Morze Martwe jeszcze nie martwe

Morze Martwe jeszcze nie martwe

Mimo dzielących je konfliktów państwa Bliskiego Wschodu zdecydowały się na współpracę, by uratować najsłynniejsze słone jezioro na świecie.

Zrobiliśmy dziś kolejny historyczny krok w celu ratowania Morza Martwego – oświadczyli zgodnie Silwan Szalom, izraelski minister spraw wewnętrznych, i Hazim El-Naser, minister wody i nawadniania Jordanii. 1 grudnia ogłosili przetarg na budowę pierwszego odcinka kanału mającego połączyć morza Martwe i Czerwone (projekt „Red-Dead”). Tylko w ten sposób da się uratować pierwsze z nich, Morze Martwe wysycha bowiem w dramatycznym tempie i za kilka dekad może podzielić los Morza Aralskiego, które na naszych oczach zamieniło się w pustynię straszącą wrakami statków.


O połączeniu obu zbiorników myślano już ćwierć wieku temu. W 1994 r. Izrael i Jordania podpisały nawet porozumienie pokojowe, ale ze względu na wybuch II Intifady w Izraelu współpraca okazała się niemożliwa. Dziś Szalom i Naser mówią jednym głosem, a ogłoszenie przetargu ma być „dowodem współpracy między Izraelem a Jordanią”. Skorzysta na tym nawet Autonomia Palestyńska. Cud? Nie, wreszcie rozsądna polityka ponad podziałami.

POSTĘPUJĄCA AGONIA

Morze Martwe to tak naprawdę słone jezioro, bez żadnego odpływu, leżące w granicach Jordanii i Izraela. Jego nazwa też nie jest przypadkowa, wysoki poziom zasolenia uniemożliwia rozwój organizmów żywych (poza kilkoma rodzajami bakterii). Poziom soli jest tu dziesięć razy wyższy niż w oceanach i aż 30 razy niż w Bałtyku. Nie ma więc ryb, ptaków ani roślin. W wodzie jest tyle soli, że osoby nieumiejące pływać unoszą się na powierzchni jak korek. I to właśnie unikalne właściwości Morza Martwego w połączeniu z wysokimi temperaturami przyczyniają się do jego degradacji. W upalny dzień wyparowuje ze zbiornika nawet 7 mln l wody. Jej poziom obniża się średnio o kilkadziesiąt centymetrów rocznie, a od połowy ubiegłego stulecia opadł już w sumie o ponad 30 m. Rocznie wyparowuje więc jakieś 5 km kw. morza. Jeśli tak dalej pójdzie, za pół wieku z Morza Martwego nie pozostanie nic poza bajorem żrącej solanki. Już dziś wzdłuż południowego wybrzeża, gdzie morze wysycha najszybciej, powstają różnej wielkości leje, które powodują zapadanie się ziemi, a w konsekwencji okolicznych dróg i zabudowań. Agonia Morza Martwego nie jest dziełem jedynie natury. Pierwszym grzechem człowieka było przekierowanie w latach 50. biegu Jordanu, który zasilał zbiornik. Dziś wody rzeki płyną głównie na pola i do wodociągów, zasilając przede wszystkim Jezioro Tyberiadzkie, źródło wody pitnej dla ludności Izraela.

Poza tym woda z Morza Martwego jest nazbyt eksploatowana przez okoliczne kopalnie potasu i firmy zajmujące się produkcją nawozów. – Takie działania nie mogą być dopuszczalne. Trzeba doprowadzić do natychmiastowej zmiany polityki produkcyjnej w zakładach, w przeciwnym razie skończy się to katastrofą – ostrzega Gidon Bromberg, dyrektor izraelskiej organizacji ekologicznej Friends of the Earth Middle East. Wyschnięcie jeziora byłoby nie tylko katastrofą ekologiczną, ale i ekonomiczną dla obu państw. Z nadmorskich miejscowości uciekliby turyści, którzy zostawiają tam kilkaset milionów dolarów rocznie. Nie wspominając o dochodach branży kosmetycznej, która wytwarza kosmetyki na bazie jeziornego błota i wody.

Z CZERWONEGO DO MARTWEGO

Wdrażany w życie projekt „Red-Dead” sprowadza się do budowy 180-kilometrowego rurociągu, dzięki któremu Morze Martwe zostanie zasilone wodami Morza Czerwonego. Jego początek przewidziany jest w zatoce Akaba, gdzie stanie wielka odsalarnia wody. Woda to surowiec strategiczny w tej części świata, dlatego odsalarnia według założeń ma produkować nawet 1 mld m sześc. wody pitnej rocznie. Podzielą się nią mieszkańcy Izraela, Jordanii i Autonomii Palestyńskiej. Reszta wody zasili wysychające Morze Martwe. Projekt został zgłoszony po raz pierwszy Bankowi Światowemu w 2005 r. (wspólnie przez Izrael, Jordanię i Autonomię Palestyńską). Najważniejsze pytania brzmiały: czy inwestycja jest możliwa do zrealizowania technicznie, opłacalna ekonomicznie oraz bezpieczna dla środowiska? W tym celu Bank Światowy powołał zespół ekspertów wspieranych przez UNESCO, którzy po badaniach terenowych stwierdzili, że przedsięwzięcie jest wykonalne i bezpieczne, choć realizacja zajmie co najmniej 20 lat. Od tego momentu przygotowania nabrały tempa. W lutym podpisano porozumienie, w grudniu ogłoszono przetarg na budowę pierwszej fazy projektu.

ZAMIESZANIE WOKÓŁ MIESZANIA

Politycy już ogłosili, że przepompowanie 300 mln m sześc. wody rocznie uratuje Morze Martwe. Zapał studzą ekolodzy. – Tak naprawdę nie wiemy, jakie będą konsekwencje wpompowania do Morza Martwego tak dużej ilości wody z innego morza. Cały projekt należy traktować jak wielki eksperyment. Weźmy chociaż pod uwagę, co się stanie, jeśli doszłoby do ewentualnych przecieków z kanałów prowadzących wodę morską. Grozi to zasoleniem wód gruntowych – ostrzega Bromberg. Jego organizacja domaga się zaniechania prac, z poparciem ekologów z całego świata. I choć przyznają, że odsalarnia zmniejszy potencjalne ryzyko, to podkreślają, że rurociąg nie rozwiąże problemu, przepompowana woda zniszczy bowiem ekosystem Morza Martwego.

Chodzi o to, że skład chemiczny dwóch mórz znacznie się różni. Nie można wykluczyć, że woda z Morza Czerwonego jako lżejsza będzie unosiła się na górze, a na powierzchni zaczną kwitnąć algi. Takie obawy są poniekąd uzasadnione i potwierdzone eksperymentami Służby Geologicznej Izraela. Od kilku lat naukowcy mieszają tam masy obydwu wód w dużych zbiornikach, analizując, co z tego wyjdzie. W niektórych kadziach obserwowano nagłe zakwity glonów i pojawienie się trującego siarkowodoru albo wytrącanie się dużych ilości gipsu. Specjaliści uspokajają jednak, że w przypadku projektu „Red-Dead” do takich reakcji nie dojdzie, bo cały proces przepompowywania wody rozłożony będzie na wiele lat.

Większym problemem może się okazać czarny scenariusz, według którego nawet budowa rurociągu nie uchroni Morza Martwego przed nadmiernym parowaniem. Niedawno okazało się, że już raz wyschło ono w swojej historii. Było to jakieś 120 tys. lat temu podczas ocieplenia klimatu rozdzielającego przedostatnie i ostatnie zlodowacenie. Taka prognoza nikogo nie zraża. Realizacja wszystkich zaawansowanych projektów w historii inżynierii lądowej budziła obawy. W tym przypadku nawet jeśli nie uda się uratować morza, miliony ludzi dostaną przecież wodę pitną, o którą w tym rejonie coraz trudniej, a samo przedsięwzięcie buduje mosty między zwaśnionymi od dekad narodami. ■

©� WSZELKIE PRAWA ZASTRZEŻONE

WOJNA WODNA

Współpraca na rzecz rozwiązania problemów hydrologicznych na Bliskim Wschodzie jest bardziej ewenementem niż tendencją. Od 1948 r. między Izraelem a jego arabskimi sąsiadami doszło do kilku konfliktów o skąpe zasoby wodne. Przedmiotem sporu był podział wód w basenie rzeki Jordan.

1949

Podpisanie umowy pokojowej po wojnie izraelsko- -arabskiej. Nierozwiązany pozostaje problem dostarczania wody do systemów nawadniania z rzek Jordan i Jarmuk.

1950-1952

Sporadyczne starcia osadników żydowskich i Arabów o dostęp do ujęć wodnych.

1953

Jordańska artyleria atakuje ekipy budujące izraelskie ujęcia wodne na północ od Morza Galilejskiego. Decyzją ONZ lokalizacja ujęcia zostaje przesunięta.

1955

Przyjęcie przez Izrael i Ligę Arabską tzw. planu Johnstona przewidującego podział wód w dolinie Jordanu. Strona arabska po kilku miesiącach się wycofuje.

1960-1964

Izrael buduje Narodowy System Wodny. Woda do niego jest pobierana z Morza Galilejskiego. System umożliwia rozwój rolnictwa.

1964

Państwa arabskie protestują przeciw izraelskiej inwestycji i uzgadniają przekierowanie części wód Jordanu do rzeki Jarmuk. Izrael uznaje to za naruszenie swoich interesów.

1965

Dochodzi do starć znanych jako „wojna wodna”. Izrael zmusza Syrię i Jordanię do zaprzestania inwestycji.

1967

Konflikt o wodę staje się jedną z przyczyn tzw. wojny sześciodniowej. Po jej zakończeniu Izrael ogłasza przejęcie przez państwo zasobów wodnych także na Zachodnim Brzegu.

1995

Porozumienie z Oslo zaleca wspólne działania na rzecz sprawiedliwego podziału źródeł wody. Utworzenie izraelsko-palestyńskiej Komisji Wodnej. Ostatecznego porozumienia dot. wspólnej gospodarki wodnej nie osiągnięto do dziś.

Okładka tygodnika WPROST: 52/2015
Więcej możesz przeczytać w 52/2015 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 1
  • pontoniusz.. IP
    prędzej jezioro wyschnie, niż doprowadzą wode z zatoki Akaba

    Spis treści tygodnika Wprost nr 52/2015 (1717)

    • Kasandra nasza narodowa 20 gru 2015, 20:00 Naród co do zasady mamy neurotyczny, i to bez zakupów świątecznych czy katastroficznych wizji Ryszarda Petru. Co prawda, antropolodzy nie widzą trwałego związku między narodowością a lękiem, ale ośrodek badawczy Credit Agricole plasuje... 4
    • SKANER 20 gru 2015, 20:00 TRYBUNAŁ KONSTYTUCYJNY W labiryncie zdarzeń Obsada Trybunału Konstytucyjnego jest najgorętszym tematem obecnej kadencji Sejmu i nic nie wskazuje na to, by miał on prędko zniknąć z czołówek serwisów informacyjnych. Wybór sędziów TK... 8
    • ZDARZYŁO SIĘ JUTRO 20 gru 2015, 20:00 Przebudzenie Mocy Prezesa, petrufikacja Polski, lis na sztandarach, a poza tym idą święta. 14
    • Dokładnie przyglądajcie się przyjaciołom 20 gru 2015, 20:00 Tego, co powiedział Martin Schulz, nie wolno traktować jedynie jako aroganckiej wypowiedzi butnego niemieckiego polityka. To element strategii, którą Berlin prowadzi od dawna. 18
    • Przemyśl Trybunalski 20 gru 2015, 20:00 Pendolino dojeżdża od tygodnia do Rzeszowa, a mieszkańcy Przemyśla i Jarosławia żądają wydłużenia trasy – można by powiedzieć – „dla państwa sędziów ze stolycy”. Tymczasem trzeba się przesiąść do czegoś... 20
    • Kisiel – miłosierdzie praktyczne 20 gru 2015, 20:00 Marzył o tym, by zwyciężył w Polsce zdrowy rozsądek, i walczył o to piórem. Nazywany był pierwszym felietonistą Rzeczypospolitej, a jego teksty wywarły wpływ na sposób myślenia niejednego pokolenia. 22
    • Wszystkie przygody przedsiębiorców 20 gru 2015, 20:00 Jak Pixar stworzył „Toy Story”, jak Ford utopił miliony w Edselu, skąd się wziął Xerox oraz jak zostać milionerem i założyć firmę, która będzie monopolem. Oto lista biznesowych lektur na święta. 24
    • HOSSA BESSA 20 gru 2015, 20:00 Duńska Kasandra straszy Duński Saxo Bank jak co roku opublikował dziesięć szokujących prognoz na przyszły rok. I jak co roku mają one niewiele wspólnego z rzeczywistością. Cena ropy dramatycznie wzrośnie z obecnych 37 do 100 dolarów... 26
    • Tak wygląda przyszłość 20 gru 2015, 20:00 Doradca zawodowy ma jedno zadanie: zaktywizować i utrzymać podopiecznego w zatrudnieniu. Najpierw zrozumieć dlaczego ten był bezrobotny, a potem holistycznie zmienić jego życie. 27
    • Bolesne dojrzewanie 20 gru 2015, 20:00 Polska nie jest jedyna. W całej Europie na scenę wkracza nowa generacja liderów. Pokoleniowa zmiana warty następuje jednak bardzo opornie. 28
    • Zbudujmy FreeDOM 20 gru 2015, 20:00 Dzieci, kobiety, mężczyźni nie są na sprzedaż” – to zdanie z kampanii organizacji HAART Kenya i Fundacji Razem dla Afryki zszokowało mnie. I dzieje się tak, przyznaję, właściwie za każdym razem, gdy słyszę słowa: niewola,... 31
    • Nazywam się Kurdystan 20 gru 2015, 20:00 Turecki prezydent Erdog˘an, mając do wyboru dopuścić Kurdów do udziału we władzy albo zdusić ich opór, skłania się ku rozwiązaniu siłowemu. Z drugiej strony narasta przekonanie o nieuchronności konfliktu i potrzebie oporu za wszelką cenę. 32
    • Tragiczne safari 20 gru 2015, 20:00 Jeśli rządy afrykańskich krajów nie zdołają poskromić kłusowników, za kilka dekad nie spotkamy tam już słoni, nosorożców czy lwów. 36
    • Wyrwałam się z piekła 20 gru 2015, 20:00 W wieku 16 lat uwięziono mnie w szemranym night-clubie, miałam być prostytutką. Jeden z klientów mnie zgwałcił – wspomina Anna Golędzinowska, była topmodelka i prezenterka włoskiej telewizji. 38
    • Żona zawiodła go do Boga 20 gru 2015, 20:00 Choroba żony jeszcze bardziej otworzyła mnie na cierpienie innych ludzi. Od 2007 r. przeżyłem siedem pogrzebów. Żony był siódmy. Ale wciąż się nie poddaję. Jestem zrobiony z twardego kruszcu – mówi aktor Jerzy Zelnik. Dziś prowadzi dom, w którym mieszka razem z synem,... 42
    • Kiedy Patryk poznał Annę 20 gru 2015, 20:00 Radzio pokazał nam nowe oblicze życia. Nie tęsknię za poprzednim - mówi Anna Jaki, mama chłopca z zespołem Downa i żona wiceministra sprawiedliwości. 44
    • Cud pełzający 20 gru 2015, 20:00 Każdemu polecałbym wizualizowanie swojej śmierci. Wyobraźmy sobie, że dowiedzieliśmy się, że mamy umrzeć za trzy tygodnie o 15.20. Zastanówmy się, co do tego czasu uda nam się zrobić? Komu przebaczyć, kogo poprosić o przebaczenie, jakie relacje uporządkować? – mówi... 46
    • Śpiewam Panu 20 gru 2015, 20:00 Kolega lekarz mówił: chcesz być jak tygrys na scenie, mam na to zastrzyk. Chcesz się dobrze czuć albo spać? Jest na to tabletka. Jakbym nie spotkał na swojej drodze Ewy, mojej obecnej żony, to nie wiem, czy byśmy dzisiaj rozmawiali – mówi „Wprost” piosenkarz... 48
    • Mistyczka powiedziała: nie martw się 20 gru 2015, 20:00 Przerażająca diagnoza, walka z białaczką limfoblastyczną i cud. Znalazł się dawca szpiku, doszło do przeszczepu. Ale to nie koniec zmagań posła PiS Artura Górskiego. 50
    • Pobity przez życie 20 gru 2015, 20:00 Nie ma narkomana, który nie marzy o wolności od ćpania – wyznaje „Wprost” Dobromir „Mak” Makowski, raper, autor skierowanego do młodzieży projektu profilaktycznego Rap Pedagogia. Dawniej – narkoman, włamywacz, złodziej. 52
    • Wygrać siebie 20 gru 2015, 20:00 Depresja, śmierć najbliższych, poważna choroba. Zanim Sylwia stała się Elsi, przeszła kilka poważnych kryzysów. Dziś jest jedną z najlepiej zapowiadających się gwiazd rynku gier fantasy. 54
    • Biskupa droga do latarni 20 gru 2015, 20:00 Gdy cztery lata temu spowodował wypadek po pijanemu, wydawało się, że to koniec jego kościelnej kariery. Od tego czasu bp Piotr Jarecki przeszedł jednak terapię odwykową, pracował fizycznie, a także mieszkał w klasztorze o najsurowszej regule. Teraz wraca do pracy jako... 56
    • Polska – Woody Allen narodów 20 gru 2015, 20:00 Francuscy czytelnicy chwalą mnie, że tak to śmiesznie wymyśliłem, że niby Polacy to tacy wiecznie narzekający fataliści. Cóż, mówię wtedy szczerze, że to nie stylizacja. Nawet bon mot ukułem, że pesymizm i wisielczy humor to nasz wkład w Unię – mówi Zygmunt Miłoszewski,... 58
    • Jarosław Kaczyński – kingmaker 20 gru 2015, 20:00 Prezes Prawa i Sprawiedliwości rozbił w tym roku polityczny bank. Jego partia zdobyła urząd prezydenta i bezwzględną większość w parlamencie. 62
    • Andrzej Duda – czy się uda? 20 gru 2015, 20:00 Jest głową państwa i jednym przywódców obozu, który ma w Polsce pełnię władzy. Otwarte pozostaje pytanie jak tę władzę wykorzysta. 64
    • Człowiek, który ograł świat 20 gru 2015, 20:00 Mamy najlepszą grę roku, więc możemy myśleć, że jesteśmy najmądrzejsi. Trzeba nam życzyć, żeby nie odbiła nam palma. Nie chcemy, żeby odbiła – mówi Adam Kiciński, prezes CD Projekt, twórcy „Wiedźmina”, najlepszej gry na świecie w 2015 r. 66
    • Rok węgierskiego wojownika 20 gru 2015, 20:00 Viktor Orbán nie tylko odzyskał popularność we własnym kraju, ale wypłynął jako liczący się, choć kontrowersyjny polityk europejski. 68
    • To NIE ICH ROK 20 gru 2015, 20:00 Miał być polskim Christianem Diorem, zostały po nim pusty lokal, nieczynna strona internetowa i kupa śmiechu. 70
    • Klęska Czerwonej Torebki 20 gru 2015, 20:00 W ciągu zaledwie roku zdrowa spółka giełdowa stała się spółką śmieciową. I ciągnie na dno jej twórcę Mariusza Świtalskiego. 72
    • Niezatapialna Angela 20 gru 2015, 20:00 Niemiecka kanclerz ma za sobą najtrudniejszy rok w karierze. Pogłoski o jej rychłym odejściu są jednak mocno przesadzone, a mogących jej zagrozić konkurentów nie widać. 74
    • To nie jest krajdla bankierów 20 gru 2015, 20:00 Leszek Czarnecki odczuł zawirowania w sektorze bankowym i chimeryczne nastroje polityków. I choć końcówka roku jest dla niego lepsza, to początki były trudne. 76
    • Przeklęta strategia „samorządność” 20 gru 2015, 20:00 W czasach komunizmu jedną ze strategii opozycyjnych było wydzieranie komunistom różnych obszarów życia. Oczywiście nie można tego było robić zupełnie wprost, bo wywołałoby to natychmiastową kontrakcję, zatem robiono to pod hasłem... 77
    • W kościele popkultury 20 gru 2015, 20:00 Darth Vader, hobbit Frodo, Superman – największych bohaterów kultury masowej łączy to, że ich postacie stworzono, odwołując się do Biblii. 80
    • Satyra dobrego sortu 20 gru 2015, 20:00 Internet zdemokratyzował satyrę polityczną. Dziś, żeby rozśmieszać ludzi, nie potrzeba dostępu ani do łamów czasopism, ani do telewizji, ani do sceny. Wystarczy dowcip i komputer. 82
    • Morze Martwe jeszcze nie martwe 20 gru 2015, 20:00 Mimo dzielących je konfliktów państwa Bliskiego Wschodu zdecydowały się na współpracę, by uratować najsłynniejsze słone jezioro na świecie. 84
    • Polskie święta 20 gru 2015, 20:00 Żaden inny dzień w roku nie pachnie tak jak polska Wigilia. Zapach jest chyba najważniejszym atrybutem tego wyjątkowego dnia i wieczoru. 88
    • Aniołowie prostoty 20 gru 2015, 20:00 Oj, żebyście wiedzieli, jak ja nienawidzę tej pseudosztuki na talerzach. Tych dań z miliona składników wyglądających jak zielnik pensjonarki lub laurka gimnazjalistki, a nie coś, czym uczciwy człowiek chciałby zaspokoić apetyt. 88
    • Zdrowa zima 20 gru 2015, 20:00 Jak wzmocnić odporność organizmu, aby przez całą zimę nie kaszleć i nie chodzić z zatkanym nosem? To naprawdę proste! 89
    • Boże Narodzenie bez laktozy 20 gru 2015, 20:00 Jak przeżyć święta przy nietolerancji laktozy? Unikać sałatek z majonezem, śledzi w śmietanie i ciast z kremem. 90
    • Celiakia a dieta bezglutenowa 20 gru 2015, 20:00 O celiakii stało się ostatnio głośno, szczególnie w kontekście dietybezglutenowej. Czym jest gluten i czy rzeczywiście nam szkodzi? 92
    • Czarne złoto 20 gru 2015, 20:00 Kawa wydłuża życie – ogłosili niedawno amerykańscy naukowcy. Trzeba się z tego cieszyć, bo Polska staje się kawową potęgą. 94
    • Tradycja w parze z innowacyjnością 20 gru 2015, 20:00 Polacy chętnie poszerzają wiedzę na temat mocnych trunków i kulinariów. W parze z tym rosną oczekiwania. 94
    • Skąd pochodzi wigilijny karp? 20 gru 2015, 20:00 Największy kompleks stawów hodowlanych w Europie znajduje się na Dolnym Śląsku. Na rozciągających się na 7 tys. ha Stawach Milickich od ośmiu wieków hoduje się m.in. karpie. 98
    • Konsultacje anti-aging w Viva-Derm 20 gru 2015, 20:00 O możliwościach współczesnej medycyny w kontekście starzenia się organizmu, rozmawiamy z docentem Ernestem Kucharem – specjalistą w klinice Viva-Derm. 100
    • AUTO 20 gru 2015, 20:00 Rajd po krainie marzeń Przeciętny samochód jeżdżący po polskich drogach ma mniej więcej osiem lat i jest wart w porywach do 15 tys. zł. Ani to dużo, ani mało. Na tyle nas stać i już. Ponieważ są jednak święta, możemy na chwilę... 102
    • Filmowy prezent 20 gru 2015, 20:00 To nie jest pomysł na brak prezentu. To pomysł na najlepszy, najbardziej oryginalny prezent! 103
    • KNOW-HOW 20 gru 2015, 20:00 Wystarczy postawić go przy ścianie, a zaczną się cuda. Mowa o projektorze Philips Screeneo, który stojąc zaledwie kilkanaście centymetrów od ściany, wyświetli obraz o przekątnej 50 cali. Odsuńmy go trochę dalej i mamy pełne 100 cali.... 104
    • Kochane siły ciemności 20 gru 2015, 20:00 Całe szczęście, że mamy „Gwiezdne wojny”, czyli świat, w którym dobro jest dobrem, a zło złem. Wiadomo, że Jedi są ucieleśnieniem cnót, których tak bardzo brakuje nam w codziennym życiu. Może czasem drażni u nich brak... 106

    ZKDP - Nakład kontrolowany