Uwolnić gaz!

Uwolnić gaz!

Czy Polska potrzebuje własnej technologii wydobycia gazu z łupków? Odpowiedź na to pytanie jest krótka. Tak. Jaka ma to być technologia? Najlepiej skuteczna, relatywnie tania i bezpieczna dla środowiska naturalnego.

Na tym proste odpowiedzi jednak się kończą. Chociaż złoża łupkowe są eksploatowane już od kilkudziesięciu lat (przykład USA), to idealnego rozwiązania, które pasowałoby do naszych warunków, na razie nie ma. Wiele wskazuje na to, że będziemy musieli taką metodę opracować sami. Co więcej, nie będzie to jedna metoda, ale kilka. Szczelinowanie hydrauliczne to nadal obszar innowacji. Nie można po prostu sięgnąć po gotowe rozwiązania na zasadzie kopiuj-wklej. Specyfika polskich złóż oraz twardość pokładów skalnych, w których znajduje się surowiec, wymaga dostosowania do nich technologii i eksperymentów na danym złożu. Co więcej, sposób prowadzenia szczelinowania może się różnić między poszczególnymi złożami w Polsce. Nawet kiedy gaz zacznie płynąć na skalę przemysłową, nie będzie to oznaczało końca poszukiwań i doskonalenia metod wydobycia. Im bardziej elastyczna i dopasowana do konkretnego złoża stanie się technologia, tym większa będzie efektywność wydobycia z jednego odwiertu. Tutaj znów kłaniają się doświadczenia amerykańskie.


Warto pamiętać, że natury nie da się oszukać. Aby pozyskać gaz ściśnięty w drobniutkich szczelinach skalnych głęboko pod ziemią, trzeba go będzie stamtąd po prostu wycisnąć. Czym i jak? Odpowiedzi mogą udzielić firmy, które w przyszłości zdecydują się na komercyjne wydobycie, a dziś prowadzą prace poszukiwawcze. Można się spodziewać, że potrzeba eksperymentów wpłynie pozytywnie na rozwój sektora badań i rozwoju związanego z górnictwem, a także rozwoju przemysłu działającego na rzecz mobilizowania zasobów niekonwencjonalnych. Dla polskiej gospodarki te elementy nie są bez znaczenia. Proces trwa, a nowe przepisy przyjęte niedawno przez rząd mogą sprawę przyspieszyć. Warto jednak się przyjrzeć obecnej technologii i jej ewolucji.

DOŚWIADCZENIA AMERYKAŃSKIE

Amerykanie eksploatują złoża gazu łupkowego od kilkudziesięciu lat. Dopiero jednak w ostatnim czasie wydobycie odbywa się na taką skalę, że USA z importera netto tego surowca zamieniły się w gazową potęgę z dużymi nadwyżkami umożliwiającymi eksport do innych krajów.

W Europie osoby sceptycznie odnoszące się do eksploatacji gazu łupkowego przywołują przykład Francji, która całkowicie zakazała wydobycia gazu łupkowego przy użyciu szczelinowania. Nie jest jednak tajemnicą, że istotą sprawy jest promocja energii jądrowej – pojawienie się dużych ilości taniego gazu z własnych źródeł mogłoby stanowić dla branży jądrowej poważne zagrożenie. Jednak perspektywa łupkowego bogactwa sprawia, że ostatnio pojawiły się informacje, iż Paryż może zmienić swoje stanowisko. Arnaud Montebourg, francuski minister odnowy produkcji, wezwał prezydenta do ponownego przemyślenia i rozpatrzenia sprzeciwu wobec szczelinowania hydraulicznego. Jego zdaniem istnieją bezpieczne dla środowiska metody wydobycia gazu uwięzionego w skałach łupkowych. Montebourg miał zachwalać potencjał tych typów szczelinowania, w których do rozbicia podziemnych formacji skalnych wykorzystuje się inne mieszanki niż woda i chemiczne dodatki. Widać zatem wyraźnie, że potrzeba sięgnięcia po własne zasoby kruszy opór polityków podobnie jak szczelinowanie hydrauliczne łupkowe skały.

O CO CHODZI W SZCZELINOWANIU

Szczelinowanie hydrauliczne (tzw. fracking) polega na wtłoczeniu w odwierty pod ciśnieniem dużych ilości wody z domieszką substancji chemicznych. To powoduje kruszenie skały, powstawanie pęknięć i ewentualnie otwarcie naturalnych szczelin skalnych, ich rozprzestrzenianie się i wypełnienie materiałem podsadzkowym. Podsadzka (najczęściej piasek naturalny lub ceramiczny o wysokiej wytrzymałości) umożliwia utrzymanie rozwarcia szczelin i migrację cząsteczek gazu do odwiertu, a później na powierzchnię ziemi przez stosunkowo długi okres po zakończeniu zabiegu szczelinowania. Utrudnieniem jest to, że oddziaływanie szczelinowania wokół odwiertu jest mocno ograniczone. Konieczna jest zatem większa liczba odwiertów na obszarze złoża, a także duża liczba wierceń poziomych. Tę metodę z powodzeniem wykorzystują Amerykanie. Czy w Polsce możliwa jest znaczna modyfikacja tego sposobu? Jasne jest, że nie da się uniknąć wierceń pionowych i poziomych. Zatem poszukiwanie nowych metod powinno się koncentrować na sposobie uwalniania gazu z łupków.

SEDNO W METODZIE

Poszukiwania gazu to biznes obarczony wysokim ryzykiem. Można zyskać wiele, ale jeśli się okaże, że w danym miejscu poszukiwań jest gaz, lecz wydobycie się nie opłaca, to dziesiątki milionów złotych raczej się nie zwrócą. Ostateczna decyzja o wydobyciu będzie zależeć zatem od rachunku ekonomicznego firm, które prowadzą poszukiwania.

Stosowane dziś w Polsce metody poszukiwawcze niewiele się różnią od amerykańskich. Trwa dyskusja nad tym, jakich środków używać, aby efektywnie „wypychać” gaz ze skał, minimalizując przy tym negatywny wpływ na środowisko. Pod koniec 2012 r. naukowcy z Warszawskiej Akademii Technicznej zaproponowali, aby zamiast wtłaczać do odwiertów wodę z chemikaliami, wykorzystać dwutlenek węgla. „W naszej metodzie nie wykorzystujemy wody. Ciekły dwutlenek węgla, który stosujemy zamiast niej, wskutek temperatury panującej w złożu przechodzi poprzez stany pośrednie do stanu gazowego” – tłumaczył wówczas w rozmowie z Agencją Informacyjną Newseria prof. Tadeusz Niezgoda z WAT. Uczelnia stara się opatentować swoją technologię. Jednak w opinii części ekspertów propozycja naukowców z WAT nie jest pozbawiona wad. Jeden z najważniejszych zarzutów dotyczy ryzyka związanego z wydostaniem się dwutlenku węgla. Nie wiadomo, na czym miałaby polegać metoda stałego zatrzymania CO 2 w szczelinach, z których zostałby wypchnięty gaz. Trwa dyskusja naukowców, ale sami autorzy przyznają, że wciąż są potrzebne dalsze badania.

Inną alternatywną propozycją do szczelinowania hydraulicznego z wykorzystaniem wody wydaje się metoda z użyciem gazu LPG (skład podobny do składu gazu, którym zasilamy nasze samochody), zaproponowana i opatentowana przez kanadyjską firmę Gasfrac. Aby jednak gaz LPG był przydatny do zastosowania przy szczelinowaniu odwiertów, konieczne jest jego „zżelowanie”. Dopiero w takim stanie skupienia gaz będzie mógł przetransportować piasek zapobiegający zamykaniu się szczelin w złożu gazu łupkowego. Zastosowanie gazu LPG ma przede wszystkim poprawić efektywność odwiertu. Ponadto, jak twierdzą pomysłodawcy, przy tej metodzie nie trzeba wykorzystywać przynajmniej niektórych chemikaliów, a odbierany z odwiertów płyn szczelinujący nie zawiera zanieczyszczeń w postaci minerałów ani soli. Metoda ma także umożliwiać odzyskiwanie 100 proc. zatłoczonego gazu płynnego, podczas gdy w wypadku stosowania wody na powierzchnię wraca od 30 do 80 proc. zatłoczonej cieczy. Minusem tej metody jest to, że niezbędna jest instalacja wiertnicza inna niż przy obecnie stosowanej metodzie szczelinowania, a także to, że do miejsca eksploatacji złoża trzeba przetransportować gaz. To oczywiście podnosi koszty. Problematyczne może się okazać zaopatrzenie w „zżelowany” gaz LPG. Osobną sprawą są też prawne i finansowe aspekty korzystania z tej metody, do której patent mają Kanadyjczycy.

Amerykańska firma naftowa Schlumberger prezentuje jeszcze inne rozwiązanie. Na przełomie 2011 i 2012 r. rozpoczęła prace wydobywcze, wykorzystując autorską metodę HiWay, która stanowi modyfikację tradycyjnej metody szczelinowania z użyciem wody i środków chemicznych. Różnica polega na tym, że płyn szczelinujący nie jest wlewany raz, tylko kilkakrotnie (wtrysk pulsacyjny), co pozwala na stworzenie większej liczby sięgających dalej pęknięć. Dzięki temu z jednego odwiertu można pozyskać więcej surowca.

NOWE PRAWO

Dotychczas zarówno poszukiwania gazu, jak i badania nad metodami wydobycia były obarczone ryzykiem wynikającym z braku legislacji. Przyjęte ostatnio przez rząd przepisy mogą stanowić wsparcie dla firm poszukiwawczych oraz naukowców. „Przyjęliśmy te projekty, które są zbliżone do rozwiązań norweskich i trochę kanadyjskich (...). Pozwolą one na kilku etapach, w sposób ostrożny, bez przesady wyciągać także pieniądze dla państwa polskiego z opłacalnego, jak sądzimy, dla wszystkich, gazowego biznesu” – oceniał decyzję rządu premier Donald Tusk.

Nowe przepisy wprowadzają tylko jedną koncesję – na poszukiwanie, rozpoznawanie oraz wydobywanie węglowodorów ze złoża. Zastąpi ona trzy obecnie istniejące: poszukiwawczą, rozpoznawczą i wydobywczą. Ta zmiana ma zachęcić przedsiębiorców do prowadzenia prac poszukiwawczych w jak najszerszym zakresie. Koncesje będą udzielane na okres nie krótszy niż dziesięć lat i nie dłuższy niż 30 lat. Przedsiębiorcom umożliwiono stopniowe dokumentowanie złóż. Ma to umożliwić rozpoczęcie wydobycia węglowodorów już w trakcie trwania poszukiwania i rozpoznawania, po udokumentowaniu części złoża. Wśród ułatwień znalazła się również możliwość wykonywania badań geofizycznych struktur geologicznych na podstawie zgłoszenia. Zdaniem rządu rozwiązanie to pozytywnie wpłynie na wzrost konkurencyjności firm specjalizujących się w takich badaniach. Powinna się zwiększyć liczba podmiotów wykonujących te badania, a także dostępność do podstawowej informacji geologicznej. Ponadto wznoszenie obiektów budowlanych służących bezpośrednio poszukiwaniu i rozpoznawaniu złóż węglowodorów nie będzie wymagało uzyskania pozwolenia budowlanego, ale jedynie będzie podlegało zgłoszeniu organom nadzoru górniczego. Rozwiązania te powinny uprościć prowadzenie rozpoznawania i wydobywanie węglowodorów. Przewidziano też ułatwienia w uzyskiwaniu decyzji środowiskowych przez przedsiębiorców. Do tej pory procedura środowiskowa rozpoczynała się przed wydaniem koncesji na poszukiwanie lub rozpoznawanie złoża węglowodorów i obejmowała nawet do 1,2 tys. kmkw. powierzchni. W efekcie była czasochłonna, kosztowna i mało precyzyjna. Po zmianach decyzję środowiskową będzie można uzyskiwać przed decyzją o rozpoczęciu wierceń.

Poszukiwanie gazu z łupków wiąże się z ogromnymi inwestycjami finansowymi. To ryzykowna gra. Brak odpowiedniego złoża lub możliwości opłacalnego wydobycia trudno dostępnego gazu wiąże się z porzuceniem projektu. Dlatego postęp technologiczny w obszarze sposobów wydobycia jest niezbędny. ■

Okładka tygodnika WPROST: 13/2014
Więcej możesz przeczytać w 13/2014 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 13/2014 (1621)

  • Skaner 23 mar 2014, 20:00 Świat Zagubione Od 8 marca trwają poszukiwania malezyjskiego boeinga 777. To nie pierwszy samolot, który zniknął bez śladu z radarów. Szczątków większości z nich nie odnaleziono nawet po latach. Katastrofa lotnicza samolotu... 4
  • Euroentuzjastów już nie ma… 23 mar 2014, 20:00 Europanie ma szczęścia. Ciągle jest niewidoczna. W Polsce zawsze przesłaniała ją Polska i jej sprawy wewnętrzne, dziś przesłania ją Polska i jej sprawy zewnętrzne, czyli Ukraina. Gdzie indziej nie jest lepiej. Bo nawet zagrożenie... 8
  • Nie testować obywateli 23 mar 2014, 20:00 Sąd Najwyższy utrzymał w ubiegłym tygodniu wyrok uniewinniający byłą posłankę PO Beatę Sawicką i burmistrza Helu Mirosława Wądołowskiego w głośnej sprawie korupcyjnej. Przypomnę, afera posłanki PO Beaty Sawickiej stała się... 8
  • Lekcja zimnej wojny 23 mar 2014, 20:00 Irytujenas powolność Unii Europejskiej i NATO. A to przecież nic nowego. Zachód jest nie od dziś mocarzem spętanym demokratycznymi procedurami. I tak jak w Monachium w 1938 r. dla agresora otwiera się przestrzeń do rozbojów. Świat po... 9
  • Nie dać się rozgrywać 23 mar 2014, 20:00 Kryzys ukraińsko-rosyjski sprawił, że więcej mówimy o możliwościach obronnych Polski, a także ryzyku ewentualnego ataku ze Wschodu. To ważne rozważania, ale nie mniej istotne jest to, by dostrzec inne zagrożenie, o którym prawie się... 10
  • Gra o świńską koronę 23 mar 2014, 20:00 Marek Sawicki to polityczny zawodnik wagi ciężkiej. Wiele miesięcy czekał, by wrócić. Aż wyczuł wiatr ze wschodu. 12
  • Miś do wynajęcia 23 mar 2014, 20:00 Michał Kamiński latami był kibicem Legii. Potem przerzucił sympatię na Polonię Warszawa. W polityce dokonał równie radykalnego zwrotu. Walczył u boku Kaczyńskiego, teraz przeszedł do drużyny Tuska. 16
  • Niezatapialny 23 mar 2014, 20:00 Ani prywata, ani mętne interesy nie zaszkodziły karierze prezesa Totalizatora sportowego Wojciecha Szpila. 20
  • Putin: groźny, bezwzględny, zły 23 mar 2014, 20:00 W polityce jest stałe lobby prorosyjskie, w gospodarce też – mówi Krystyna Kurczab-Redlich, polska dziennikarka, która 15 lat pracowała w Rosji. 24
  • Pudelek Europejski 23 mar 2014, 20:00 Jeszcze nigdy w wyborach do europarlamentu polskie partie nie wystawiły tylu celebrytów, co w tym roku. Politycy mają wobec nich prosty plan: WYKORZYSTAĆ I RZUCIĆ. 28
  • Ukłuci przez system 23 mar 2014, 20:00 Kilkudziesięciu rodziców z całej Polski domaga się, by prokuratura zbadała sprawę tragicznych powikłań, które u ich dzieci mogły wywołać szczepionki. 32
  • Depresja pakera 23 mar 2014, 20:00 Obwód bicepsa i klaty mierzą kilka razy dziennie. Wyniszczają swoje zdrowie katorżniczymi ćwiczeniami i sterydami. Oficjalnie BIGOREKTYCY umierają jednak na zawał lub ostrą niewydolność krążenia. Ewentualnie popełniają samobójstwo z powodu depresji. 38
  • Dziecko w mediach sprzedam 23 mar 2014, 20:00 Niektórzy rodzice zrobią wszystko, BY ICH POCIECHA BRYLOWAŁA W MEDIACH. Nawet jeśli kilkuletni chłopiec ma rapować o dziwkach, a mała dziewczynka przerobiona na ociekającą seksem księżniczkę – prężyć się na scenie. 42
  • Powrót Gorgonowej 23 mar 2014, 20:00 Sztab specjalistów rozpoczął prace nad najbardziej sensacyjnym projektem kryminalistyczno- -prawniczym ostatnich lat: próbą wznowienia procesu RITY GORGONOWEJ. 46
  • Wiosna startuje w stolicy 23 mar 2014, 20:00 Ponad 12 tys. przyznanych numerów startowych. 1,2 tys. wolontariuszy. Tona medali. W niedzielę 30 marca odbędzie się 9. PZU Półmaraton Warszawski. 53
  • Marki zdrowego stylu życia 23 mar 2014, 20:00 Przez trzy kolejne lata największe w Polsce biegi na dystansach maratonu i półmaratonu będą rozgrywane pod nazwą PZU Maraton Warszawski i PZU Półmaraton Warszawski. Co was skłoniło do podjęcia takiej decyzji? Drogi PZU i fundacji... 54
  • Strzał w dziesiątkę 23 mar 2014, 20:00 Półmaraton Warszawski to dziś największa tego typu impreza biegowa w Polsce – mówi Marek Tronina, dyrektor 9. PZU Półmaratonu Warszawskiego. 55
  • Zdrowie w twoich nogach 23 mar 2014, 20:00 Bieganie to najlepszy sposób, by zrzucić zbędne kilogramy, stać się wytrzymalszym, sprawniejszym i silniejszym. 56
  • Jak wyhodować dyktatora i na tym zarobić 23 mar 2014, 20:00 BOLSZEWICY nie utrzymaliby się przy władzy nawet dwa lata, gdyby nie pomoc zachodnich polityków, bankierów i biznesmenów. 58
  • 4Service – tańsze usługi serwisowe dla użytkowników Škody 23 mar 2014, 20:00 Wydaje się, że serwisowanie kilkuletniego auta w autoryzowanych stacjach nie ma sensu z uwagi na koszty. Ale nie dla klientów Škody. Preferencyjne ceny na oryginalne części i usługi zapewnia im program 4Service. 62
  • Rosyjsko-niemiecka ruletka 23 mar 2014, 20:00 NIEMCY MOGĄ ZATRZYMAĆ PUTINA. Problem w tym, że im się to nie opłaca. Czy będą się przyglądać, jak rosyjska armia wejdzie do wschodniej Ukrainy? 64
  • W poszukiwaniu zaginionej kasy 23 mar 2014, 20:00 Nowe władze w Kijowie twardo GRAJĄ Z BOGACZAMI, bo ich fortuny mogą pomóc postawić gospodarkę na nogi. Jeśli miliarderzy wybiorą Moskwę, skończą bez majątków. 68
  • Uwolnić gaz! 23 mar 2014, 20:00 Czy Polska potrzebuje własnej technologii wydobycia gazu z łupków? Odpowiedź na to pytanie jest krótka. Tak. Jaka ma to być technologia? Najlepiej skuteczna, relatywnie tania i bezpieczna dla środowiska naturalnego. 72
  • Interes grzechu wart 23 mar 2014, 20:00 Miały być zyski, wielkie inwestycje i wejście na giełdę. Z kościelnego biznesu OJCÓW CYSTERSÓW Z MAŁOPOLSKI pozostał jednak tylko niesmak. 80
  • Między dżumą a cholerą 23 mar 2014, 20:00 To nie wzrost cen, lecz ich spadek jest dziś ZAGROŻENIEM DLA EUROPEJSKIEJ GOSPODARKI. I nie ma pomysłów, jak z nim walczyć. 84
  • Pieniądze i bezpieczeństwo 23 mar 2014, 20:00 Faktoring to nie tylko dobry sposób na pozyskanie środków czy polepszenie płynności finansowej. To także instrument umożliwiający zwiększenie bezpieczeństwa firmy oraz optymalne zarządzanie różnego rodzaju ryzykami. 86
  • Czas na inwestycje 23 mar 2014, 20:00 Niskie ceny oraz stopy procentowe, zwiększające się możliwości w zakresie pożyczania pieniędzy – to może skłaniać do tego, by rozpocząć inwestycje w firmie z wykorzystaniem kredytu. Już niebawem może nas to kosztować więcej niż obecnie. 88
  • Anatomia przestępcy 23 mar 2014, 20:00 Co przestępca ma w środku? W książce „Gastrofaza. PRZYGODY W UKŁADZIE POKARMOWYM” sprawdza to amerykańska pisarka popularnonaukowa. 90
  • Miły nawyk… oszczędzania 23 mar 2014, 20:00 Oszczędzania można się nauczyć. Tak jak mycie zębów to nawyk, który może w sobie wyrobić każdy z nas. 92
  • To jest moja love story 23 mar 2014, 20:00 W stulecie urodzin Bohumila Hrabala wybierzmy się w podróż w czasie i przestrzeni. Bo każdy w jakiejś mierze składa się z miejsc i adresów, które po sobie zostawił. 96
  • Panteon bogów Ameryki 23 mar 2014, 20:00 „THOR. MROCZNY ŚWIAT” to z sukcesem przeniesiona na ekran historia o nordyckim bogu. Jedna z wielu, które się narodziły w kultowym Marvelu. 97
  • Ludzie w hotelu 23 mar 2014, 20:00 WES ANDERSON jest artystą szalonym i nieobliczalnym. Dlatego jego aktorzy idą za nim w ogień. 98
  • Kalejdoskop kulturalny 23 mar 2014, 20:00 SZTUKA Wielki Tomaszewski Henryk Tomaszewski wybitnym artystą był. „Byłem, czego i Wam życzę”, obszerna monograficzna wystawa w warszawskiej Zachęcie, jeszcze raz to przypomina. Brawurowo. W tym roku przypada jubileusz setnych... 100
  • Za co kochamy morderców? 23 mar 2014, 20:00 Otoczyliśmy niezrozumiałym kultem morderców, a zapomnieliśmy o ofiarach zbrodni. Przecież to im należy się uwaga – mówi Lauren Beukes, pisarka z RPA. 104
  • Bomba tygodnia 23 mar 2014, 20:00 Kino akcji Ostatnio sporo siedzę przy komputerze, kończę książkę, więc czytam wiadomości od znajomych regularniej niż zwykle. Właśnie kumpel, który o szoł-bizie wie tylko tyle, że jest i jest raczej beznadziejny, wysłał mi link do... 106

ZKDP - Nakład kontrolowany