rosji w Polsce. Spisek się wydał. Rosjanie zaczęli aresztować kolejnych zaangażowanych w niego działaczy w kraju. To przyspieszyło decyzję o wybuchu insurekcji. Nie było to typowe powstanie narodowe, bo Kościuszko nadał mu charakter rewolucyjnego zrywu, włączając w niego chłopów, Żydów i ogłaszając plan zakrojonych na szeroką skalę reform społecznych, które zniechęciły do niego część szlachty. Strach przed jakobińską dyktaturą, która kładła we Francji na szafot całą arystokrację, oraz potężna przewaga wojsk rosyjskich i pruskich nad powstańcami przesądziły o klęsce powstania i upadku Polski. Rzeczpospolita Obojga Narodów zniknęła z mapy Europy w pierwszych dniach stycznia 1795 r. Kościuszko, ranny w rozstrzygającej o losach powstania bitwie pod Maciejowicami, był już wtedy w Rosji. Więziony w Twierdzy Pietropawłowskiej, gdzie popadł w depresję i mocno podupadł na zdrowiu. Jego los poprawił się dopiero po śmierci carycy Katarzyny i wstąpieniu na tron Pawła I, który zaproponował mu uwolnienie więzionych powstańców w zamian za złożenie wiernopoddańczej przysięgi i 12 tys. rubli na rozpoczęcie nowego życia gdziekolwiek, byle nie w Polsce.

Wróg Bonaparte

W czerwcu 1797 r. w porcie w Filadelfii w USA witały go tłumy. Bohater wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych przyjechał upomnieć się o zaległy żołd wraz z odsetkami. Część pieniędzy przeznaczył na wykup i kształcenie niewolników, czyniąc swojego przyjaciela Thomasa Jeffersona wykonawcą tej woli. Jeden z ojców założycieli postępowej Ameryki nigdy się z niej jednak nie wywiązał, bo sam był właścicielem setek niewolników – część z nich trzymał nawet jako prezydent w Białym Domu. Resztę pieniędzy Kościuszko zabrał z powrotem do Europy, gdzie publicznie wypowiedział złożoną carowi pod przymusem przysięgę, zwracając otrzymane od Pawła I ruble. Francja tworzyła wtedy Legiony Polskie we Włoszech, jednak mimo namów Kościuszko nie chciał objąć nad nimi dowództwa. Upierał się, że walka o wolność Polski u boku obcych mocarstw nie ma sensu. Poza tym jako zdeklarowany republikanin nie ufał generałowi Bonapartemu, podejrzewając go o dyktatorskie zapędy i manipulowanie polskimi patriotami. Zamach stanu, przeprowadzony przez Napoleona w 1799 r., rzeczywiście był kresem republiki we Francji. Mimo to Bonaparte po wkroczeniu na teren Polski próbował namówić generała Kościuszkę do współpracy.

Ten jednak pomny zdrady, jaką było dla niego rozwiązanie przez Napoleona Legionów Polskich, które wykrwawiały się dla niego w największych bitwach napoleońskich wojen, zażądał od cesarza Francuzów gwarancji odbudowy Polski. Bonaparte zareagował gniewnie: „Nie ma on wcale takiego poważania w kraju, jak sobie wyobraża, jest po prostu głupcem”. Po klęsce Napoleona Kościuszkę próbowali wykorzystać także Rosjanie, licząc, że swoim autorytetem będzie patronował koncepcji odrodzenia królestwa polskiego pod rosyjskim protektoratem. Kościuszko był skłonny się zgodzić, pod warunkiem że car stworzy w Polsce monarchię konstytucyjną w przedrozbiorowych granicach. Gdy okazało się, że to, co oferuje Aleksander I, jest jeszcze mniejsze od skrawka Polski, na którą zgodził się cesarz Bonaparte, zrezygnowany Kościuszko wyjechał do Szwajcarii, by zająć się ulubionym hobby: toczeniem drobnych bibelotów z drewna. Zmarł w samotności w październiku 1817 r., a jego zabalsamowane ciało przywieziono do Krakowa jeszcze w tym samym roku. Niechętni mu rodacy pamiętali, że przed śmiercią przeznaczył tysiąc franków na budowę bramy triumfalnej z okazji wjazdu cara do Warszawy. O tym, że stary generał w ostatniej woli uwolnił z pańszczyzny chłopów w rodzinnych Siechnowiczach i nadał im na własność ziemię, którą uprawiali, nikt się nie zająknął. Zajęci umizgami do zaborców panowie szlachta jeszcze u schyłku istnienia Rzeczpospolitej mieli mu za złe, że skraca poddanym pańszczyznę. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 29/2017
Więcej możesz przeczytać w 29/2017 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 29/2017 (1795)

  • Bajka o sprawiedliwości 16 lip 2017, 20:00 Opowiem wam bajkę o sprawiedliwości. Wcale nie tak dawno temu była sobie afera – potężna, warta wiele milionów złotych, nazywana wręcz „matką wszystkich afer”. Chodzi o sprawę FOZZ, Funduszu Obsługi Zadłużenia Zagranicznego.... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 16 lip 2017, 20:00 POLITYCY PIS OPOWIADAJĄ SOBIE NASTĘPUJĄCY ŻART: po co prezydent chce rozpisać referendum i zmienić konstytucję? Żeby Krzysztof Szczerski został już oficjalnie wiceprezydentem. W tym momencie wszyscy wybuchają śmiechem, bo to wbrew... 6
  • Obraz tygodnia 16 lip 2017, 20:00 435 Według „Gazety Wyborczej” tyle jest już w Polsce „upamiętnień”katastrofy smoleńskiej Świat się zmienia. Na mapie świata pojawiło się nowe morze. Dla nas to pewnie mało ważna wiadomość, ale w rejonie spowoduje zrozumiałe... 8
  • Info radar 16 lip 2017, 20:00 Amerykanin w Paryżu Paryż to zawsze dobry pomysł” – mawiała Sabrina z amerykańskiego filmu Billy’ego Wildera. Francuska stolica kojarzy się bowiem w USA z rezydującą tam w latach 20. ubiegłego wieku amerykańską bohemą. Ten... 10
  • Zdarzyło się jutro 16 lip 2017, 20:00 Psy szczekają, a sąd jest ostateczny 12
  • O cudach 16 lip 2017, 20:00 CUDA ZDARZAJĄ SIĘ NIE TYLKO W RELIGII, ALE TEŻ W POLITYCE. Polska ma to szczęście, że cuda religijne są wspierane przez politykę, a polityczne przez religię, to znaczy Kościół. Cud taki właśnie się zdarzył. W zeszłym tygodniu,... 13
  • Sąd najwyższy nad benzyną 16 lip 2017, 20:00 Jan Wróbel KOMENTATORZY I POLITYCY (CZY DA SIĘ ICH JESZCZE ROZRÓŻNIĆ?) spierają się między sobą o to, czy PiS ustawą benzynową chce przykryć zamach na Sąd Najwyższy, czy ustawami sądowymi chce przykryć podwyżkę cen benzyny.... 13
  • Opozycja bez lidera 16 lip 2017, 20:00 Donald Tusk, Jerzy Owsiak i Robert Biedroń to osoby, które – zdaniem Polaków – mają największe szanse na odsunięcie PiS od władzy. Tak wynika z sondażu przeprowadzonego dla „Wprost” na panelu badawczym Ariadna. Ponad połowa z nas uważa, że opozycja w ogóle nie ma lidera. Jeśli... 14
  • Czekając na klęskę 16 lip 2017, 20:00 Być może liderzy obecnej opozycji muszą dostać od wyborców jeszcze jedną lekcję w postaci kolejnych przegranych wyborów – mówi prof. Norbert Maliszewski, psycholog społeczny. 18
  • Powrót wojny totalnej 16 lip 2017, 20:00 Walka o sądy to nowa płaszczyzna konfliktu między opozycją a PiS. Wszystko wskazuje na to, że stoimy w przededniu kolejnej eskalacji emocji politycznych. 20
  • Rządy i sądy: jak to się robi w Europie 16 lip 2017, 20:00 Relacje władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej zależą nie tylko od litery prawa, ale przede wszystkim od tradycji demokratycznych oraz od osób sprawujących władzę. 22
  • Sędziowie kontra rządzący 16 lip 2017, 20:00 Czy to, co stało się z KRS i ustrojem sądów powszechnych, a może wydarzyć się w Sądzie Najwyższym, powinno martwić czy cieszyć zwykłego obywatela? Nie powinno cieszyć nikogo. Upolitycznienie wymiaru sprawiedliwości, upolitycznienie... 24
  • Pogłębi się kryzys sądownictwa 16 lip 2017, 20:00 MIKOŁAJ PIETRZAK, Dziekan OkręgowejRady Adwokackiej w Warszawie. Relacje władzy wykonawczej i ustawodawczej z sądowniczą mogą się układać w różny sposób. Skąd teraz takie emocje? Władze ustawodawcza i wykonawcza w różnych modelach... 25
  • Nowoczesna tonie w długach 16 lip 2017, 20:00 Partia zadłużyła się na kampanię na 1,7 mln zł, jest też winna prawie milion Polsatowi. Być może będzie też zmuszona wyasygnować blisko 2 mln zł dla Skarbu Państwa. 26
  • Rosyjscy szpiedzy polują na frajerów 16 lip 2017, 20:00 Nam się może wydawać, że Rosja jest daleko, że ludzie w walonkach tam chodzą. A przecież ludzie Putina są na Wall Street, w międzynarodowych biznesach – mówi Vincent Severski. 28
  • Smutny koniec polskiego prometeizmu 16 lip 2017, 20:00 Po raz pierwszy w ciągu 30-lecia niepodległości szef polskiej dyplomacji zapowiada możliwość zablokowania wejścia Ukrainy do UE i NATO. Witold Waszczykowski mówi o tym w wywiadzie dla tygodnika „wSieci”, wskazując na dobry (jego... 31
  • Śledztwo w sprawie elementarza 16 lip 2017, 20:00 MEN chce, by prokurator przyjrzał się kulisom pracy nad rządowym podręcznikiem. Projekt ekipy PO-PSL był krytykowany przez nauczycieli, a zdaniem niektórych wręcz szkodliwy dla rozwoju uczniów. 32
  • Wojna o wodę 16 lip 2017, 20:00 WALDEMAR SKRZYPCZAK, generał broni Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) w raporcie ze stycznia 2016 r. ocenia, że Polska, Czechy i Dania są europejskimi krajami zagrożonymi głębokim deficytem wody.... 34
  • Jak kłamią antyszczepionkowcy 16 lip 2017, 20:00 O zdrowiu i życiu dzieci coraz częściej nie decydują argumenty medyczne, ale wiara i emocje. „Wprost” demaskuje najczęstsze kłamstwa antyszczepionkowców. 37
  • Grzmot z jasnego nieba 16 lip 2017, 20:00 Burzowa chmura, czyli superkomórka, potrafi uformować się w ciągu zaledwie 15 minut. Czym jest burza i kiedy trzeba się jej bać? – pytamy łowców burz. 40
  • Autyzm w kolorze 16 lip 2017, 20:00 Na oknie kawiarni prowadzonej przez dorosłych autystyków ktoś czarną farbą napisał „Won”. Choć nieznane są pobudki wandala, pracownicy i goście odpowiadają: nie damy się zastraszyć. 43
  • Jak stracić na bank 16 lip 2017, 20:00 Komisja Nadzoru Finansowego tak pilnowała polskiego systemu bankowego, że teraz Polsce grożą 2 mld zł odszkodowania. 46
  • Jeździłem pendolino, zanim to było modne 16 lip 2017, 20:00 Chcemy, aby pasażer jadący np. z Wrocławia na lotnisko w Warszawie dostał kartę pokładową i nadał bagaż na samolot już w pociągu – mówi Krzysztof Mamiński, prezes PKP SA. 50
  • Podziel się samochodem 16 lip 2017, 20:00 Możliwe, że już niedługo w największych miastach Polski własny samochód w ogóle nie będzie potrzebny, aby zasiąść za kierownicą. 52
  • Hossa Bessa 16 lip 2017, 20:00 Dieselszwindel 18,5 MLD DOLARÓW MIAŁA KOSZTOWAĆ KONCERN VOLKSWAGEN AFERA DIESELGATE. Wykryta w 2015 r. ujawniła, że niemiecki koncern motoryzacyjny manipulował wynikami emisji spalin w samochodach z grupy Volkswagen z silnikiem Diesla. Kwota... 54
  • Trochę chudszy brat G6 16 lip 2017, 20:00 LG pokazał smartfon z niższej półki, który ma dać posmak marki premium użytkownikowi masowemu. Q6, bo o nim mowa, to telefon – tak jak flagowy G6 – z ekranem typu FullVision, o proporcjach 18:9 i bardzo cienkich ramkach. Rozmiar... 56
  • Między klientem a bankiem 16 lip 2017, 20:00 Jaką rolę odgrywa pośrednictwo finansowe? Co zmienią nowe regulacje? – zastanawiali się goście Poranka z Finansami „Wprost”. O roli rynku pośrednictwa finansowego, pytaniach oraz wątpliwościach związanych z nowelizacją prawa... 58
  • Kiedy klientem jest firma 16 lip 2017, 20:00 Rynek produktów i usług wspierających prowadzenie firmy rozwija się dynamicznie. Jego klienci poszukują prostych rozwiązań. 60
  • Koniec brzęczącej monety? 16 lip 2017, 20:00 Czy gotówkę już wkrótce zastąpią karty i telefony – zastanawiali się uczestnicy debaty „Przyszłość bezgotówkowych i gotówkowych instrumentów płatniczych a konsument”. 62
  • Ambasadorzy Albionu 16 lip 2017, 20:00 Oficjalna wizyta księcia Williama i jego żony w Polsce jest częścią dyplomatycznej ofensywy ocieplającej wizerunek Wielkiej Brytanii po brexicie. 65
  • Siedem grzechów głównych debaty na temat Europy 16 lip 2017, 20:00 Bardzo często europejska, a także nasza wewnętrzna debata ma temat Unii Europejskiej pada ofiarą fatalnych w skutkach uproszczeń. 68
  • Polskie drzewa w Kazachstanie 16 lip 2017, 20:00 Nasi leśnicy posadzili w Astanie 214 drzew w ramach zacieśniania relacji z krajem, który próbuje zmniejszyć uzależnienie gospodarcze od Rosji. Czy ten gest utoruje polskim firmom drogę na rynki Azji? 70
  • Muzułmańska chusta, suknia komunijna 16 lip 2017, 20:00 EWA WANAT Siedziałam rok temu w mieszkaniu Daniela na Kreuzbergu, dokładnie naprzeciwko kościoła polskiego, na którego fasadzie wisiały dwa ogromne portrety – Jana Pawła II i Benedykta. Tak jakby do polskich księży salezjanów nie... 73
  • Jakobin patriota 16 lip 2017, 20:00 Za sprawą przemówienia Donalda Trumpa w Warszawie Ameryka na nowo odkrywa Tadeusza Kościuszkę. Od jego śmierci upływa 200 lat. W Polsce wiedza o nim ogranicza się do tego, że słał kosynierów przeciw Moskalom. 74
  • Czy wierność mamy w genach? 16 lip 2017, 20:00 Aż 97 proc. gatunków ssaków to zwierzęta niemonogamiczne. Na tym tle człowiek to przypadek szczególny. Ale nie do końca wyjątek. 76
  • Muza pod chmurką 16 lip 2017, 20:00 W ubiegłym roku w polskich festiwalach muzycznych uczestniczyło ponad 2,5 mln fanów. Choć te imprezy są zazwyczaj inicjatywami prywatnych firm, to samorządy coraz hojniej się do nich dokładają. Bo wydatki się zwracają, i to z nawiązką. 80
  • Uwaga, (zdolne) dziecko na drodze! 16 lip 2017, 20:00 Ansel Elgort – zapamiętajcie to nazwisko, bo pewnie jeszcze nieraz je usłyszycie. A tymczasem idźcie do kin na „Baby Driver”. 84
  • Tu nikt nie bierze jeńców 16 lip 2017, 20:00 Ten serial – z największą liczbą nagród Emmy i najczęściej piracony – połączył publiczność i krytyków. Siódmy sezon „Gry o tron” już w HBO. 88
  • Polityka wieków średnich 16 lip 2017, 20:00 Fantasy to coś więcej niż dziwne stwory i magia – mówią nam aktorzy Isaac Hempstead Wright i Aidan Gillen. 89
  • Wydarzenie 16 lip 2017, 20:00 FILM Minione Minionki Minionki wracają. Do kin, do sklepów z zabawkami, do dziecięcych zestawów fast foodów. I chyba właśnie merkantylny wymiar, a nie erupcja kreatywności, stał za trzecią częścią filmu o żółtych stworach.  W... 92
  • Koniecznie! 16 lip 2017, 20:00 KSIĄŻKA Niedawno temu w Ameryce TO JEST TAKA KSIĄŻKA, JAKIEJ POLSCY CZYTELNICY CHYBA NAJBARDZIEJ OD POLSKICH AUTORÓW OCZEKUJĄ. I nie mogą się doczekać. „Dziedzictwo” to dobra powieść obyczajowa z ciekawą historią, przekonującymi... 93
  • Powyżej średniej 16 lip 2017, 20:00 musical Ładne buty! Zacznijmy od zalet. Stołeczna scena dostrzegła współczesny tytuł i to z najwyższej półki: premiera „Kinky Boots” odbyła się w 2013 r., a Cyndi Lauper otrzymała za niego prestiżową nagrodę Tony. Jest też... 94
  • Bez entuzjazmu 16 lip 2017, 20:00 muzyka 40 lat minęło, a oni swoje Emersoni to jeden z najpopularniejszych i najstarszych wciąż działających kwartetów smyczkowych. Wielkie brawa należą się Amerykanom za wyjście poza krąg bezpiecznego repertuaru oraz próbę stworzenia... 95
  • Katarzyna Pakosińska: To się państwu spodoba 16 lip 2017, 20:00 JESTEM CZYTELNICZKĄ MA- MUTOWO-ANALOGOWĄ, KOCHAM KSIĄŻKI W WERSJI PAPIEROWEJ. Czytam na dzień dobry. Lubię mieć kwadrans dla siebie, nie z gazetą, Facebookiem, ale z książką. Tytuły, których nie mogę przeczytać w danym momencie,... 96
  • Czy jadłem psy w Korei? 16 lip 2017, 20:00 Minęło równo 15 lat, gdy tu byłem po raz pierwszy. Wtedy jako turysta. Piłkarski. W dwóch nieznoszących się ze względów historycznych krajach: Japonii i Korei, odbywały się wspólne mistrzostwa świata w piłce nożnej – World Cup... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany