Siedem filarów opozycji

Siedem filarów opozycji

Niezależnie od systemu, który będzie panował na zewnątrz, opozycja demokratyczna będzie istniała. Jeśli nie przy Wiejskiej, to w podziemiu.

Czy lepiej być demokratyczną opozycją w autorytarnym państwie, czy autorytarną w demokratycznym? Demokraci w ramach opozycji mają co robić, bo motywuje ich to, czego nie mają, czyli wolność i równość. Jednak praca nad odzyskaniem tych wartości jako fundamentów ustrojowych to praca na lata, zwłaszcza przy tak destrukcyjnym systemie, który zainstalował PiS. Zwolennicy autokracji czy radykalnego katonacjonalizmu byliby bardziej skutecznymi opozycjonistami, ale na krótką metę: lojalność wobec charyzmatycznego autorytetu, który nie rządzi i nie obdarza łaskami swoich wiernych, szybko może ulec wyczerpaniu, chyba że zdarzy się jakaś katastrofa, wielki kryzys lub kataklizm, który wbrew regułom demokracji autokrata wykorzysta, by zdobyć ponadparlamentarne przywództwo. Niezależnie od systemu, który będzie panował na zewnątrz, opozycja demokratyczna będzie istniała, bo nawet demokracja ma swoją „jeszcze-bardziej-demokratyczną” awangardę. Jak nie przy ul. Wiejskiej, to w podziemiu. Opozycji autorytarnej rad dawać nie sposób, bo jako niedemokratyczna nie słucha nikogo prócz wodza; każda swobodna wymiana myśli jest tam herezją. A demokraci czasem słuchają. Z nadzieją na to proponuję siedem filarów opozycji (demokratycznej).

Pierwszym filarem jest wiedza

Wiedza o społeczeństwie, czyli to, jakim społeczeństwem jesteśmy, jak się zmieniamy, jakie zajmujemy postawy, w jaki sposób motywujemy się do działania, jak wreszcie rozumiemy wartości, które deklarujemy. Nie chodzi przy tym o wiedzę sondażową, przy prawdziwej stanowi ona jedynie pewien rodzaj podniety czczej i jałowej; chodzi o solidne badania. Do badań potrzeba ekspertów: socjologów, psychologów, etyków i to nie tylko tych znanych, których raporty po wielekroć zawiodły, ale tych młodych lub bardziej krytycznych, z większą wyobraźnią społeczną i większą paletą pomysłów dotyczących tego, jakimi pytaniami można wydobyć z Polaków i Polek ich mroczne tajemnice. PiS takie badania przeprowadza i z tej wiedzy korzysta, bo Polaków zna znacznie lepiej niż Platforma, która, czy rządziła, czy była w opozycji, taką wiedzą gardziła. Znajomość życia przywódcy i jego intuicje (zawsze męskie) były dla partii wystarczającym drogowskazem działań.

Drugim filarem są instytucje

A właściwie intelektualiści wspierający polityków (think thanki). Nie chodzi przy tym o instytucje, które powołują jedni działacze partyjni, by można było obsadzić jeszcze jedno stanowisko innymi partyjnymi działaczami (jak np. martwy od dłuższego czasu Instytut Obywatelski PO) czy okresowo i w przedwyborczej panice zwoływane gremia ekspertów, lecz o niezależne, krytyczne, inwencyjne grupy intelektualistów, którzy swoją rolę naukowców pojmują jako związaną z zaangażowaniem na rzecz społeczeństwa obywatelskiego, jakości demokracji, etycznych standardów w polityce itp. W ramach think thanków politycy powinni spotykać się z niepolitykami, by oddychać, choć czasem, świeżym intelektualnie powietrzem, by wytrącić się z partyjnej rutyny, by poszerzyć horyzonty i nabywać utraconych w ramach działań partyjnych umiejętności: dialogu, argumentacji, negocjacji czy przywództwa. To ostatni moment, by w ramach think thanku skorzystać z osiągnięć humanistyki i humanistów, bo obecna reforma (Gowina) ma na celu ich ostateczne zniszczenie.

Trzecim filarem jest pamięć

Wybaczanie to cnota życia prywatnego i wielki legat chrześcijaństwa (od którego polski katolicyzm się coraz bardziej dystansuje), w polityce cnota ta jest użyteczna jedynie w czasie wielkiej pompy i wielkich przemian (byłam i jestem zwolenniczką „grubej kreski” Mazowieckiego). Natomiast zwykła polityka powinna toczyć się pod znakiem odpowiedzialności. Polityk może wiele, czasem nie obowiązują go powszechne normy moralne, jak trzeba, może zataić informacje, nie musi miłować bliźniego, może używać przemocy, ale za wszystko musi ponosić odpowiedzialność osobistą. I nie może polegać ona na tym, że spocznie w ławach opozycji lub na ciepłej dyplomatycznej posadzie w dalekim kraju. Opozycja powinna skrupulatnie spisywać czarną księgę: korupcji, łamania praworządności, nepotyzmu, kolesiostwa, łamania standardów równościowych, mowy nienawiści. Zapisywać i rozliczać, bez tchórzostwa, z otwartą przyłbicą. Tak by polityka była nie tylko wspaniałą przystanią dla tych, którzy lubią sobie porządzić, ale przestrzenią, do której się wchodzi i z której się wychodzi, ponosząc pełną odpowiedzialność.

Przywrócenie praworządności, ożywienie demokracji, troska o dobro wspólne (nie partyjne) – oto cele opozycji

Czwartym filarem jest program

Oparty na wiedzy, stworzony i wynegocjowany w ramach szerokich, nie tylko partyjnych dyskusji. Może mieć dwie wersje: doraźną, jako zbiór tematów i haseł fundamentalnych dla opozycji, i horyzontalny, czyli taki, który przesuwa granice myślenia o wspólnocie ku utopii. Jeśli bowiem zamykamy się w kręgu doraźnych potrzeb, własnych interesów i możliwości, nigdy nie stworzymy czegoś trwałego. Polityka to nie tylko wymiana haseł i przekonań, ale wizje. Te najbardziej pociągają wyborców, nawet jeśli osnute są wokół marzeń. W PiS sprawa jest prosta. Marzenia miał/ma prezes, a Adam Bielan przelewa je na papier i przesyła partyjnym mediom oraz reszcie. Natomiast w ramach opozycji demokratycznej program powinien być oparty na szerokiej partycypacji i wzajemnej deliberacji, a jego podstawowymi celami powinny być: przywrócenie praworządności, ożywienie demokracji, troska o przyszłość i dobro wspólne (nie partyjne).

Piątym filarem jest dialog

Pośród różnych zniszczeń, z jakimi mieliśmy do czynienia w ciągu ostatnich czterech lat i z którymi zapewne będziemy mieli do czynienia przez następnych kilka/kilkanaście lat (chodzi o niszczenie konstytucji, sądów, mediów, edukacji, służby zdrowia, humanistyki), jednym z poważniejszych jest zniszczenie dialogu. A już Arystoteles definiował demokrację jako ustrój, którego fundamentem są trzy wartości: wolność, równość oraz logos, czyli mowa. To mowa jest sercem demokracji, a słowo „parlament” – warto przypomnieć – pochodzi od fr. parler, czyli mówić. Grecy byli dumni, że w przeciwieństwie do barbarzyńców potrafią rozstrzygać swoje konflikty drogą rozmowy, a nie przemocy. Nasz parlament przestał tymczasem pełnić swoją demokratyczną funkcję i stał się teatrem z pacynkami poruszanymi wolą prezesa lub jego mózgu (w tej roli nieodmiennie Bielan). Opozycja demokratyczna powinna pracować nad przywróceniem ważności słowu mówionemu, debacie czy – mówiąc językiem klasycznym – retoryce, która nie jest erystyką.

Szóstym filarem jest równość

Słowo wyklęte przez PiS, ale też – niestety – zapomniane przez opozycję. Gdy widzę męskich liderów jakiegokolwiek ugrupowania, czuję się wykluczona, jak wiele kobiet. Nawet jeśli „reprezentujący” mnie mężczyźni mają takie same poglądy na pewne sprawy, to przecież zgodnie z potocznym mniemaniem nic bardziej (bo biologicznie) nie różni ludzi niż płeć. Kobiety mają inny punkt widzenia, inne potrzeby, inne interesy, nawet inne systemy wartości niż mężczyźni, już chociażby dlatego, że są inaczej socjalizowani/socjalizowane. Obecna „reprezentacja” kobiet przez mężczyzn jest fałszywa i powoduje, że połowa społeczeństwa nie czuje swojej podmiotowości, a jeśli jest jakoś reprezentowana, bo są kobiety i w Sejmie, i w opozycji, to ciągle są zależne od mężczyzn, a mężczyźni wydają się być bardzo zadowoleni, że władzą dzielą się wyłącznie między sobą, mimo światopoglądowych różnic. „Bo baby są jakieś inne”. No właśnie.

Siódmym filarem są cnoty

Wpatrzeni w Kościół, uspokojeni modlitwami, zaspokojeni pielgrzymkami, otumanieni hierarchami – stajemy się nihilistami moralnymi. Pora więc przywrócić praktyczną wartość kilku podstawowym cnotom. I nie chodzi o deklaracje, ale o praktykę. Najważniejsze to: uczciwość (ale nie taka ogólna, z której niewiele wynika, ale zawodowa i obywatelska), odpowiedzialność (jedna z ważniejszych cnót politycznych), uważność i skrupulatność (by nie pozostawać na pasku telewizyjnych pasków i ogólnych politycznych haseł), konsekwencja w działaniu, cierpliwość, odwaga (nie ta prosta militarna, ale polityczna. Postawa pacyfistyczna czy kosmopolityczna jest często większym bohaterstwem niż lekkomyślne deklaracje oddawania życia za symbole). No i namiętność, ale nie chodzi tu o jałowe podniecenie, nagłą miłość do pewnych spraw czy gwałtowną nienawiść, lecz trwałą namiętność ku realizacji pewnych długofalowych celów. Bez namiętności, na zimno nie sposób ich zrealizować. Demokracja, w przeciwieństwie do faszyzmu czy nacjonalizmu, jest letnim ustrojem, który spontaniczne zachwyty wywołuje wyłącznie w niewoli. W demokracji trzeba się nauczyć kochać demokrację. Tak jak trzeba się uczyć kochać Polskę, która mimo wieloletniej aneksji przez Kościół i prawicę jest krajem naprawdę różnorodnym i ciekawym. Wzbudzić namiętność do Polski i demokracji – oto cel każdej demokratycznej opozycji.

Okładka tygodnika WPROST: 42/2019
Artykuł został opublikowany w 42/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 42/2019 (1907)

  • Nie obudziliśmy się w innej Polsce 14 paź 2019, 6:00 Wszystko, co przewidzieli, wypadło zupełnie inaczej albo trochę inaczej, czyli także zupełnie inaczej” – pisała polska noblistka (ta sprzed lat) Wisława Szymborska. Sytuacja, w której przychodzi mi pisać niniejszy wstępniak, to... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 14 paź 2019, 6:00 Końcówka ubiegłego tygodnia, a zarazem końcówka kampanii przebiegła w Koalicji Obywatelskiej w ponurych nastrojach. 6
  • 7 dni dookoła świata 14 paź 2019, 6:00 Nobel dla etiopczyka Ekologiczna aktywistka Greta Thunberg nie przekonała komitetu noblowskiego do swojej kandydatury. Pokojową Nagrodę Nobla dostał etiopski premier Abiy Ahmed, któremu udało się zakończyć trwającą kilkadziesiąt lat... 8
  • Obraz tygodnia 14 paź 2019, 6:00 Wygrana Ola Kot Prezenterka Eska TV i uczestniczka „Tańca z gwiazdami” otrzymała nagrodę Joy Influencer Roku dla najbardziej kreatywnych i wpływowych twórców w sieci Przegrana Monika Janowska Żona znanego prezentera dość niestosownie... 12
  • Nobel z dredami 14 paź 2019, 6:00 Potrzebowaliśmy tej feministki z dredami” – napisał o Oldze Tokarczuk po ogłoszeniu werdyktu Akademii Szwedzkiej brytyjski „The Guardian”. 14
  • Chętnie zagram w komedii 14 paź 2019, 6:00 Rozmowa z Łukaszem Simlatem, aktorem. 16
  • Kwestia pierwszeństwa 14 paź 2019, 6:00 Krótko przed wyborami cztery główne polskie partie podpisały Pakt dla Zdrowia. Stało się to na skutek akcji podjętej przez redakcję jednej z gazet, działającej zapewne z dobrych pobudek. W Polsce popularny jest bowiem pogląd, że do... 18
  • Co wybraliśmy 14 paź 2019, 6:00 Publicyści i felietoniści „Wprost” oraz wybitni komentatorzy życia politycznego przewidują, jaki będzie powyborczy układ władzy, dają przestrogi dla rządzących i udzielają rad opozycji 19
  • Siedem filarów opozycji 14 paź 2019, 6:00 Niezależnie od systemu, który będzie panował na zewnątrz, opozycja demokratyczna będzie istniała. Jeśli nie przy Wiejskiej, to w podziemiu. 19
  • Jaką drogą pójdzie prawica 14 paź 2019, 6:00 Jarosław Kaczyński stworzył wyjątkowo stabilną formację z trzech kijków trekkingowych: pretensji do świata, patriotyzmu i wydatków socjalnych. 20
  • Stracona lekcja liberałów 14 paź 2019, 6:00 Ostatnie cztery lata opozycja kompletnie przespała. Cytując Talleyranda, można ją ocenić bardzo krótko: „Nic nie zrozumieli i niczego się nie nauczyli”. 20
  • Nadchodzi czas wewnętrznych konfliktów 14 paź 2019, 6:00 Przyszła kadencja będzie się dzieliła na dwie części – do wyborów prezydenckich i po nich. Prawdziwe rządzenie rozpocznie się od czerwca 2020 r. 30
  • Utrzymamy wzrost gospodarczy 14 paź 2019, 6:00 Trudno powiedzieć, jakie będą rządy PiS w przypadku utrzymania przez tę partię władzy, bo to, co się zapowiada przed wyborami, wcale nie musi być realizowane po nich. Pewne tendencje można jednak przewidzieć. 31
  • 500 plus do poprawki 14 paź 2019, 6:00 Sądzę, że zarówno PiS, jak i opozycja zechcą zracjonalizować program 500 plus i zaadresować go do osób o niższych dochodach – mówi Leszek Miller, były premier, europoseł SLD. 32
  • Osłabnie pozycja Kaczyńskiego 14 paź 2019, 6:00 Do wyborów prezydenckich partie dotychczasowej opozycji będą scalać wspólne ataki na Andrzeja Dudę – przewiduje Jan Rulewski, senator PO. 33
  • Jestem pesymistą, który chciałby się mylić 14 paź 2019, 6:00 Kolejna kadencja PiS to ewolucja według wzorca węgierskiego. Z kolei rządy opozycji to impas – przewiduje Ryszard Bugaj, ekonomista. 34
  • Nobel dla Polki 14 paź 2019, 6:00 Olga Tokarczuk laureatką przyznanej z rocznym poślizgiem Literackiej Nagrody Nobla za 2018 rok! Wygląda na to, że literatura jest w Polsce potęgą – w żadnej z pozostałych noblowskich dyscyplin nie odnosimy nawet zbliżonych do niej sukcesów. 35
  • Staram się nie marnować papieru 14 paź 2019, 6:00 – Chcę opowiadać o sprawach, które mają szansę się przyczynić do przemiany rzeczywistości na lepsze – mówiła Olga Tokarczuk, nowa polska noblistka. 40
  • Oni przeminą, Ona zostanie 14 paź 2019, 6:00 Nowa noblistka będzie pokazywać światu inną Polskę niż ta, którą widać na zdjęciach z warszawskiego Marszu Niepodległości 11 listopada czy marszu równości w Białymstoku. 46
  • Obywatele świata 14 paź 2019, 6:00 Tokarczuk daje dowód, że dla artysty polskie korzenie są najcenniejsze, gdy pozwalają lepiej rozumieć siebie i innych ludzi. 47
  • Tkwimy w zapaści 14 paź 2019, 6:00 Jak nasze państwo ma być zdrowe, skoro mamy problemy ze służbą zdrowia i dzieci, które nie są zaopiekowane przez stabilny system edukacji? – pyta Ewa Drzyzga, dziennikarka. 48
  • Łowienie przedsiębiorców 14 paź 2019, 6:00 Podrabiają faktury za prąd, obiecują unijne dotacje, żądają pieniędzy za wpisy do rejestrów. Dopiero co otworzyłeś firmę? Przygotuj się na atak naciągaczy. Jednym z nich jest nawet były radny i wieloletni dyrektor w dużym banku. 55
  • Wielki comeback emeryta 14 paź 2019, 6:00 Polsce może zabraknąć 3 mln pracowników. Ukraińcy nie wystarczą, więc pracodawcy przypomnieli sobie o rzeszy 9 mln polskich seniorów. Mają to, czego nie mają młodzi: nie rzucają z dnia na dzień papierami i nie gapią się w smartfony. 58
  • hossa bessa 14 paź 2019, 6:00 CYTAT TYGODNIA „Za pięć lat polski mistrz będzie grał w fazie grupowej Ligi Mistrzów. Nie rzucam słów na wiatr. PKO BP jest warte więcej niż Commerzbank, wytyczamy drogę klubom” Zbigniew Jagiełło, prezes PKO BP Polak na Marsie... 61
  • Znane i nieznane Orły Wprost 14 paź 2019, 6:00 Wśród laureatów nagrody w województwie łódzkim znalazło się wiele spółek należących do dużych zagranicznych koncernów. Nie zabrakło również polskich firm rodzinnych. 62
  • Biznes kontra smog 14 paź 2019, 6:00 Sadzą drzewa, uczą dzieci, jak powstaje smog, promują ekologiczne piece i jazdę na rowerze. Polscy przedsiębiorcy włączyli się do walki ze smogiem. Idzie im to całkiem nieźle. 64
  • Przyszłość miast 14 paź 2019, 6:00 We wrocławskim Centrum Kongresowym przy Hali Stulecia odbył się Międzynarodowy Kongres „Economy of a Water City”. W obradach, spotkaniach i dyskusjach brali udział światowej klasy specjaliści z zakresu gospodarki, ekologii, urbanistyki, a także politycy oraz przedstawiciele... 66
  • Innowacyjny sposób na tradycyjne źródła 14 paź 2019, 6:00 Dywersyfikacja dostaw gazu jest kluczowa dla bezpieczeństwa energetycznego. 68
  • Innowacje w eventach 14 paź 2019, 6:00 Najnowsze technologie, takie jak wirtualna rzeczywistość i rozszerzona rzeczywistość, są powszechnie wykorzystywane na eventach – mówi Jarosław Pyzel, wiceprezes zarządu firmy Konferental sp. z o.o. 70
  • Miasto przeciw państwu 14 paź 2019, 6:00 Powtarzające się od kilku miesięcy protesty stają się coraz bardziej brutalne, bo mieszkańcy byłej brytyjskiej kolonii po prostu nie chcą być częścią Chin. Powstańcy mają swoich męczenników, a nawet hymn, który bardzo nie podoba się władzom w Pekinie. 72
  • Kurdyjski węzeł Trumpa 14 paź 2019, 6:00 Prezydent USA zaakceptował turecką inwazję w Syrii, żeby odwrócić uwagę od groźby impeachmentu, a także odciągnąć Turcję od sojuszu z Rosją i Iranem. 76
  • Jelita – tu zaczyna się zdrowie 14 paź 2019, 6:00 Coraz częściej nazywane są „drugim mózgiem”, i nie bez powodu. Mikroflora jelitowa odpowiada za metabolizm, odporność, a nawet nasz nastrój. 78
  • Doczekamy się kosmicznej turystyki 14 paź 2019, 6:00 Najwięksi tego świata znów chcą uczestniczyć w podboju kosmosu – mówi dr Alexander Nawrocki, jedyny Polak, który został dyrektorem NASA. 80
  • W obronie człowieczeństwa 14 paź 2019, 6:00 Fałszywy ksiądz z „Bożego Ciała” Jana Komasy mógłby się stać jednocześnie wzorem i wyrzutem sumienia wielu kapłanów polskiego Kościoła. Instytucji zrażającej do siebie nawet ludzi, którzy spędzili w niej życie. 84
  • Pull up! 14 paź 2019, 6:00 Masz przed sobą najwyżej minutę życia. Za towarzysza drugiego pilota. Nie stanowi dla ciebie pociechy, że umierając, pociągniesz za sobą cały mały świat – 300 opalonych turystów i 13 osób opalonej załogi. To cię nie pociesza,... 86
  • Wydarzenie 14 paź 2019, 6:00 Całość W tym roku mija pół wieku od ukazania się „Historii literatury polskiej”, którą napisał Czesław Miłosz. Była to książka zaplanowana jako podręcznik dla amerykańskich studentów. Sam nazywał przedsięwzięcie... 88
  • Film 14 paź 2019, 6:00 Ikar w PRL-u To musi się samo w tobie uwolnić. Jeśli się nie uwolni, będziesz jak wielu innych dobrych pianistów. Ale jak coś się uda, staniesz się wyjątkowy” – mówi w „Ikarze. Legendzie Mietka Kosza” nauczycielka fortepianu do... 89
  • Muzyka 14 paź 2019, 6:00 Ojczysty rap Oto jeden z tych zakamarków polskiego hip-hopu, do którego słuchacze rapowi zaglądają niechętnie. Produkcja „Ducha oporu” sprawia, że bydgosko-warszawski duet Bisz/Radex wymyka się gatunkowym klasyfikacjom i fascynuje... 90
  • Książka 14 paź 2019, 6:00 Odrzucana córka CÓRKA STEVE’A JOBSA (TAK, TEGO OD APPLE’A) OPOWIADA O SWOIM ŻYCIU i nie jest to historia beztroskiego życia córki jednego z najbogatszych ludzi świata. Jobs porzucił jej matkę i konsekwentnie wypierał się ojcostwa,... 91
  • Kalejdoskop 14 paź 2019, 6:00 Tron we krwi Serialowa Katarzyna Wielka nie mrugnie okniem, wydając decyzję o zabiciu politycznych oponentów. Do męża Piotra III też nie ma sentymentu – pozbawia go najpierw rządów, a potem życia. Miłość to dla niej waluta, za... 92
  • Od „Metra” wszystko się zaczęło 14 paź 2019, 6:00 Co mnie inspiruje mówi Adam Sztaba kompozytor, pianista, aranżer, dyrygent i producent muzyczny 93
  • Babka po moniecku 14 paź 2019, 6:00 Kto raz spróbował tego smakołyku z ziemniaków, pokrytego złotobrązową skórką, z widocznymi po przekrojeniu skwarkami w kremowej masie, nie zapomni go już nigdy. Czemu właśnie babka? Czy dlatego, że taka smakowita i pulchna? Babka... 94
  • Krawiectwo w stylu zero waste 14 paź 2019, 6:00 Gdybym chciała przestać kupować, byłabym w stanie uszyć sobie wszystko, łącznie z bielizną. Po dwudniowym kursie szewskim wiem nawet, jak zrobić sobie buty. 96
  • Zrób sobie… Rydzyka 14 paź 2019, 6:00 Jasnowidza pytamy, co nas czeka po wyborach? – Znów będziecie płacić na Rydzyka! 98

ZKDP - Nakład kontrolowany