Obywatele patrioci

Obywatele patrioci

Bardziej niż autorytaryzm demokracji grozi dziś obywatelski i polityczny klientyzm
O społeczeństwie obywatelskim mówi się w Polsce dużo nie tylko od 1989 r. Jeszcze w czasach PRL antykomunistyczna opozycja demokratyczna snuła wizje budowy społeczeństwa, które aktywnie brałoby odpowiedzialność za los swej wspólnoty, uczestnicząc w życiu zbiorowości poprzez rozmaite inicjatywy. Powstanie szerokiego ruchu „Solidarności", w który zaangażowała się niemal jedna czwarta mieszkańców „socjalistycznego” państwa, miało swą przyczynę głębiej niż jedynie w sprzeciwie wobec marksistowskiego zniewolenia. „Solidarność” – obok wojennego państwa podziemnego – była przykładem umiejętności samoorganizacji Polaków, poczucia odpowiedzialności za innych i poświęcenia dla nich.

Kryzys obywatelskości
Wraz z odzyskaniem niepodległości Polacy wiązali wielkie nadzieje ze społeczeństwem obywatelskim. Liczne instytucje powstały w celu pobudzania obywatelskiej aktywności, wspierania nowych inicjatyw. Wówczas również przeprowadzono reformę samorządu terytorialnego, który oddawał losy gmin, miast i regionów w ręce ich przedstawicieli.
Można jednak odnieść wrażenie, że pod koniec lat 90. duch obywatelskiego działania wśród Polaków podupadł. Za prawdziwością tej tezy przemawiało kilka symptomów. Mała była frekwencja wyborcza, co sugerowało, że Polacy nie uważają za konieczne korzystania z „daru wolności". Symptomatyczne było również to, jak wyglądały święta narodowe – ich banalizacja i zmiana w dodatkowy dzień wolny od pracy czy pretekst do przedłużenia weekendu. Święta Polacy spędzali na wycieczkach (szczególnie podczas Święta Konstytucji 3 Maja) albo w supermarkecie. W oficjalnych uroczystościach uczestniczyli wyłącznie z obowiązku przedstawiciele władzy publicznej. Dlatego uzasadnione wydaje się poszukiwanie przyczyn słabego poczucia obywatelskości, a także źródeł, z których można by te uczucia zasilić i pobudzić.

Rzecz Pospolita
Redefinicji wymaga samo pojęcie społeczeństwa obywatelskiego. Zbyt często jest ono kojarzone jako działalność obywateli przeciwko państwu. Często uzasadniając społeczeństwo obywatelskie, wzywa się obywateli do aktywności z tego powodu, że państwo jest dla nich zawsze zagrożeniem. Oczywiście tkwi w tym ziarno prawdy – mechanizmy demokratyczne przypominają nam o tym, że żadnej władzy nie możemy pozostawić bez kontroli. Władza niekontrolowana rzeczywiście może się wyrodzić i stać się dla obywateli zagrożeniem. Nie można jednak zapominać, że państwo nie jest złem koniecznym, lecz wspólnym dobrem.
Od początku swej kadencji jako rzecznik praw obywatelskich przypominam, że Polacy potrzebują silnego, sprawnego, ale ograniczonego państwa. Bez skutecznego aparatu państwowego nie tylko nie mogą być chronione żadne prawa człowieka czy obywatela, lecz niemożliwe jest również prawidłowe funkcjonowanie społeczeństwa. Państwo jest narzędziem w rękach społeczeństwa, nie powinno być jego wrogiem. Społeczeństwo obywateli to społeczeństwo osób troszczących się o dobro wspólne – Rzecz Pospolitą.
Nieprzypadkowo nadziei na znalezienie nowych inspiracji obywatelskich wielu autorów poszukuje w republikańskich ideałach I Rzeczypospolitej. Pisali o nich niedawno prof. Andrzej Nowak i prof. Andrzej Sulima-Kamiński. Odnosił się do nich również Jerzy Stępień, prezes Trybunału Konstytucyjnego, wskazując na wzór pojmowania roli obywatelskiej przez szlachtę I Rzeczypospolitej. O ideałach republikańskich wspominał również wielokrotnie Jan Paweł II, podkreślając, iż potęga I RP brała się z szanowania w niej ideałów wolności osobistej, religijnej i intelektualnej. Był to kraj harmonijnego współdziałania wielu kultur, narodów i religii. Warto przypomnieć, że patriotyzm I Rzeczypospolitej nie był patriotyzmem etnicznym (pojęcie narodu kształtowało się w myśli politycznej później), lecz właśnie patriotyzmem obywatelskim. Polska była Rzeczą Wspólną, Rzeczą Pospolitą. Nakładała więc na każdego obywatela, który miał prawa polityczne, obowiązek aktywnego współuczestnictwa w sprawowaniu władzy – poprzez sejmy i sejmiki. Szacuje się, że prawa polityczne w ówczesnej Polsce miało aż 10 procent obywateli – co jest warte odnotowania, zwłaszcza że sąsiednie państwa stawały się coraz bardziej absolutnymi monarchiami.

Uzależnienie od państwa
Idei obywatelskości szkodziło – oprócz przeciwstawiania państwa i obywateli – zjawisko niemal odwrotne: uzależnianie się obywateli od państwa. Właśnie lata 90. były przykładem tworzenia się wśród szerokich kręgów społecznych klientystycznego podejścia do państwa, które zmieniało się w zakładnika roszczeń socjalnych i korporacyjnych. Dziś największe zagrożenie dla demokracji płynie z jej wnętrza. Bardziej niż autorytaryzm demokracji grozi obywatelski i polityczny klientyzm, oparty na roszczeniowej i indywidualistycznej ideologii.
Jednym z działań służących przypomnieniu wagi społeczeństwa obywatelskiego w Polsce było zorganizowanie konkursu Pro Publico Bono w Święto Niepodległości 11 listopada 1999 r., by nadać tym uroczystościom nowe i ożywcze oblicze. Jednorazowa inicjatywa konkursu uwidoczniła ogromny potencjał obywatelskości w Polsce, mnogość inicjatyw i dzieł, swoisty fenomen młodej polskiej niepodległości, dotychczas pomijany i niedostrzegany. Dlatego też konkurs przekształcił się w stałą, rozwijającą się i ewoluującą uroczystość promocji społeczeństwa obywatelskiego.
Obywatelskość łączy się z patriotyzmem. Osoby budujące społeczeństwo obywatelskie są więc przykładami dobrych patriotów. Warto budować patriotyzm obywatelski, warto poszukiwać źródeł nowoczesnego społeczeństwa. Wskazuję na obywatelskość jako nowocześnie rozumiany i realizowany patriotyzm czasu demokracji, wolności i niepodległości. Jest ona pozbawioną zbędnego patosu lekcją obywatelskiego wychowania i etyki, lekcją popartą przykładami. Tym samym daje okazję do refleksji nad naszą tożsamością, nowymi formami wspólnego bytowania.

Okładka tygodnika WPROST: 48/2007
Więcej możesz przeczytać w 48/2007 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 48/2007 (1301)

  • Na stronie - Prawdziwe exposé Tuska 25 lis 2007, 22:00 Wygłoszenie prawdziwego exposé zajęłoby premierowi Tuskowi nie trzy godziny, lecz trzy minuty 3
  • Kto udawał Julię Piterę? 25 lis 2007, 22:00 Śledztwo 6
  • Magda zagrała z Kidman 25 lis 2007, 22:00 Kariery 6
  • Awans Gowina 25 lis 2007, 22:00 PO 6
  • Skok posła Sycza na sklepik? 25 lis 2007, 22:00 Handel 6
  • Jan Paweł II cyfrowy 25 lis 2007, 22:00 Watykan 6
  • Dossier 25 lis 2007, 22:00 Najważniejsze jest, żeby mieć w sobie to coś, co niewątpliwie ma nasz premier Donald Tusk, czym zauroczył całą Polskę. Zupełnie jak ja!Doda w programie „Teraz my" (TVN), w którym zaśpiewała specjalnie dla szefa rząduJak... 6
  • Pytania niepolityczne - Wyłączam się pod wodą 25 lis 2007, 22:00 Rozmowa z Łukaszem Zbonikowskim, posłem PiS 6
  • Ludzie 25 lis 2007, 22:00 Zembaty wskrzesił PoszepszyńskichMaciej Zembaty jest autorem słuchowiska „Przygody wuja Alberta". Od ubiegłej niedzieli nadaje je radio Tok FM. To kontynuacja kultowej „Rodziny Poszepszyńskich”, która zniknęła z... 6
  • Gwiazdy kontra Polacy 25 lis 2007, 22:00 Skandale 6
  • Następcy concorde’a 25 lis 2007, 22:00 Lotnictwo 6
  • Prześwietlanie Grada 25 lis 2007, 22:00 Prokuratura 6
  • Playboy Kutz 25 lis 2007, 22:00 Posłowie 6
  • Liderzy zdrowia 25 lis 2007, 22:00 Nagroda 6
  • Skaner 25 lis 2007, 22:00 6
  • Sawka czatuje 25 lis 2007, 22:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 12
  • Poczta 25 lis 2007, 22:00 Czarna dziura na białym ekranieAutor artykułu „Czarna dziura na białym ekranie" (nr 40) – poruszając odwieczny problem, czy artyści tworzą dla sztuki czy dla widowni – nie odkrywa niczego nowego. Zdania będą jak... 14
  • Playback 25 lis 2007, 22:00 Hanna Gronkiewicz Waltz, Bronisław-Komorowski i Władysław Bartoszewski 14
  • Zapytaj Wprost - Ebi Smolarek 25 lis 2007, 22:00 Internauci pytają Ebiego Smolarka co tak naprawdę jest w stanie zwojować Polska reprezentacja na Euro 2008, co zrobił ze swoją kolekcją pluszowych misiów i czy zatańczyłby z Dodą w „Tańcu z gwiazdami”. 15
  • Z życia koalicji 25 lis 2007, 22:00 Szczerze mówiąc, to my już mamy dosyć cudu gospodarczego Platformy Obywatelskiej. Odkąd partia Donalda Tuska wygrała wybory, na giełdzie wszystko leci na łeb na szyję, a my – oraz miliony innych ciułaczy – jesteśmy coraz... 16
  • Z życia opozycji 25 lis 2007, 22:00 Najkrótszej recenzji exposé premiera Tuska dokonał na nasz użytek jeden z najbliższych współpracowników Kaczyńskiego w rządzie. Brzmiała ona tak: „On ma lepsze gadane niż ja d..ę, bo wyszedłem w trakcie".Nieco dłużej... 17
  • Wprost przeciwnie - W piaskownicy 25 lis 2007, 22:00 Od zaprzysiężenia rządu mamy do czynienia z kaskadą deklaracji sprzecznych z narodowym interesem Polski 18
  • Fotoplastykon 25 lis 2007, 22:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 20
  • Czym czaruje Tusk 25 lis 2007, 22:00 Premier nie odpowiedział w exposé na pytanie, czy bliżej mu do Lwa Rywina, czy Mariusza Kamińskiego 22
  • Sekrety gabinetu 25 lis 2007, 22:00 Kim są najważniejsi ministrowie nowego rządu 26
  • Prezydent swoich wyborców 25 lis 2007, 22:00 Nie można i nie należy poszukiwać formuły prezydenta wszystkich Polaków 30
  • Kabel w bibliotece 25 lis 2007, 22:00 Minister obrony w rządach Oleksego i Cimoszewicza w czasach PRL był gorliwym informatorem bezpieki 32
  • Obywatele patrioci 25 lis 2007, 22:00 Bardziej niż autorytaryzm demokracji grozi dziś obywatelski i polityczny klientyzm 34
  • Policyjna fabryka amfetaminy 25 lis 2007, 22:00 Czy wysocy rangą agenci CBA wrobili swojego współpracownika? 36
  • Eurowskaz kibica 25 lis 2007, 22:00 Jak zdobyć bilet i wyjechać na Euro 2008 38
  • Ryba po polsku - Mój wkład w exposé 25 lis 2007, 22:00 Majątek narodowy należy podzielić między wszystkich obywateli drogą losowania 44
  • Giełda 25 lis 2007, 22:00 46
  • Soplica kontra Wyborowa 25 lis 2007, 22:00 Miała być wielka międzynarodowa kampania polskiej wódki, a może być afera. Jak ustalił „Wprost", przygotowana przez agencję Wieden+Kennedy kampania Wyborowej oraz kampania, którą dla brytyjskiej firmy Ocean Spirits,... 46
  • Polski produkt 25 lis 2007, 22:00 „Drużynę polskiego produktu" chce z najwybitniejszych polskich marek, o największych sukcesach w Polsce i za granicą stworzyć fundacja Dajesz Pracę PL. Produkty powołane do „reprezentacji Polski" mogą liczyć na... 46
  • Moda prawosławna 25 lis 2007, 22:00 Pierwszy butik dla prawosławnych Rosjanek otworzyła w Sankt Petersburgu Nadieżda Biełkowa-Biertacz. Ta żona prawosławnego duchownego uważa, że wyznawczynie tej religii także mogą być eleganckie, ale znalezienie strojów, które są... 46
  • Samochód idealny 25 lis 2007, 22:00  Ma pięciodrzwiowe nadwozie typu hatchback, benzynowy silnik o pojemności 1,6 litra i mocy 106 KM. Spala średnio 6,1 litra paliwa na 100 km. Jest wyposażony w pięciobiegową manualną skrzynię biegów, ABS, cztery poduszki powietrzne,... 47
  • Sukces Kalejdoskopu 25 lis 2007, 22:00 Emitowany od dwóch miesięcy w TVP 1 „Ekonomiczny Kalejdoskop Jedynki" okazał się najczęściej oglądanym w polskich kanałach telewizyjnych programem gospodarczym. Dziesiąte wydanie „Kalejdoskopu" wyemitowane 6... 47
  • Mieszanka wybuchowa 25 lis 2007, 22:00 Nowy rząd przy pomocy Francuzów może nas skazać na gazowy dyktat Gazpromu 48
  • Czarna dziura budżetowa 25 lis 2007, 22:00 Jarosław Kaczyński i Donald Tusk zostawią po sobie najgorszy budżet III RP 52
  • Gazowanie gospodarki 25 lis 2007, 22:00 Komisja Europejska prowadzi z Polską brudną grę o czyste środowisko 54
  • Wirus „Pruszkowa” 25 lis 2007, 22:00 Polska przoduje w internetowej przestępczości 58
  • 2x2=4 - Z motyką na XXI wiek 25 lis 2007, 22:00 Polska nie wciela w życie jednego z kanonów europejskiej wspólnoty – zasady subsydiarności 64
  • Know how 25 lis 2007, 22:00 66
  • Sto lat w powietrzu 25 lis 2007, 22:00 Choć projekty śmigłowców tworzył już Leonardo da Vinci, pierwszy lot helikoptera odbył się dopiero sto lat temu. Dziś te maszyny są wykorzystywane przede wszystkim przez armie i ratowników – tam, gdzie konieczne jest lądowanie na... 66
  • Szczepionka dla mózgu 25 lis 2007, 22:00 Szczepionka na wszystkie odmiany zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych? Taki preparat przeszedł drugą fazę badań klinicznych. Dotychczas dostępne leki chroniły przed zapaleniem opon typu C, ale były nieskuteczne wobec innych odmian. Nie... 66
  • Gniazdko na godziny 25 lis 2007, 22:00 Ptaki nie dzielą się swoim gniazdem z innymi. Nawalnik maderski jest wyjątkiem. Na miejsca lęgowe wybrał wyspy Galapagos, Maderę i Azory. Wiosną część populacji składa jaja w norach, wychowuje młode i opuszcza wyspy przed zimą. Potem... 66
  • Pułapka na duszę 25 lis 2007, 22:00 Co łączy psa, muszkę owocową, pacjenta z chorobą Alzheimera oraz sieć informatyczną? To problem świadomości. Naukowcy wciąż nie wiedzą, czym ona jest. Jeśli przyjmiemy, że podłożem świadomości są procesy neurobiologiczne, to... 67
  • Cnota pierworodna 25 lis 2007, 22:00 Pierworodni rządzą światem, a najmłodsze dzieci chcą go zmieniać 68
  • Feromony śmierci 25 lis 2007, 22:00 Po zapachu można poznać, czy ktoś wkrótce umrze 74
  • Człowiek z części zamiennych 25 lis 2007, 22:00 Niemal każdą część naszego ciała możemy już zastąpić sztucznym narządem 76
  • Picasso z jaskini 25 lis 2007, 22:00 Neolityczne malowidła przypominają do złudzenia malarstwo modernistyczne 78
  • Kieszonkowa limuzyna 25 lis 2007, 22:00 Polski Fiat obchodzi czterdzieste urodziny 82
  • Górna półka - Radio wolności 25 lis 2007, 22:00 Aż osiemnastu funkcjonariuszy SB ponad dobę poszukiwało w mieszkaniu Władysława Bartoszewskiego dowodów jego współpracy z Radiem Wolna Europa. W tym czasie w areszcie przebywała już trójka jego pomocników, którym w trakcie śledztwa... 88
  • Bez granic 25 lis 2007, 22:00 90
  • Kwiz - Sprawdź swoją wiedzę o świecie 25 lis 2007, 22:00 1. W którym państwie jest najwyższy odsetek użytkowników internetu?a) Japoniab) USAc) Niemcy2. Który kraj jest najbogatszym członkiem Unii Europejskiej?a) Niemcyb) Dania c) Luksemburg3. Ile spośród krajów Unii Europejskiej to... 90
  • Cytat tygodnia 25 lis 2007, 22:00 „Nie zgadzam się, by za naszą ropę płacono jakimś bezwartościowym świstkiem papieru"Mahmud Ahmadineżad, prezydent Iranu, sugerując państwom OPEC zmianę waluty rozliczeniowej w związku ze słabnącym kursem dolara 90
  • Komentarz - Holocaust nie zapłacony 25 lis 2007, 22:00 Nie będzie dodatkowych wypłat – stwierdził krótko niemiecki minister finansów Peer Steinbrück. To odpowiedź na demonstracje prawie 3 tys. ofiar Holocaustu, które kilka dni temu wyszły z transparentami na ulice Jerozolimy. Ze 180... 90
  • Globalna epidemia 25 lis 2007, 22:00 . 91
  • Doktryna Tuska 25 lis 2007, 22:00 Nowy premier nie zmarnuje lekkomyślnie przewag, które w polityce zagranicznej wypracował Jarosław Kaczyński 92
  • Mały realizm Putina 25 lis 2007, 22:00 Rosjanie upierają się, że żyje im się coraz lepiej, choć bywa odwrotnie 98
  • Polityczka w polityce 25 lis 2007, 22:00 Poczucie humoru wybrańców narodu jest dobrym barometrem kondycji państwa 102
  • Cyrk w Annapolis 25 lis 2007, 22:00 Przepaść między stronami bliskowschodniego konfliktu jest dziś głębsza niż kiedykolwiek 106
  • Pasaż 25 lis 2007, 22:00 110
  • Uwaga na torbę! 25 lis 2007, 22:00 Z torebką nie ma żartów, o czym przekonała się Cameron Diaz. Wywołała skandal w Peru, zwiedzając ten kraj z torbą, na której widać było symbol i hasło maoistowskiej organizacji Świetlisty Szlak, która zabiła prawie 70 tys.... 110
  • Torebka do tańca 25 lis 2007, 22:00 Co zrobić z torebką, gdy chce się potańczyć w klubie? Można zostawić ją przy stoliku i co chwilę zerkać, czy ktoś jej nie ukradł. Można próbować tańczyć, trzymając ją pod pachą. Praktykowany jest też nieco groteskowy... 110
  • Rock and barok 25 lis 2007, 22:00 Od vintage do nowoczesności – to temat przewodni jesienno-zimowej kolekcji torebek Guess. Panie mają do wyboru linie: Vintage Couture zainspirowaną stylem gwiazd lat 50. (m.in. Grace Kelly i Audrey Hepburn), Urban Baroque (połączenie... 110
  • Żądze femme fatale 25 lis 2007, 22:00 Imponujące rozmiary, a jednocześnie delikatna konstrukcja, sportowy styl, ale z ozdobnikami – takie są torby z jesienno-zimowej kolekcji luksusowej marki akcesoryjnej Francesco Biasia. Wykonane są przede wszystkim ze skóry – m.in.... 111
  • Niezbędnik wojowniczki 25 lis 2007, 22:00 Jednym z hitów najbliższej wiosny mogą być torebki Warrior (czyli wojownik) marki Burberry. Wykonane z różnych surowców (m.in. ze skóry iguany i aligatora) będą dostępne w trzech rozmiarach i w wielu kolorach (m.in. beż, złoto,... 111
  • Kopertówka Wallis 25 lis 2007, 22:00 Zwiewna bluzka koszulowa, luźna dzianinowa kamizelka, kontrastujące z resztą stroju czarne rajstopy, duża srebrna biżuteria – to jeden z pomysłów na jesienno-zimową garderobę marki Wallis. Do takiego stroju pasuje wyrazista, srebrna... 111
  • Pobór ślubny 25 lis 2007, 22:00 Druga hossa małżeńska 114
  • Prada, tak nie wypada 25 lis 2007, 22:00 Siedem grzechów głównych stylizacji 118
  • Krótko po Wolsku - Wesołe krematorium 25 lis 2007, 22:00 Ciekawa moda zapanowała w Ameryce w temacie prochów. I nie myślę tu o braniu, tylko o rozsypywaniu. Chodzi oczywiście o prochy najbliższych, bo miejsce na cmentarzu to kosztowna rzecz, a urny w domu trzymają teraz jedynie przewodniczący... 120
  • Laser 25 lis 2007, 22:00 120
  • Leon Hamlet 25 lis 2007, 22:00 FilmBezduszny potwór pod wpływem miłości zaczyna odnajdywać w sobie ludzkie uczucia. Doprowadza go to do dramatycznej przemiany. Taki scenariusz pasuje i do „Drakuli", i do „King Konga", i do „Robocopa", i do... 120
  • Dylan totalny 25 lis 2007, 22:00 PłytaOsobą, która będzie modna, a wręcz noszona na rękach w najbliższym sezonie, będzie Bob Dylan. W tych dniach w kinach pojawi się inspirowany jego karierą film Todda Haynesa „I’m Not There". Obraz stał się słynny... 120
  • Szekspir też człowiek 25 lis 2007, 22:00 KsiążkaJeden z najwybitniejszych szekspirologów Stephen Greenblatt podjął się rekonstrukcji życia wielkiego pisarza. Książka „Shakespeare. Stwarzanie świata" to efekt 25 lat pracy nad dokumentami. Okazuje się, że Szekspir... 120
  • Czego pragną Polki 25 lis 2007, 22:00 Literatura zachodnia opowiada o kryzysie miejskiej singielki, w polskiej kobieta odżywa dzięki rozwodowi 122
  • Wencel gordyjski - Sklerotyczna awangarda 25 lis 2007, 22:00 W nowej wersji „Fausta” spotykają się Pan Bóg, trzej archaniołowie i Mariusz Kamiński 128
  • Ueorgan Ludu 25 lis 2007, 22:00 Prezydent, polityk światowego formatu * Amerykańscy raperzy w Polsce na czarno, muda fucka! * Nowoczesna myśl martyrologiczna * Duży cud – duży ekran * Wałęsa powiększa inflację 129
  • Skibą w mur - Czujnik czuwa 25 lis 2007, 22:00 Wielu przesadnie czujnych politycznie osobników cechuje brak wyczucia 130

ZKDP - Nakład kontrolowany