Sojusz bez zębów

Sojusz bez zębów

Dodano:   /  Zmieniono: 
Czy NATO stanie się OBWE bis?


Janusz Onyszkiewicz
Były minister obrony narodowej, ekspert Centrum Stosunków Międzynarodowych

Sojusze - tak jak róże - przekwitają" - powiedział kiedyś Charles de Gaulle. Może to więc spotkać i NATO. By tak się nie stało, szczyt sojuszu w Pradze powinien rozstrzygnąć fundamentalny problem, czym NATO chce i czym może być w przyszłości.
Sprawa rozszerzenia Paktu Północnoatlantyckiego o siedem kolejnych państw wydaje się przesądzona. Nie zdominuje więc obrad najwyższego gremium organizacji (dzięki temu możliwy jest udział w szczycie prezydenta Rosji Władimira Putina). O tym, czym będzie NATO, zdecyduje natomiast w dużej mierze zdolność krajów europejskich do zreformowania wojskowych dowództw sojuszu oraz do takich zmian we własnych siłach zbrojnych, by mogły one skutecznie współdziałać z siłami USA. To głównie z powodu tych dwóch słabości NATO nie wzięło udziału w operacji w Afganistanie. Jego struktury wojskowe, a także siły zbrojne europejskich państw członkowskich były przez dziesięciolecia przygotowywane do prowadzenia klasycznej wojny w Europie. W efekcie zabrakło takich dowództw, które mogłyby szybko się przemieścić na dalekie tereny działań, i wystarczającej liczby jednostek, które takie działania mogłyby prowadzić.

Bundeswehra wychodzi z okopów
"Włączać Amerykanów, odstręczać Rosjan i kontrolować Niemców" - tak Lord Ismay, pierwszy sekretarz generalny NATO, określił podstawowe zadania paktu. Po przeszło 50 latach istnienia sojuszu warto się zastanowić, w jakim stopniu stwierdzenie to jest aktualne. Już na początku lat 50. trzeba było myśleć o utworzeniu niemieckich sił zbrojnych, by wzmocnić obronę Europy przed spodziewaną agresją ze strony ZSRR. Żywa pamięć o niedawno zakończonej wojnie nakazywała ponowną militaryzację Niemiec obwarować systemem zabezpieczeń. Jednym z nich miało być członkostwo Niemiec w NATO i pełna integracja Bundeswehry w strukturach wojskowych sojuszu, aby dowodzenie niemieckimi jednostkami wojskowymi, a także planowanie operacyjne znalazło się w ręku wielonarodowych dowództw wojskowych.
Niemcy rozumieli niepokoje swych sojuszników, którzy jeszcze niedawno byli ich przeciwnikami. Co więcej, także w Niemczech silna była obawa przed odrodzeniem się ducha agresji, rewanżu i pruskiego militaryzmu. Aby temu zapobiec, przyjęto nie tylko model żołnierza-obywatela w mundurze, ale i zasadę, że Bundeswehra może służyć jedynie do obrony kraju bądź do obrony sojuszników w wypadku napaści.
Dlatego, gdy pojawiła się potrzeba podjęcia przez NATO działań wojskowych na Bałkanach, kraje sojusznicze musiały dołożyć wielu starań, by przekonać do nich Niemców. Od dawna nikt ich już nie spostrzega jako potencjalne zagrożenie, nie ma więc potrzeby "trzymać ich pod kontrolą". Wręcz przeciwnie, wszyscy oczekują jak najszerszego włączania się Niemców we wspólne rozwiązywanie sytuacji kryzysowych.

Rosja godzi się na obecność Ameryki w Europie
Mało aktualny jest postulat "odstręczania Rosjan". Nikt bowiem nie uważa, by dzisiejsza Rosja mogła stanowić realne, poważne zagrożenie dla swych europejskich sąsiadów. Putin przeorientował (miejmy nadzieję, że trwale) politykę rosyjską na coraz ściślejszą współpracę z całą euroatlantycką społecznością państw. Konieczność organizowania operacji pokojowych, stawianie czoła rozlicznym sytuacjom kryzysowym czy walka z terroryzmem sprawiają, że NATO stara się raczej przyciągnąć Rosję do konstruktywnej współpracy, niż ją odpychać i odgradzać się od niej murem wrogości.
W czasach zimnej wojny tylko Stany Zjednoczone mogły zagwarantować Europie Zachodniej bezpieczeństwo - poprzez utrzymywanie odpowiedniego "potencjału odstraszania" wobec zagrożenia radzieckiego. Mogłoby się więc wydawać, że skoro egzystencjalne zagrożenie dla Europy zniknęło, "włączanie Amerykanów" straciło rację bytu. Tak jednak nie jest. USA są ciągle traktowane jako mocarstwo "europejskie", a obecność amerykańska w Europie postrzegana jest jako dodatkowy czynnik stabilizujący i zwiększający poczucie bezpieczeństwa. Tę rolę Stanów Zjednoczonych widać było choćby przy okazji sporów między Turcją a Grecją czy konfliktu między Hiszpanią a Marokiem o mało znaczącą wysepkę na Morzu Śródziemnym. Wysiłki krajów europejskich okazały się nieskuteczne i dopiero interwencja USA doprowadziła do zażegnania groźby poważniejszego kryzysu. Najważniejszą rolę USA odegrały, i nadal odgrywają, na Bałkanach - w Bośni, Kosowie czy Macedonii, choć rejony te, bardzo ważne dla Europy, nie są istotne z punktu widzenia interesów amerykańskich.
Na pytanie, czy "utrzymywać" Amerykanów w Europie, wszystkie kraje (łącznie z Rosją!) odpowiadają twierdząco. Stany Zjednoczone odgrywają ponadto w samym NATO doniosłą rolę. Poza znaczącym wkładem w ogólny potencjał wojskowy sojuszu zapewniają mu jasne i niekwestionowane przywództwo. Nie ma więc podstaw do obaw, że sojusz może zostać zdominowany przez jakiś kraj europejski lub osłabiony wskutek wewnętrznej rywalizacji o prymat.

Ameryce NATO nie jest już potrzebne?
O ile jasne jest, że NATO i Europa wciąż potrzebują USA, o tyle ostatnio coraz bardziej uzasadnione staje się pytanie, czy Stany Zjednoczone nie przestają potrzebować Europy. Stało się to szczególnie widoczne po ataku 11 września na Nowy Jork i Waszyngton. Wszystkie europejskie kraje paktu (oraz Kanada) w odruchu solidarności zadeklarowały wówczas daleko idącą pomoc Stanom Zjednoczonym w walce z terroryzmem. Okazało się jednak, że Ameryka nie tylko takiej pomocy nie potrzebuje, ale że jest ona jej wręcz nie na rękę! Mimo że członkowie NATO powołali się (po raz pierwszy w historii) na gwarancje bezpieczeństwa, udzielone sobie wzajemnie w traktacie waszyngtońskim, USA zdecydowały się na całkowite pominięcie paktu i samodzielne przeprowadzenie akcji w Afganistanie. Sojusznicy, po długich i czasem wręcz krępujących staraniach, zostali w końcu zaproszeni do współudziału, ale ich pomoc miała marginalne znaczenie. Stało się jasne, że Ameryka potrzebowała wyłącznie wsparcia politycznego. Wyraźnie okazała brak zaufania do militarnej przydatności NATO i europejskich sojuszników.

Śmierć sojuszu?
Niektórzy analitycy ogłosili, że NATO już wyzionęło ducha. Te oceny byłyby prawdziwe, gdyby Amerykanie uznali, że sojusz całkowicie utracił swą przydatność. Pakt Północnoatlantycki z pasywnymi i nie zainteresowanymi jego losem i działaniami Stanami Zjednoczonymi bardzo prędko stałby się tym, czym przez długi czas była Unia Zachodnioeuropejska (wojskowy sojusz głównych państw europejskich, który wiódł nie dostrzegany przez nikogo żywot na uboczu światowej i europejskiej polityki). Próżnię po tak zmarginalizowanym NATO musiałaby w całości wypełnić Unia Europejska, co nie byłoby łatwe, choćby ze względu na problemy przywództwa i związane z tym trudności w podejmowaniu decyzji, a także ze względu na członkostwo w unii krajów neutralnych.
Można jednak sądzić, że dla Stanów Zjednoczonych NATO pozostanie ważne przede wszystkim jako forum politycznego dialogu z głównymi sprzymierzeńcami. Dla nich zaś mechanizmy NATO będą stwarzać nadal możliwość oddziaływania na decyzje Waszyngtonu. Jak pokazała choćby historia ostatniej rezolucji Rady Bezpieczeństwa w sprawie Iraku, Stany Zjednoczone - mimo początkowych zapowiedzi, że przeprowadzą akcję samodzielnie - podjęły próbę zbudowania wokół ewentualnych działań przeciwko irackiemu dyktatorowi stosunkowo szerokiego międzynarodowego poparcia. Można też przypuszczać, że w ślad za tym pójdzie budowanie wielonarodowej "koalicji chętnych i zdolnych" do przeprowadzenia - jeśli zajdzie taka potrzeba - działań wojskowych.
Powstaje jednak pytanie, czy NATO przekształci się w sojusz o wyłącznie politycznym charakterze, czy też zachowa swoją ściśle wojskową organizację. Czy z organizacji zbiorowej obrony przekształci się w organizację zbiorowego bezpieczeństwa, czyli coś bliskiego dzisiejszej Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie? Tego rodzaju ewolucja nie jest wykluczona. Kolejne rozszerzenie NATO (także o te kraje, które do członkostwa nie są wojskowo przygotowane) wskazuje na to, że USA pogodziły się z faktem, iż pakt nie będzie już nigdy sprawną organizacją wojskową. Nie wydaje się jednak, by dziś, i w dającej się przewidzieć perspektywie, Europie, Stanom Zjednoczonym i światu taki sojusz, jakim może i powinno być NATO, przestał być potrzebny.
Od praskich decyzji, a także od ich późniejszej realizacji będzie zależeć, czy - parafrazując powiedzenie Marka Twaina - wiadomości o śmierci NATO okażą się przesadzone, czy tylko przedwczesne.



Javier Solana
wysoki przedstawiciel Unii Europejskiej ds. polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, były sekretarz generalny NATO, dla "Wprost"
Bardzo się cieszę, że proces pojednania Europy zapoczątkowany przyjęciem do NATO Polski, Czech i Węgier jest kontynuowany. Rok 2002 zapisze się niewątpliwie jako rok historyczny: rok rozszerzenia NATO i Unii Europejskiej. Sojusz może się rozwijać szybciej, przyjmując nowe kraje, bo zajmuje się tylko jedną dziedziną - obronnością. Proces powiększania unii przebiega wolniej, gdyż ta wspólnota obejmuje wiele dziedzin, na przykład wspólny rynek i gospodarowanie energią. Niemniej już wkrótce w obu organizacjach będzie mniej więcej tyle samo członków i będą to często te same kraje. Postępujące pojednanie po latach zimnej wojny jest dla mnie powodem dużej radości.
Więcej możesz przeczytać w 47/2002 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

-
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 47/2002 (1043)

  • Wirus polki 24 lis 2002 Występowała jako "hiszpanka", "japonka", ostatnio szalała jako "madagaskarka". Grypa zabije ponad milion ludzi. Tymczasem między Odrą a Bugiem daje o sobie znać jej siostra - "polka". 3
  • Peryskop 24 lis 2002 Hanną w Saddama James Bond mógłby pozazdrościć wyposażenia inspektorom ONZ, którzy mają wytropić irackie arsenały broni masowego rażenia. Kluczem do powodzenia inspekcji ONZ będą cuda nauki i techniki, kryjące się pod... 6
  • Syndrom Ślimaka 24 lis 2002 Towar, którego nie można sprzedać, nie jest towarem - to reguła znana już w starożytności. W Polsce prawie 4 mln hektarów ziemi leży odłogiem. Obroty w handlu ziemią są minimalne. Gdyby obecnie umożliwić jej kupowanie... 6
  • Dossier 24 lis 2002 LESZEK MILLER, premier RP "Wielu naszych kolegów uważało, że sam znak SLD potrafi czynić cuda. Jeszcze cztery lata temu, kiedy byliśmy w opozycji, wydawało się, że tak jest. (...) No, teraz widzę, że się wydawało"... 7
  • Z życia koalicji 24 lis 2002 Gigantyczny sukces Marka Balickiego nie pozostał nie zauważony! Senator SLD-UP dostał prawie 30 procent głosów w wyborach na prezydenta Warszawy i w nagrodę ma zostać nowym ministrem zdrowia, kiedy już wyleją Mariusza Łapińskiego... 8
  • Z życia opozycji 24 lis 2002 Wielka radość panowała wśród zwolenników Lecha Kaczyńskiego, kiedy zostawał prezydentem Warszawy. Weselej było tym bardziej, że wpadły gwiazdy show-biznesu. Obecność wypróbowanej fanki Lecha Ewy Dałkowskiej nas nie... 9
  • M&M 24 lis 2002 Zdemaskowanie niesprawiedliwego zarzutuSocjalizm zawsze głosił, co czyni i teraz,że kosztem tych bogatszych ma biedniejszych wspierać.Więc skończmy z tą opinią, bo jest nielogiczna,że Unia Europejska jest socjalistyczna. 10
  • Playback 24 lis 2002 10
  • Zachodnia wioska McLuhana 24 lis 2002 Prawie sto osób, w tym Tadeusz Mazowiecki, Władysław Bartoszewski i Jacek Woźniakowski, spierało się w krakowskiej Willi Decjusza o to, czy współczesne media i szkoła sprzyjają dialogowi między cywilizacjami. Konferencję... 10
  • Fotoplastykon 24 lis 2002 12
  • Poczta 24 lis 2002 Drang nach Osten Patrząc z perspektywy Zachodu, jest rzeczą oczywistą, że każdy kraj ma swój interes narodowy, wspiera swoje firmy, ich eksport i ekspansję czy też broni ich przed konkurencją zagranicznych przedsiębiorstw... 14
  • Kadry 24 lis 2002 15
  • Rozpoznanie władzą 24 lis 2002 Sprawowanie władzy rozbroi radykałów z Samoobrony i Ligi Polskich Rodzin 16
  • Szczerbiec ze swastyką 24 lis 2002 W Polsce powstaje ruch faszystowski 22
  • Polski skansen rolny 24 lis 2002 PSL i rolnicze lobby w Brukseli zabijają przyszłość polskiej wsi. Dopłaty bezpośrednie to najlepszy sposób na utrwalenie w Polsce rolniczego skansenu. 26
  • Wszystko albo nic 24 lis 2002 Rozmowa z GÜNTEREM VERHEUGENEM, komisarzem Unii Europejskiej ds. rozszerzenia 31
  • Do Brukseli na gapę 24 lis 2002 Nie stać nas na integrację europejską! 32
  • Sygnał alarmowy 24 lis 2002 Beneficjentami sporów lewicy i umiarkowanej prawicy są kontestujący cały system radykałowie 33
  • Giełda i wektory 24 lis 2002 Hossa ŚwiatUnia obiecana Benjamin Netaniahu, izraelski minister spraw zagranicznych, opowiada się za wejściem swego kraju do Unii Europejskiej. O pomoc w integracji zwrócił się do premiera Włoch Silvio Berlusconiego. Dla polskich... 34
  • Prawda statystyczna 24 lis 2002 Rząd uprawia propagandę sukcesu! 36
  • Hossa Gatesa 24 lis 2002 Microsoft niewinny - Ameryka przyspiesza 40
  • Kraj pęczniejącej gąbki 24 lis 2002 Największymi wrogami japońskiej gospodarki są Japończycy 42
  • Zombi w kimonie 24 lis 2002 Jak Japonia reanimuje gospodarcze trupy 46
  • Tanie latanie 24 lis 2002 Bilet lotniczy na Lazurowe Wybrzeże można kupić już za równowartość hamburgera 48
  • Awans biednych olbrzymów 24 lis 2002 Wolny import produktów rolnych z Afryki przyniósłby tamtejszym rolnikom więcej korzyści niż protesty antyglobalistów 50
  • Powyborczy kac 24 lis 2002 Zamiast decentralizacji władzy mamy karykaturę samorządu terytorialnego 51
  • Technokaleki 24 lis 2002 Kilku milionom Polaków grozi inwalidztwo z powodu niewłaściwego korzystania z komputera 54
  • Jestem euroentuzjastą 24 lis 2002 Michał Adamczyk: Dlaczego pan się tak sprzeciwia sprzedaży ziemi cudzoziemcom? Nie sądzi pan chyba, że Niemcy czy Holendrzy będą masowo kupować gospodarstwa pod Białymstokiem bądź Chełmem i tam osiadać? Roman Giertych: Wcale nie jest... 57
  • Kino w pigułce 24 lis 2002 Internet stał się największą filmoteką świata 58
  • Pies, który mówi 24 lis 2002 Umiemy już tłumaczyć język zwierząt 62
  • Europa knuje! 24 lis 2002 Doniesiono, że Europejczycy coś knują za naszymi plecami. Chcą przesunąć termin rozszerzenia o pół roku. Czytam, że "członkami UE zostaniemy później, ale za to zapłacimy do jej kasy miliard euro mniej". Jeżeli... 64
  • Wszechnica Wiedzy Wszelakiej 24 lis 2002 Kółka na zimę www.oponyzimowe.opony.com.pl Kiedy najlepiej zmienić opony na zimowe, w jakich warunkach używać łańcuchów śniegowych i jak przygotować samochód do sezonu zimowego - odpowiedzi na te pytania znajdziemy w... 64
  • Supersam 24 lis 2002 Zegarek obieżyświata Chrono Globe firmy Maurice Lacroix został zaprojektowany z myślą o tych, którzy dużo podróżują. Zegarek pokazuje bowiem trzy strefy czasowe; ma także datownik i wskazówkę sekundową. Przez... 65
  • Nowy świat dynastii Ming 24 lis 2002 Chińczycy odkryli Amerykę siedemdziesiąt lat przed Kolumbem. I zupełnie nie wiedzieli co z tym zrobić... 66
  • Kolej na biesiadę 24 lis 2002 Drogi przyjacielu! Piszę do Ciebie koŁysany w mozolnym rytmie toczącego się po szynach gdzieś między morzem a górami pociągu. Lubisz podróże koleją? Ja bardzo. Te parę godzin, niejako wyjętych z życiorysu, to świetny... 70
  • Eurosmutek 24 lis 2002 Nie samym chlebem żyje człowiek, niemniej lepiej żyć za euro niż za złotego 71
  • Garnitur autorytetu 24 lis 2002 Ursula Langmann i Marika Schaertl: Ile wydaje pan na ubrania? Karl Lagerfeld: Zdecydowanie za dużo. Szczyt luksusu polega na tym, żeby tego nie wiedzieć. - Branży mody męskiej wiedzie się tej jesieni gorzej niż kiedykolwiek. Dlaczego? -... 72
  • Czy karać dającego łapówkę? 24 lis 2002 ZA PRZECIW KRZYSZTOF JANIK minister spraw wewnętrznych i administracji Obecnie obie strony są zainteresowane tym, aby przestępstwo nigdy nie ujrzało światła dziennego. Kluczową sprawą w walce z korupcją jest złamanie owej zmowy... 73
  • Pudełko z dekalogiem 24 lis 2002 Kiedyś były punkty za pochodzenie, dziś w dążeniu do celu trzeba się ratować plotką 74
  • Generałowie namiestnicy 24 lis 2002 Wojsko Polskie było wasalem Moskwy do końca PRL 76
  • Know-how 24 lis 2002 Błysk z głębi wszechświata Pierwszy błysk gamma zaobserwował wysłany niedawno w kosmos teleskop Integral, zbudowany przez Europejską Agencję Kosmiczną przy udziale polskich astronomów. Pochodzenie tych błysków jest... 79
  • Grypandemia 24 lis 2002 Grypa zabije ponad milion ludzi 80
  • Dzieci z lodówki 24 lis 2002 190 tysięcy ludzkich zarodków przechowują amerykańskie kliniki 88
  • Bez granic 24 lis 2002 Strajkiem w Blaira Brytyjscy strażacy zastrajkowali pierwszy raz od 1979 r., żądając 40-procentowej podwyżki płac. Związki zawodowe zapowiadają kolejne strajki jeszcze przed Gwiazdką. Czy te protesty mogą zachwiać rządem Blaira? W... 90
  • Sojusz bez zębów 24 lis 2002 Czy NATO stanie się OBWE bis? 92
  • Demokracja w imię Allaha 24 lis 2002 Radek Sikorski: Kiedy nastąpi atak na Irak? Richard Perle: Jeśli Saddam Husajn nie pozbędzie się broni masowego rażenia, którą ukrywa. Ten arsenał stanowi dla USA niedopuszczalne zagrożenie. - Jak duże musi być to zagrożenie, by... 96
  • Rzeźnik z Bagdadu 24 lis 2002 Husajna należałoby postawić przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym 98
  • Obliczalność 24 lis 2002 Lek PiS na radykalizm i populizm to antyeuropejskość, mile widziana przez radykałów i populistów 101
  • Menu 24 lis 2002 Polska Gorzki dowcip Wbrew tytułowi sztuka Margaret Edson "Dowcip" nie jest komedią. Jej bohaterka, pięćdziesięcioletnia profesor literatury (świetna Teresa Budzisz-Krzyżanowska) już w pierwszej scenie informuje nas, że ma raka.... 102
  • Ciemna strona Nirvany 24 lis 2002 Zostanę gwiazdą, zabiję się i odejdę w płomieniu chwały - pisał 14-letni Kurt Cobain 106
  • Skandalista Araki 24 lis 2002 Miłość, seks i umieranie - to tematy prac najgłośniejszego japońskiego fotografika 110
  • Gardło Maryli 24 lis 2002 Maryli Rodowicz, jak Rolling Stonesów, słuchają trzy pokolenia 112
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego 24 lis 2002 PEARL JAM Riot Act Ostatni rozbitkowie z Seattle, stolicy muzyki niepokornej. Poeci gitarowych opowieści powrócili bez rewolucyjnej metamorfozy. Rockowe historie przeplatane niezwykłym, rozpaczliwym, rozwibrowanym, to znów... 113
  • Seks, diamenty i sceny w klozecie 24 lis 2002 W "Femme fatale" Brian De Palma żongluje schematami kina komercyjnego, cały czas zastawiając pułapki na widzów 114
  • Organ Ludu 24 lis 2002 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 8 (8) Rok wyd. 1 WARSZAWA, poniedziałek 24 listopada 2002 r. Cena + VAT + ZUS + winieta Nowe stanowisko negocjacyjne Polska w UE już w 2005 roku? Polska przedstawi nowe stanowisko w sprawie... 116
  • O currrr...wa, ale kyrk! 24 lis 2002 Publiczności bardzo podoba się numer linoskoczków. Każdy z nich przywiązuje sobie pętlę do szyi i skacze po wypłatę 118