Zbawienna zaraza

Zbawienna zaraza

Epidemia dżumy, która w 549 r. nawiedziła Konstantynopol, przyczyniła się do upadku cesarstwa rzymskiego.
Trwała kilkadziesiąt lat i zabiła 100 mln ludzi. Wirus ospy, który do Ameryki zawlekli Hiszpanie, wyniszczył żyjących w dużym zagęszczeniu mieszkańców imperiów Azteków i Inków. Perfekcyjna broń, którą okazała się ospa, ponad dwieście lat później została wykorzystana jako broń biologiczna. Dowódca brytyjski sir Geoffrey Amherst obdarował Indian kocami zainfekowanymi strupami chorych na ospę, co doprowadziło do wybuchu epidemii wśród Indian. Choroby i zarazki miały większy wpływ na dzieje świata, niż zdajemy sobie z tego sprawę – twierdzi prof. Irwin Sherman z University of California, autor książki „Twelve Diseases That Changed Our World". Niektóre zarazy wcale nie musiały atakować ludzi. Pasożyt, który zniszczył uprawy ziemniaków w połowie XIX wieku w Irlandii, przyczynił się do śmierci około półtora miliona osób, drugie tyle z powodu głodu wyemigrowało za Atlantyk. Dziś co dziesiąty Amerykanin ma korzenie irlandzkie. Podczas fali emigracji w Nowym Jorku i Bostonie nawet jedną trzecią mieszkańców stanowili Irlandczycy. Początkowo stłoczeni w gettach, biedni i poniżani, dzięki dużej aktywności szybko stali się liczącą się siłą społeczną. Uważa się, że antyimperialistyczna i izolacjonistyczna polityka USA była wspierana głównie przez imigrantów z Irlandii z powodu ich nienawiści do Wielkiej Brytanii.

Syfilis postępu
Choroby i epidemie miały wpływ na podboje, wyniki wojen, wynalazki, odkrycia w medycynie, rozwój społeczeństw. – Nie wiem, czy były niezbędne do rozwoju cywilizacji, ale na pewno to, jacy jesteśmy, jest wynikiem ciągłej walki człowieka z zarazkami. Nie potrafię sobie wyobrazić świata bez pasożytów czy zaburzeń genetycznych – mówi „Wprost" prof. Sherman.
Wielką Brytanię epoki wiktoriańskiej ukształtowała epidemia syfilisu. To plaga choroby wenerycznej zapoczątkowała zmiany norm obyczajowych. Dla reformatorów syfilis był oznaką upadku społeczeństwa, rodziny, moralności. Twierdzono, że osoby, które zostały zarażone syfilisem, były same sobie winne. Podczas I wojny światowej zakażenia syfilisem wśród żołnierzy osiągnęły apogeum, ale ze względu na kodeks moralny nie pozwolono zaopatrzyć wojska w prezerwatywy. Zamiast tego podkreślano wartość życia w czystości.
Historia syfilisu wiąże się z dyskryminacją i marginalizacją części społeczeństwa, która z różnych przyczyn była podatna na chorobę. – Współcześnie można to porównać ze stosunkiem do zarażonych HIV i chorych na AIDS. Wniosek, który powinniśmy wyciągnąć, to unikanie moralnego oceniania i stygmatyzowania. Żeby zatrzymać syfilis czy AIDS, nie potrzeba szczepionek i leków, wystarczy zmiana zachowania. Ale to, jak pokazuje historia, jest najtrudniejsze – mówi prof. Sherman.
Nieco inny, tym razem bardziej pozytywny, wpływ na kształtowanie się społeczeństw miała średniowieczna epidemia dżumy. Ze względu na zakaz podróżowania, osoby wykształcone i młodzież nie mogły się przemieszczać do znanych ośrodków naukowych, jakimi były w tamtym czasie Bolonia i Paryż. Zaczęto więc zakładać uniwersytety w innych krajach i wprowadzać lokalne języki jako wykładowe.

Opary śmierci
Cholera potrafi zabić w ciągu kilku godzin, całkowicie odwadniając organizm. – Ale dopiero epidemia tej choroby doprowadziła do poprawy warunków sanitarnych, co zmniejszyło liczbę zachorowań, i wprowadzenia opieki pielęgniarskiej. Do roku 1850 uważano, że przyczyną cholery są trujące opary unoszące się z mokradeł. To wyjaśnienie nie przekonywało jednak londyńskiego lekarza Johna Snowa, który odwiedzał domy chorych, ale nigdy nie zachorował. Według niego, przyczyną choroby musiała być skażona woda. Potwierdziły to badania epidemiologiczne. Okazało się, że część londyńczyków czerpała wodę z rurociągu, który umieszczony był poniżej pompy wypuszczającej ścieki do Tamizy. Snow, choć nie odkrył bakterii cholery, nakazał zamknięcie tego wodociągu i wprowadził nakaz przestrzegania higieny. Ta idea przyświecała też Edwinowi Chadwickowi, który za cel postawił sobie poprawienie warunków sanitarnych w Wielkiej Brytanii. To dzięki niemu w ciasnych kamienicach wygódki zastąpiono toaletami ze spuszczaną wodą, wybrukowano i sprzątano ulice, zapewniono czystą wodę i usuwanie śmieci.
Współpracowniczką Chadwicka była Florence Nightingale, nazywana matką pielęgniarstwa. Kiedy wraz ze zwerbowaną przez siebie grupą 38 pielęgniarek pojechała do szpitala polowego na Krym, umieralność z powodu chorób, głównie cholery, sięgała tam 60 proc. Nightingale zarządziła zmiany: mycie chorych, pranie pościeli i ubrań, wietrzenie sal, oddzielenie kuchni od wychodka, świeżą wodę, smaczne posiłki. Po kilku miesiącach śmiertelność spadła do 2,2 proc. Wiele dzisiejszych praktyk opieki nad chorymi wprowadziła Nightingale. To ona założyła pierwszą szkołę pielęgniarstwa.

Krosty w szczepionkach
 Gdy epidemia dżumy zaatakowała Konstantynopol, cesarz Justynian zabronił wpuszczać przyjezdnych z okolic, gdzie panowała choroba. Praktyka izolowania w pełni została zastosowana podczas średniowiecznej epidemii czarnej śmierci. – Kwarantanna doskonale się sprawdziła w czasie wybuchu epidemii SARS w 2003 r. Szybka akcja izolowania zakażonych osób pozwoliła zdusić chorobę w zarodku, bo wirus SARS najsilniej zaraża dopiero po dwóch tygodniach od zainfekowania – mówi prof. Sherman. Ten zabieg jest daremny przy epidemii grypy, gruźlicy i ospy. Te choroby są najbardziej zaraźliwe, gdy osoby zarażone nie mają jeszcze objawów. Wirus ospy jest przy tym niezwykle żywotny. Ukryty w ubraniu, pościeli czy kurzu potrafi przetrwać nawet kilka miesięcy.Epidemie ospy dziesiątkowały ludzkość przez wieki wszędzie tam, gdzie były gęste skupiska ludzi. Dopiero na początku XVIII wieku w Chinach i Turcji pojawiły się pierwsze praktyki zapobiegania chorobie, które szybko zostały przeniesione do Europy. Zabieg nazwany inokulacją polegał na wszczepieniu lub wdychaniu sproszkowanych krost osoby, która przeszła ospę. Choć okazał się skuteczny i dawał odporność, wytępienie choroby zawdzięczamy dopiero angielskiemu wiejskiemu lekarzowi Edwardowi Jennerowi, wynalazcy pierwszej szczepionki. Pod koniec XIX wieku Ludwik Pasteur odkrył, że złagodzone bakterie mogą być zastosowane jako broń przeciwko chorobie. W 1881 r. potrafił chronić owce przed wąglikiem. W 1885 r. pierwszy raz zaszczepił chłopca ugryzionego przez psa przeciwko wściekliźnie. Następnie w latach 1870-1890 odkryto trzy tzw. szczepionki zabite przeciwko cholerze, dżumie i durowi brzusznemu. Nieco później dołączyły szczepionki przeciwko gruźlicy i dyfterytowi. Złoty wiek szczepionek zaczął się w 1949 r., kiedy możliwe stało się hodowanie wirusów w embrionach kurczaków i kulturach ludzkich komórek. To doprowadziło do wynalezienia szczepionek przeciw polio, zapaleniu mózgu, odrze i różyczce. Trudno nie docenić roli szczepień ochronnych. Szacuje się, że gdyby nie program obowiązkowych szczepień wieku dziecięcego, jak również szczepienia przeciw malarii, grypie i innym chorobom, śmiertelność dzieci wynosiłaby nawet 50 proc.

Nadciąga pandemia
Przełom w zwalczaniu syfilisu przyszedł w latach 40. XX wieku po odkryciu penicyliny przez Alexandra Fleminga, Howarda Floreya i Ernsta Chaina. Leczenie gruźlicy stało się zaś możliwe dzięki odkryciu streptomycyny przez Selmana Waksmana i Alberta Schatza. Niestety, bakterie gruźlicy stały się dość szybko oporne na działanie leku, który powodował też wiele skutków ubocznych. Choć później stworzono nowe, lepsze antybiotyki, gruźlica jest jedną z chorób, które wciąż nie zostały ujarzmione. Coraz częściej wywołują ją prątki wyjątkowo oporne na działanie antybiotyków. Do tej grupy chorób należy też malaria ze względu na dużą oporność na dostępne leki oraz odporność komarów na środki owadobójcze.
Jaka epidemia zatakuje ludzi w XXI wieku? Prof. Sherman uważa, że ludzkość nie uniknie pandemii grypy, podobnej do tej, która w latach 1918-1920 zabiła 20-30 mln ludzi. – Co roku przygotowywana jest nowa szczepionka dająca odporność na nową mutację wirusa grypy. Wystarczy jednak, że wirus jeszcze raz zmieni się przed sezonem jesienno–zimowym, a szczepionka przestanie przed nim chronić. W każdej chwili spod kontroli może się wymknąć ptasia grypa, na którą nie mamy lekarstwa – przestrzega Sherman. 
HEMOFILIA. Cierpieli na nią członkowie rodzin królewskich całej Europy. Dziś próbuje się ją leczyć terapią genową. SYFILIS. Doprowadził do wynalezienia chemioterapii, a następnie penicyliny. Plaga syfi lisu zapoczątkowała zmiany norm społecznych i kodeksu moralnego w wiktoriańskiej Anglii.
GRUŹLICA. Doprowadziła do odkrycia antybiotyków, wprowadzenia szczepień i wynalezienia stetoskopu. Zapoczątkowała rozwój sanatoriów w górach i nad morzem.
OSPA. Doprowadziła do wynalezienia pierwszej szczepionki. Zanim do tego doszło, w XX wieku zabiła 300 mln ludzi, w XVII wieku – 400 mln.
ZARAZA ZIEMNIACZANA. Choroba roślin, która doprowadziła do śmiertelnej klęski głodu w Irlandii i w rezultacie do ogromnej fali emigracji. Zmieniło to politykę i strukturę społeczną USA i Wielkiej Brytanii.
CHOLERA. Wpłynęła na zmianę warunków sanitarnych, wprowadzenie elementarnej higieny, opieki pielęgniarskiej oraz odkrycie skutecznej metody leczenia roztworem soli (doustnej terapii nawadniającej).
DŻUMA. Spowodowała wprowadzenie kwarantanny jako metody kontrolowania liczby zarażeń. Zaraza z czasów Justyniana zabiła 100 mln ludzi, średniowieczna czarna śmierć – 30 mln.
MALARIA I ŻÓŁTA FEBRA. Pozwoliły odkryć, że nosicielem choroby są komary, które zarażają ludzi. Wprowadzono kontrolę wektorową, moskitiery, środki owadobójcze. Mimo to wciąż rośnie liczba przypadków malarii – co roku dochodzi do 220 mln zachorowań.
GRYPA I HIV/AIDS. Dwie pandemie, nad którymi wciąż nie potrafi my zapanować. Od odkrycia AIDS w 1981 r. zmarło na tę chorobę ponad 25 mln osób. Epidemia grypy w latach 1918-1920 zabiła 22 mln ludzi. Gdyby nie akcja zabicia drobiu w 1997 r. podczas epidemii ptasiej grypy w Hongkongu, choroba dotknęłaby jedną trzecią ludności świata.

Okładka tygodnika WPROST: 49/2007
Więcej możesz przeczytać w 49/2007 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 49/2007 (1302)

  • Na stronie - Rządacy 2 gru 2007, 22:00 Rządzący staje przed lustrem niczym Nikodem Dyzma i mówi: „Cholera, do czego to człowiek doszedł!” 3
  • Skaner 2 gru 2007, 22:00 8
  • Schetyna ochroni Kaczyńskiego? 2 gru 2007, 22:00 BORJarosław Kaczyński zachowa ochronę Biura Ochrony Rządu. I to mimo ustąpienia z funkcji premiera. Powód? Uderzające podobieństwo do prezydenta. – Zgodnie z przepisami, na razie do maja 2008 r. premier Kaczyński ma ochronę. Gdy... 8
  • Tusk osiemnastolatek 2 gru 2007, 22:00 Fotografia– Patrzcie, to Tusk! – krzyknął skanerzysta współpracujący przy tworzeniu poświęconego Gdańskowi albumu „Fot. Kosycarz. Niezwykłe zwykłe zdjęcia cz. II". Stare zdjęcie dał mu do obróbki fotografik... 8
  • Shrek pod choinkę 2 gru 2007, 22:00 Telewizja 8
  • Piąta kolumna Gosiewskiego 2 gru 2007, 22:00 KadryPrzemysław Gosiewski pozostawił po sobie w kancelarii premiera trzynastu współpracowników i asystentów. „Wprost" dotarł do listy tych osób. Ekipa Tuska ma z nimi nie lada kłopot, bo… są nieusuwalni. Były... 8
  • PO deklasuje wszystkich, PiS lekko w górę 2 gru 2007, 22:00 SondażNie maleje poparcie dla zwycięzców ostatnich wyborów parlamentarnych – wynika z sondażu Pentora przeprowadzonego na zlecenie „Wprost". Na PO chce głosować 55 proc. Polaków. W porównaniu z pierwszymi powyborczymi... 8
  • Dossier 2 gru 2007, 22:00 „Czas leczy rany. Nikogo nie zabiłam ani nie zgwałciłam"Danuta Hojarska, była działaczka Samoobrony, wyjaśniając w TVN 24, że jej dwa wyroki nie odstraszą przyszłych członków od założonej przez nią Partii... 10
  • Pytania niepolityczne 2 gru 2007, 22:00 Nie wytrzymam bez kółka 10
  • Ludzie 2 gru 2007, 22:00 Senator Mazurkiewicz kręciAndrzej Mazurkiewicz, senator PiS, chce nakręcić film sensacyjny o pracy w podziemiu w stanie wojennym. Na ukończeniu jest scenariusz, trwają rozmowy z producentem. – Działy się rzeczy, które na film... 10
  • Uciekinierzy płciowi 2 gru 2007, 22:00 TransseksualizmNiemiecka tyczkarka Yvonne Buschbaum postanowiła rzucić karierę sportową, bo chce zostać… mężczyzną. Dwukrotna medalistka mistrzostw Europy rozpoczyna kurację hormonalną mającą doprowadzić do zmiany płci. Jak... 10
  • Lodowy wyścig 2 gru 2007, 22:00 Antarktyda To już podbój Antarktydy. W jej stronę w wielkim wyścigu płyną dwie ekspedycje badawcze. 6 listopada z Sankt Petersburga na statku „Akademik Fiodorow" wyruszyła rosyjska wyprawa naukowa. Wkrótce potem z Szanghaju... 12
  • Indiana Jones pobił Batmana 2 gru 2007, 22:00 HerosiTotalna fikcja przestała być atrakcyjna. Sugerują to wyniki plebiscytu brytyjskiego magazynu „Total Film" na największych filmowych herosów. W wyścigu na szczyt listy superbohaterów archeolog Indiana Jones (Harrison Ford),... 12
  • Anioł stróż posła Górskiego 2 gru 2007, 22:00 Konkur 14
  • Powrót Rympałka 2 gru 2007, 22:00 PrzestępczośćZnowu mamy wymuszenia w półświatku i haracze ściągane od biznesmenów. To efekt uaktywnienia się grupy Rympałka, czyli Marka Cz. W połowie lat 90. gang Rympałka terroryzował Warszawę. W czerwcu 2007 r. Rympałek, po... 14
  • Smakująca Mandaryna 2 gru 2007, 22:00 PremieryEksperymenty z kubkami smakowymi Mandaryny i reakcja naczelnego „Playboya" Marcina Mellera na kontakt z elektrycznym pastuchem. Tak się zapowiada premierowy odcinek popularno-naukowego show TVN „Clever! – widzisz i... 14
  • Sawka czatuje 2 gru 2007, 22:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 14
  • Poczta 2 gru 2007, 22:00 Wypędzeni z pojednania Zzainteresowaniem przeczytałem artykuł „Wypędzeni z pojednania" (nr 47) na temat kontrowersji wokół najnowszej historii stosunków polsko-niemieckich. Jestem marszałkiem jednego z trzech województw... 16
  • Playback 2 gru 2007, 22:00 Adam Michnik, redaktor naczelny "Gazety Wyborczej" 16
  • Z życia koalicji 2 gru 2007, 22:00 Trzeba przyznać, że platfusy – starą nazwę platformersi chowamy do lamusa – w jednym są dobrzy. W zwalaniu winy na PiS. Wrocław dostał w kuper przy okazji Expo, więc nowa ekipa twierdzi, że to wina starej, i wali w kuper, ale... 18
  • Z życia opozycji 2 gru 2007, 22:00 Skoro już państwo przeczytali rubrykę obok, to państwo wiedzą, że Radek Sikorski olał ciepłe, serdeczne zaproszenie prezydenta. A faks z informacją, że olewa, wysłał trzy minuty po godzinie spotkania. I co z tego? Radek, który wedle... 19
  • Wprost przeciwnie - Tusk na Belweder 2 gru 2007, 22:00 Premier nie rządzi, premier wydaje oświadczenia – w tonie niezwykle serdecznym, ma się rozumieć 20
  • Fotoplastykon 2 gru 2007, 22:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 22
  • IV Rzeczpospolita nigdy nie powstała 2 gru 2007, 22:00 Rozmowa z Lechem Kaczyńskim, prezydentem RP 24
  • Tuszczyzna 2 gru 2007, 22:00 Co łączy premiera Tuska z panią Dulską? 28
  • Rząd grzesiowych 2 gru 2007, 22:00 Wicepremier Schetyna ma swojego człowieka w każdym resorcie 30
  • Lobotomia demokracji 2 gru 2007, 22:00 Czy możliwa jest zgoda bydła z niebydłem? 32
  • Ostatnie kuszenie polityka 2 gru 2007, 22:00 Pokusa – jak wiadomo z teologii moralnej – jest niezależna od naszej woli. Nie możemy zatem pokusy uniknąć ani przed nią uciec. Źródłem pokusy jest Zły – ktoś, kto stoi obok nas. Ze zwykłych, zupełnie codziennych... 34
  • Poglądacze III RP 2 gru 2007, 22:00 W ostatnich latach liczba dziennikarzy gwałtownie się zmniejszyła, choć przybyło nazwisk 36
  • Niezbędnik wykształciucha 2 gru 2007, 22:00 Salonowe kompendium wiedzy wystarczającej, aby dostać kieliszek wina i kanapkę z majonezem 38
  • Manifest futbolowy 2 gru 2007, 22:00 Wprowadźmy 10-procentowy podatek liniowy dla zawodowych sportowców 42
  • Bądź wola Twoja! 2 gru 2007, 22:00 W Rzeczypospolitej Woluntarystycznej deklaracje same się zrealizują dzięki wysiłkowi woli 44
  • Instynkt „Wprost” 2 gru 2007, 22:00 Kisiel powtarzał, że przekora jest instynktem samozachowawczym umysłu. Temu przesłaniu zawsze byliśmy wierni 46
  • Dossier 25-lecia „Wprost” 2 gru 2007, 22:00 Dossier 25-lecia „Wprost"„Popełniliście błąd, ryzykując konflikt. Pomimo powszechnej opinii o moim trudnym charakterze dopiero zobaczycie, z kim macie do czynienia"Włodzimierz Cimoszewicz (2005) po tym, jak... 48
  • Kroniki tygodniowe 2 gru 2007, 22:00 Anegdotyczna historia „Wprost" 50
  • Direkt znaczy wprost 2 gru 2007, 22:00 To we „Wprost” niemieccy politycy ogłaszali przełomowe plany i decyzje wobec Polski 54
  • Światowy i opiniotwórczy 2 gru 2007, 22:00 „Wprost" jest jedynym polskim tygodnikiem, którego artykuły były szeroko komentowane za granicą 58
  • Przyjaciele i znajomi „Wprost” 2 gru 2007, 22:00 Lech Kaczyński prezydent RP„Wprost" zacząłem czytać jeszcze w latach 80., kiedy działałem w opozycji. Pismo to, mimo oczywistych ograniczeń wynikających z ówczesnej rzeczywistości, pozytywnie wyróżniało się na tle... 60
  • Okładką w mur 2 gru 2007, 22:00 Okładki tygodnika „Wprost” były komentowane w całej Europie, a jedna trafiła do Niemieckiego Muzeum Historycznego 66
  • Ludzie Wprost 2 gru 2007, 22:00 70
  • Giełda 2 gru 2007, 22:00 72
  • Równanie kobiet 2 gru 2007, 22:00 Zrównać wiek emerytalny kobiet i mężczyzn czy nie? Trybunał Konstytucyjny może rozwiąże problem, z którym politycy nie mieli odwagi się zmierzyć. Skargę na przepis, zgodnie z którym mężczyźni przechodzą na emeryturę w wieku 65... 72
  • Google gra w zielone 2 gru 2007, 22:00 Google chce wynieść ludzkość na kolejny etap rozwoju. Ma w tym pomóc zainwestowanie setek milionów dolarów w odnawialne źródła energii. Nadrzędny cel projektu nazwanego RE< to wynalezienie takiej metody pozyskiwania energii... 72
  • Inflacja znikająca z towarami 2 gru 2007, 22:00 Koniec rekordów inflacji w Zimbabwe. Jeszcze we wrześniu wynosiła ona 8-15 tys. proc., dziś nie da się jej wyliczyć. Powód? W sklepach brakuje podstawowych produktów, a właśnie na podstawie ich cen statystycy wyliczali inflację. Towary... 72
  • Konfederat Cielemęcki 2 gru 2007, 22:00 Mirosław Cielemęcki został jednym z laureatów nagrody Konfederatka – Przyjaciel Pracodawcy 2007. Przyznaje ją Konfederacja Pracodawców Polskich. Największa organizacja pracodawców w Polsce nagrodziła szefa działu Biznes –... 72
  • Fiskalne eldorado 2 gru 2007, 22:00 Polscy przedsiębiorcy co roku dokonują 41 płatności podatkowych. Dopełnienie formalności zajmuje im 418 godzin rocznie. Łącznie oddają fiskusowi 38,4 proc. dochodów firm. To wszystko spowodowało, że w rankingu łatwości płacenia... 72
  • Hipermarket świat 2 gru 2007, 22:00 Gdzie i co kupić po okazyjnej cenie? 74
  • Agonia celtyckiego tygrysa 2 gru 2007, 22:00 Koniec irlandzkiego cudu gospodarczego 82
  • Kto rządzi światem 2 gru 2007, 22:00 Ranking kontynentów „Wprost”: Azja podgryza Zachód 84
  • Know-How 2 gru 2007, 22:00 88
  • Sportowcy urodzeni zimą 2 gru 2007, 22:00 Dzieci urodzone jesienią i zimą uprawiają sport częściej niż inni – dowiedli uczeni z Bristol University. Badane dzieci w wieku 11-12 lat nosiły mierniki rejestrujące ich aktywność. Najbardziej opieszałe okazały się osoby,... 88
  • Miłość narcyzów 2 gru 2007, 22:00 Miłość od pierwszego wejrzenia to przejaw egoizmu, a nawet narcyzmu – sugerują badania uczonych z Face Research Laboratory University of Aberdeen. Dotąd sądzono, że uwagę płci przeciwnej przyciągają twarze symetryczne. Okazało... 88
  • Kręgosłup kierowcy 2 gru 2007, 22:00 Wielu kierowców doznaje obrażeń nie w wyniku wypadków drogowych. Ważniejsza jest pozycja podczas prowadzenia samochodu. Spędzanie kilku godzin dziennie w aucie może spowodować urazy szyi, pleców, ramion, łokci i kolan. Mimo... 88
  • Współczesne wina najlepsze 2 gru 2007, 22:00 Jak smakowało wino w starożytnej Grecji lub za czasów Ludwika XIV we Francji? Tego chyba nigdy się nie dowiemy, ale jednego możemy być pewni: tak dobrego wina jak w czasach współczesnych nie było w żadnej epoce. Jeszcze przed II wojną... 88
  • Dzbanek pułapka 2 gru 2007, 22:00 Dzbaneczniki rodem z Borneo uzupełniają ubogą dietę, łapiąc owady w dzbanek-pułapkę. Do niedawna uważano, że to jego śliskie ścianki nie pozwalają ofierze na ucieczkę, rola płynu polega zaś jedynie na trawieniu owada. Okazuje się... 88
  • Chorobomorgana 2 gru 2007, 22:00 25 mitów zdrowia i medycyny 90
  • Homo Burek 2 gru 2007, 22:00 Ewolucja upodabnia psy do ludzi 96
  • Koniec końca świata 2 gru 2007, 22:00 Rozmowa z Rayem Hammondem, brytyjskim futurologiem 100
  • Zbawienna zaraza 2 gru 2007, 22:00 Epidemia dżumy, która w 549 r. nawiedziła Konstantynopol, przyczyniła się do upadku cesarstwa rzymskiego. 102
  • Reglamentowana kontrrewolucja 2 gru 2007, 22:00 Ile PRL zostało w III i IV RP 106
  • Górna półka 2 gru 2007, 22:00 Wielki skok – w otchłań 110
  • Bez granic 2 gru 2007, 22:00 112
  • KWiz 2 gru 2007, 22:00 Sprawdź swoją wiedzę o świecie1. Który z wymienionych krajównie ma konstytucji w formiejednolitego dokumentu?a) Francjab) Japoniac) Nowa Zelandia2. W którym z krajów UEjest najniższe bezrobocie?a) Daniab) Holandiac) Luksemburg3. Który... 112
  • Europa bezprzewodowa 2 gru 2007, 22:00 Mieszkańcy UE masowo rezygnują z telefonów stacjonarnych. Według badań Europejskiego Urzędu Statystycznego, w prawie 20 proc. domów w UE jest wyłącznie telefon komórkowy. (PB) 112
  • Cytat tygodnia 2 gru 2007, 22:00 „Chcemy demokracji, poszanowania praw człowieka i wolności obywatelskich, ale osiągniemy te cele naszymi metodami"PERWEZ MUSZARRAF,prezydent Pakistanu, tłumacząc, dlaczego utrzymuje w kraju stan wyjątkowy 113
  • Lekcja Katynia 2 gru 2007, 22:00 Bogato udokumentowana historia zbrodni katyńskiej została przedstawiona przez dzieje trzech rodzin: Hoffmanów i Pawulskich ze Lwowa oraz Czarnków z Krakowa. W każdej z nich ofi arą mordu padł czyjś mąż – adwokat, zawodowy ofi cer,... 113
  • Bez kantów 2 gru 2007, 22:00 Zgodnie z unijnymi dyrektywami, bacówka powinna być zaopatrzona w ciepłą i zimną wodę, a jej ściany mają być pokryte kafelkami – to propozycja, która wpłynęła na ogłoszony przez eurodeputowanego Mirosława Piotrowskiego konkurs... 113
  • Duce z Kremla 2 gru 2007, 22:00 Współczesna Rosja przypomina Włochy sprzed objęcia władzy przez Mussoliniego 114
  • Imperializm bez imperium 2 gru 2007, 22:00 Rosjanie muszą się zwesternizować 120
  • Pojednanie na autostradzie 2 gru 2007, 22:00 „Zrealizujmy ten pomysł!” – komentuje inicjatywę „Wprost” noblista Günter Grass 122
  • Odrodzenie Ameryki 2 gru 2007, 22:00 Odbudowa światowego przywództwa USA wymaga polityki opartej na faktach, a nie na ideologii 126
  • Pasaż 2 gru 2007, 22:00 130
  • Mały fiat, a cieszy 2 gru 2007, 22:00 6 grudnia z fabryki w Tychach wyjedzie Fiat 500 po liftingu. Choć dla Polaków ikoną włoskiego „malucha" jest Fiat 126p, w Europie Zachodniej „pięćsetka" to najbardziej kultowe małe auto. O znaczeniu tego samochodu w... 130
  • Solidny Golfik 2 gru 2007, 22:00 Niemcy, którzy nieustannie śnią o potędze, sprawdzają się też w rzeczach małych. Co prawda, w przeszłości nie wyszło im z niewielkiego wzrostu kanclerzem, ale z golfem już sobie jakoś poradzili. Malkontenci narzekają, że to auto... 130
  • C1 w CH 2 gru 2007, 22:00 Do kupna Citroëna C1 producent zachęca internautów, zamieszczając filmiki i animacje w portalu Second Life. Dynamiczny kształt i „wybałuszone" tylne światła podkreślają futurystyczne ambicje projektantów auta. Poza tym C1 to... 130
  • Auris Następca 2 gru 2007, 22:00 W końcu nadszedł czas na zdetronizowanie popularnej Corolli. Następca nazywa się Auris i ma wszelkie dane, by także zyskać rzesze wielbicieli. Już w najlepszej wersji ma 170 KM i przyspieszenie trochę ponad 8 s do setki. Fachowcy z Toyoty... 130
  • Gwiazda C30 2 gru 2007, 22:00 Volvo C30 jest jak Małgorzata Kożuchowska. Powabne kształty, eleganckie wykończenia, nienaganne maniery podczas jazdy, świetne przyspieszenia. No, może tył bardziej rozłożysty, ale z liniami przykuwającymi uwagę. Gwiazda seriali sama... 130
  • Milion z civica 2 gru 2007, 22:00 Honda wycisnęła z civica milion. Milion sztuk. Takim wyczynem pochwalił się zakład w brytyjskim Swidon. W Europie to jeden z popularniejszych modeli. W ostatnich modyfikacjach zaskoczyła śmiała stylistyka – linia świateł... 130
  • Historia piękna według Pirelli 2 gru 2007, 22:00 Dziesięć ideałów kobiecej urody 134
  • Laser 2 gru 2007, 22:00 142
  • Krótko po Wolsku - Tęczowa katastrofa 2 gru 2007, 22:00 Niewiele miejsca w mediach zajęła katastrofa „Explorera" – wycieczkowca na wodach Antarktyki. Można to zrozumieć – jednostka jest dużo mniejsza niż „Titanic”, nikt nie zginął, a orkiestra ewakuowała się... 142
  • Uwaga! 50 Cent! 2 gru 2007, 22:00 koncertDla fanów hip-hopu to będzie wydarzenie na miarę koncertu Stonesów 40 lat temu. Oto przejeżdża do nas artysta znajdujący się na szczytach światowych list bestsellerów. Protegowany Eminema, który jeszcze przed wydaniem pierwszego... 142
  • Superman trzeciego wieku 2 gru 2007, 22:00 filmRobert Benton umie budować męskie role jak nikt inny. To on stworzył Christophera Reeve’a jako Supermana (pisząc scenariusz filmu), Dustina Hoffmana w „Sprawie Kramerów" i Paula Newmana w „Naiwniaku". Najnowszy... 142
  • Tajna historia polskiego rocka 2 gru 2007, 22:00 Władza tak nieudolnie tępiła rockmanów, że ich wzmacniała 144
  • Jestem klaunem 2 gru 2007, 22:00 Rozmowa z Januszem Kamińskim, reżyserem i operatorem filmowym, laureatem dwóch Oscarów 148
  • Wencel gordyjski – Łajzokracja 2 gru 2007, 22:00 Nie ulega wątpliwości,że mężczyzny w mężczyźnie ciągle ubywa 152
  • Ueorgan Ludu 2 gru 2007, 22:00 Zdjęcie, które ocenzurował premier! * Cuda Tuska * Dzika lustracja w PiS* KGB w Gazecie Wyborczej i Rzeczpospolitej?? 153
  • Skibą w mur - Inteligent nie na poziomie 2 gru 2007, 22:00 W opinii stomatologów brak głębszych myśli jest wprost proporcjonalny do braków w uzębieniu 154

ZKDP - Nakład kontrolowany