Litwa jednego narodu

Litwa jednego narodu

Sprofanowanie mauzoleum marszałka Piłsudskiego w Wilnie oburzyło Polaków. Mamy jednak dużo większe powody do niepokoju, a relacje z Litwą dawno nie były tak złe.
Na płycie z napisem „Matka i serce Syna”, znajdującej się na cmentarzu Na Rossie, 16 czerwca nieznani sprawcy namalowali czerwoną farbą tzw. Słupy Giedymina. To jeden z symboli litewskiej państwowości. Premier Litwy Andrius Kubilius natychmiast wyraził ubolewanie z powodu incydentu, a policja zapewniła, że podejmie zdecydowane działania, by ustalić sprawców.

Sprawę można uznać za zamkniętą, choć warto wiedzieć, że wandale profanowali mauzoleum już wcześniej. Dyskretnie zmywano napisy dużo bardziej oburzające i antypolskie niż rysunek litewskiego symbolu. Podobnie jak szybko zmywa się obraźliwie napisy na murach polskiej ambasady w Wilnie i zawiesza zerwaną polską flagę.

Oczywiście, nie można winą za ekscesy nieznanych sprawców obarczać władz Litwy. Można mieć jednak pretensje za działania, które firmuje litewskie państwo.

Z hymnem na Żydów

Kilka tygodni temu sprowadzono na Litwę z USA zwłoki Juozasa Ambrazevičiusa-Brazaitisa, premiera marionetkowego rządu litewskiego z czasów nazistowskiej okupacji. Uroczystości sfinansował rząd litewski. Środki pochodziły z funduszu przeznaczonego na „odtworzenie pamięci historycznej”.

– Litwa ma wyraźny problem z najnowszą historią. To było posunięcie nie tylko głupie, pochwała faszyzmu jest we współczesnej Europie przestępstwem – mówi w rozmowie z „Wprost ” prof. Jan Widacki, były ambasador RP na Litwie.

 Uroczystości powtórnego pochówku Ambrazevičiusa trwały aż cztery dni, spoczął w kowieńskim kościele, będącym odpowiednikiem polskiej Świątyni Opatrzności Bożej.

Po skandalu związanym z protestami środowisk żydowskich zrezygnowano z części obchodów, nie pojawili się też na nich przedstawiciele rządu. Nie zabrakło jednak litewskich elit, z byłym prezydentem Valdasem Adamkusem na czele.

Wzruszony Adamkus wyznał, że Ambrazevičius-Brazaitis był dla niego idolem, uczył się od niego patriotyzmu. A jednym z najbardziej pamiętnych momentów w jego życiu była chwila, gdy w czerwcu 1941 r. usłyszał, jak kowieńska rozgłośnia radiowa nadaje litewski hymn.

– Litewski hymn narodowy, wyemitowany przez rozgłośnię w Kownie, stał się sygnałem do mordowania Żydów. Litwini przystąpili do tego spontanicznie. Zaskoczyli nawet Niemców – mówi Milan Hersonskis, redaktor naczelny kwartalnika wydawanego przez wileńskich Żydów. Istnieje termin „žydšaudžiai”, czyli „ten, co strzelał do Żydów”. Ale mówi się o tym niechętnie. Bo Litwa to mały kraj i gdyby zacząć wskazywać „žydšaudžiai”, to można by trafić na czyjegoś ojca czy dziadka. To ciemna strona najnowszej historii, z którą Litwini nie potrafią i chyba nie chcą się uporać.

Współpraca Litwinów z Niemcami zaczęła się natychmiast po wkroczeniu armii niemieckiej. Litewski Front Aktywistów, reprezentujący litewskie organizacje podziemne, zaapelował wtedy, by Litwini „radośnie i z kwiatami witali żołnierzy niemieckich”. Oficerowie Frontu tworzyli potem rząd Ambrazevičiusa, który wysłał telegram gratulacyjny do Hitlera, deklarując pomoc przy tworzeniu nowego, europejskiego ładu.

Ludzka rzeźnia

Jak to możliwe, że państwo będące członkiem Unii Europejskiej gloryfikuje marionetkowy rząd, afiliowany przy III Rzeszy? Historiografia litewska jest dla niego wyjątkowo łaskawa – koncentruje się na eksponowaniu szlachetnych motywów, które przyświecały Ambrazevičiusowi, czyli dążeniu do odbudowania niepodległego państwa litewskiego.

Ambrazevičius-Brazaitis został kilka lat temu odznaczony pośmiertnie najwyższym litewskim odznaczeniem. Jeszcze wcześniej Litwa pośmiertnie odznaczyła generała Plechavičiusa, twórcę kolaboracyjnych oddziałów Lietuvos Vietinė Rinktinė. We wniosku napisano, że „zasłużył się w walce ze zbrojnymi bandami szalejącymi na Litwie Wschodniej”.

Tłumacząc to na polską terminologię, oddziały Plechavičiusa walczyły z Armią Krajową na Wileńszczyźnie, którą na Litwie nazywa się często „zbrodniczą organizacją, dokonującą aktów ludobójstwa”.

Nigdy za to na Litwie nie użyto terminu „ludobójstwo” w stosunku do mordów w Ponarach – miejscu największych masowych egzekucji na terenach II RP. Sformowane z ochotników litewskie oddziały rozstrzelały tam około 100 tys. polskich obywateli – przeważnie Żydów, ale także polskiej, wileńskiej inteligencji. W litewskich podręcznikach nie ma żadnej wzmianki, że w ponarskim lesie ginęli Polacy.

Prawdę o Ponarach stara się za to ostatnio prezentować polski MSZ. We współpracy z IPN wydał opracowanie „Ponary – miejsce »ludzkiej rzeźni«”, opublikowane w trzech językach, co oczywiście Litwini uznali za wyjątkowo perfidne poczynania „polskiego nacjonalisty Radosława Sikorskiego”.

Litewska polityka historyczna jest zwierciadlanym odbiciem polskiej polityki historycznej. Tam, gdzie my stawiamy „plus”, Litwa stawia „minus”. I odwrotnie. Dlatego Piłsudski może być bohaterem lub zdrajcą. Świadczy o tym dobitnie incydent ze sprofanowaniem jego mauzoleum na wileńskim cmentarzu. Marszałek odpowiada przecież za „polską okupację Wilna ”. A to dla Litwy grzech niewybaczalny, wołający o zemstę. Nawet na grobie.
Okładka tygodnika WPROST: 26/2012
Więcej możesz przeczytać w 26/2012 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 26/2012 (1532)

  • Lista z ludzką twarzą 24 cze 2012, 12:00 Mówiąc wprost, niewiele się zmieniło. Przynajmniej na liście 100 najbogatszych „Wprost”, której 23. wydanie trzymają państwo w rękach. Nie chodzi o skład setki. Tu zaszły po drodze zmiany ogromne. Bo podeszły wiek i... 4
  • Trzy szybkie do... Eugena Polanskiego 24 cze 2012, 12:00 Nie sądzisz, że po porażce z Czechami wyciąganie sprawy biletów przez Kubę Błaszczykowskiego było żenujące? Kuba jest kapitanem i powiedział o problemie, który dotyczył prawie wszystkich reprezentantów. Słyszał przecież, o czym... 6
  • Znów na Turka 24 cze 2012, 12:00 50 mln zł budżetu, ponad 100 aktorów, 10 tys. statystów, trzy tysiące koni. Reżyser Renzo Martinelli kończy prace nad „Bitwą pod Wiedniem”, polsko-turecko- włoską superprodukcją o zwycięstwie Jana III Sobieskiego nad... 6
  • Nos Wprost dla Marka Suskiego 24 cze 2012, 12:00 Poseł PiS zyskał nasze uznanie dzięki swojej wypowiedzi na antenie Radia Tok FM. Został poproszony o komentarz na temat przyśpiewek polskich kibiców przed meczem z Rosją, w których głównie powtarzała się „ruska k…... 6
  • Jak Palikot się z gąską witał 24 cze 2012, 12:00 Czy to już czas na goodbye, Janusz? Dopiero co lider Ruchu swojego nazwiska nie mógł się zdecydować, czy woli być premierem, czy prezydentem. I ogłaszał, że nie może przyjąć walących do niego drzwiami i oknami zawiedzionych posłów... 7
  • Wygraliśmy ten mecz 24 cze 2012, 12:00 W czwartek 28 czerwca o godz. 22.35 na Stadionie Narodowym zabrzmi ostatni gwizdek w polskiej części Euro 2012. W niedzielę 1 lipca, oglądając finał w Kijowie, dowiemy się, kto wygrał rywalizację i… tyle. O wyniku sportowym Polski... 7
  • Nie wszyscy jesteśmy umoczeni! 24 cze 2012, 12:00 To była jedna z najpiękniejszych wrzutek turnieju. Nic dziwnego. Autor przez lata trenował to zagranie, podpatrywał najlepszych i kiedy przyszła chwila próby – zagrał fenomenalnie. W sekundzie wielka złość, nerwowa ciekawość,... 8
  • Tydzień kultury polskiej 24 cze 2012, 12:00 Na scenę i do studia oficjalnie powraca zespół Sistars. To znakomita wiadomość. Jeśli ktokolwiek z polskich artystów, oprócz Zauchy i Szcześniaka, rzeczywiście przełożył na język polski muzykę soul i r’n’b, a nie jedynie... 12
  • Nieznośna lekkość wojaczki 24 cze 2012, 12:00 Sławomir Petelicki był żołnierzem, trochę birbantem, który uwielbiał być w centrum uwagi. Chciał, żeby go słuchano, i źle znosił krytykę. Kłócił się ze wszystkimi, żeby zaraz zapominać, godzić się, znów być na najlepszej stopie. 14
  • Supermani na emeryturze 24 cze 2012, 12:00 Na emeryturę przechodzą w wieku najwyżej 40 lat. W cywilu szkolą, doradzają, mówią o sobie „prywaciarze”. Eksgromowców z co najmniej dziesięcioletnim stażem krąży po Polsce, ba, po całym świecie, około pół tysiąca. 20
  • Cesarz rolny 24 cze 2012, 12:00 Polityczną gwiazdą Euro nie okazał się ani premier, ani minister sportu. W przerwach meczów do 55 mln widzów TVP uśmiechał się minister rolnictwa – chłop z krwi i kości z miejskim sznytem. 24
  • Przejezdna Polska Tuska 24 cze 2012, 12:00 Autostrada A2 stała się metaforą rządów Donalda Tuska. A słowo „przejezdność” wytrychem, który otwiera drogę do kolejnej kadencji władzy. 28
  • Niech już się skończy Lato 24 cze 2012, 12:00 Koniec karnawału, czas na rozliczenia. Z trenerem, prezesem i całą resztą piłkarskiego betonu. A za Euroblamaż Smuda i Lato dostaną jeszcze gigantyczne pieniądze. 36
  • Szok w 93. minucie 24 cze 2012, 12:00 Wyglądała, krzyczała, prawie umierała. To, czego nie potrafili zrobić politycy, zrobili piłkarze. Monice Olejnik. 41
  • Szkolna e-nadzieja 24 cze 2012, 12:00 55 milionów złotych i 400 szkół od razu. Nawet kilka miliardów, e-podręczniki i wszystkie podstawówki – za dwa lata. Mimo bojkotu wydawców podręczników rusza właśnie cyfryzacja polskiej szkoły. 46
  • Prostytucja? Porozmawiajmy o niej 24 cze 2012, 12:00 Z taką propozycją luksemburska minister ds. równych szans pani Françoise Hetto-Gaasch zwróciła się kilka dni temu do swoich obywateli. Zrobiła badania i wyszło jej, że prostytucja kwitnie i staje się – jak rynek – globalna,... 48
  • Umiarkowany pesymizm 24 cze 2012, 12:00 Firmy podwykonawcy przy budowie autostrad nie dostają pieniędzy i bankrutują, choć zawarły stosowne umowy. Państwo pozbawiło 50 tys. emerytów możliwości pracowania i otrzymywania emerytury, choć rok wcześniej odpowiednie przepisy samo... 50
  • Bogaci nie płaczą 24 cze 2012, 12:00 Tradycją już od lat związaną z publikacją listy najbogatszych „Wprost” jest doroczne podsumowanie, ile warta jest nasza setka milionerów. To nie tylko pusta ciekawość, ale też wskaźnik dobrze pokazujący kondycję naszej... 52
  • Potrzeba wsparcia dla edukacji 24 cze 2012, 12:00 Widmo krąży po świecie, widmo nieuctwa. Wciska się w ważne fragmenty naszego życia. Zrodziło się i nabrało wigoru wraz z postmodernistycznym zdemolowaniem systemów edukacji – od Anchorage do Władywostoku. W Polsce zadomowiło się... 53
  • Lista 100 Najbogatszych Polaków 24 cze 2012, 12:00 1. Jan Kulczyk - 9,7 miliarda złotych Kiedy ostatnio opowiadał dziennikarzom o swoich planach, jego wypowiedź wyglądała mniej więcej tak: „Wróciłem z Afganistanu (...), lecę do Nigerii (...), powiem tylko, że planujemy dużą... 54
  • Recepta doktora Jana 24 cze 2012, 12:00 Najbogatszy Polak inwestuje na całym świecie, a swoje mityczne eldorado znalazł w Afryce. Tam chce zarabiać kolejne miliardy i mówi, że globalne inwestowanie to jedyna szansa dla polskich biznesmenów. 56
  • Zwalniamy 24 cze 2012, 12:00 Dobrze, że zapał związany z Euro 2012 – mimo porażki Polaków – nie gaśnie. W gospodarce optymizm się przydaje. To chwilowe uniesienie dotyczy głównie konsumentów, ale już nie przedsiębiorców, którzy stąpają twardo po... 102
  • Dwie Europy, jeden cel 24 cze 2012, 12:00 Po triumfie wyborczym francuskich socjalistów Europa ma dwóch liderów. François Hollande i Angela Merkel zetrą się już 28 czerwca podczas unijnego szczytu w Brukseli. Z tego konfliktu może wyłonić się nowa Europa. 104
  • Prawdziwa Unia to strefa euro 24 cze 2012, 12:00 Z Jacques’em Attalim rozmawia Michał Kobosko 108
  • W Unii Europejskiej nie będzie kryzysu politycznego 24 cze 2012, 12:00 Należy to wreszcie powiedzieć otwarcie: unia walutowa jest projektem politycznym, a nie ekonomicznym. I to od czynników politycznych zależeć będzie jej przyszłość. Nie jest to wiadomość zła: spośród poprzednich unii walutowych... 110
  • Wikiazyl 24 cze 2012, 12:00 Założyciel WikiLeaks Julian Assange w zeszłym tygodniu wszedł do londyńskiej ambasady Ekwadoru i poprosił o azyl. Okazało się, że łatwiej jednak wyciągać na światło dzienne cudze tajemnice niż własne. 112
  • Jeden za wszystkich 24 cze 2012, 12:00 Do końca czerwca Sąd Najwyższy USA zapewne podejmie decyzję, która może zniszczyć marzenia Baracka Obamy o drugiej kadencji. W zasadzie tę decyzję może podjąć jeden człowiek: Anthony Kennedy. 114
  • Litwa jednego narodu 24 cze 2012, 12:00 Sprofanowanie mauzoleum marszałka Piłsudskiego w Wilnie oburzyło Polaków. Mamy jednak dużo większe powody do niepokoju, a relacje z Litwą dawno nie były tak złe. 116
  • Przedmiot pożądania 24 cze 2012, 12:00 Czy napój smakuje lepiej, gdy jest zamknięty w ciekawej butelce, a wygląd samochodu ma nie mniejsze znaczenie niż jego możliwości techniczne? Czy przechodząc obok półek pełnych perfum, sprawdzimy zapach tych w pięknym flakonie? Bez... 118
  • Przebudzenie lwa 24 cze 2012, 12:00 Microsoft nigdy dotąd nie produkował własnych komputerów, ale to się zmieni. I to z hukiem. Innowacyjne tablety Surface zapowiadają się na bardzo poważną konkurencję dla iPada. 120
  • Miliony za domeny 24 cze 2012, 12:00 Zapomnijcie o adresach sieciowych .pl, .eu czy .com. Nadchodzą tysiące nowych domen: .sex, .amsterdam, .cadillac, .wow, .pizza czy .islam. Kraje na całym świecie zarejestrowały już swoje propozycje. A Polacy? Nie zgłosili ani jednej. 122
  • Arka Nurowskiej 24 cze 2012, 12:00 O literaturze, która nie jest kobieca czy popularna, tylko albo zła, albo dobra, o ucieczce od ludzi, samotności wśród gór, tkaniu losów bohaterów ze wspomnień i opowieści rodzinnych, o zbrodni i karze za nią, Maria Nurowska opowiada Gai Grzegorzewskiej. 124
  • Wszystkie moje paranoje 24 cze 2012, 12:00 Niech was nie zmyli obecność idola nastolatek Roberta Pattinsona w najnowszym filmie Davida Cronenberga „Cosmopolis”. To nie jest opowieść o miłości. Jeden z najbardziej rozpoznawalnych twórców współczesnego kina wciąż bada mroczną stronę człowieczeństwa. 128
  • Tu rządzę tylko ja, wariatka 24 cze 2012, 12:00 Ona o sobie: jestem jak biały gołąb, który zanurza pióra w kałuży sików. Inni o niej: chore dziecko show-biznesu, które frunie na ciemną stronę mocy. Jej pierwszy od siedmiu lat album „The idler wheel…” to nie kołysanka do poduszki – ale ukoi i was, i... 130
  • A flagi nadal powiewają 24 cze 2012, 12:00 Mistrzostwa jeszcze trwają, ale spoza biało-czerwonej mgły widać coraz więcej. Nawet że „Polak potrafi”. To gierkowskie hasło zakwitło na szarych murach PRL w latach 70. Fajne było, prawda, wystarczało za Polskę wstawić... 136
  • Wicemistrzowie Europy. Sen czy koszmar? 24 cze 2012, 12:00 Europa to kontynent spisany na straty. Dowód? Według raportu renomowanej firmy Ernst & Young w ciągu najbliższych trzech lat będziemy najatrakcyjniejszym w Europie krajem do lokowania inwestycji. Jak informuje „Gazeta Wyborcza”, chociaż tutaj jesteśmy wicemistrzami... 137
  • Polegli na polu chwały 24 cze 2012, 12:00 W latach 2010-2012 poległy na polu chwały przedsiębiorstwa budowlane, które dla dobra nowej demokratycznej ojczyzny budowały autostrady na cześć mistrzostw Europy w piłce nożnej. Ich bohaterski czyn i trud spowodowały, że z... 137
  • Wielkie powroty 24 cze 2012, 12:00 Niestety wracają. jeszcze nie pełną ławą, jeszcze trochę jakby nieśmiało, ale już są, już się bezczelnie uśmiechają, już przebierają nogami, rozsiadają w fotelach, ponownie anektują zabrane im przez kilka tygodni miejsce.... 138

ZKDP - Nakład kontrolowany