Wróg publiczny

Wróg publiczny

Czy anarchista, pacyfista i zwolennik prawa do aborcji może być ikoną konserwatywnych liberałów? Owszem, może. Pod warunkiem że nazywał się Murray Rothbard i był jednym z najwybitniejszych wolnorynkowych ekonomistów XX wieku. Z końcem maja nakładem Instytutu Ludwiga von Misesa ukaże się polskie wydanie książki Rothbarda „Wielki Kryzys w Ameryce”.
Szczegółowa odpowiedź na pytanie o to, co odróżnia Rothbarda od innych ekonomistów, trwałaby dłużej niż przemówienie Fidela Castro. Krócej tę  różnicę zobrazuje choćby jego ocena przyczyn wielkiego kryzysu 1929 roku. O ile Milton Friedman sądził, że wywołały go zaniedbania amerykańskiego systemu Rezerwy Federalnej (Fed), który nie dodrukował w porę wystarczającej ilości pieniędzy, a keynesiści winili zań „zwierzęce instynkty" inwestorów i zbytnią wolność rynków, o tyle Rothbard twierdził, że za krach odpowiedzialna była ekspansja kredytowa, czyli pieniądze, które banki tworzyły z niczego i rozdawały przedsiębiorcom. Według niego te łatwe pożyczki zainwestowano w biznesy, które okazały się niewypałami, i dlatego wybuchło gospodarcze pandemonium. – Ta  analiza jest aktualna nawet obecnie. Inspirowane Keynesem i Friedmanem metody, którymi rząd USA zwalcza kryzys, tylko pogarszają sytuację –  uważa dr Mateusz Machaj, główny ekonomista Instytutu Ludwiga von Misesa.

Chociaż wiele teorii Rothbarda było słusznych, zmarły w 1995 r. intelektualista nigdy się nie przedarł do ekonomicznego mainstreamu. Nie  chciał być politycznie poprawny. „Czy amerykańska flaga, hymn albo rząd są świętościami? Czy chcemy stworzyć religię, w której państwo będzie Bogiem?" – pytał w jednym z felietonów, gdy w USA wybuchła debata dotycząca zakazu palenia flagi. Rothbard sprzeciwiał się nie tylko kultowi państwowych symboli, lecz również samemu państwu. Jako anarchista (czy też anarchokapitalista) uważał, że tylko brak państwa może zapewnić właściwe funkcjonowanie rynku. Podatki uznawał za jawną grabież, a obowiązek składania zeznań podatkowych za niezgodny z piątą poprawką do konstytucji zakazującą zmuszania obywateli do świadczenia przeciwko samym sobie. Przy tym nie  przebierał w słowach, co spowodowało, że zamknął się w intelektualnym rezerwacie. Nawet przedstawiciele jego własnego nurtu ekonomii uważali, że posługuje się „werbalnym terrorem”. Nigdy nie pracował na żadnej prestiżowej uczelni.

W 1910 r. rodzice Rothbarda, Dawid i Rae, wyemigrowali za  chlebem do Stanów Zjednoczonych z jednej z podwarszawskich miejscowości (nawet oficjalna biografia nie podaje jednak jej nazwy). Wylądowali na  nowojorskim Bronksie i to tam w 1926 r. urodził się Murray. Jego ojciec, z zawodu chemik, dał mu na drugie imię Newton, mając nadzieję, że tak jak słynny fizyk Murray będzie się w życiu kierować racjonalnymi zasadami. Sam Dawid odrzucił swoją religię, judaizm, bo – jak tłumaczył – nie mógł zaakceptować tego, że Bóg inspirował krwawe wojny Izraelitów. Murray poszedł w ślady ojca i całe życie był agnostykiem. Cenił jednak chrześcijaństwo za twardy kodeks moralny oraz nauczanie św. Tomasza i  hiszpańskich scholastyków, którzy rozwijali teorię ekonomii. Jednocześnie jednak uznawał aborcję za podstawowe prawo kobiety. Polityka była zresztą jego żywiołem. Był aktywistą i ideologiem. –  Zakładał czasopisma, prowadził prelekcje, angażował się w kampanie prezydenckie, np. Patricka Buchanana, albo otwarcie zwalczał polityków, jak choćby Richarda Nixona – wylicza dr Machaj z Instytutu Misesa.

Po piętnastu latach od śmierci Rothbarda jego poglądy zaczynają odżywać, choć w mniej radykalnej wersji (bez domieszki anarchizmu). Nie dzięki naukowcom, lecz za sprawą polityków. Republikański senator Ron Paul (publicznie przyznaje, że inspiruje go nauka Rothbarda) napsuł wiele krwi Benowi Bernanke, próbując zmusić go do dopuszczenia audytu finansowego Rezerwy Federalnej. Paul rzucił nawet propozycję likwidacji banku centralnego oraz sprywatyzowania pieniądza (każdy mógłby drukować własne pieniądze, pod warunkiem że miałyby pokrycie w złocie). Czy tak dalece posunięta liberalizacja rynku ma szanse się ziścić? Rothbard był przekonany, że tak. „Libertarianizm ostatecznie zwycięży. Tylko wolność może zapewnić człowiekowi dostatek, spełnienie i szczęście. Libertarianizm zwycięży, ponieważ jest prawdziwy" – napisał w swoim manifeście. 

Okładka tygodnika WPROST: 18/2010
Więcej możesz przeczytać w 18/2010 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 1
  • klip IP
    Rothbard we Wprosr... Szok :)

    Spis treści tygodnika Wprost nr 18/2010 (1421)

    • Kondolencje od czytelników 25 kwi 2010, 2:15 Kondolencje dla rodzin ofiar katastrofy Smoleńskiej zalały stronę www.wprost. pl i profil „Wprost” na Facebooku. Tak internauci dzielili się swoją żałobą: 4
    • Na stronie - Czas eksperymentalny 25 kwi 2010, 2:15 Przypominają mi się słowa Sławomira Mrożka. A konkretniej – Stomila z „Tanga”: „Kiedy tragedia jest już niemożliwa, a farsa nudzi, pozostaje tylko eksperyment”. Eksperymentujemy więc. 5
    • Z życia koalicji 25 kwi 2010, 2:15 Niedługo po katastrofie, w tygodniu, w którym roiło się od pogrzebów ludzi, których znaliśmy, lubiliśmy i o których pisaliśmy, nieszczególnie nam do śmiechu. Ale polityka nabiera już tempa, więc postaramy się za nią nadążyć w... 6
    • Z życia opozycji 25 kwi 2010, 2:15 W zasadzie powinniśmy czasowo zmienić nazwę tej rubryki na „Kronika pogrzebowa" – na kilku takich uroczystościach byliśmy, niektóre jeszcze nas czekają, no ale „trzeba z żywymi naprzód iść”… A żywi... 6
    • Chorzy na Facebook 25 kwi 2010, 2:15 Zaczyna się niewinnie: ktoś namawia cię, żebyś założył konto na Facebooku. Zapisujesz się do kilku grup, umieszczasz kilka zdjęć, powiększasz grono znajomych. Wszystko pod kontrolą. Ale po jakimś czasie zaczynasz myśleć o Facebooku nawet, gdy jesteś offline. Denerwujesz się,... 8
    • Czy jesteś uzależniony? 25 kwi 2010, 2:15 W USA już jeden na ośmiu użytkowników Facebooka jest uzależniony od tego portalu – ostrzegają specjaliści ze Stanford University School of Medicine. Powstało fachowe określenie: Facebook Addiction Disorder (FAD), czyli zaburzenia spowodowane uzależnieniem od Facebooka. 12
    • W poszukiwaniu katyńskich czaszek 25 kwi 2010, 2:15 W piwnicy Komendy Głównej Policji, w policyjnej szkole, a nawet w prywatnych mieszkaniach latami poniewierały się czaszki oficerów zamordowanych przez NKWD. Do dziś nie wiadomo, co się stało z większością z nich. 14
    • Przegląd prasy zagranicznej 25 kwi 2010, 2:15 Żałoba przynosi odwilż Liberation Żałobny patriotyzm W Polsce doszło do kolejnego porywu żałobnego patriotyzmu. Polacy od dawna celują w urządzaniu narodowych ceremonii, najczęściej tragicznych. Związane są z tym rytuały zbiorowych... 18
    • Puls gospodarki 25 kwi 2010, 2:15 Lubimy polskie, ale decyduje cenaNiemcy czy Chiny? Na pytanie o to, który z tych krajów jest synonimem jakości, odpowiedź jest oczywista. A Polska? Polska stoi w połowie drogi. Najbardziej cenimy polskie produkty budowlane, zwłaszcza... 20
    • Staroświecko nowocześni 25 kwi 2010, 2:15 Stasiak, Kochanowski, Kurtyka... Błagam, nie róbmy z tych ludzi z krwi i kości, pełnych wad i zalet, jakichś odrealnionych świętych z zupełnie innej epoki! To byli przede wszystkim nowocześni urzędnicy na miarę swoich czasów, a nie obwieszeni orderami przodkowie z zakurzonych... 22
    • Śmiertelna seria 25 kwi 2010, 2:15 W Smoleńsku lądowano „na siłę” mimo skrajnie niesprzyjających warunków atmosferycznych – to dziś powszechna opinia w środowisku wojskowych lotników. Choć płk Zbigniew Drozdowski, członek komisji badającej przyczyny katastrofy w Smoleńsku, wezwał... 24
    • Kisiel nie pozwoliłby mediom na kabaret 25 kwi 2010, 2:15 WPROST: Stefan Kisielewski pisał o panu w „Abecadle Kisiela": zdolny, młody… A pan o nim mówił: „Kisielewski to człowiek bez wątpienia wielki i również bez wątpliwości odrobinę mały". Dlaczego? PROF. MARCIN... 26
    • Zapytaj Wprost - Współczuć i być 25 kwi 2010, 2:15 Na 10 pytań czytelników internetowego wydania „Wprost” odpowiada dr Ewa Woydyłło, psycholog z Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie 28
    • Na moje kopyto - Koniec grillowania 25 kwi 2010, 2:15 Nieprzypadkowo wedle mitów założycielskich u początków powołania miasta-państwa leży śmierć. Mity te odsyłają do intuicji, że państwo jest sprawą niesłychanie poważną. Poważną, bo może w obronie swojego istnienia i ładu zabijać swoich i obcych. Poważną, bo może kazać swoim... 30
    • Polityka po resecie 25 kwi 2010, 2:15 Wariant pierwszy: Bronisław Komorowski zostaje prezydentem, na jesieni odbywają się przyspieszone wybory parlamentarne i do Sejmu wchodzą tylko dwie partie – PO i PiS. Wariant drugi: Komorowski zostaje prezydentem, PiS po rozłamie zamienia się w 15-procentowy, opozycyjny... 33
    • Katastrofa ministra 25 kwi 2010, 2:15 Gdy skończy się pierwsza trauma po smoleńskiej katastrofie, minister Bogdan Klich będzie musiał odpowiedzieć na trudne pytania. Premierowi niełatwo będzie go bronić. O ile w ogóle ma taki zamiar. 38
    • Centralny problem 25 kwi 2010, 2:15 Mała pomyłka – tak Alan Greenspan, były prezes amerykańskiej Rezerwy Federalnej, nazwał swoje działania, które w rezultacie przyczyniły się do wybuchu jednego z największych kryzysów finansowych. To pokazało wyraźnie, że wybór szefa banku centralnego jest nie tylko... 42
    • Oswajanie niedźwiedzia 25 kwi 2010, 2:15 Wyobraźmy sobie, że Orlen pozbywa się rafinerii w Możejkach, ale uzyskuje dostęp do rosyjskich złóż ropy. Elektrownia atomowa w obwodzie kaliningradzkim podłącza się do polskiego systemu energetycznego, a polskie firmy zarabiają miliony dolarów na unowocześnianiu rosyjskiej... 44
    • Wróg publiczny 25 kwi 2010, 2:15 Czy anarchista, pacyfista i zwolennik prawa do aborcji może być ikoną konserwatywnych liberałów? Owszem, może. Pod warunkiem że nazywał się Murray Rothbard i był jednym z najwybitniejszych wolnorynkowych ekonomistów XX wieku. Z końcem maja nakładem Instytutu Ludwiga von Misesa... 55
    • Goldman strach... 25 kwi 2010, 2:15 W piątek 16 kwietnia amerykańska SEC, odpowiednik naszej Komisji Nadzoru Finansowego, oskarżyła jeden bank i jednego pracownika tego banku o oszustwo na jednej transakcji. Niby niewiele. Ale ten bank to Goldman Sachs, najbardziej szanowany i najpotężniejszy bank z Wall Street. 56
    • Krajobraz po burzy 25 kwi 2010, 2:15 Dla mniejszych firm skończył się okres walki o utrzymanie się na rynku. Teraz przedsiębiorcy, którzy przetrwali, myślą, jak go podbić. Eksperci podkreślają, że to dobry czas na inwestycje i przejęcia konkurentów, którym się nie powiodło. 58
    • Ostrożnie - hit sezonu! 25 kwi 2010, 2:15 Prywatyzacja PZU, urastająca do rangi wydarzenia nie tylko tego roku, kończy konflikt, który blokował możliwość dynamicznego rozwoju spółki, szczególnie w kontekście jej ekspansji zagranicznej. Spór między skarbem państwa i Eureko ciągnął się latami i uniemożliwiał... 60
    • Wibrującej pięści nie było 25 kwi 2010, 2:15 Spisek KGB, wina Rosjan, zamach? Nostradamus podobno przepowiadał, że spadający metalowy ptak rozdzieli dwóch braci, a na pogrążone w chaosie państwo napadnie wróg ze wschodu. 71
    • Żałoba wyborcza 25 kwi 2010, 2:15 Atmosfera żałoby i współczucia może się okazać niezwykle ważna w najbliższych wyborach prezydenckich w Polsce. – Do urn prawdopodobnie pójdzie rekordowa liczba wyborców, bo tragiczna śmierć polskiej elity rozbudziła uczucie patriotyzmu i odpowiedzialności za ojczyznę... 72
    • Dobry lider pozwala płakać 25 kwi 2010, 2:15 Rozmowa z psychologiem biznesu Joanną Pommersbach, szefem praktyki zarządzania talentami i rozwoju przywództwa w międzynarodowej firmie doradczej Hay Group 74
    • Cherlawy faraon 25 kwi 2010, 2:15 Rozmowa z prof. Karolem Myśliwcem z Zakładu Archeologii Śródziemnomorskiej Polskiej Akademii Nauk 75
    • Popiół i szkliwo 25 kwi 2010, 2:15 Siła erupcji wulkanu Eyjafjallajökull nieco słabnie, ale to w każdej chwili może się zmienić. Bo wulkany są nieprzewidywalne, zwłaszcza te podlodowe. 78
    • Katyń jako szansa 25 kwi 2010, 2:15 Ogromna ludzka tragedia to zawsze moment przełomowy. To moment, który rodzi zawsze poczucie jedności. Polityczne różnice, spory, odmienne patrzenie na historię oraz różne wartości – to wszystko odchodzi, w obliczu śmierci staje... 81
    • Zbrodnia zakłamania 25 kwi 2010, 2:15 Nie ulega żadnej kwestii, że Rosjanom przez ostatnie półwiecze przyszło płacić gorzką i ogromną psychologiczną cenę za błędy katyńskie. Cenę wzgardy i odrazy. I cenę wiecznej nieufności. 82
    • Berlin za zamkniętymi drzwiami 25 kwi 2010, 2:15 Płot wysoki na 2,6 metra, 186 kamer i sygnalizatorów ruchu, zakaz fotografowania i używania telefonów komórkowych, wartownicy, rewizje w samochodach dostawczych, szczegółowe kontrole robotników – w Berlinie powstaje najnowocześniejsza w Europie centrala szpiegowska,... 84
    • Wolałbym nie być samotny 25 kwi 2010, 2:15 Rozmowa z Jo Nesbo, norweskim pisarzem, autorem mrocznych kryminałów o genialnym śledczym Harrym Hole’u. W Polsce właśnie się ukazała jego kolejna książka „Pierwszy śnieg”. 86
    • Nicość i tantiemy 25 kwi 2010, 2:15 30 lat temu, 19 kwietnia 1980 r., ulice Paryża zatarasowały tłumy. Niezorientowany przechodzień zapytał kilkuletniego chłopca o przyczynę zamieszania. „To manifestacja przeciwko śmierci Sartre’a” – padła odpowiedź. 88
    • Wielkie grzebanie w życiorysach 25 kwi 2010, 2:15 Moda na filmy biograficzne ma się świetnie – w końcu życie pisze najlepsze scenariusze. W ich poszukiwaniu twórcy sięgają już nie tylko po życiorysy mężów stanu i najsłynniejszych artystów, ale też nastoletnich piosenkarek i bezdomnych. „Wprost” rusza z... 89
    • Wieźniowie i my 25 kwi 2010, 2:15 Pomyślmy inaczej o więźniach – apeluje znawca więziennictwa Paweł Moczydłowski, któremu „Film” pokazał dwie majowe premiery kinowe: nagrodzonego Grand Prix w Cannes francuskiego „Proroka” oraz polski dokument „Bad Boys. Cela 425”. 90
    • Rusz nogą 25 kwi 2010, 2:15 Biegiem doganiamy kraje Zachodu – pod względem liczby imprez dla amatorów joggingu jesteśmy w ścisłej czołówce. 91
    • Recenzje 25 kwi 2010, 2:15 Teatr:  Sarmata w natarciu Tomasz Karolak ze sztuką wyższą kojarzony nie jest. Gra w teatrze od lat, ale artysta o reputacji bawidamka znany jest przede głównie z ról komediowych. Tymczasem założył właśnie prywatny Teatr IMKA, który... 92
    • Magnolie na kartoflisku 25 kwi 2010, 2:15 To miejsce zna każdy Polak, choćby ze słyszenia. Teraz, w 200. rocznicę chrztu Fryderyka Chopina, Żelazowa Wola otrzymała zrewitalizowany, urokliwy park. 94
    • Mały może więcej 25 kwi 2010, 2:15 Kilka dni temu otrzymałem e-maila od czytelniczki dowodzącej, że wielkość samochodu jest wprost proporcjonalna do rozmiarów kompleksu jego właściciela. I z miejsca postanowiłem się przesiąść do czegoś w rozmiarze buta. 96
    • Skibą w mur - La! La! La! 25 kwi 2010, 2:15 Ciągle słyszymy powtarzane zaklęcie o tym, że nie zapomnimy. Nie zapomnimy tego czy tamtego, bo to było dla nas ważne. Ale doświadczenie uczy, że zapominanie jest naturalnym składnikiem formy nazywanej życiem. Szybko zapominamy o... 97

    ZKDP - Nakład kontrolowany