Unia Europejska nie rozdaje pieniędzy ot tak sobie. Realizuje w ten sposób cele, dla których ją powołano. Dlatego każdy przedsiębiorca, który myśli o skorzystaniu z tych funduszy, powinien się zapoznać z zasadami rządzącymi systemem i jego filozofią. Ich zrozumienie pomoże lepiej przygotować własny projekt.
Jednym z najważniejszych atrybutów Unii Europejskiej, której pełnoprawnym członkiem Polska stała się 1 maja, jest wspólny rynek. Jego zasadą jest równe traktowanie wszystkich działających na nim podmiotów - przynajmniej teoretycznie. W praktyce bowiem nie może być mowy o równości w sytuacji, kiedy między poszczególnymi państwami członkowskimi istnieją olbrzymie różnice pod względem zamożności, rozwoju infrastruktury czy zaawansowania technologicznego. Idea wyrównania szans poszczególnych krajów i regionów - czyli polityka strukturalna Unii Europejskiej - legła u podstaw stworzenia tzw. funduszy strukturalnych, które są jej podstawowym instrumentem.
Fundusze są kierowane do tych sektorów gospodarki i regionów, które bez pomocy finansowej nie są w stanie dorównać do średniego poziomu ekonomicznego w UE i mają pomóc władzom centralnym i regionalnym słabiej rozwiniętych regionów w rozwiązaniu ich najważniejszych problemów gospodarczych.
Bardzo ważnym dla nas instrumentem jest Fundusz Spójności przeznaczony dla tych państw członkowskich, w których PKB na głowę mieszkańca jest mniejszy niż 90 proc. średniej europejskiej. W odróżnieniu od pozostałych działanie tego funduszu jest ograniczone czasowo. Powodem jego utworzenia w 1991 r. było przystąpienie do UE słabiej rozwiniętych państw - Irlandii, Grecji, Hiszpanii i Portugalii. Miał funkcjonować w latach 1993-1999, jednak na szczycie UE w Berlinie zdecydowano o przedłużeniu go do 2006 r., tak aby mogło z niego skorzystać również 10 państw, które przystąpiły do UE w maju. Przeznaczony jest na wielkie inwestycje w zakresie infrastruktury i ochrony środowiska; przedsiębiorcy mogą z niego skorzystać jedynie pośrednio.
Jedną z naczelnych zasad działania funduszy jest przeznaczanie ich na konkretne programy. Polska również była zobowiązana opracować taki program - jest to Narodowy Plan Rozwoju na lata 2004--2006. Integruje on polityki poszczególnych sektorów gospodarki, uwzględniając zarazem potrzeby rozwojowe poszczególnych regionów. NPR stanowił bazę do negocjacji z Komisją Europejską, których wynikiem były Podstawy wsparcia wspólnoty, dokument konkretnie już opisujący, w jaki sposób Polska zamierza wykorzystać udostępnione jej fundusze. Podstawy wsparcia są wdrażane poprzez programy operacyjne:
Pieniądze udostępnione w ramach tych programów to nie jedyna pomoc, jaką można uzyskać z kasy Unii. Poza programami krajowymi (czyli przygotowanymi i realizowanymi przez członków UE) istnieją również tzw. inicjatywy wspólnotowe i działania innowacyjne. Dotyczą one spraw kluczowych dla całej Unii, są opracowywane w Komisji Europejskiej i bezpośrednio przez nią realizowane.
EQUAL - program mający na celu zwalczanie przejawów dyskryminacji i nierówności na rynku pracy (zwłaszcza między kobietami i mężczyznami) oraz integrację społeczną i zawodową imigrantów.
INTERREG III - program dotyczący wzmacniania współpracy transgranicznej, międzyregionalnej i międzynarodowej, ma służyć zrównoważonemu rozwojowi i integracji całego terytorium Unii.
URBAN - działa w ramach projektów mających na celu rozwój infrastruktury miast europejskich powyżej 100 tys. mieszkańców. Ubiegające się o pomoc miasta muszą spełniać kilka warunków: cechować się wysokim bezrobociem, małą aktywnością ekonomiczną, dużą liczbą imigrantów lub mniejszości etnicznych, zdegradowanym środowiskiem lub wysoką przestępczością.
LEADER + - wspomaga wdrażanie nowoczesnych strategii rozwoju terenów wiejskich, ułatwia współpracę międzyregionalną i międzynarodową tych terenów. Skierowany jest do "lokalnych grup działania, czyli związków publiczno-prywatnych działających na rzecz swojego środowiska.
Chociaż nie wszystkie środki, jakie UE przeznaczyła na pomoc w najbliższych latach dla Polski, są dostępne bezpośrednio dla przedsiębiorstw, to jest ich na tyle dużo, że warto się zastanowić, czy po nie sięgnąć. Uzyskanie dotacji z pewnością nie jest łatwe - beneficjent musi udowodnić, że przeznaczy je na takie cele, które UE uznaje za korzystne dla całej wspólnoty, i poddać się szczegółowej kontroli instytucji wdrażających programy pomocowe. W praktyce oznacza to konieczność opracowania i wypełnienia stosów dokumentów. Ale i tak warto.
Z funduszy strukturalnych realizowane są trzy cele:
1. Promocja rozwoju i zarządzania strukturalnego regionów zapóźnionych w rozwoju. Pomoc przysługuje tym regionom, w których PKB na mieszkańca wynosi mniej niż 75 proc. średniej europejskiej. Polska w całości wypełnia to kryterium. Dodatkowa pomoc może być udzielna
regionom zagrożonym poważnym bezrobociem. Na ten cel na lata 2000-2006 przeznaczone jest 70 proc. funduszy strukturalnych, czyli prawie 136 mld euro.
2. Wspieranie konwersji gospodarczej i społecznej obszarów z problemami strukturalnymi. W ramach tego celu pomoc mają otrzymywać przede wszystkim obszary przechodzące przemiany w przemyśle, usługach, upadające z powodu braku zróżnicowania gospodarczego regiony rolnicze i okolice miejskie dotknięte utratą działalności gospodarczej. UE chodzi przede wszystkim o zmniejszenie stopy bezrobocia i zdynamizowanie przemian w strukturze zatrudnienia. Przeznaczono na to 22,5 mld euro, czyli 11,5 proc. budżetu funduszy.
3. Wspieranie adaptacji i modernizacji polityk i systemów edukacji, kształcenia zawodowego i zatrudnienia. Pieniądze - 24,05 mld euro, czyli 12,3 proc. funduszy - mają służyć ogólnemu rozwojowi zasobów ludzkich w każdym kraju członkowskim.
Polskie priorytety
- Sektorowy Program Operacyjny "Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw" (SPO WKP) - instytucja zarządzająca: Ministerstwo Gospodarki i Pracy
- Sektorowy Program Operacyjny "Rozwój Zasobów Ludzkich" (SPO RZL)
- Ministerstwo Gospodarki i Pracy
- Sektorowy Program Operacyjny "Restrukturyzacja i Modernizacja Sektora Żywnościowego i Rozwój Obszarów Wiejskich" (SPO ROL) - Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi
- Sektorowy Program Operacyjny "Rybołówstwo i Przetwórstwo Ryb" (SPO Ryby) - Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi
- Sektorowy Program Operacyjny "Transport i Gospodarka Morska" (SPO Transport) - Ministerstwo Infrastruktury
- Program Operacyjny "Pomoc Techniczna" (PO PT) - Ministerstwo Gospodarki i Pracy
- Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego, złożony z 16 programów wojewódzkich (ZPORR) - Ministerstwo Gospodarki i Pracy wspólnie z samorządami
Za realizację poszczególnych programów zgodnie z Podstawami wsparcia wspólnoty odpowiada administracja państwowa, czyli poszczególne resorty, pełniąc dla nich funkcję instytucji zarządzających. To właśnie w ministerstwach zapadają ostateczne decyzje o przyznaniu dotacji.
Słownik
Beneficjent końcowy - jednostka zlecająca projektodawcy m.in. realizację projektu, przyznająca pomoc, oceniająca wnioski i monitorująca realizację projektów. Przedkłada wnioski o płatność do instytucji pośredniczącej i przekazuje jej raporty z realizacji działania. Organizuje punkty konsultacyjne,
w których można zasięgnąć informacji na temat ubiegania się o środki i wymogów dotyczących realizacji projektów.
Grupa docelowa/ostateczny beneficjent - osoba, instytucja lub środowisko (grupa społeczna) bezpośrednio korzystające z wdrażanej pomocy, np. biorące udział w szkoleniach organizowanych przez projektodawców.
Instytucja płatnicza - instytucja lub organ krajowy, regionalny lub lokalny, wyznaczony do przygotowania i przedkładania wniosków o płatności oraz otrzymywania płatności z KE. W Polsce będzie nią Departament Obsługi Funduszy Pomocowych w Ministerstwie Finansów.
Instytucja zarządzająca - instytucja administracji publicznej wyznaczona przez państwo członkowskie, odpowiedzialna za zarządzanie programem operacyjnym lub jednolitym dokumentem programowym.
Fundusze są kierowane do tych sektorów gospodarki i regionów, które bez pomocy finansowej nie są w stanie dorównać do średniego poziomu ekonomicznego w UE i mają pomóc władzom centralnym i regionalnym słabiej rozwiniętych regionów w rozwiązaniu ich najważniejszych problemów gospodarczych.
Bardzo ważnym dla nas instrumentem jest Fundusz Spójności przeznaczony dla tych państw członkowskich, w których PKB na głowę mieszkańca jest mniejszy niż 90 proc. średniej europejskiej. W odróżnieniu od pozostałych działanie tego funduszu jest ograniczone czasowo. Powodem jego utworzenia w 1991 r. było przystąpienie do UE słabiej rozwiniętych państw - Irlandii, Grecji, Hiszpanii i Portugalii. Miał funkcjonować w latach 1993-1999, jednak na szczycie UE w Berlinie zdecydowano o przedłużeniu go do 2006 r., tak aby mogło z niego skorzystać również 10 państw, które przystąpiły do UE w maju. Przeznaczony jest na wielkie inwestycje w zakresie infrastruktury i ochrony środowiska; przedsiębiorcy mogą z niego skorzystać jedynie pośrednio.
Jedną z naczelnych zasad działania funduszy jest przeznaczanie ich na konkretne programy. Polska również była zobowiązana opracować taki program - jest to Narodowy Plan Rozwoju na lata 2004--2006. Integruje on polityki poszczególnych sektorów gospodarki, uwzględniając zarazem potrzeby rozwojowe poszczególnych regionów. NPR stanowił bazę do negocjacji z Komisją Europejską, których wynikiem były Podstawy wsparcia wspólnoty, dokument konkretnie już opisujący, w jaki sposób Polska zamierza wykorzystać udostępnione jej fundusze. Podstawy wsparcia są wdrażane poprzez programy operacyjne:
Pieniądze udostępnione w ramach tych programów to nie jedyna pomoc, jaką można uzyskać z kasy Unii. Poza programami krajowymi (czyli przygotowanymi i realizowanymi przez członków UE) istnieją również tzw. inicjatywy wspólnotowe i działania innowacyjne. Dotyczą one spraw kluczowych dla całej Unii, są opracowywane w Komisji Europejskiej i bezpośrednio przez nią realizowane.
EQUAL - program mający na celu zwalczanie przejawów dyskryminacji i nierówności na rynku pracy (zwłaszcza między kobietami i mężczyznami) oraz integrację społeczną i zawodową imigrantów.
INTERREG III - program dotyczący wzmacniania współpracy transgranicznej, międzyregionalnej i międzynarodowej, ma służyć zrównoważonemu rozwojowi i integracji całego terytorium Unii.
URBAN - działa w ramach projektów mających na celu rozwój infrastruktury miast europejskich powyżej 100 tys. mieszkańców. Ubiegające się o pomoc miasta muszą spełniać kilka warunków: cechować się wysokim bezrobociem, małą aktywnością ekonomiczną, dużą liczbą imigrantów lub mniejszości etnicznych, zdegradowanym środowiskiem lub wysoką przestępczością.
LEADER + - wspomaga wdrażanie nowoczesnych strategii rozwoju terenów wiejskich, ułatwia współpracę międzyregionalną i międzynarodową tych terenów. Skierowany jest do "lokalnych grup działania, czyli związków publiczno-prywatnych działających na rzecz swojego środowiska.
Chociaż nie wszystkie środki, jakie UE przeznaczyła na pomoc w najbliższych latach dla Polski, są dostępne bezpośrednio dla przedsiębiorstw, to jest ich na tyle dużo, że warto się zastanowić, czy po nie sięgnąć. Uzyskanie dotacji z pewnością nie jest łatwe - beneficjent musi udowodnić, że przeznaczy je na takie cele, które UE uznaje za korzystne dla całej wspólnoty, i poddać się szczegółowej kontroli instytucji wdrażających programy pomocowe. W praktyce oznacza to konieczność opracowania i wypełnienia stosów dokumentów. Ale i tak warto.
Z funduszy strukturalnych realizowane są trzy cele:
1. Promocja rozwoju i zarządzania strukturalnego regionów zapóźnionych w rozwoju. Pomoc przysługuje tym regionom, w których PKB na mieszkańca wynosi mniej niż 75 proc. średniej europejskiej. Polska w całości wypełnia to kryterium. Dodatkowa pomoc może być udzielna
regionom zagrożonym poważnym bezrobociem. Na ten cel na lata 2000-2006 przeznaczone jest 70 proc. funduszy strukturalnych, czyli prawie 136 mld euro.
2. Wspieranie konwersji gospodarczej i społecznej obszarów z problemami strukturalnymi. W ramach tego celu pomoc mają otrzymywać przede wszystkim obszary przechodzące przemiany w przemyśle, usługach, upadające z powodu braku zróżnicowania gospodarczego regiony rolnicze i okolice miejskie dotknięte utratą działalności gospodarczej. UE chodzi przede wszystkim o zmniejszenie stopy bezrobocia i zdynamizowanie przemian w strukturze zatrudnienia. Przeznaczono na to 22,5 mld euro, czyli 11,5 proc. budżetu funduszy.
3. Wspieranie adaptacji i modernizacji polityk i systemów edukacji, kształcenia zawodowego i zatrudnienia. Pieniądze - 24,05 mld euro, czyli 12,3 proc. funduszy - mają służyć ogólnemu rozwojowi zasobów ludzkich w każdym kraju członkowskim.
Polskie priorytety
- Sektorowy Program Operacyjny "Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw" (SPO WKP) - instytucja zarządzająca: Ministerstwo Gospodarki i Pracy
- Sektorowy Program Operacyjny "Rozwój Zasobów Ludzkich" (SPO RZL)
- Ministerstwo Gospodarki i Pracy
- Sektorowy Program Operacyjny "Restrukturyzacja i Modernizacja Sektora Żywnościowego i Rozwój Obszarów Wiejskich" (SPO ROL) - Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi
- Sektorowy Program Operacyjny "Rybołówstwo i Przetwórstwo Ryb" (SPO Ryby) - Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi
- Sektorowy Program Operacyjny "Transport i Gospodarka Morska" (SPO Transport) - Ministerstwo Infrastruktury
- Program Operacyjny "Pomoc Techniczna" (PO PT) - Ministerstwo Gospodarki i Pracy
- Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego, złożony z 16 programów wojewódzkich (ZPORR) - Ministerstwo Gospodarki i Pracy wspólnie z samorządami
Za realizację poszczególnych programów zgodnie z Podstawami wsparcia wspólnoty odpowiada administracja państwowa, czyli poszczególne resorty, pełniąc dla nich funkcję instytucji zarządzających. To właśnie w ministerstwach zapadają ostateczne decyzje o przyznaniu dotacji.
Słownik
Beneficjent końcowy - jednostka zlecająca projektodawcy m.in. realizację projektu, przyznająca pomoc, oceniająca wnioski i monitorująca realizację projektów. Przedkłada wnioski o płatność do instytucji pośredniczącej i przekazuje jej raporty z realizacji działania. Organizuje punkty konsultacyjne,
w których można zasięgnąć informacji na temat ubiegania się o środki i wymogów dotyczących realizacji projektów.
Grupa docelowa/ostateczny beneficjent - osoba, instytucja lub środowisko (grupa społeczna) bezpośrednio korzystające z wdrażanej pomocy, np. biorące udział w szkoleniach organizowanych przez projektodawców.
Instytucja płatnicza - instytucja lub organ krajowy, regionalny lub lokalny, wyznaczony do przygotowania i przedkładania wniosków o płatności oraz otrzymywania płatności z KE. W Polsce będzie nią Departament Obsługi Funduszy Pomocowych w Ministerstwie Finansów.
Instytucja zarządzająca - instytucja administracji publicznej wyznaczona przez państwo członkowskie, odpowiedzialna za zarządzanie programem operacyjnym lub jednolitym dokumentem programowym.