Leczenie strachów zabobonem

Leczenie strachów zabobonem

Zdjęcie z rytuału w Catland Books
Zdjęcie z rytuału w Catland Books / Źródło: Facebook / @CatlandBooks
Nadchodzące andrzejki przypomną nam, że wciąż wierzymy w stare ludowe przesądy, oprócz nich stosujemy też nowe modne rytuały. Tak uśmierzamy lęki.

Kazimierz – ojciec, dziadek, właściciel firmy budowlanej. – Nie wygląda na przesądnego – mówi jego córka. – Inżynier, operator dźwigów, techniczny, matematyczny umysł, interesują go tonaże, liczby, wzory, twardo stąpa po ziemi, humanistów uważa za ludzi niepoważnych. I cała firma wie, że w poniedziałek nie podpisuje żadnych faktur, nie robi wypłat, nie płaci rachunków, bo jaki poniedziałek, taki cały tydzień. Wie to jego księgowa, pracownicy, kontrahenci, wszystkich dookoła wyszkolił. Kiedyś kupowałam lodówkę i chciałam ją wziąć na firmę ojca, zadzwoniłam do księgowej, a ona: przecież jest poniedziałek! Kazimierz dba, żeby przed nowym rokiem spłacić wszystkie długi. Pewnego razu nie pozwolił rozpocząć wigilii, dopóki nie oddał jednej z ciotek 20 zł, innym razem cała rodzina czekała, aż wróci ze stacji benzynowej, w której był winien 2 zł. Bo jak zacznie rok z długami, to nie wyjdzie z nich do kolejnego sylwestra.

– Nie wiem, czy on naprawdę w to wierzy, czy też boi się, że zaniechanie tych rytuałów przyniesie mu pecha, w każdym razie trzyma się ich tak samo sztywno, jak zasady, że banknoty zawsze układamy twarzami do góry – mówi córka Kazimierza. Chociaż żyjemy w czasach, w których prawie wszystko da się wytłumaczyć naukowo, wiara w przesądy wciąż jest żywa. Z badań CBOS przeprowadzonych w lipcu tego roku wynika, że połowa Polaków wierzy w jakieś przesądy i zabobony, najczęściej w szczęście przynoszone przez trzymanie kciuków i kominiarza. Aż 83 proc. pytanych stosuje się do tych zwyczajów, nawet jeśli nie do końca ufają w ich skuteczność.

Przesądy i zabobony są więc powszechne. Co więcej, aktualizują się podobnie jak nauka. Obok tych starych, ludowych pojawiają się nowe, jak wiara w leczniczą moc przedmiotów, na przykład kamieni, które wzmacniają organizm. – Wiara w przesądy może dawać nam poczucie kontroli nad otoczeniem, dzięki nim jesteśmy w stanie zrobić coś, co w naszym przekonaniu uchroni nas przed niepowodzeniem – mówi dr Igor Pietkiewicz, psychoterapeuta, kierownik Centrum Badań nad Traumą i Dysocjacją przy Uniwersytecie SWPS. – To może redukować lęk przed chorobą czy innym zdarzeniem, na które, myśląc racjonalnie, nie mamy wpływu. Zgodnie z przesądem jednak mamy wpływ. Zachowanie Kazimierza potwierdza te słowa. Mężczyzna stosuje się jednak tylko do tych przesądów, które są związane z pieniędzmi. – Od dziecka uczył mnie, żeby monety ze skarbonki układać jedną na drugą i zawijać w rulon – opowiada córka Kazimierza. – W dzieciństwie nie miał pieniędzy, dlatego teraz bardzo je szanuje.

Złoty kot na finanse

Rafał, mieszkaniec Warszawy, wykształcenie wyższe, analityk rynku i polityki, z największą uwagą dba w domu o trzy rzeczy: sprzęt grający, samochód oraz... o baterie do Maneki Neko, plastikowej złotej figurki siedzącego kota. Przyniósł ją kiedyś ze sklepu z chińskimi gadżetami jego synek, któremu bardzo spodobało się, że kot macha łapą w przód i w tył. Rodzina żartowała z tandetnej zabawki, dopóki żona Rafała nie przeczytała gdzieś, że to bardzo popularny japoński i chiński amulet. Ustawia się go w sklepie, żeby interes dobrze szedł, albo w domu, żeby nie brakowało pieniędzy. Mieli za sobą akurat słabszy finansowo czas i zwrócili uwagę, że od kiedy w domu jest Maneki Neko, sprawy idą lepiej. Niby śmieją się z tego zbiegu okoliczności i nie twierdzą, że to zasługa amuletu, jednak od tamtej pory nie zdarza się, żeby na dłużej niż dzień kot przestał machać łapą, bo Rafał od razu wymienia baterie. W ten sposób lokalne przesądy się globalizują. Egzotyczne rytuały są bardziej atrakcyjne od zakorzenionego zabobonu wywodzącego się ze swojskiej wsi. – W przeciwieństwie do moich chłopskich przodków nie stawiam gromnicy w oknie, kiedy jest burza, ale mogę to zrobić z chińskim talizmanem dającym szczęście w pieniądzach – mówi Rafał.

Szałwia na złe moce

Z badań CBOS wynika, że w tradycyjne przesądy, takie jak trzymanie kciuków za powodzenie czy czterolistną koniczynę, wierzą osoby niewykształcone, nieaktywne zawodowo, z niskimi dochodami. Wykształceni pracownicy korporacji również jednak stosują zwyczaje wywodzące się z zabobonów, tyle że robią to nawykowo. – Przyjmujemy normy społeczne i wierzenia, które są nam wtłaczane od najmłodszych lat w drodze socjalizacji kulturowej – mówi Igor Pietkiewicz. – Po co kusić los, jeśli nauczyliśmy się, że rytuał związany z zabobonem może być dla nas korzystny. Dlatego Agata, córka Kazimierza, choć wykształcona, pracująca, a więc niepasująca do portretu Polaka zabobonnego, kiedy wraca się po coś do domu, zawsze na chwilę siada, zanim znów wyjdzie. Żeby nie było nieszczęścia. – Podnoszę też nogi, żeby chochliki, które przyczepiły mi się do nich na zewnątrz, nie rozbiegły się po domu – dodaje. Oczywiście, tak naprawdę nie wierzy w chochliki. Ale nogi i tak podnosi.

Paulina, mieszkanka Warszawy, również niepasująca do opisu z badań CBOS, szuka szałwii do okadzenia mieszkania. Chodzi o specjalną białą szałwię, którą można kupić w sklepach z artykułami ezoterycznymi. Wiązkę suchych ziół należy podpalić i obejść z dymiącą tacą wszystkie kąty w mieszkaniu, aby wypędzić z nich złe moce i negatywną energię skumulowaną przez trudne sytuacje własne albo poprzedniego mieszkańca. – Opowiedziała mi o tym koleżanka, która stosowała tę praktykę, by oczyścić swój dom po rozstaniu z facetem, a jest to poważna pani dziennikarka – opowiada Paulina. – Wiem, że ludzie okadzają mieszkania, gdy czują złą energię. Jestem daleka od szamańskich klimatów, ale doszłam do wniosku, że muszę jakoś, choćby symbolicznie, przerwać pasmo kłopotów, które ostatnio mi się przydarzają. I kto wie, czy jej to nie pomoże. – Pracowałem z ludźmi biorącymi udział w ultramaratonach na ponad 50 km – mówi Igor Pietkiewicz. – Niektóre z tych osób podchodziły do tego jak do pielgrzymki. Mówiły: jeśli dokonam czegoś tak trudnego, jak przebiegnięcie tego maratonu, to pokonam też inne życiowe trudności. Osiągnięcie sukcesu miało dla nich znaczenie symboliczne, podobnie jak niektóre czynności wykonywane w trakcie rytuałów religijnych. Złożenie ofiary daje poczucie sprawstwa, a to dodaje nadziei, redukuje poczucie lęku.

Oczyszczanie jajkiem

Okadzanie szałwią to element modnego nurtu magii i duchowych rytuałów. Ośrodki rozwoju duchowego oferują warsztaty, terapie, kręgi mocy. Klienci tych ośrodków z pewnością nie chcieliby, żeby nazywano ich praktyki zabobonami. „Czego ludzki rozum nie rozumie, nie znaczy, że nie istnieje, na przykład zaawansowana matematyka” – przekonuje klientka jednego z ośrodków na jego facebookowej stronie. Granice zabobonu niekoniecznie ustala nauka. Tak jest w medycynie alternatywnej, w dietetyce. Nie zawsze to, co działa, da się udowodnić badaniami. Naukowcy, jak zauważa Igor Pietkiewicz, mają tendencję, żeby dzielić świat na naukowy i zabobonny, czyli to, co nie jest potwierdzone naukowo, uznawać za przesąd. A prawda o reakcjach człowieka na rytuały i wierzenia jest bardziej skomplikowana. – Istnieje ryzyko arogancji naukowców, którzy uważają, że mają monopol na prawdę – mówi. – Postmodernizm zakwestionował taką ślepą wiarę w naukę. Założenie, że istnieje jedna prawda i obiektywny badacz, który może tę prawdę eksperymentalnie udowodnić, również można uznać za zabobon. Ja mam szacunek do różnych tradycji leczenia, na przykład do medycyny chińskiej, tybetańskiej lub ajurwedy, choć nie wszystkie praktyki można wytłumaczyć racjonalnie. Istotny jest też czynnik placebo.

To jest złożony problem. Ludzie poszukują swojej prawdy, ale muszą połączyć osobiste doświadczenie z tym, co naukowo udowodnione. Trudno też wrzucać wszystkie nienaukowe techniki do jednego worka, np. oczyszczanie jajkiem i akupunktura to nie to samo. To drugie to stara wschodnia tradycja uznawana nawet przez część oficjalnego nurtu medycznego. A oczyszczanie jajkiem to rytuał, podczas którego w akompaniamencie magicznych formułek i gestów jajko wsysa z osoby oczyszczanej złe moce. Rytuał wykonują szeptuchy, ale „terapię jajkiem” można odbyć też w ośrodkach medycyny naturalnej albo nauczyć się jej z internetu, gdzie jest sporo filmów instruktażowych na ten temat. Co więc jest zabobonem, a co terapią alternatywną? Zależy od człowieka. – Zabobony odnoszą się do światopoglądu, uogólnionych przekonań społecznych na temat tego, jak zbudowany jest świat – mówi Igor Pietkiewicz. – Mamy przekonania odnośnie do tego, co jest realne, czy istnieje świat duchowy, co się dzieje z nami po śmierci. Każdy z nas buduje indywidualnie ten obraz w trakcie procesu kulturowego uczenia się – wyjaśnia. Zabobonom towarzyszą mechanizmy, które da się psychologicznie opisać. Do nich należy specyficzna interpretacja zjawisk, czyli wyciąganie ze związków przyczynowo-skutkowych takich wniosków, które potwierdzają przesąd. – Jeśli ktoś zawiąże dziecku czerwoną tasiemkę na rączce, by je chronić przed negatywnym wpływem, a po miesiącu dziecko wciąż będzie zdrowe, uzna, że tasiemka działa.

Może być to błąd poznawczy oparty na interpretacji życzeniowej – tłumaczy Pietkiewicz. Zabobony biorą się też z myślenia magicznego. Zgodnie z kulturą ludową kobieta ciężarna nie powinna podchodzić do zwłok, bo to może mieć wpływ na dziecko, które ma się narodzić. Gdy ktoś w domu umrze, należy zasłonić lustra, żeby nie pojawił się w nich duch nieboszczyka. W ten mechanizm wpisuje się oczyszczanie człowieka jajkiem albo domu szałwią. Wybór sposobu na zyskanie wewnętrznej harmonii to indywidualna sprawa, gorzej, kiedy zabobony promuje państwo, które powinno opierać się na racjonalnym prawie. Kiedy Ministerstwo Zdrowia promuje tezę, że antykoncepcja hormonalna prowadzi do depresji i że prezerwatywy są rakotwórcze, czy gdy politycy partii rządzącej podsycają irracjonalny lęk przed imigrantami, a były minister obrony forsuje tezę o zamachu smoleńskim, obecny zaś nazywa mniejszości seksualne sodomitami – to szerzą oni zabobony, które nie służą uspokojeniu lęków. To jest zabobonność szkodliwa. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 48/2018
Więcej możesz przeczytać w 48/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 1
  • Może i dużo jest takich pradawnych przekonań i wierzeń w niesamowite właściwości niektórych rzeczy, jednak czasami należy przyznać temu rację.
    Na przykład medycyna chińska czy indyjska też są po części oparte na tego typu wierzeniach,a są do dzisiaj cenione. W artykule mowa bardziej o rytuale i do tego też mam wątpliwości, ale same produkty wykorzystywane do tego, na przykład ww. szałwia jest czymś co ja stosuję na co dzień.
    Te tematy są mi bliskie i bardzo interesuje mnie taka kultura. Ostatnio próbuję akurat stosowanie suplementów i z klimatów ajurwedy polecam do wypróbowania:
    https://magicznyogrod.pl/ashwagandha.html

    Spis treści tygodnika Wprost nr 48/2018 (1863)

    • Więcej nas łączy, niż dzieli 25 lis 2018, 20:00 Mamy być traktowani jak Żydzi przez Goebbelsa – to porównanie, którego wicepremier Piotr Gliński użył podczas rozmowy ze mną, opublikowanej tydzień temu we „Wprost”, obiegło Polskę i świat. Kończyło ono dłuższy wywód i... 3
    • Diagnoza i co dalej 25 lis 2018, 20:00 Z dr n. med. Mariolą Kosowicz, psychoonkologiem, terapeutą systemowym z Centrum Onkologii, rozmawia Katarzyna Pinkosz 5
    • Niedyskrecje parlamentarne 25 lis 2018, 20:00 WŁODZIMIERZ CZARZASTY, WCHODZĄC DO SEJMU, wzbudził nieskrywaną radość wśród pracowników straży marszałkowskiej. „Pan na jednorazowej przepustce?” – pytał ze śmiechem strażnik. „Za rok się to zmieni. Będzie inna” –... 6
    • Obraz tygodnia 25 lis 2018, 20:00 88 mln zł dotacji otrzyma od Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego Polska Stacja Antarktyczna im. Henryka Arctowskiego. Minister Gowin z dumą obwieścił, że to największa dotacja dla badań polarnych od 40 lat. W kraju robi się gorąco, inwestujemy w zimno. 9
    • Info radar 25 lis 2018, 20:00 Podlaska wolta radnych PiS POTWIERDZIŁY SIĘ INFORMACJE „WPROST” na temat możliwego rozpadu klubu PiS na Podlasiu. Choć w tym sejmiku partia Kaczyńskiego ma samodzielną większość, to przewodniczącym sejmiku został kandydat Koalicji... 10
    • Kłopotliwa komisja śledcza 25 lis 2018, 20:00 AFERA KNF TO WYSOKOOKTANOWE PALIWO DLA OPOZYCJI, KTÓRA ZŁOŻYŁA JUŻ WNIOSEK o powołanie komisji śledczej. PiS zapowiedziało, że na komisję się nie zgodzi. Ma większość, która bez problemu wniosek Platformy odrzuci. Nie znaczy to, że... 11
    • O żabach w wojennych barwach 25 lis 2018, 20:00 lewo JESTEŚMY ŚWIADKAMI NIESŁYCHANEGO, LECZ CYKLICZNEGO WYDARZENIA. Wilk staje się owieczką, która połyka żaby. Trudno powiedzieć, kto się na to jeszcze nabiera, ale – tak jak w cyrku – pewno wielu. PiS staje się partią rozsądną... 12
    • Dzisiejsza polityka to już nie mój świat 25 lis 2018, 20:00 Istnieje potrzeba, by na wybory europejskie powstała wielka koalicja europejska – od PO przez Nowoczesną, PSL i SLD aż do takich partii jak Razem – apeluje Aleksander Kwaśniewski, prezydent RP w latach 1995-2005. 14
    • Nierdzewny druh prezesa 25 lis 2018, 20:00 Do polityki trafił przez okno teściów na pl. Konstytucji. Potem Adam Glapiński zawsze wolał być w cieniu, ale afera KNF skierowała reflektory na prezesa NBP i jego świtę. 20
    • Brytania na mieliźnie 25 lis 2018, 20:00 Aż przykro patrzeć na skalę upokorzeń, przez które przechodzi teraz Wielka Brytania. I aż trudno pojąć, że na takie upokorzenia mogło zostać wydane mocarstwo nuklearne będące piątą gospodarką świata. A wszystko za sprawą... 25
    • Platforma będzie się smażyć w piekle 25 lis 2018, 20:00 Nowelizacja ustawy o sądownictwie to dowód, że propaganda opozycji, jakobyśmy chcieli polexitu, była totalnie nieprawdziwa – mówi Adam Bielan, wicemarszałek Senatu z PiS. 26
    • Wojna w obozie władzy 25 lis 2018, 20:00 Afera KNF skłóciła wszystkich ze wszystkimi w obozie Zjednoczonej Prawicy. Ale nie oznacza to ani wcześniejszych wyborów, ani lawinowych dymisji. 30
    • Nowe polskie elity 25 lis 2018, 20:00 O to, by naród nie był za mądry, zadbały wszystkie poprzednie ekipy – od Unii Demokratycznej przez SLD, AWS, PSL po PO. „Tylko 2 proc. uczniów w ostatnim roku nauki potrafi bezbłędnie zinterpretować tekst i logicznie to uzasadnić”... 33
    • Rysy na rzeczniku 25 lis 2018, 20:00 PiS wprowadził partyjną dyscyplinę, by Mikołaj Pawlak został rzecznikiem praw dziecka. Obok tego, że nie spełnia wymogów formalnych, wytyka mu się wypowiedzi o podłożu rasistowskim. 34
    • Polska polityka jest najnudniejsza 25 lis 2018, 20:00 Trudno uwierzyć, że osoba, która odpowiadała za finanse 40-milionowego kraju, mogła dać się tak nabrać Obserwowanie polskiej polityki staje się nudnym i przewidywalnym zajęciem. Dokładnie wiadomo, kto co powie, zanim nawet otworzy usta.... 37
    • Ranking 50 najbardziej wpływowych Polek i Polaków 25 lis 2018, 20:00 Pierwsze miejsce Jarosław Kaczyński, potem długo, długo nic. Następnie – niemal łeb w łeb – premier Mateusz Morawiecki i przewodniczący Rady Europejskiej Donald Tusk. Tuż za podium Wojciech Smarzowski. 39
    • Zbudowałem pancerz 25 lis 2018, 20:00 Mówi się, że piłka nożna to czysta fizyka, kopnięcie piłki w kierunku bramki przeciwnika i tyle. Ale wszystko to, co dzieje się wokół piłki – ta presja, smutek po porażce, radość po zwycięstwie – o tym się nie mówi. A musisz z tym wszystkim radzić sobie sam – opowiada Robert... 56
    • Leczenie strachów zabobonem 25 lis 2018, 20:00 Nadchodzące andrzejki przypomną nam, że wciąż wierzymy w stare ludowe przesądy, oprócz nich stosujemy też nowe modne rytuały. Tak uśmierzamy lęki. 62
    • Jak zarobić na US Army 25 lis 2018, 20:00 Setki milionów dolarów w kontraktach. Amerykańskie wojsko wydaje w Polsce na potęgę. Tyle że Polacy o te pieniądze nawet się nie starają. 66
    • Hossa Bessa 25 lis 2018, 20:00 Ile wydamy na święta? zł, czyli o 6 proc. więcej 1168 niż w ubiegłym roku, zamierzają średnio przeznaczyć Polacy na tegoroczne święta – wynika z badania firmy konsultingowej Deloitte. W tym roku Polacy wydadzą więcej na prezenty... 70
    • Inwestycje w komfort podróżowania 25 lis 2018, 20:00 PKP Intercity realizuje największy program inwestycyjny w swojej historii, wart ok. 7 mld zł. W efekcie pasażerowie wkrótce będą mogli korzystać z jeszcze wygodniejszych pociągów. 71
    • Kolej na pasażera 25 lis 2018, 20:00 – Nowe dworce, tory, lokomotywy, wagony – inwestycje na kolei pędzą pełną parą. Nikt już nie pyta, czy wydamy na ten cel wszystkie środki unijne. Plany są tak ambitne, że powstaje pytanie, czy wystarczy na nie pieniędzy. O tym debatowali prezesi spółek z Grupy PKP podczas... 72
    • Bohaterowie są zmęczeni 25 lis 2018, 20:00 Od brexitu po wojny celne z USA i spory w strefie euro przywódcy UE miotają się, próbując zapanować nad kolejnymi kryzysami. Zadania nie ułatwia im słabnące poparcie wyborców we własnych krajach. 74
    • Know How 25 lis 2018, 20:00 Pompeje pełne odkryć Archeolodzy odnaleźli w Pompejach fresk erotyczny. Przedstawia on scenę aktu miłosnego Ledy, żony spartańskiego króla Tyndareosa, z Zeusem, który przybrał postać łabędzia. Według starogreckiej mitologii Leda... 78
    • Nie daj się bólowi 25 lis 2018, 20:00 Czym jest ból, jak stosować leki przeciwbólowe i dlaczego lepiej nie dobierać ich na własną rękę, tłumaczy dr. n. med. Jarosław Woroń z Zakładu Farmakologii Klinicznej Katedry Farmakologii CM UJ Kraków i Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie. 81
    • Czy nowe to zawsze przełomowe? 25 lis 2018, 20:00 Coraz więcej chorób, do niedawna nieuleczalnych, dziś można wyleczyć lub tak prowadzić ich terapię, żeby pacjent żył wiele lat. Poprawiają się wyniki leczenia, ale wiele jest jeszcze do zrobienia. 86
    • Nowe leki, nowe cele 25 lis 2018, 20:00 Celem leczenia cukrzycy dziś nie jest już obniżenie poziomu cukru we krwi, tylko zapobieganie powikłaniom i wydłużenie życia. Dzięki nowoczesnym terapiom jest to możliwe. 88
    • Życie z cegiełek 25 lis 2018, 20:00 W krajach, gdzie dostęp do nowych technologii medycznych jest największy, szpiczak staje się chorobą przewlekłą – mówi dr hab. Dominik Dytfeld z Katedry i Kliniki Hematologii i Transplantacji Szpiku w Poznaniu. 90
    • Edukacja i nowe technologie 25 lis 2018, 20:00 Medycyna rozwija się w zawrotnym tempie – niemal codziennie pojawiają się nowe sposoby leczenia, operowania, żywienia. Po to, żeby nowe terapie skutecznie wdrożyć, konieczne są nowatorskie metody szkolenia – zarówno lekarzy, pielęgniarek, jak i pacjentów. 92
    • Operacje z asystą robota 25 lis 2018, 20:00 Prostatektomia radykalna przeprowadzona w asyście robota da Vinci umożliwia operowanym mężczyznom normalne funkcjonowanie – mówi dr Paweł Salwa, urolog z warszawskiego szpitala Medicover, ekspert urologii robotycznej. 94
    • Dieta antynowotworowa istnieje 25 lis 2018, 20:00 Nasza dieta ma ogromny wpływ na to, czy w naszym organizmie rozwinie się nowotwór. Istnieje całe mnóstwo pokarmów, które zmniejszają ryzyko zachorowania na raka. 96
    • Suplementy diety pomocne w zapobieganiu nowotworom 25 lis 2018, 20:00 Zdrowe odżywianie jest jednym z wiodących czynników, zmniejszających ryzyko zachorowania na raka. Warto wiedzieć, że niektóre suplementy diety również mogą okazać się pomocne. 96
    • Gdybanie na ekranie 25 lis 2018, 20:00 Choć pierwsza polska produkcja dla Netflixa – „1983” – to serial nie do końca udany, i tak warto go zobaczyć. Pokazuje bowiem, jak wyglądałaby Polska, gdyby komunizm nie upadł. 106
    • Kamera albo wolność 25 lis 2018, 20:00 Wchodzące na nasze ekrany „Trzy twarze” są czwartym filmem, który Jafar Panahi nakręcił w Iranie... nielegalnie. 110
    • Wydarzenie 25 lis 2018, 20:00 Warszawska kreska „Ślepnąc od świateł”, reż. Krzysztof Skonieczny, HBO/HBO GO Sztywniutko – ten zwrot, pewnie już na stałe, wprowadza do slangu Krzysztof Skonieczny ekranizacją powieści Jakuba Żulczyka „Ślepnąc od świateł”.... 112
    • Film 25 lis 2018, 20:00 Okowy tradycji „Sofia”, reż Meryem Benm’Barek-Aloisi, BestFilm Podlegają karze więzienia od jednego miesiąca do roku wszystkie osoby płci odmiennej, które, nie będąc związane ślubem, utrzymują ze sobą relacje seksualne”. To... 113
    • Myzuka 25 lis 2018, 20:00 Tańcząca na wzgórzach Gdy zadebiutowała przebojem „Wuthering Heights” i płytą „The Kick Inside”, krytycy i słuchacze byli zgodni, że oto pojawił się ogromny talent – nie tylko wokalny, ale też kompozytorski. Wszyscy byli... 114
    • Książka 25 lis 2018, 20:00 Ucieczka Don DeLillo, „Great Jones Street”, Noir sur Blanc DeLillo od wielu lat uchodzi za jednego z najwybitniejszych amerykańskich pisarzy. W tej ocenie jest nieco przesady – to świetny rzemieślnik i tyle, ale amerykańskich... 115
    • Kalejdoskop 25 lis 2018, 20:00 Wystylizowany chaos Stojąc kilka metrów od zdjęcia, widzimy doskonałą fotografię petrochemii i dopiero, gdy podchodzimy do dzieła bliżej, dostrzegamy, że jej kominy i zbiorniki zbudowane są z puszek i dezodorantów. Bo LaChapelle to... 116
    • Kulturalna trzynastka 25 lis 2018, 20:00 Michał Olszański DZIENNIKARZ RADIOWY I TELEWIZYJNY 118
    • Odruchy stadne 25 lis 2018, 20:00 Lada chwila podpici mikołaje opanują miasto. Ciemno będzie już o 15, a całe centrum zostanie szczelnie zakorkowane jak butelka z niebezpiecznym dżinem. Ludzi będzie jakby więcej, wszędzie tłumy, kolejki, ścisk, zero pustych stolików w... 119
    • Jak właściwe dobrać wino do potrawy 25 lis 2018, 20:00 Radzą Anna Starmach i Bogumiła Wiśniewska 120
    • Zrób sobie…Glińskiego 25 lis 2018, 20:00 Wicepremier Piotr Gliński otwiera Muzeum Prześladowań Piotra Glińskiego. 122

    ZKDP - Nakład kontrolowany