Wyobraźnia czasów popkultury

Wyobraźnia czasów popkultury

„2001: Odyseja kosmiczna” / „2001: A Space Odyssey” (1968)
„2001: Odyseja kosmiczna” / „2001: A Space Odyssey” (1968) / Źródło: Stowarzyszenie Nowe Horyzonty
Spiskowe teorie o „prawdziwym” znaczeniu popkulturowych hitów powstawały zawsze. Ale to internet przyniósł ich prawdziwy renesans. A w epoce fake newsów i postprawdy coraz trudniej odróżnić je od rzeczywistości.

Dariusz Kuźma

Zwykle widzowie nie zastanawiają nawiają się, dlaczego dla James Bond wiecznie ecznie pozostaje w sile wieku oraz co rusz gra go inny aktor, a nikt w przedstawionym nym świecie wiecie tego nie zauważa. W swojej naiwno- ności ci wierzą, że taka jest konwencja, podczas as gdy dy w rzeczywistości Bond to kryptonim – szpiegowska tożsamość to przejmowana po śmierci jednego agenta przez kolejnego, któremu wszczepia się wspomnienia poprzedników. pop ed ów. Mało komu starcza prze- nikliwości, aby w animowanym an pastiszu kina superbohaterskiego „Iniemamocni” odkryć zawoalowany przekaz: Brad Bird oswaja młodzież z koncepcją konc racjonalnego egoizmu Ayn Rand. Masy dają się też nabrać na infantylność filmu „Willy Wonka i fabryka czekolady”, nie dostrzegając, że pod barwną otoczką kryje się opowieść o kanibalach, którzy zamieniają niegrzeczne dzieci w sło- dycze, aby je pożreć.

To tylko trzy z tysięcy teorii spiskowych dotyczących popkulturowych filmów. Tego typu spekulacje, choć nie są niczym nowym, w dobie internetu przeżywają swój rozkwit. Niektóre z nich brzmią sensownie. Przyto- czona eksplikacja bondowskiej tożsamości to pasuje do charakteru filmów o 007. Dziś mówi się otwarcie, że w „RoboCopie” Paul Verhoeven świadomie czerpał z symboliki sym chrystusowej, choć pod koniec lat 80 zeszłego wieku takie epifanie napotykały na mur szyderstw. Dopiero sam reżyser przyznał, że superglina był faktycznie metaforą Jezusa. Podobnie z J.K. Rowling, która potwierdziła sugestie fanów, że postać Voldemorta z uniwersum Harry’ego Pottera była inspirowana m.in. m. Adolfem Hitlerem. Większosć dom domysłów pozostaje jednak niedorzeczna. Istnieje choćby grupa inter- nautów, która w „Toy Story” dopatruje się alegorii eg Holokaustu, tu, a w dojrzewającym dojrz do życia bez ukochanych ochanych zabawek Andym – metafory aliantów skazujących Żydów Ży na zagładę. dę. Albo inna, badająca przypadek filmu „Shazaam”, hazaam”, w którym David Adkins (znany pod od pseudonimem Sinbad) zagrał dżina.

Choć oć taka produkcja nigdy nie powstała, tysiące ysiące ludzi „pamiętają”, że ją oglądali. I chociaż ociaż naukowcy tłumaczą zjawisko działaniem em mózgu i siłą stereotypów, wielu osobom wystarcza ono jako dowód teorii o równoległych łych rzeczywistościach. Są też kwestie wciąż nierozstrzygnięte – fani do dziś debatują, ują, kto nakręcił horror „Duch” (oryg. „Poltergeist”). rgeist”). Kandydatów jest dwóch: oficjalny reżyser eżys Tobe Hooper i wymieniany w napisach w roli scenarzysty i producenta Steven Spielberg. W sprawie wypowiedzieli się już wszyscy, od aktorów orów i członków ekipy po samych zainteresowa- eresowanych, ale Warrenowi Bucklandowi ndowi to nie wystarczyło. Poświęcił spory fragment swojej książki „Reżyseria Steven Spielberg”, by dowieść swojej tezy.

Intertekstualne gry

Prawdopodobnie najsłynniejsza teoria spiskowa w dziejach kina dotyczy Stanleya Kubricka, który po realizacji przełomowej „2001: Odysei kosmicznej” miał zostać zatrudniony przez NASA do nakręcenia sfingowanego lądowania Armstronga, Aldrina i Collinsa na Księżycu. Głoszą ją choćby twórcy dokumentu „Pokój 237”, którzy wynajdują w kubrickowskim „Lśnieniu” dziesiątki dowodów na księżycową blagę. Ich zdaniem reżyser miał dość dźwigania tajemnicy, lecz nie mógł pozwolić sobie na oficjalne przyznanie się do autorstwa słynnego nagrania. Abstrahując od prawdy, rozbudowana teoria naprawdę jest logiczna isp spójna. Podobny poziom złożoności prezentuje teza, że Narrator z „Podziemnego kręgu” miał na imię Calvin i był dorosłą wersją bohatera atera serii komiksów „Calvin i Hobbes”. s”. Autor owych stu studiów – Galvin P. Chow how – podał swe argumenty w tak szczegółowy sposób, wynajdując nawet podobieństwa homofoniczne, że jego teorię czyta się z przyjemnością. To jednak wciąż zaledwie czubek spiskowej góry lodowej.

Zdarza się, że fanowskie teorie na stałe wdrukowują się w świadomość widzów. Wielu z nich nie potrafi już oglądać „Dziecka Rosemary”, nie zastanawiając się, czy w kostiumie gwałcącego główną bohaterkę diabła nie skrywa się Anton LaVey, założyciel Kościoła Szatana. Doniesienia o tym, że grający w „Nosferatu – symfonii grozy” aktor Max Schreck był prawdziwym wampirem, filmowcy przekuli kilkadziesiąt lat później w film fabularny – „Cień wampira” z Willemem Dafoe. Warto też wspomnieć o „Gwiezdnych wojnach”, które dorobiły się osobnego, zaiste przepastnego uniwersum teorii spiskowych. Przykładowo: fani dopatrzyli się, że w różnych scenach sagi Luke sprawia wrażenie, jakby był różnego wzrostu. Uznali więc, że we wszechświecie musi istnieć dwóch Skywalkerów. Często podobne teorie obracają się wokół tragicznych zgonów artystów. „Klątwa” miała spaść na twórców „Ducha” i jego kontynuacji i pozbawić życia czwórkę aktorów (nawet jeśli dwójka zmarła po długich chorobach). Inna była związana z komedią „Trzej mężczyźni i dziecko”. Dociekliwi fani ery VHS dostrzegli w jednej ze scen na stopklatce zarys niewielkiej postaci i uznali, że to duch małego chłopca, który popełnił samobójstwo lata wcześniej w tym samym mieszkaniu. Na nic zdały się wyjaśnienia, że scenę kręcono we wnętrzach wybudowanych w studiu, a rzeczona „postać” jest pozostawioną przypadkiem w kadrze kartonową sylwetką aktora Teda Dansona. Wytłumaczalna jest także „klątwa”, jaka spadła na ekipę „Zdobywcy” z Johnem Wayne’em – zdjęcia do filmu kręcono na pustyni w Nevadzie, podobno zbyt blisko miejsca testowych wybuchów jądrowych. W ciągu kolejnych trzech dekad niemal setka osób z ekipy zachorowała na różne formy raka.

Fakty i akty

Kreatywność fanów nie omija produkcji animowanych, szczególnie tych studia Disneya, nieprzerwanie oskarżanych o przemycanie w swych bajkach podprogowych treści seksualnych. W jednej ze scen „Króla Lwa” w pyle wznieconym przez Simbę na ułamek sekundy pojawia się, zdaniem dociekliwych, słowo „sex”. Animatorzy twierdzą jednak, że chodziło o przemycenie dla żartu liter SFX (efekty specjalne). Z kolei w „Małej syrence” w scenie ślubu Eryka z Urszulą podobno ksiądz ma erekcję. W rzeczywistości ujęcie dowodzi jedynie braku wyobraźni animatorów, którzy źle dobrali perspektywę. Zostało ono usunięte z reedycji filmu. Są też „Emotki. Film”, które miały powstać na zamówienie Apple, by promować wśród dzieci technologię rozpoznawania twarzy. I „Minionki”, zainspirowane żydowskimi dziećmi przygarniętymi przez nazistów do eksperymentów z trującym gazem. W większości przypadków, oczywiście, domysły nie mają pokrycia w rzeczywistości. Tommy Wiseau, reżyser „The Room”, filmu znanego jako „Obywatel Kane złego kina”, stał się w internecie D.B. Cooperem – słynnym porywaczem, który w 1971 r. wyskoczył z boeinga 727 na spadochronie z 200 tys. dolarów i słuch po nim zaginął. Wiseau od lat skrywa skutecznie tożsamość (prawdopodobnie jest Polakiem), więc jego biografia aż się prosi o kreatywne wypełnienie luk. Zdecydowaną przesadą jest także teoria spiskowa o istnieniu sekretnej organizacji pomagającej celebrytom fingować samobójstwa, by uciec przed sławą.

Ciemna strona wiary

Łatwo się zakochać w niektórych teoriach, pięknych w swej absurdalności, skłaniających do spojrzenia na filmy z innej perspektywy. Smutna prawda jest jednak taka, że w dzisiejszym świecie medialnych półprawd, postprawd i nieprawd należy podchodzić do wszystkiego z nieufnością. I sprawdzać, czy atrakcyjne fanowskie teorie są tylko nieco zwichrowanym wyrazem miłości do X Muzy, czy też świadomą manipulacją. Wbrew pozorom nietrudno zmienić czyjąś wiarę w istnienie aktora wampira w przeświadczenie, że ofiary i naoczni świadkowie masowych strzelanin, takich jak w Parkland, są aktorami wynajętymi przez władczych ludzi pragnących obalić rządy Donalda Trumpa. Dywagujmy więc wspólnie nad tym, czy George P. Cosmatos rzeczywiście nakręcił pamiętny western „Tombstone”, czy był wyłącznie podstawionym filmowcem, a całość reżyserował grający główną rolę Kurt Russell. Albo zastanawiajmy się, czy „Fargo” jest istotnie oparte na faktach, czy sugerujące to napisy początkowe są jedynie żartem ze strony braci Coen. Ale kiedy dochodzi do „poprawiania” wypaczeń historii lub wykorzystywania prawdziwych tragedii w imię czystej frajdy, lepiej odwrócić głowę. Z czystej przyzwoitości.

Okładka tygodnika WPROST: 4/2019
Więcej możesz przeczytać w 4/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 4/2019 (1870)

  • Nadziei trzeba pomóc 19 sty 2019, 19:00 Czy coś się zmieni w Polsce na lepsze? To pytanie pozwala zobaczyć światełko w tunelu po tragedii w Gdańsku. Liczyć na to, że agresji wokół będzie mniej, nie trzeba będzie się izolować od polityki i wycofywać z życia publicznego,... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 19 sty 2019, 19:00 CAŁA POLSKA WIDZIAŁA, JAK JAROSŁAW KACZYŃSKI, RYSZARD TERLECKI I BEATA MAZUREK SPÓŹNILI SIĘ NA UCZCZENIE PAMIĘCI ZAMORDOWANEGO PREZYDENTA GDAŃSKA PAWŁA ADAMOWICZA W SEJMIE. Niektórzy dostrzegli także, że Beata Mazurek, rzeczniczka... 6
  • Obraz tygodnia 19 sty 2019, 19:00 7 kg leczniczej marihuany dotarło do Polski w pierwszym oficjalnym transporcie. Można ją zamawiać w aptekach Wygrana Natalia Maliszewska Zdobyła mistrzostwo Europy w short tracku na dystansie 500 m. Short track to łyżwiarstwo szybkie na... 9
  • Niech Gdańsk pokaże, jak żyć 19 sty 2019, 19:00 Mam nadzieję, że razem z Pawłem Adamowiczem w Gdańsku nie zostały zabite jego wartości. Że przeżyją i będą wiać znad morza na cały kraj. Gdańsk nie raz był prekursorem. Miasto portowe, hanzeatyckie, otwarte na świat, kupców z... 10
  • Inforadar 19 sty 2019, 19:00 Komisarz Poręba? EUROPOSEŁ TOMASZ PORĘBA I WICEMARSZAŁEK SENATU ADAM BIELAN przymierzani są do stanowisk polskich komisarzy w Unii Europejskiej – dowiedział się „Wprost”. Prawo i Sprawiedliwość ma też plan B. Jeśli notowania... 11
  • Mroczność stycznia 19 sty 2019, 19:00 Lewo DECYZJA JURKA OWSIAKA O REZYGNACJI Z PRZEWODNICZENIA WIELKIEJ ORKIESTRZE ŚWIĄTECZNEJ POMOCY NIE JEST ZWYKŁĄ DYMISJĄ – to koniec Orkiestry. Rzadko się zdarza, by wielkie przedsięwzięcie, jego charytatywna skuteczność i medialna... 13
  • Śmierć, która woła o działanie 19 sty 2019, 19:00 Nie jesteśmy w Polsce skazani na spiralę słownej i fizycznej przemocy. Przykładem tego jest życie prezydenta Adamowicza, którego polityczna kultura i sposób zaangażowania w sprawy społeczne wyróżniały się na tle naszej brudnej codzienności. 14
  • Fenomen Adamowicza 19 sty 2019, 19:00 Zbiorowa rozpacz gdańszczan po zamordowaniu ich prezydenta nie wzięła się tylko z szoku po trudnym do pojęcia wydarzeniu. Paweł Adamowicz był integralnym elementem tego miasta. Katolik, konserwatysta, otwarty na mniejszości, dostępny dla mieszkańców. Każdy mógł wziąć z tego... 18
  • Społeczeństwo buduje się lokalnie 19 sty 2019, 19:00 Polska się rozwija, a nienawiść osiąga poziom, który trudno zrozumieć. Zmiany przyniosą nowe elity, pragmatyczni, młodzi ludzie – uważa Piotr Krzystek, prezydent Szczecina, jeden z liderów ruchu Bezpartyjni Samorządowcy. 24
  • Oskarżona: mowa nienawiści 19 sty 2019, 19:00 Tak jak granicą osobistej wolności jest krzywda drugiego człowieka, tak granicą wolności słowa jest ranienie innych ludzi. Mowa nienawiści przekracza tę granicę. Czym grozi hejt, czy i jak można go powstrzymać, próbują na naszych łamach odpowiedzieć znani filozofowie,... 27
  • Róbta swoje 19 sty 2019, 19:00 Przy okazji WOŚP stało się coś strasznego i biorę za to odpowiedzialność – mówi Jurek Owsiak i rezygnuje z funkcji prezesa Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy. A całe pokolenia, które wraz z Orkiestrą dorastały, nie chcą o tym słyszeć. 32
  • Zamach na Narutowicza 19 sty 2019, 19:00 Prezydent odrodzonej Polski był ofiarą wojny lewicy z prawicą. Mord polityczny stał się grzechem pierworodnym polskiej demokracji. 36
  • PiS w pułapce 19 sty 2019, 19:00 Obóz rządzący po zabójstwie Pawła Adamowicza znalazł się w takiej sytuacji, że cokolwiek zrobi, może się to obrócić przeciwko niemu. Operacja łagodzenia wizerunku przed wyborami, którą ostatnio obserwowaliśmy, właśnie wzięła w łeb. 39
  • Tragedia nie zakończy politycznego sporu 19 sty 2019, 19:00 Zabójstwo prezydenta Gdańska powinno skłaniać wszystkich uczestników życia publicznego do głębokiej refleksji – mówi Stanisław Karczewski, marszałek Senatu. 42
  • Podlegać Warszawie 19 sty 2019, 19:00 Jarosław Gowin upowszechnił w debacie publicznej słówko: „deglomeracja”. W słownikach można sprawdzić, iż owo obce słówko odnosi się do urbanistyki i oznacza planowe zapobieganie rozrastaniu się w nieskończoność wielkich miast.... 45
  • Nie upolityczniać zbrodni 19 sty 2019, 19:00 To nie atmosfera zabiła prezydenta Adamowicza, tylko morderca – twierdzi prof. Waldemar Paruch, szef Centrum Analiz Strategicznych. 46
  • I co teraz? 19 sty 2019, 19:00 Od śmierci Pawła Adamowicza napisano już mnóstwo tekstów, których autorzy wiedzą na pewno, co się stało. Psychologowie i psychiatrzy bez wywiadu z pacjentem stawiają diagnozy, laicy snują kryminologiczne fantazje. W internecie... 49
  • Pił, bił, ale toż to mój syn 19 sty 2019, 19:00 Bici przez dorosłe dzieci ojcowie zgłaszają przemoc na policję. Matki wolą milczeć, bo „na swoich się nie donosi” – o przemocy wobec osób starszych opowiada prof. Małgorzata Halicka z Uniwersytetu w Białymstoku. 50
  • Rozwód z kasą 19 sty 2019, 19:00 Koniec małżeństwa Bezosów będzie największym rozwodem w historii. Oprócz znanych małżonków podzieli też największą fortunę na świecie. 55
  • Hossa Bessa 19 sty 2019, 19:00 Efekt brexitu 3 mld euro chce zainwestować w Belgii sir Jim Ratcliffe, uważany za najbogatszego Brytyjczyka. Dlaczego akurat tam, a nie w swojej ojczyźnie? Ratcliffe chce uniknąć kosztów i obaw związanych z brexitem. W Antwerpii chce... 59
  • Know How 19 sty 2019, 19:00 Będą fajerwerki Naukowcy odkryli, że nasza galaktyka, czyli Droga Mleczna, jest na kursie kolizyjnym z Wielkim Obłokiem Magellana. Do zderzenia dojdzie za 2 mld lat. Obłok Magellana orbituje wokół Drogi Mlecznej w odległości 200 tys. lat... 60
  • Ziemia obiecana zakochanym 19 sty 2019, 19:00 Wystarczą cztery godziny samolotem, by znaleźć się na skraju raju. Izrael kusi plażami, pysznym jedzeniem i imprezami do rana. Oto 5 powodów, dla których warto tu przyjechać na walentynki. 62
  • Romantyczny Londyn 19 sty 2019, 19:00 Dzięki filmom „Notting Hill” i „To właśnie miłość” Londyn stał się mekką zakochanych. 64
  • Randka w Budapeszcie 19 sty 2019, 19:00 Zapierająca dech architektura, doskonała kuchnia i naturalne SPA na każdą kieszeń. Budapeszt to raj dla zakochanych, który dzięki regularnym połączeniom LOT-u jest na wyciągnięcie ręki. 65
  • Oslo dla dwojga 19 sty 2019, 19:00 Jeśli komuś stolica Norwegii nie kojarzy się z miastem zakochanych, po dwóch dniach spędzonych tam z pewnością zmieni zdanie. 66
  • Lublana znaczy miłość 19 sty 2019, 19:00 Jej nazwa wywodzi się od słowa „ljubęzen” – miłość. Rzeczywiście łatwo zakochać się w tym mieście hołdującym filozofii slow life. 67
  • Zawsze byliśmy trochę inni 19 sty 2019, 19:00 Przeżywamy koszmar, bo nikt nie wie, co będzie dalej z brexitem. On potrwa nawet kilka lat, ale ostatecznie jednak wyjdziemy z UE, a nasze członkostwo w niej będzie tylko krótkim epizodem w długiej historii Wielkiej Brytanii – mówi Harry Mount, brytyjski pisarz i publicysta. 69
  • Ani wróg, ani przyjaciel 19 sty 2019, 19:00 Pomysł zorganizowania w Polsce amerykańskiej konferencji na temat Bliskiego Wschodu wywołał wojnę dyplomatyczną z Iranem. To i tak nic w porównaniu z tym, jak wyglądają relacje państw europejskich z Teheranem. 74
  • Dieta na dobry humor 19 sty 2019, 19:00 Przejściowe obniżenie nastroju, uczucie lęku i bezsilność mogą się pojawić każdego dnia. Nawet jeśli nie jest to jeszcze depresja, wymaga szybkiej reakcji. 76
  • Odwaga znowu podrożała 19 sty 2019, 19:00 „Czas nieprzewidziany” to rozmowa dwóch pokoleń historyków literatury, zajmujących się językiem komunistycznej władzy. Michał Głowiński i Grzegorz Wołowiec dyskutują o polskiej przeszłości ale jej upiory wciąż powracają. 79
  • Afrodyzjak w skorupie 19 sty 2019, 19:00 Oprócz wyjątkowego, ciekawego smaku, od którego niejeden się uzależnił, ostrygi mają również wiele innych zalet. 83
  • Wyobraźnia czasów popkultury 19 sty 2019, 19:00 Spiskowe teorie o „prawdziwym” znaczeniu popkulturowych hitów powstawały zawsze. Ale to internet przyniósł ich prawdziwy renesans. A w epoce fake newsów i postprawdy coraz trudniej odróżnić je od rzeczywistości. 84
  • Miś nie będzie gnił 19 sty 2019, 19:00 Brakuje mi thrillerów politycznych. Jestem ich wielkim fanem – mówi Paweł Lewandowski, wiceminister kultury. 87
  • Wydarzenie 19 sty 2019, 19:00 Inwazja populizmu Adam McKay nie stosuje zasłon dymnych. Jego film jest wydarty ze współczesności, a ekran wypełniają prawdziwe postacie. „Vice” to portret Dicka Cheneya, opowieść o jego drodze na szczyt i fortelach, których używał,... 90
  • Film 19 sty 2019, 19:00 Wolność wewnętrzna „Dowłatow”, reż. Aleksiej German jr, Solopan To film o upokorzeniu. Człowieka w Związku Radzieckim, wśród siermięgi i w permanentnym poczuciu beznadziei. Pisarza, którego partyjni redaktorzy i wydawcy o talencie... 91
  • Muzyka 19 sty 2019, 19:00 Mrok i groza Twórcy muzyki filmowej mają naprawdę dobrze. Mogą spokojnie zawrzeć na swoich płytach dźwięki kojarzone z totalną awangardą, muzyką słuchaną w niszach lub/i filharmoniach i powiedzieć: „Klękajcie, narody”. Trent... 92
  • Książka 19 sty 2019, 19:00 W ciszy BARBARA KLICKA, DOTĄD CENIONA POETKA, DEBIUTUJE W PROZIE. JEJ POWIEŚĆ „ZDRÓJ” URZEKA skromnością akcji i prostotą języka. Opowiada o miesięcznym pobycie młodej, schorowanej kobiety w sanatorium. Zdarzenie niby banalne, ale... 93
  • Kulturalna trzynastka 19 sty 2019, 19:00 Vienio (Piotr Więcławski) RAPER, DJ I PRODUCENT MUZYCZNY 94
  • Takich mamy wariatów, jacy jesteśmy 19 sty 2019, 19:00 Tak, oczywiście, można powiedzieć, że zrobił to człowiek chory, że co winien chory, jak ma atak i go nie zamawiał, ale jednak takich mamy wariatów, jakie społeczeństwo. To znaczy: można by zapytać: „Adlaczego akurat takie, a nie... 95
  • Patent Wprost na łagodzenie hejtu 19 sty 2019, 19:00 Zjawisko hejtu jest w Polsce bardzo powszechne i wielowymiarowe. Mało kto zdaje sobie sprawę z tego, jak cienka jest granica między słowną agresją a realnym działaniem. 96
  • Zrób sobie… Kurskiego 19 sty 2019, 19:00 Tak się starał: dziadkiem z Wehrmachtu straszył, serduszka WOŚP z ekranów ofiarnie wymazywał, czasy świetności „Dziennika Telewizyjnego” przywrócił, a teraz ci niewdzięcznicy chcą go odwołać! 98

ZKDP - Nakład kontrolowany