Siedem mitów o PKB

Siedem mitów o PKB

Wskaźniki ekonomiczne
Wskaźniki ekonomiczne / Źródło: Fotolia / fot. mizgar_21904
PKB Polski rośnie, więc ludzie się bogacą. Będziemy mieli lepsze pensje, wyższe emerytury i grubsze portfele. Ale ile w tym wszystkim jest prawdy? I czy PKB jest aż tak bardzo ważny, jak twierdzą ekonomiści i politycy?
Robert Ogłodziński

Dwie agencje ratingowe, Fitch i Moody’s, przedstawiły właśnie nowe prognozy odnośnie do wzrostu polskiego PKB, czyli produktu krajowego brutto. Ta pierwsza oceniła naszą gospodarkę optymistyczniej, niż wcześniej zakładała. Według Fitcha w 2019 r. nasz PKB wzrośnie o 4,2 proc. Wcześniej szacowała ten wzrost na równe 4 proc. Z kolei druga renomowana agencja, Moody’s, uznała, że przesadziła z prognozami i obniżyła oczekiwania w stosunku do wzrostu PKB Polski z 4,4 proc. do 4,2 proc. w tym roku i z 3,7 proc. do 3,5 proc. w przyszłym. Ekonomiści i maklerzy wyczekują szacunków agencji ratingowych z zapartym tchem. Politycy zrobili sobie za to z odczytów wzrostu PKB wygodny wytrych, żeby można było dalej mówić o rosnącym dobrobycie.

Albo o tym, że problemy, które – tak jak podwyżki dla budżetówki – były do tej pory nie do załatwienia, załatwi za nich wzrost PKB. A to nieprawda. „Wszystkim przedsiębiorcom – z okazji Waszego święta – chciałem podziękować za wkład w polskie PKB i gospodarkę. Życzę Wam nade wszystko dynamicznego rozwoju – rośnijcie, zatrudniajcie i rzucajcie wyzwanie światowym korporacjom, bo wiem, że jesteście w stanie osiągać wszystko” – pisał parę dni temu na Twitterze premier Mateusz Morawiecki. Jak więc tak naprawdę wzrost PKB przekłada się na życie przeciętnego obywatela nie tylko w Polsce, ale i na świecie? PKB, jako wskaźnik produktywności, został wymyślony mniej więcej w XVIII w. we Francji. Sposób obliczania produktywności w kraju udoskonalił 85 lat temu amerykański ekonomista Simon Kuznets, pochodzący z terenów dzisiejszej Białorusi. Jego badania i analizy statystyczne dały mu zresztą w 1971 r. Nagrodę Nobla z ekonomii. PKB Kuznetsa miało odzwierciedlać tempo wychodzenia gospodarki z wielkiego kryzysu. Tylko czy dziś ten wskaźnik ma jeszcze jakieś realne znaczenie? Zdania są podzielone. Ekonomiści, którzy od lat kwestionowali sens takiego pomiaru rozwoju gospodarczego kraju, byli uznawani początkowo za heretyków. Ale globalny kryzys, który wybuchł w 2007 r. (zanegowano wtedy wiele dotychczasowych dogmatów gospodarki wolnorynkowej, np. ten o dodruku pieniądza), sprawił, że dziś traktowani są jako poważny głos w dyskusji. Oto mity o PKB, które obnażają jego ułomności.

1. Wskaźnik pkb jest niedoskonały, ale...

Nie oddaje w pełni stanu gospodarki ani tego, jak w tej gospodarce żyje się zwykłym ludziom. PKB, owszem, mierzy wartość tego, co zostało w kraju wyprodukowane, jak wyglądały wydatki gospodarstw domowych czy eksport. Sęk w tym, że aktualnie nie ma dla PKB alternatywnego wskaźnika. Czasami stosuje się wskaźnik produkt krajowy netto, który uwzględnia np. zużywanie się narzędzi czy maszyn stosowanych w produkcji (czy generalnie koszty poniesione na wypracowanie PKB), ale do tej pory nie ma jednego spójnego pomysłu, jak obliczać to zużycie lub jak wolą mówić ekonomiści – amortyzację.

2. Równi i równiejsi

PKB ma ilustrować proces bogacenia się, a czasem ubożenia społeczeństwa w danym kraju. Przyjmując prognozy agencji ratingowych, w tym roku wszyscy staniemy się zamożniejsi o 4,2 proc. Czyżby? Otóż nie. Wskaźnik PKB nie uwzględnia np. kwestii redystrybucji dóbr. Choć może brzmieć to jak banał, ale nie wszyscy korzystają tyle samo na rozwoju gospodarki. Obliczanie PKB na głowę jest wartością uśrednioną, która nie oddaje w żaden sposób tego, jak realnie się bogacimy bądź biedniejemy. Można więc zaryzykować stwierdzenie, że nawet przy dynamicznym wzroście PKB znajdą się takie grupy społeczne, które... stracą. Chociażby w wyniku wzrostu cen niektórych produktów.

3. Miara niemierzalnego

Łatwo sobie wyobrazić pomiar wartości przy typowej produkcji fizycznej. Produkt, dajmy na to samochód, składa się z materiałów, części składowych i pracy ludzkiej. Wszystko to da się wycenić w realnych pieniądzach. Kłopot pojawia się wtedy, kiedy zastanowimy się, ile w dany projekt samochodu włożono... innowacji. Czym dany model różni się od pozostałych, że ludzie akurat chętniej go kupują. Wygląd? Unikatowa metoda oszczędzania paliwa? Właśnie innowacyjność i jej wartość jest kolejnym z aspektów, których PKB nie potrafi zmierzyć. Prawdopodobnie nie ma dziś na świecie nikogo, kto potrafiłby wskaźnikiem PKB wyliczyć wartość innowacji, jaką było wynalezienie koła czy maszyny parowej. A innowacje są przecież motorem gospodarki.

4. Praca nie tylko umysłowa

Wskaźnikowi PKB wymykają się także działania kreatywne czy intelektualne, czyli np. wszelkiego rodzaju usługi konsultingowe, badania i ekspertyzy. Ile realnie do rozwoju gospodarczego wnosi np. stworzenie fabuły do gry wideo, zaprojektowanie wnętrza mieszkania, napisanie programu komputerowego czy stworzenie planu naprawczego dla kulejącego przedsiębiorstwa? To są wszystko bardzo konkretne czynności, które wpływają na popularność produktów i dobrobyt firm. Sęk w tym, że nie da się tego w miarodajny sposób wyliczyć. A jeśli doda się do tego jeszcze zróżnicowanie geograficzne (czy coś powstaje w USA, Polsce czy Chinach), wartość tych dzieł staje się zupełnie nieporównywalna.

5. Zrób to sam

Kolejną słabością wskaźnika wzrostu PKB jest to, że nie uwzględnia codziennych czynności, które ludzie wykonują po pracy lub zamiast pracy. Chodzi tu np. o wszelkie prace domowe: sprzątanie, gotowanie, pranie, opieka nad dziećmi itd. Czy jeśli po pracy decyduję się skosić samodzielnie trawnik w ogrodzie, to dokładam się, czy może obniżam wzrost PKB? Gdybym zapłacił za to chłopakowi z sąsiedztwa (oczywiście na podstawie umowy cywilnoprawnej), to byłby to mierzalny efekt: zlecenie, wykonana praca, zapłata, konsumpcja, PKB w górę. Ale jeśli robię to sam? To czy przypadkiem nie rujnuję gospodarki kraju?

6.ten straszny internet

Wraz z pojawieniem się internetu gospodarka stanęła na głowie. W internecie jest bowiem wiele rzeczy w cenie „za darmo”. I nie, nie chodzi o rzeczy wrzucone tam nielegalnie, czyli kradzioną własność intelektualną (jak już pisaliśmy: także wartość niemierzalną przez PKB). Wiele firm internetowych, z Google na czele, wyrosło bowiem na oferowaniu ludziom rzeczy za darmo. Co więcej, niektóre z tych wielkich firm bazują też na pracy za darmo, stąd mamy choćby Wikipedię tworzoną nieodpłatnie przez redaktorów wolontariuszy. Wskaźnik PKB nie potrafi także wycenić wartości rzeczy wyprodukowanych przez użytkowników internetu, choćby właścicieli kanałów na YouTubie czy twórców w bardzo popularnym aktualnie serwisie wideo TikTok.

7. Odrobina szczęścia

A jak ma się wskaźnik wzrostu PKB do zadowolenia czy poczucia szczęścia w społeczeństwie? Nijak. Jeszcze w czasach kryzysu 2007 r. Francuzi proponowali, by porzucić mierzenie PKB na rzecz pomiaru zadowolenia z życia obywateli. Bo kondycja gospodarki mierzona PKB nie ma wiele wspólnego z generalną satysfakcją z życia czy poczuciem bezpieczeństwa. Poza ekonomistami, politykami i maklerami spadek PKB nie spędzał snu z powiek wielu ludziom. To, co ich irytowało, to były np. cięcia w wydatkach socjalnych czy podnoszenie podatków, które były uzasadniane przez rządy... spadkiem wskaźnika PKB. Uderzało to choćby w przedsiębiorców, którzy nie radzili sobie z kosztami i ograniczali zatrudnienie. To wywoływało wzrost bezrobocia i niezadowolenie społeczne. W pewnym sensie niezadowolenie z tego, jak obliczany jest wskaźnik wzrostu czy spadku PKB. Pytań o wartość poznawczą wskaźnika wzrostu PKB jest dużo więcej. Choćby o to, jak radzi sobie z szarą i czarną strefą gospodarki. Bo czy chcemy tego, czy nie, pieniądze z prostytucji, handlu narkotykami czy wyłudzeń VAT prędzej czy później wracają do obrotu i... napędzają wzrost gospodarczy kraju, czy to przez zakup kilograma marchewki w osiedlowym warzywniaku, czy luksusowego jachtu z prywatnym basenem na pokładzie.

Okładka tygodnika WPROST: 27/2019
Więcej możesz przeczytać w 27/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 27/2019 (1892)

  • Cieszę się, gdy ludzie protestują 30 cze 2019, 20:00 Podejrzewam, że gdyby Winston Churchill zobaczył, jak wygląda dzisiejszy świat, stwierdziłby: „A nie mówiłem?”. Piję tu do jego słów: „Demokracja jest najgorszą formą rządu, jeśli nie liczyć wszystkich innych form, których... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 30 cze 2019, 20:00 KRĄŻĄ PLOTKI, ŻE GRZEGORZ SCHETYNA przed ustaleniem list koalicyjnych stawia twarde warunki SLD. – Kazał WŁODZIMIERZOWI CZARZASTEMU podpisać cyrograf. Jest w nim napisane, że koalicja jest za związkami partnerskimi, ale przeciw... 6
  • Obraz tygodnia 30 cze 2019, 20:00 23 kobiety uwiódł fałszywy Messi, czyli irański sobowtór piłkarza Reza Parastesh (27 lat) Wygrany Bartłomiej Misiewicz złoty chłopiec PiS, niegdyś rzecznik prasowy MON, ostatnio więzienny bibliotekarz, wyszedł na wolność po... 9
  • Info radar 30 cze 2019, 20:00 Biznes rolny z Wietnamem Aż 97,6 proc. ceł na towary, które sprzedajemy do Wietnamu, znosi umowa o strefie wolnego handlu między Unią Europejską a Wietnamem. Decyzję o jej podpisaniu przyjęła 25 czerwca Rada Europejska. To niezwykle... 10
  • Wciąż jestem w drodze 30 cze 2019, 20:00 Rozmowa z Grażyną Barszczewską, aktorką, współautorką autobiograficznej książki „Amantka z pieprzem”. 11
  • Klimatyczna walka o władzę 30 cze 2019, 20:00 Czy ocieplenie klimatyczne to realne zagrożenie, czy może retoryka służąca jakimś celom politycznym? 12
  • Mój film wpłynie na wybory 30 cze 2019, 20:00 Psychopaci zarządzają naszym krajem i decydują o życiu młodych ludzi – mówi Patryk Vega, reżyser filmu „Polityka”. 15
  • Bez imigrantów Polska nie da rady 30 cze 2019, 20:00 Lepiej przygotować projekty integracji (nie asymilacji!), jeśli nasz rynek pracy ma sprostać konkurencji z niemieckim 19
  • Wojna sztabów 30 cze 2019, 20:00 Joachim Brudziński i Krzysztof Brejza stają na czele zaciekłego pojedynku sztabów wyborczych najważniejszych formacji. Kampanijna machina się rozkręca – w tle doradcy, badania, magicy od sieci i wielkie pieniądze. 20
  • Schetyna chce przegrać, żeby wygrać 30 cze 2019, 20:00 Propozycja Schetyny dla opozycji to droga na cmentarz. Problem w tym, że trzy miesiące przed wyborami brak dla niej alternatywy. 24
  • Komfort i energooszczędność 30 cze 2019, 20:00 Według danych WHO aż 90 proc. naszego życia spędzamy w pomieszczeniach zamkniętych. Dlatego tak istotne jest, aby zadbać o jak najlepsze warunki życiowe. Jednym z kluczowych parametrów, który ma wpływ na nasze zdrowie oraz samopoczucie,... 25
  • Chciałbym, żeby Kaczyński został premierem 30 cze 2019, 20:00 Jarosław Kaczyński nie ma żadnych problemów ze zdrowiem – mówi Adam Bielan, europoseł, były wicemarszałek Senatu. 26
  • Lewica zniknie jesienią 30 cze 2019, 20:00 Wybory parlamentarne mogą zadać ostateczny cios formacjom lewicowym na naszej scenie politycznej. Ludzie lewicy zostaną, ale obecne partie mogą nie przetrwać. 31
  • Rzecznik ciągłych nieporozumień 30 cze 2019, 20:00 Rzecznik praw dziecka Mikołaj Pawlak wciąż powtarza, że został źle zrozumiany. Niektórzy się zastanawiają: może sam nie wie, co mówi? 34
  • Pan Gawriłow w Tbilisi 30 cze 2019, 20:00 Gruzińskie poczucie honoru jest znane na świecie, ale tym razem reakcja przerosła to, czego można się było spodziewać 40
  • Poczekalnia do listy 100 najbogatszych polaków 30 cze 2019, 20:00 1. Kazimierz Herba 368 mln zł DO WEJŚCIA NA TEGOROCZNĄ LISTĘ 100 NAJBOGATSZYCH ZABRAKŁO MU ZALEDWIE MILIONA ZŁOTYCH. Ale Kazimierz Herba już nieraz był w naszym rankingu. W końcu ze swoją branżą farmaceutyczną jest związany od... 42
  • Hossa Bessa 30 cze 2019, 20:00 Bunt miliarderów Podnieście nam podatki” – z takim apelem do kandydatów startujących w przyszłorocznych wyborach prezydenckich w USA zwróciła się grupa kilkunastu najbogatszych Amerykanów. Wśród nich: George Soros wraz z synem... 45
  • Milion po polsku 30 cze 2019, 20:00 W kraju przybywa milionerów. Ale nie rosną wyłącznie „stare fortuny” – bogaczy jest coraz więcej także wśród młodych Polaków, m.in. za sprawą rewolucji internetowej. 46
  • Polska pustynią Europy 30 cze 2019, 20:00 Wrocław będzie dopłacał mieszkańcom do budowy zbiorników na deszczówkę. Zaczęły się śmiechy, że to program Beczka+. Ale problem w kraju jest poważny, bo Polska ma tyle wody, co pustynny Egipt. 48
  • Siedem mitów o PKB 30 cze 2019, 20:00 PKB Polski rośnie, więc ludzie się bogacą. Będziemy mieli lepsze pensje, wyższe emerytury i grubsze portfele. Ale ile w tym wszystkim jest prawdy? I czy PKB jest aż tak bardzo ważny, jak twierdzą ekonomiści i politycy? 52
  • Jak uniknąć chaosu w kadrach w związku z PPK? 30 cze 2019, 20:00 O pracowniczych planach kapitałowych sporo się mówi, najczęściej w kontekście pracowników i korzyści, jakie niesie dla nich program. Jak wygląda perspektywa pracodawców? Czy firmy są gotowe do wdrożenia PPK? 55
  • Nowa era w internecie 30 cze 2019, 20:00 Już wkrótce do globalnej sieci zostaną podłączone kolejne miliony urządzeń: internet rzeczy zrewolucjonizuje nasze życie. 56
  • Zapasy w piaskownicy 30 cze 2019, 20:00 Przywódcy USA i Iranu obrzucają się wyzwiskami jak sztubaki. Wojny z tego nie będzie. Obie strony zajmują jedynie pozycje wyjściowe przed próbą nakłonienia Palestyńczyków do zawarcia pokoju z Izraelem. 58
  • Ortopedia spersonalizowana 30 cze 2019, 20:00 Sposób leczenia stawów biodrowych, kolanowych, kręgosłupa można dziś dopasować do pacjenta. Dzięki temu może on nawet po skomplikowanej operacji wrócić do sprawności fizycznej, a często też do uprawiania sportu – mówi dr Maciej Miszczak, specjalista ortopedii i traumatologii... 62
  • Sumienie gniewnych ludzi 30 cze 2019, 20:00 „When They See Us” to kolejna świetna produkcja, która wpisała się w falę opowieści o rasizmie, korumpowaniu i manipulacjach systemu sprawiedliwości w USA. Reżyserzy znajdują tam niewypędzone demony amerykańskiego społeczeństwa. 64
  • Gdy stosy ofiarne zapłoną 30 cze 2019, 20:00 Pogańskie rytuały. Pradawne bóstwa. Zespolenie z naturą. Tym żyją folk horrory, jak „Midsommar. W biały dzień” Ariego Astera. Ale też krytyką cywilizacji, moralną niejednoznacznością, zmysłowymi opowieściami o ludzkiej seksualności. 68
  • Francuski piesek 30 cze 2019, 20:00 Przyjeżdża rozpalony jak piec pociąg. Jestem skazany na trzy i pół godziny bez wody, bez kawy, bez jedzenia 72
  • 10 pomysłów na to, co jeść, oglądać i kupować tego lata 30 cze 2019, 20:00 Oto kompendium wiedzy o wakacyjnych trendach. Nasze zestawienie polecamy każdemu, kto w gąszczu informacji o lansowanych latem nowych modach czuje się zagubiony. 74
  • Sezon na stonkę 30 cze 2019, 20:00 Wakacyjne tłumy stały się plagą dla mieszkańców wielu turystycznych atrakcji. I jak na szkodniki przystało, zwalcza się je na wszelkie możliwe sposoby. 81
  • Wyjechać i nie zwariować, czyli urlop pracoholika 30 cze 2019, 20:00 Sama wizja opuszczenia służbowego biurka wywołuje w nim lęk. Ale to właśnie pracoholikowi wakacje potrzebne są najbardziej! Podpowiadamy, jak się do nich przygotować, by stały się mimo wszystko przyjemnością. 84
  • Wydarzenie 30 cze 2019, 20:00 Artystyczny plac zabaw Robert Kuśmirowski, Norbert Delman, Zuzanna Hertzberg. To tylko część grupy artystów, która w ubiegłym roku uczestniczyła w warsztatach u-jazdowskiego dla dzieci. Wakacyjna wystawa „Dotknij sztuki” to efekt tych... 90
  • Film 30 cze 2019, 20:00 Życiowe drogi Zamożna wdowa w pięknej rezydencji na francuskiej prowincji ogłasza, że lada chwila umrze i chce się do śmierci przygotować. Organizuje wyprzedaż dobytku, a każdy przedmiot, po który sięga, odnosi ją do przeszłości.... 91
  • Muzyka 30 cze 2019, 20:00 Człowiek instytucja Mark Ronson „LATE NIGHT FEELINGS” Sony Jako producent, kompozytor i DJ Mark Ronson umie budować cudze kariery. Wiele zawdzięczały mu Amy Winehouse czy Lady Gaga. Teraz choćby Miley Cyrus podkreśla, że jego „Nothing... 92
  • Książka 30 cze 2019, 20:00 Śmiech – jedyny ratunek Medialny szum wokół serialu nakręconego na podstawie „Paragrafu 22” przez George’a Clooneya sprawił, że słusznie wznowiono powieść Hellera, bo to najprawdziwsza klasyka współczesnej literatury, która... 93
  • Kalejdoskop 30 cze 2019, 20:00 Rosja po apokalipsie Twórcy z 4A Games postanowili przewietrzyć i odświeżyć uniwersum powieści Dmitrija Głuchowskiego. Trzecia część udanej serii „Metro Exodus” miała pomysł, jednak podczas realizacji coś poszło nie tak. Znany z... 94
  • Zmieniła mnie podróż do Etiopii 30 cze 2019, 20:00 Chciałabym zrobić wszystko, co możliwe, by zatrzymać globalne ocieplenie klimatu. 95
  • Jadalny papier nutowy 30 cze 2019, 20:00 Znane we Włoszech pod nazwą papier nutowy (carta da musica) cieniutkie chrupkie pieczywo jest na Sardynii chlebem powszednim. 96
  • 5 sosobów na walkę o odszkodowanie od linii lotniczych 30 cze 2019, 20:00 W 2018 r. prawie ćwierć miliona pasażerów wylatujących z polskich lotnisk było uprawnionych do odszkodowania. Kiedy możemy domagać się rekompensaty od linii za utrudnienia? 97
  • Zrób sobie... Sławomira 30 cze 2019, 20:00 Miliony wyświetleń, kto by nie chciał takiego elektoratu? Politycy, zapuszczajcie wąsy ą la Sławomir! 98

ZKDP - Nakład kontrolowany