Zemsta Bismarcka

Zemsta Bismarcka

Dodano:   /  Zmieniono: 
To Bismarck i Hitler stworzyli państwo opiekuńcze

Piotr Szlanta
Historyk, doktorant na Uniwersytecie Warszawskim, zajmuje się dziejami Niemiec (XIX i XX w.)

Rzesza musi przywyknąć do nieco większej dawki socjalizmu" - stwierdził pod koniec lat 70. XIX wieku Otto von Bismarck, zwany żelaznym kanclerzem. W ten sposób chciał on rozbroić rosnący w siłę ruch socjaldemokratyczny. Socjaldemokraci domagali się wówczas nacjonalizacji przemysłu, parcelacji majątków ziemskich, likwidacji armii i wprowadzenia w jej miejsce milicji ludowej. Chcąc uniknąć powtórki z Komuny Paryskiej, Bismarck stworzył podstawy państwa opiekuńczego. Do dziś większość krajów Zachodu nie może się uwolnić od tego wynalazku żelaznego kanclerza.

Olej socjalny
W 1878 r. doszło do dwóch zamachów na cesarza Wilhelma I (nieudanych). O ich sprowokowanie oskarżono socjalistów. Bismarck wykorzystał to jako pretekst do osłabienia wpływów socjalistów. Czasowo zdelegalizował partię socjaldemokratyczną, ale postanowił też wprowadzić w życie część jej postulatów. Pod koniec XIX stulecia zaczął realizować swoją koncepcję państwa, które "musi dostać kilka kropel oleju socjalnego na receptę". Te kilka kropel to ustawy o obowiązkowych ubezpieczeniach emerytalnych, ubezpieczenia od nieszczęśliwych wypadków, inwalidzkie i zdrowotne. Stworzony przez Bismarcka system opieki społecznej był rozbudowywany przez jego następców. Wkrótce Rzesza Niemiecka stała się najbardziej opiekuńczym państwem ówczesnego świata. Jeszcze przed I wojną światową wprowadzono w Niemczech obowiązkowy odpoczynek niedzielny, renty dla wdów i sierot oraz ubezpieczenia dla pracowników umysłowych. W latach 1885--1913 wydatki na ubezpieczenia społeczne wzrosły dziesięciokrotnie. W 1919 r. opieką ze strony państwa objęto kobiety w ciąży - po hekatombie wojny światowej Niemcy potrzebowały nowych obywateli. Temu samemu celowi służyła sieć punktów poradnictwa rodzinnego i placówek opieki zdrowotnej nad dziećmi. Następnym etapem budowy państwa opiekuńczego było - w czasach Republiki Weimarskiej - przyznanie szerokich uprawnień związkom zawodowym. Uzyskały one ustawowe prawo negocjowania z pracodawcami układów zbiorowych. W firmach zatrudniających powyżej 20 osób powoływano rady zakładowe, które ograniczały swobodę działania właściciela. Państwo stało się też stroną w negocjacjach płacowych w głównych branżach przemysłu. Rok 1927 przyniósł z kolei ustawę o ubezpieczeniach od bezrobocia. Na jej podstawie powstał Urząd Rzeszy ds. Pośrednictwa Pracy i Ubezpieczeń od Bezrobocia. Osoby, które traciły pracę, miały otrzymywać zasiłek w wysokości 50-70 proc. swojej ostatniej pensji. Zasiłki dla bezrobotnych wypłacano, choć w okrojonej formie, już od 1918 r. W okresie międzywojennym poza Niemcami tylko w Wielkiej Brytanii obowiązywała podobna regulacja.

Hitler opiekuńczy Po przejęciu władzy przez Adolfa Hitlera (w 1933 r.) nie tylko nie zerwano z państwem opiekuńczym, ale znacznie je rozbudowano. "Gdzie byśmy doszli, gdyby tak jak w innych krajach szalały u nas strajki i lokauty? Gdzie byłyby dzisiaj Niemcy, gdyby pozwolić każdemu sądzić, że może swoją płacę i swój zysk określać według własnego uznania?" - grzmiał przywódca III Rzeszy. Na jego polecenie wprowadzono ustawowe ograniczenie czasu pracy oraz wyższe stawki za nadgodziny i pracę w nocy. Nazistowskie państwo kontrolowało wysokość czynszów, ceny prądu i ogrzewania. Młode małżeństwa otrzymywały nie oprocentowane pożyczki, które po urodzeniu dziecka częściowo umarzano. Szczególną opiekę objęto rodziny wielodzietne. Powołana w miejsce związków zawodowych organizacja Siła przez Radość zajęła się organizowaniem urlopów dla tysięcy najuboższych Niemców. Wtedy właśnie odkryto walory turystyczne Mazur, gdzie kierowano urlopowiczów. Po wojnie, gdy powstały dwa państwa niemieckie, powodem przyznawania kolejnych przywilejów socjalnych była rywalizacja z komunistycznym Wschodem. W zachodnioniemieckiej konstytucji pojawiło się określenie "socjalne państwo prawa". Wyznaczonym przez Niemcy kursem poszły inne kraje europejskie.

Szpital Brytania
"Nie zostaliśmy wybrani po to, aby pozszywać stary system, ale po to, by stworzyć coś nowego. Naszym zadaniem nie był zreformowany kapitalizm, ale demokratyczny socjalizm" - napisał we wspomnieniach Clement Attlee, który w 1945 r. został szefem brytyjskiego rządu. Kontrolowana przez laburzystów Izba Gmin przyjęła ustawy o powszechnym ubezpieczeniu społecznym, pomocy dla najuboższych, zasiłku na dzieci czy o bezpłatnej publicznej służbie zdrowia. Najgorsze skutki forsowanie modelu państwa opiekuńczego miało właśnie w służbie zdrowia. W latach 60. prawie połowa szpitali pamiętała jeszcze czasy królowej Wiktorii. Mówiono, że Wielka Brytania jest jedynym krajem na świecie, w którym wierzy się, iż szpital jest jak wino - im starszy tym lepszy. Obawiając się konkurencji, lekarze przeforsowali ograniczenie naboru kandydatów na studia medyczne. Lobby medyczne wywalczyło także zakaz umieszczania tabliczek informujących pacjentów o godzinach przyjęć i specjalizacji danego lekarza. Związek lekarzy był jedną z ponad 600 brytyjskich organizacji związkowych, które wymuszały na kolejnych rządach rozbudowę systemu świadczeń socjalnych. "Nigdzie na świecie ludzie nie wszczynali strajków w sprawach tak dziwacznych, jak w Wielkiej Brytanii" - zauważył historyk Walter Laquer. Powoływał się on na przykład strajku powszechnego, który proklamowano, nie mogąc się porozumieć co do godziny rozpoczęcia przerwy śniadaniowej. Absurdy państwa opiekuńczego w latach 70. XX wieku wykpił Lindsay Anderson w filmie "Szpital Brytania". Kres wszechwładzy związkowców, która doprowadziła angielską gospodarkę na krawędź przepaści, położyła dopiero w latach 80. Margaret Thatcher.

Prawo do lenistwa Państwo opiekuńcze miało wspomagać najuboższych, a równocześnie gwarantować stabilizację systemu politycznego. Stopniowo obejmowało jednak coraz więcej obywateli. Budżety państw opiekuńczych stawały się budżetami socjalnymi. W ciągu ostatnich czterdziestu lat wydatki na cele socjalne w krajach Europy Zachodniej wzrosły z jednej dziesiątej PKB do jednej trzeciej PKB. Niedawno kanclerz Gerhard Schröder odważył się przypomnieć swoim rodakom, że w Niemczech nie ma prawa do lenistwa. Mimo rekordowego bezrobocia w Niemczech istnieje kilka milionów miejsc pracy, ale Niemcy nie chcą na tych stanowiskach pracować. Po prostu można żyć na koszt państwa, czyli pozostałych podatników. Otto von Bismarck zakładał, że większa dawka polityki socjalnej wytworzy u biedniejszych Niemców "konserwatywne nastawienie", bo dzięki prawu do emerytury będą mieli poczucie bezpieczeństwa. Okazało się, że przyznanie przez państwo pomocy socjalnej prowadzi do eskalacji żądań. Szybko się też potwierdziło, że lawinowy wzrost kosztów utrzymania państwa socjalnego (opiekuńczego) zagraża bytowi państwa w ogóle. Wynalazek Bismarcka jest więc zemstą zza grobu.

Więcej możesz przeczytać w 48/2002 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

-
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 48/2002 (1044)

  • Klęska, czyli sukces 1 gru 2002 Wychodzi na to, że im gorzej się wiedzie ministrowi finansów Grzegorzowi Kołodce, tym lepiej się wiedzie polskim podatnikom i polskiej gospodarce. 3
  • Peryskop 1 gru 2002 Football Club PuszPrzed wyborami parlamentarnymi Sylwia Pusz założyła drużynę piłkarską Football Club Pusz. Grają w niej najbliżsi współpracownicy posłanki oraz działacze Stowarzyszenia Młodej Lewicy Demokratycznej. W ślady... 6
  • Barometr wprost 1 gru 2002 Kopalnie złotówek Kopalnie, tak jak ziemia, są bogactwem narodu i nie powinno się z tego bogactwa rezygnować - zdają się uważać Polacy. Aż 62 proc. obywateli jest przekonanych, że państwo powinno dopłacać do górnictwa.... 6
  • Dossier 1 gru 2002 WŁODZIMIERZ CIMOSZEWICZ, minister spraw zagranicznych "Jeżeli białoruska krowa przekroczy granicę, to trzeba z kimś rozmawiać. Musimy rozmawiać o polskim szkolnictwie na Białorusi. Szkolnictwa hiszpańskiego, francuskiego czy... 7
  • Z życia koalicji 1 gru 2002 Nie będzie abolicji i oświadczeń majątkowych. I w związku z tym w budżecie będzie co najmniej o 1,3 mld zł mniej. A wcale że nie! Proszę, jedna noc i nasz Tygrys na Kiełkach wyczarował miliard z górką. Panie Grzegorzu, nie... 8
  • Z życia opozycji 1 gru 2002 W najlepszej (he, he) telewizji w Polsce, czyli w TVP, widzieliśmy specjalne wydanie "Dziennika Telewizyjnego" Jacka Fedorowicza. Gwoździem programu był wywiad, który z gwiazdą "Wiadomości" Jolantą Pieńkowską... 9
  • M&M 1 gru 2002 Komu i w co ufaćI prezydent, i premier wyrazili zdanie,że sprawca złej ustawy ma ich zaufanie.A mąż pewnej puszczalskiej(cóż, są takie panie) też może ufać...W to, że ona nie przestanie. 10
  • Playback 1 gru 2002 10
  • Krawczyk superstar 1 gru 2002 Nowa płyta Krzysztofa Krawczyka - "...bo marzę i śnię" - jest obecnie najlepiej sprzedającym się albumem w Polsce. 10
  • Fotoplastykon 1 gru 2002 12
  • Poczta 1 gru 2002 Święto pracyPrzerażające jest, że 63 proc. respondentów Pentora uważa, iż wolnych od pracy dni świątecznych jest tyle, ile trzeba, a co dziesiąty badany jest przekonany, że jest ich nawet za mało (Barometr wprost, "Święto... 14
  • Kadry 1 gru 2002 15
  • Kołodko show 1 gru 2002 Ja się nie mylę. To, co robię, służy poprawie życia polskich rodzin. Będą podwyżki płac, będą wyższe emerytury. Stoję na straży polskiego społeczeństwa. (...) My nie mylimy dobra ze złem i będziemy proponować dobre... 16
  • Platforma pochyła 1 gru 2002 Prezydencka partia centrowa może zmieść ze sceny Platformę Obywatelską 22
  • Patent na ziemniaki 1 gru 2002 Żaden polski wynalazek, nawet tak nieskomplikowany jak spódniczka mini, tic-taki czy rzepy, nie stał się światowym hitem.Tylko trzy na tysiąc opatentowanych w Europie wynalazków pochodzi z Polski 24
  • Śmietnik Polska 1 gru 2002 Dziesięć tysięcy nielegalnych składowisk toksycznych odpadów działa w naszym kraju 30
  • Ujeżdżanie tygrysa 1 gru 2002 Gołym okiem widać, że hasła antyunijne wiążą wyborców z politykami z siłą najmocniejszego kleju 34
  • Giełda i wektory 1 gru 2002 Hossa ŚwiatPotencja(ł) gospodarkiUdane życie seksualne może być receptą na zwiększenie wydajności pracy - twierdzą azjatyccy seksuolodzy. "Zdrowy seks to szczęśliwi pracownicy, a takich potrzeba, żeby gospodarka mogła się... 36
  • Haracz monopolowy 1 gru 2002 Monopole kosztują polską rodzinę rocznie ponad dwa tysiące złotych 38
  • Czarna dziura 1 gru 2002 Kiedy w latach 80. w Wielkiej Brytanii premier Margaret Thatcher wypłacała ostatnie odprawy górnikom likwidowanych kopalń, w PRL fetowano kolejny rekord - wydobycie ponad 200 mln ton węgla rocznie! 44
  • Między sierpem a cepem 1 gru 2002 Księgowi z PSL w prywatnych firmach 50
  • Nowojorskie targi 1 gru 2002 Dekoniunktura uczy obywateli USA sztuki negocjacji 52
  • Zero tolerancji! 1 gru 2002 Statystyki pokazują, że przez pół wieku wraz ze wzrostem zamożności w Europie rosła przestępczość 54
  • Homo pecet 1 gru 2002 Chcemy stworzyć technologie, które pozwolą komputerom widzieć, słyszeć, mówić i uczyć się, by można się było komunikować z nimi w naturalny sposób - stwierdził Bill Gates. Twórca Microsoftu podsumował w... 58
  • Wiel-błąd Bońka 1 gru 2002  Michał Adamczyk: Żałuje pan, że trenerem reprezentacji nie jest już Jerzy Engel? Jan Tomaszewski: Oczywiście, że żałuję. Wielokrotnie mówiłem, że Jurek Engel - na wzór Kazimierza Górskiego - z przeciętnych... 62
  • Służba bezpieczeństwa sieci 1 gru 2002 Nęka cię internetowy natręt? Otrzymujesz maile z pogróżkami lub o obscenicznej treści? Ktoś zasypuje cię materiałami, których sobie nie życzysz? Co robić? 64
  • Pustolot 1 gru 2002 Bezzałogowe samoloty rewolucjonizują badania naukowe i operacje wojskowe 66
  • Oni już byli 1 gru 2002 Kilkanaście dni temu jakaś pani przyszła po koncercie za kulisy z pretensjami, że niesłusznie czepiam się ze sceny Samoobrony... 68
  • Wszechnica Wiedzy Wszelakiej 1 gru 2002 Kultura bez granicwww.culture.plSposób na promocję polskiej kultury w kraju i za granicą znaleźli autorzy internetowego serwisu Culture. pl z Instytutu Adama Mickiewicza. Jest to jedyny w Polsce, a może nawet na świecie, portal z tak... 68
  • Supersam 1 gru 2002 Powrót sztruksuHitem zimowej kolekcji firmy Navy dla mężczyzn są ubrania uszyte ze sztruksu. Sztruksowe kurtki, koszule, spodnie i akcesoria (torby i czapki) szczególnie modne są w zestawie z wytartym dżinsem. Wśród... 69
  • Wieczny przedmiot pożądania 1 gru 2002 Pióro zmienia styl bycia 70
  • Cudzoziemiec na prezydenta? 1 gru 2002 TAK NIE Henryk Wujecpolityk UWOstatecznie decyzje w takiej sprawie podejmuje społeczeństwo. Jeśli kandydat spełnia formalne wymagania, to może kandydować, ale myślę, że nie uzyskałby dużego poparcia. Uważam, że nie wystarczy być... 75
  • Stąd do Ameryki 1 gru 2002 Konkurs Pro Publico Bono, czyli jak zarażać demokracją 76
  • Ale bryndza! 1 gru 2002 Piotrusiu! Właśnie wróciłem ze Słowacji. Zażywałem kąpieli w termalnych wodach i połaziłem nieco po sklepach, oczywiście spożywczych. Zrobiłem solidne zakupy! Nawet nie chodzi o to, że tam taniej (choć 0,75 l brandy de Jerez... 78
  • Groch z brukselką 1 gru 2002 Nie wierzę, że Stróżewskiego czy Kołakowskiego można by było wyhodować w probówkach 79
  • Powrót dorosłych 1 gru 2002 Rozpieszczani przez media młodzi klienci coraz częściej mają w nosie kolorowe reklamy i szukają wiadomości i rozrywki w Internecie 80
  • Zemsta Bismarcka 1 gru 2002 To Bismarck i Hitler stworzyli państwo opiekuńcze 82
  • Know-how 1 gru 2002 Oko AlzheimeraWystąpienie choroby Alzheimera, jednej z najgroźniejszych chorób neurodegeneracyjnych, można przewidzieć nawet kilkanaście lat przed pojawieniem się pierwszych objawów schorzenia - twierdzą uczeni z Massachusetts... 85
  • Nauka oszustów 1 gru 2002 Padł światowy rekord fałszowania badań! 86
  • Energia wody z kranu 1 gru 2002 Wkrótce wodór będzie napędzać samochody, zasilać komputery i ogrzewać domy 90
  • Ropień na morzu 1 gru 2002 Katastrofa tankowca jest dla środowiska morskiego niczym wybuch bomby atomowej 94
  • Bez granic 1 gru 2002 Feministki razem z fundamentalistamiZ powodu zbliżającego się finału konkursu Miss Świata w nigeryjskim mieście Kaduna wybuchły zamieszki. Do protestów doszło po tym, jak lokalna gazeta napisała, że gdyby prorok Mohamet był... 96
  • Brukselski maraton 1 gru 2002 "Rozmowy akcesyjne z unią to było piekło" - wspomina były hiszpański negocjator 98
  • Armia czerwona od krwi 1 gru 2002 Hizri Aldamow, kierujący nieoficjalnym przedstawicielstwem Iczkerii w Tbilisi, bezradnie obserwuje inwazję wojsk rosyjskich na swoją ojczyznę. - To holocaust Czeczenów... 104
  • Dzieci-karabiny 1 gru 2002 Nathan Gardels: W Rosji nigdy nie istniał liberalny system rządów. Czy zatem czeczeński separatyzm nie jest symptomem szerszego problemu dotyczącego tego, jak w Federacji Rosyjskiej stworzyć nowy system polityczny? Borys Bieriezowski:... 104
  • Niemiecki balkon 1 gru 2002 Niektórzy Niemcy nie chcą pojąć, że na zawsze straciliśmy szansę odgrywania roli światowego mocarstwa 108
  • NATO nie liczmy 1 gru 2002 George Bush stracił cierpliwość do europejskich sojuszników. Oczekują pomocy od Amerykanów, ale Ameryce pomagać nie chcą. 110
  • Wysoka poprzeczka 1 gru 2002 Praski szczyt NATO jest benefisem schorowanego, schodzącego już ze sceny politycznej Vaclava Havla 111
  • Menu 1 gru 2002 Polska Mistrzowie kameryBarry Levinson, twórca "Rain Mana", przewodniczy jury Międzynarodowego Festiwalu Sztuki Autorów Zdjęć Filmowych (30 listopada - 7 grudnia). Już po raz dziesiąty (a po raz czwarty w Łodzi)... 112
  • Anatomia zbrodni - Oscary 2002 1 gru 2002 Choć bukmacherzy w Hollywood na zwycięzcę wyścigu o Oscara typują drugą część "Władcy pierścieni", większe szanse ma film "Nowojorskie gangi" Martina Scorsese. 116
  • Hybryda Zachodu 1 gru 2002 Tyrmand, Białoszewski, Kofta, Młynarski, Stachura, Pietrzak, Dudziak, Bem, Urbaniak - to ludzie Hybryd 120
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego 1 gru 2002 CHRISTINA AGUILERA - **** Stripped Christina nie chce już być artystką dla grzecznych podlotków. Chce być artystką dla niegrzecznej młodzieży. Gdy ogląda się jej teledysk z pogranicza tekstylnego soft porno, można nawet odnieść... 121
  • Gutenberg współczesny 1 gru 2002 Pięćdziesiąt tysięcy złotych będzie kosztować reprint najstarszej drukowanej książki na świecie 122
  • Kino Tomasza Raczka 1 gru 2002  Zdjęcie w godzinę - **** Reżyseria: Mark Romanek W rolach głównych: Robin Williams, Connie Nielsen, Michael Vartan. USA 2002 r. Ten thriller na początku robi wrażenie niegroźnego filmu obyczajowego, nawet nieco zabawnego.... 123
  • Organ Ludu 1 gru 2002 Obchody 1 maja 2003 Partia i rząd rozpoczęły przygotowania do przyszłorocznych obchodów 1 maja, m.in. opracowano obowiązujące hasła: Niech żyje wielki przyjaciel Polski Romano Prodi! Pozdrawiamy miłującą pokój rodzinę... 124
  • Czas opuszczeń 1 gru 2002 Ostatnio Tadeusz Mazowiecki opuścił Unię Wolności. To tak, jakby Michnik opuścił "Wyborczą", Flip Flapa, Bolek Lolka, Kwach Jolkę 126