Między dżumą a cholerą

Między dżumą a cholerą

To nie wzrost cen, lecz ich spadek jest dziś ZAGROŻENIEM DLA EUROPEJSKIEJ GOSPODARKI. I nie ma pomysłów, jak z nim walczyć.

Garnitur kosztuje sześć razy tyle, ile w 1913 r., a niektóre rzeczy, takie jak żywność, 100 lub 200 razy więcej. Sprzedaje się ubrania z papieru. Zazdrość i zawiść kwitną w tej atmosferze, a jeśli ktoś wystarał się o jakiś niewinny artykuł spożywczy, ukrywa to przed innymi. Panuje nieubłagany głód i wybiera swoje oniemiałe i zrezygnowane ofiary, głównie spośród klasy średniej” – ten fragment pamiętnika Amy Eisenberg przytacza Adam Fergusson w książce „Kiedy pieniądz umiera”. To klasyczny już opis strasznej i przerażającej hiperinflacji, która przetoczyła się przez Republikę Weimarską prawie 100 lat temu, doprowadzając w końcu w Europie do wojny.

Hiperinflacja czasów po I wojnie światowej stała się ekonomiczną zarazą, przed którą przez lata broniły nas banki centralne, regulując poziomy stóp procentowych i ilość pieniądza w obiegu. Tyle że dziś grozi nam nie dżuma inflacji, lecz cholera deflacji. Europejskie gospodarki wspomagane drukowanymi pieniędzmi nie chcą rosnąć, bezrobocie nie spada, a ceny mimo rekordowo niskich stóp procentowych albo stoją w miejscu, albo w niektórych częściach UE spadają. Rządom i bankom centralnym wyczerpały się pomysły, co robić dalej, więc na razie udają, że problemu nie ma. Tyle że deflacja, choć występuje niezmiernie rzadko, jest równie zabójcza co hiperinflacja. Doświadczyła tego Japonia walcząca z nią już przez dwie dekady. – Kluczem są Niemcy. Jeśli wpadną w dziurę deflacji, to pociągną za sobą całą Europę. A wtedy scenariusz niskich cen i niskiego wzrostu zostanie tu na dziesięciolecia – mówi Graham Becker, analityk z Morgan Stanley.

JEST TANIO, ALE PIENIĘDZY MAŁO

Zwykły zjadacz chleba mógłby zapytać: co strasznego jest w spadku cen, skoro w takiej sytuacji można kupować taniej? Problem w tym, że to tylko złudzenie. Wcale nie można więcej kupić, bo nie ma za co. W deflacji ceny maleją, bo na rynku pieniądza jest mniej, a to powoduje, że popyt spada i producenci mają kłopot ze sprzedażą. Rosnące zapasy towarów zmuszają ich do obniżania cen oraz do ograniczania produkcji. Towary sprzedają taniej, ponosząc przy tym stratę, którą rekompensują sobie, tnąc koszty. Czyli obniżając płace albo przez zwolnienia pracowników. I w ten sposób koło się zamyka, a popyt nadal słabnie.

Z deflacją można walczyć, sztucznie pobudzając popyt. Tak w ubiegłym roku zrobiła Japonia, która z okresami spadków cen boryka się już od początku lat 90. W ubiegłym roku nowy rząd premiera Shinzo Abe postanowił walczyć z deflacją swoistą bronią masowego rażenia. Mianowany przez niego szef banku centralnego Haruhiko Kuroda co miesiąc skupuje obligacje rządowe i inne papiery, np. akcje, za 7 bln jenów (około 70 mld dolarów). Dzięki temu w obiegu pojawia się więcej pieniędzy. Jednak taki proceder ma swoją cenę: japoński dług przekroczył już trylion jenów, czyli 10 bln dolarów. W procentach w stosunku do PKB to niebotyczne 250 proc.

Ta ryzykowna polityka zyskała miano abenomiki. Kosztem rosnącego w dramatycznym tempie zadłużenia rzeczywiście udało się wzbudzić lekką inflację, co było japońskim marzeniem od lat. W 2013 r. wzrost cen wyniósł… 1 proc. Rządowe zakupy wywindowały też ceny akcji, indeks Nikkei wrósł o 60 proc., a jen stracił jedną trzecią wartości. Problem w tym, że japońskie banki nadal nie są skore do pożyczania, a to właśnie kredyt jest najlepszą dźwignią konsumpcji. Tamtejsze banki wolą trzymać pieniądze w sejfie – ich poziom rezerw 11-krotnie przewyższa pułap wymagany przez przepisy. – Wzrost inflacji w Japonii w dużym stopniu wynika z osłabienia jena. Tamtejsze firmy muszą więcej płacić za importowane produkty i stąd wzrost cen. Problemem jest potężny dług, bo nie można nieskończenie się zadłużać bez konsekwencji – mówi Mike „Mish” Shedlock, znany amerykański bloger ekonomiczny.

CENTRUM I PERYFERIE

W strefie euro ciągle jeszcze ceny idą lekko do góry. To dla gospodarki dobre. Inflacja w styczniu 2014 r. wyniosła 0,8 proc. (rok do roku), niemal taki sam odczyt był w grudniu. Jednak to tylko część obrazu, bo w Hiszpanii, Portugalii, Grecji, na Cyprze i Łotwie ceny spadają już od ostatniego kwartału 2013 r. W dodatku w całym roku 2013 europejska gospodarka wzrosła nie więcej niż o 0,1 proc. To nie jest powód do dumy, zwłaszcza że większość krajów Unii nie powróciła do poziomu PKB sprzed kryzysu i w ostatnich pięciu latach przeszła przez dwie recesje – w roku 2009 i 2012. W tym czasie Europejski Bank Centralny ratował zadłużone kraje strefy. Uchroniono Cypr i Grecję, wtłoczono pieniądze do Hiszpanii i Portugalii. Obniżono też do rekordowo niskich poziomów stopy procentowe – wszystko po to, by pobudzić banki do przyznawania kredytu. Na niewiele się to zdało, bo pieniądze, które płyną do banków, tam zostają.

Inną przyczyną są nierówności w samej Europie wynikające z różnych faz rozwoju. Kraje południa Europy narzekają na zbyt dominującą pozycję Niemiec, z którymi trudno im konkurować. Jak zauważa Wolfgang Munchau z „Financial Timesa”, jeśli w Niemczech pojawi się deflacja, nierówności ulegną pogłębieniu. – By móc konkurować z Niemcami, kraje peryferii UE potrzebują, by nad Renem była inflacja. Jeśli jej tam nie ma, przewaga konkurencyjna Południa znika, a spadek cen przenosi się na peryferie. W ten sposób koło się zamyka – mówi Munchau.

Groźba deflacji w Europie wcale nie jest zatem abstrakcyjna. Warto pamiętać, że w latach 30. ubiegłego wieku po pladze hiperinflacji przez Europę i USA przeszła najgłębsza deflacja w historii. W latach Wielkiego Kryzysu, czyli światowego załamania gospodarczego z lat 1929-1933, ceny w gospodarce amerykańskiej spadały przez cztery lata z rzędu, łącznie o 25 proc. W samych USA towarzyszyły temu drastyczne zmniejszenie wielkości produkcji i gwałtowny wzrost stopy bezrobocia. Problem w tym, że dziś mało kto o tym pamięta. ■

Okładka tygodnika WPROST: 13/2014
Więcej możesz przeczytać w 13/2014 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 13/2014 (1621)

  • Skaner 23 mar 2014, 20:00 Świat Zagubione Od 8 marca trwają poszukiwania malezyjskiego boeinga 777. To nie pierwszy samolot, który zniknął bez śladu z radarów. Szczątków większości z nich nie odnaleziono nawet po latach. Katastrofa lotnicza samolotu... 4
  • Euroentuzjastów już nie ma… 23 mar 2014, 20:00 Europanie ma szczęścia. Ciągle jest niewidoczna. W Polsce zawsze przesłaniała ją Polska i jej sprawy wewnętrzne, dziś przesłania ją Polska i jej sprawy zewnętrzne, czyli Ukraina. Gdzie indziej nie jest lepiej. Bo nawet zagrożenie... 8
  • Nie testować obywateli 23 mar 2014, 20:00 Sąd Najwyższy utrzymał w ubiegłym tygodniu wyrok uniewinniający byłą posłankę PO Beatę Sawicką i burmistrza Helu Mirosława Wądołowskiego w głośnej sprawie korupcyjnej. Przypomnę, afera posłanki PO Beaty Sawickiej stała się... 8
  • Lekcja zimnej wojny 23 mar 2014, 20:00 Irytujenas powolność Unii Europejskiej i NATO. A to przecież nic nowego. Zachód jest nie od dziś mocarzem spętanym demokratycznymi procedurami. I tak jak w Monachium w 1938 r. dla agresora otwiera się przestrzeń do rozbojów. Świat po... 9
  • Nie dać się rozgrywać 23 mar 2014, 20:00 Kryzys ukraińsko-rosyjski sprawił, że więcej mówimy o możliwościach obronnych Polski, a także ryzyku ewentualnego ataku ze Wschodu. To ważne rozważania, ale nie mniej istotne jest to, by dostrzec inne zagrożenie, o którym prawie się... 10
  • Gra o świńską koronę 23 mar 2014, 20:00 Marek Sawicki to polityczny zawodnik wagi ciężkiej. Wiele miesięcy czekał, by wrócić. Aż wyczuł wiatr ze wschodu. 12
  • Miś do wynajęcia 23 mar 2014, 20:00 Michał Kamiński latami był kibicem Legii. Potem przerzucił sympatię na Polonię Warszawa. W polityce dokonał równie radykalnego zwrotu. Walczył u boku Kaczyńskiego, teraz przeszedł do drużyny Tuska. 16
  • Niezatapialny 23 mar 2014, 20:00 Ani prywata, ani mętne interesy nie zaszkodziły karierze prezesa Totalizatora sportowego Wojciecha Szpila. 20
  • Putin: groźny, bezwzględny, zły 23 mar 2014, 20:00 W polityce jest stałe lobby prorosyjskie, w gospodarce też – mówi Krystyna Kurczab-Redlich, polska dziennikarka, która 15 lat pracowała w Rosji. 24
  • Pudelek Europejski 23 mar 2014, 20:00 Jeszcze nigdy w wyborach do europarlamentu polskie partie nie wystawiły tylu celebrytów, co w tym roku. Politycy mają wobec nich prosty plan: WYKORZYSTAĆ I RZUCIĆ. 28
  • Ukłuci przez system 23 mar 2014, 20:00 Kilkudziesięciu rodziców z całej Polski domaga się, by prokuratura zbadała sprawę tragicznych powikłań, które u ich dzieci mogły wywołać szczepionki. 32
  • Depresja pakera 23 mar 2014, 20:00 Obwód bicepsa i klaty mierzą kilka razy dziennie. Wyniszczają swoje zdrowie katorżniczymi ćwiczeniami i sterydami. Oficjalnie BIGOREKTYCY umierają jednak na zawał lub ostrą niewydolność krążenia. Ewentualnie popełniają samobójstwo z powodu depresji. 38
  • Dziecko w mediach sprzedam 23 mar 2014, 20:00 Niektórzy rodzice zrobią wszystko, BY ICH POCIECHA BRYLOWAŁA W MEDIACH. Nawet jeśli kilkuletni chłopiec ma rapować o dziwkach, a mała dziewczynka przerobiona na ociekającą seksem księżniczkę – prężyć się na scenie. 42
  • Powrót Gorgonowej 23 mar 2014, 20:00 Sztab specjalistów rozpoczął prace nad najbardziej sensacyjnym projektem kryminalistyczno- -prawniczym ostatnich lat: próbą wznowienia procesu RITY GORGONOWEJ. 46
  • Wiosna startuje w stolicy 23 mar 2014, 20:00 Ponad 12 tys. przyznanych numerów startowych. 1,2 tys. wolontariuszy. Tona medali. W niedzielę 30 marca odbędzie się 9. PZU Półmaraton Warszawski. 53
  • Marki zdrowego stylu życia 23 mar 2014, 20:00 Przez trzy kolejne lata największe w Polsce biegi na dystansach maratonu i półmaratonu będą rozgrywane pod nazwą PZU Maraton Warszawski i PZU Półmaraton Warszawski. Co was skłoniło do podjęcia takiej decyzji? Drogi PZU i fundacji... 54
  • Strzał w dziesiątkę 23 mar 2014, 20:00 Półmaraton Warszawski to dziś największa tego typu impreza biegowa w Polsce – mówi Marek Tronina, dyrektor 9. PZU Półmaratonu Warszawskiego. 55
  • Zdrowie w twoich nogach 23 mar 2014, 20:00 Bieganie to najlepszy sposób, by zrzucić zbędne kilogramy, stać się wytrzymalszym, sprawniejszym i silniejszym. 56
  • Jak wyhodować dyktatora i na tym zarobić 23 mar 2014, 20:00 BOLSZEWICY nie utrzymaliby się przy władzy nawet dwa lata, gdyby nie pomoc zachodnich polityków, bankierów i biznesmenów. 58
  • 4Service – tańsze usługi serwisowe dla użytkowników Škody 23 mar 2014, 20:00 Wydaje się, że serwisowanie kilkuletniego auta w autoryzowanych stacjach nie ma sensu z uwagi na koszty. Ale nie dla klientów Škody. Preferencyjne ceny na oryginalne części i usługi zapewnia im program 4Service. 62
  • Rosyjsko-niemiecka ruletka 23 mar 2014, 20:00 NIEMCY MOGĄ ZATRZYMAĆ PUTINA. Problem w tym, że im się to nie opłaca. Czy będą się przyglądać, jak rosyjska armia wejdzie do wschodniej Ukrainy? 64
  • W poszukiwaniu zaginionej kasy 23 mar 2014, 20:00 Nowe władze w Kijowie twardo GRAJĄ Z BOGACZAMI, bo ich fortuny mogą pomóc postawić gospodarkę na nogi. Jeśli miliarderzy wybiorą Moskwę, skończą bez majątków. 68
  • Uwolnić gaz! 23 mar 2014, 20:00 Czy Polska potrzebuje własnej technologii wydobycia gazu z łupków? Odpowiedź na to pytanie jest krótka. Tak. Jaka ma to być technologia? Najlepiej skuteczna, relatywnie tania i bezpieczna dla środowiska naturalnego. 72
  • Interes grzechu wart 23 mar 2014, 20:00 Miały być zyski, wielkie inwestycje i wejście na giełdę. Z kościelnego biznesu OJCÓW CYSTERSÓW Z MAŁOPOLSKI pozostał jednak tylko niesmak. 80
  • Między dżumą a cholerą 23 mar 2014, 20:00 To nie wzrost cen, lecz ich spadek jest dziś ZAGROŻENIEM DLA EUROPEJSKIEJ GOSPODARKI. I nie ma pomysłów, jak z nim walczyć. 84
  • Pieniądze i bezpieczeństwo 23 mar 2014, 20:00 Faktoring to nie tylko dobry sposób na pozyskanie środków czy polepszenie płynności finansowej. To także instrument umożliwiający zwiększenie bezpieczeństwa firmy oraz optymalne zarządzanie różnego rodzaju ryzykami. 86
  • Czas na inwestycje 23 mar 2014, 20:00 Niskie ceny oraz stopy procentowe, zwiększające się możliwości w zakresie pożyczania pieniędzy – to może skłaniać do tego, by rozpocząć inwestycje w firmie z wykorzystaniem kredytu. Już niebawem może nas to kosztować więcej niż obecnie. 88
  • Anatomia przestępcy 23 mar 2014, 20:00 Co przestępca ma w środku? W książce „Gastrofaza. PRZYGODY W UKŁADZIE POKARMOWYM” sprawdza to amerykańska pisarka popularnonaukowa. 90
  • Miły nawyk… oszczędzania 23 mar 2014, 20:00 Oszczędzania można się nauczyć. Tak jak mycie zębów to nawyk, który może w sobie wyrobić każdy z nas. 92
  • To jest moja love story 23 mar 2014, 20:00 W stulecie urodzin Bohumila Hrabala wybierzmy się w podróż w czasie i przestrzeni. Bo każdy w jakiejś mierze składa się z miejsc i adresów, które po sobie zostawił. 96
  • Panteon bogów Ameryki 23 mar 2014, 20:00 „THOR. MROCZNY ŚWIAT” to z sukcesem przeniesiona na ekran historia o nordyckim bogu. Jedna z wielu, które się narodziły w kultowym Marvelu. 97
  • Ludzie w hotelu 23 mar 2014, 20:00 WES ANDERSON jest artystą szalonym i nieobliczalnym. Dlatego jego aktorzy idą za nim w ogień. 98
  • Kalejdoskop kulturalny 23 mar 2014, 20:00 SZTUKA Wielki Tomaszewski Henryk Tomaszewski wybitnym artystą był. „Byłem, czego i Wam życzę”, obszerna monograficzna wystawa w warszawskiej Zachęcie, jeszcze raz to przypomina. Brawurowo. W tym roku przypada jubileusz setnych... 100
  • Za co kochamy morderców? 23 mar 2014, 20:00 Otoczyliśmy niezrozumiałym kultem morderców, a zapomnieliśmy o ofiarach zbrodni. Przecież to im należy się uwaga – mówi Lauren Beukes, pisarka z RPA. 104
  • Bomba tygodnia 23 mar 2014, 20:00 Kino akcji Ostatnio sporo siedzę przy komputerze, kończę książkę, więc czytam wiadomości od znajomych regularniej niż zwykle. Właśnie kumpel, który o szoł-bizie wie tylko tyle, że jest i jest raczej beznadziejny, wysłał mi link do... 106

ZKDP - Nakład kontrolowany