Życie ważniejsze od choroby

Życie ważniejsze od choroby

Diagnozę „stwardnienie rozsiane”, która brzmi jak wyrok, najczęściej słyszą ludzie młodzi. Wielu z nich udowadnia, że choć to nieuleczalna i ciężka choroba, nie trzeba podporządkowywać jej całego życia.

Na podstawie danych NFZ i innych danych kontekstowych szacuje się, że w Polsce na stwardnienie rozsiane (SM) choruje 45-50 tys. osób. Jedną z nich jest Milena Trojanowska z Warszawy. Ma 26 lat. Jest znana zarówno w środowisku chorych na SM, jak i biegaczy. Milena prowadzi bloga withaSMile.pl, na którym pisze o bieganiu i zmaganiach z chorobą. Jej historia naznaczona SM zaczyna się podobnie jak wiele innych. Miała wtedy 17 lat. Chodziła do liceum, była aktywną, kochającą sport nastolatką. Najpierw pojawiły się kłopoty z utrzymaniem przedmiotów. Bywało, że w szkole po prostu wypadał jej z ręki długopis. Potem doszły trudności z chodzeniem. Pół roku biegania po lekarzach i wreszcie diagnoza, która zawsze brzmi jak wyrok: stwardnienie rozsiane. – Nie jestem typem osoby, która się załamuje i użala nad sobą. Po prostu byłam wściekła. Wiedziałam, że wielu rzeczy nie będę mogła już robić. A przynajmniej nie z taką intensywnością jak do tej pory – opowiada. Moment, gdy choroba po raz pierwszy daje o sobie znać, zawsze jest trudny. Pacjenci nie wiedzą, co się z nimi dzieje, bliscy często nie rozumieją, że to choroba, diagnoza nierzadko stawiana jest dopiero po wielu miesiącach. Mama szczecinianki Pauliny Rydzkowskiej, bohaterki reportażu Małgorzaty Furgi, który został wyemitowany rok temu na antenie Radia Szczecin, mówiła wprost, że gdy u ich dorastającej córki zaczęły się dziwne problemy z koordynacją ruchową, podejrzewali z mężem, że chodzi o narkotyki. – Same osoby z SM reagują bardzo różnie – mówi Magdalena Fac-Skhirtladze, sekretarz generalna Polskiego Towarzystwa Stwardnienia Rozsianego. – Taka sytuacja może być przyczynkiem do życiowego załamania – przed oczami stają plany, które być może należy zweryfikować, pojawia się strach przed niewiadomym i utratą sprawności, wątpliwości, co mówić bliskim, czy poinformować pracodawcę. Są też osoby,

u których diagnoza wyzwala nowe źródła energii i motywację do zmiany stylu życia, odkrycia siebie na nowo. Takie osoby zaczynają być bardziej aktywne fizycznie, lepiej się odżywiać – po prostu bardziej dbać o siebie. Ale też robić niezwykłe, czasem szalone rzeczy – jest w tym myśl, by zdążyć przed chorobą. Albo następuje moment przewartościowania, który sprawia, że decydują się na kroki, których wcześniej się obawiali – zmieniają pracę, zaczynają studia. – Udowadniają sobie i światu, że z SM naprawdę można aktywnie żyć i oddychać pełną piersią – podkreśla Fac-Skhirtladze.

Jestem wdzięczna SM

Milena Trojanowska nie poddała się SM. Próbuje wziąć od życia jak najwięcej. Dziś jest już absolwentką socjologii na SGGW i zarządzania na SGH. Ta biegaczka amatorka udowodniła, że osoba chora na stwardnienie rozsiane może z powodzeniem startować w zawodach. I choć obecnie Milena zrobiła sobie od sportu przerwę, to nie wynika ona z choroby, ale z zaniedbanej kontuzji. – Musiałam odłożyć biegowe buty na półkę, ale mam nadzieję, że szybko po nie znowu sięgnę – mówi z przekonaniem. Sportowców amatorów z SM wcale nie jest tak mało. Dla nich aktywność to jeden ze sposobów na pokazanie, że choroba nie oznacza porzucenia pasji. Owszem, jest trudniej, trzeba z pokorą przyjąć ograniczenia, ale – co najważniejsze dla samych chorych – da się! Gdy w ubiegłym roku mimo morderczego upału, który sprawiał, że buty zawodników dosłownie stapiały się z asfaltem, Milena ukończyła pięciokilometrowy Bieg Wdzięczności, napisała na blogu: „Jestem swojemu SM wdzięczna za kilka rzeczy. Za rodzinę, przyjaciół i znajomych, którzy są przy mnie. Za ludzi, których widziałam w swoim życiu tylko przez chwilę, ale ten moment był wartościowy i zmienił mnie na lepsze. Za rozwój pasji, jaką jest bieganie. Paradoksalnie, gdyby nie choroba, na pewno nie zdecydowałabym się na maraton! Za przekonanie o tym, jak bardzo mogę liczyć na najbliższych, jak wiele oni znaczą dla mnie i ja dla nich. Za blog, który stał się moją drugą pracą, którą lubię i z przyjemnością poświęcam jej wolny czas. Za wszystkie śmieszne wspomnienia [...]. Za wszystkie ciężkie chwile, które sprawiły, że jestem mądrzejsza. Za sztukę pozytywnego myślenia”.

Najważniejsza jest akceptacja

Diagnoza SM jest stawiana zazwyczaj między 20. a 40. rokiem życia. – To moment, gdy zaczyna się realizować plany i marzenia – mówi Jakub Walicki, wiceprezes Fundacji NeuroPozytywni, wydawca kwartalników „NeuroPozytywni” i „Świat Mózgu”. – Diagnoza choroby nieuleczalnej, postępującej, często prowadzącej do niepełnosprawności, a taką jest stwardnienie rozsiane, jest czymś, co wszystkie te plany i całą przyszłość stawia pod znakiem zapytania. To dramat. W tej sytuacji najważniejsza, równie ważna jak odpowiednie dobranie leków, jest pomoc psychologiczna. Bez profesjonalnego wsparcia proces adaptacji do zmiany, jaką niesie choroba, będzie znacznie dłuższy i trudniejszy. Zatem za każdym razem, gdy trafia do nas osoba młoda, nowo zdiagnozowana, radzimy, by jak najszybciej rozpoczęła psychoterapię. Również otoczenie i bliscy łatwiej pomogą choremu, gdy on nie będzie wypierał choroby, ale aktywnie poszuka pomocy – mówi Walicki. Osoby z SM najbardziej oczekują akceptacji: – Choroba nie zmienia człowieka i jego osobowości. Owszem utrudnia funkcjonowanie, czasem sprawia cierpienie i ból, ale każdy z nas pozostaje tą samą osobą, którą był przed diagnozą. Nie można udawać, że choroby nie ma, ale nie należy również robić z niej centrum życia. Nie można patrzeć na człowieka przez pryzmat choroby – opowiada Walicki. Badanie zrealizowane na przełomie lat 2015 i 2016 przez Dom Badawczy Maison wśród chorych na stwardnienie rozsiane pokazało, że są oni mocno zaangażowani w inne niż choroba obszary życia. To przede wszystkim osoby aktywne zawodowo – 55 proc. z nich pracuje. Jeśli zwrócimy uwagę na fakt, że 71 proc. badanych posiadało orzeczenie o niepełnosprawności lub niezdolności do pracy, to bardzo wysoki odsetek. Milena Trojanowska od niedawna pracuje w Stowarzyszeniu Chorych na Stwardnienie Rozsiane, gdzie odpowiada za realizację dwóch dużych projektów – w tym m.in. rajdu rowerowego, w którym sama również weźmie udział. Każdego dnia Milena może zdecydować, czy jedzie dziś do biura, czy jednak pracuje w domu. Jak podkreśla, osoba z SM może normalnie pracować i zarabiać, ale ważne jest, by pracodawca potrafił również dostrzec specyfikę choroby i – np. tak jak u Mileny – pozwolił na pracę w domu, jeśli danego dnia zachodzi taka konieczność.

Czuć się potrzebnym

Brygida Chuda ma 50 lat i pracuje jako pomoc apteczna w jednej ze szczecińskich aptek. SM zdiagnozowano u niej 13 lat temu. – Z moją twarzą zaczęło się dziać coś dziwnego. Cały czas czułam, jakby przeszkadzał mi na policzku jakiś włos. Najpierw podejrzewano zapalenie nerwu trójdzielnego twarzy. Potem usłyszałam właściwą diagnozę. Wyszłam z przychodni i rozpłakałam się. Doskonale wiedziałam, czym jest SM. Tak się złożyło, że tydzień wcześniej obejrzałam reportaż w telewizji o chorych na SM – opowiada. W domu, z bliskimi, przepłakała kolejny tydzień. A potem wzięła się w garść. – Ja się po prostu z sobą nie patyczkuję, taki mam charakter – mówi ze śmiechem. Pełna energii, zawsze była wśród ludzi – przez lata pracowała jako rejestratorka w przychodni. SM nie przeszkodziło jej w dalszej aktywności zawodowej. – Przez jakiś czas pracowałam jako asystentka osób niepełnosprawnych. Dobrze się w tym odnajdywałam, bo doskonale potrafiłam ich zrozumieć. Gdy pojawiła się propozycja pracy w aptece, ucieszyłam się, chociaż też miałam obawy, czy fizycznie podołam. Ale Bogu dziękować, daję radę. Utykam na jedną nogę i ból czasem daje o sobie znać, ale mam tak przydzielone zadania, że część pracy mogę wykonywać na siedząco – mówi. Panią Brygidę zatrudniał Paweł Pasławski z Apteki Centrum Zdrowia. Nie kryje, że miał obawy. – To była pierwsza osoba z SM, którą zatrudnialiśmy. Bałem się, bo wiedziałem, że w jakiś sposób bierzemy też za nią odpowiedzialność – opowiada. – Teraz mogę powiedzieć, że pani Brygida jest pełnowartościowym pracownikiem. To osoba, która zaraża nas wszystkich pozytywną energią. Dobrze wykonuje swoje obowiązki, a my ich zakres dostosowaliśmy tak, aby nie odczuwała dyskomfortu związanego z chorobą. Gdy czuje się gorzej, nie skarży się, ale wie, że może pewne rzeczy odłożyć na później. Ponieważ ma problemy z chodzeniem, specjalnie dla niej kupiliśmy wygodny taboret, na którym w każdej chwili może usiąść – wylicza Pasławski. – Sam widzę, ile ta praca dla niej znaczy. To, że jest wśród ludzi, że czuje się potrzebna, sprawia, że psychicznie czuje się silna, a to przecież w chorobie również jest ważne – mówi. Wielu chorych na SM korzysta z możliwości pracy zdalnej, z domu. Dzięki temu mogą sami decydować, jak do swego samopoczucia dostosować tempo i czas wykonywania zadań. Jedną z takich osób jest Paweł Onichimowski. – Pracuję przy tworzeniu baz danych dla jednej z warszawskich firm – mówi. Ogłoszenie o pracy znalazł w internecie. – Wysyłając aplikację, pomyślałem: „Co mi szkodzi?”. Jak większość aktywnych osób z SM podkreśla, że cieszy się i korzysta pełnymi garściami z tych momentów, gdy czuje się dobrze. Bo w rzutach choroby bywa, że nie ma siły, by dojść kilka metrów do toalety. – Wiem, że muszę takie dni jakoś przetrwać. Mam nadzieję, że jak najdłużej pozostanę sprawny. Co będzie dalej, nie chcę planować. Przyszłość sama pokaże – mówi.

Leczenie i wsparcie

Dla lekarzy i specjalistów zajmujących się SM kluczowe jest, aby pacjenci byli możliwie szybko diagnozowani. – Nie należy lekceważyć żadnych objawów SM – mówi Magdalena Fac-Skhirtladze. – Czas ma znaczenie. Szybkie podjęcie leczenia, co pokazują doniesienia z badań klinicznych, umożliwia u części pacjentów zatrzymanie choroby w stadium pozwalającym na jej okiełznanie i cieszenie się wszystkim, co planowaliśmy – często w relatywnie niezłej sprawności. Należy również pamiętać, że w SM mamy do czynienia z tzw. oknem terapeutycznym, tzn. leczenie skuteczne jest dla rzutowo-remisyjnej postaci choroby, czyli w wielu przypadkach właśnie u osób świeżo po diagnozie. Przeciąganie momentu diagnozy bądź bagatelizowanie objawów może sprawić, że choroba nadal pozostanie aktywna, czyniąc szkody, których przy odpowiednio dobranym leczeniu w wielu przypadkach można by uniknąć, a przynajmniej znacząco je opóźnić. To z kolei daje szansę na dodatkowe lata lepszej sprawności – tłumaczy. Każdy, kto potrzebuje pomocy i wsparcia, znajdzie je m.in. w Polskim Towarzystwie Stwardnienia Rozsianego, które prowadzi bezpłatne konsultacje – także telefoniczne – psychologa, neurologa i innych specjalistów, którzy mogą być pomocni pacjentom z SM i ich bliskim. Pomoc oferuje także Fundacja NeuroPozytywni, która np. prowadzi grupę wsparcia na Facebooku. – Obecnie grupa ta liczy prawie 2 tys. osób i stale rośnie – mówi Walicki. – W ramach grupy chorzy i ich bliscy wymieniają się doświadczeniami związanymi z życiem z chorobą. Działania PTSR i NeuroPozytywnych to nie tylko pomoc chorym i ich rodzinom, ale także kampanie społeczne i edukacja. Warto wspomnieć chociażby kampanię „P.S. Mam SM”. – W jej ramach organizujemy m.in. spotkania z osobami, które rozwijają swoje pasje mimo choroby – opowiada Walicki. – Każdy chory może wskazać, co w jego życiu jest ważniejsze od stwardnienia rozsianego. Kampania ma na celu popularyzację „neuropozytywnej” postawy, czyli takiej, w której choroba nie stanowi głównej treści życia, ale jego postscriptum. SM jest jak niechciany gość, którego istnienia nie można ignorować, ale który nie musi zawłaszczyć nam całej przestrzeni życiowej.

Okładka tygodnika WPROST: 27/2016
Więcej możesz przeczytać w 27/2016 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 1
  • malkontent IP
    trzecia rewolucja w medycynie / germanska.pl

    Spis treści tygodnika Wprost nr 27/2016 (1743)

    • Ocalić Zachód przed Zachodem 3 lip 2016, 20:00 Szczyt NATO w Warszawie miał przedefiniować doktrynę obronną Zachodu. Wciąż na to liczymy, ale najpierw Sojusz musi od nowa sam siebie zdefiniować w kontekście dezintegrujących się Europy i świata. 5
    • Wybory w Austrii unieważnione 3 lip 2016, 20:00 Austriacki sąd konstytucyjny nakazał powtórzenie wyborów prezydenckich. 11
    • PiS obniża wiek emerytalny 3 lip 2016, 20:00 Według zapowiedzi rządu już w połowie 2017 r. ma zostać obniżony wiek emerytalny do 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Stały Komitet Rady Ministrów zdecydował o zarekomendowaniu Radzie Ministrów przyjęcia pozytywnej opinii dla... 13
    • Zdarzyło się jutro 3 lip 2016, 20:00 No i nie ma już polskiego Euro. Szkoda. Przez chwilę byli Milik, Pazdan i Lewandowski, a teraz znowu tylko prezydent, premier i Prezes… 15
    • Polskie drogi 3 lip 2016, 20:00 Brexit spowodował, że Polacy coraz częściej czują się na Wyspach intruzami. Pytanie: czy wracać do Polski, czy szukać pracy w innych krajach UE? 17
    • Milcząca mniejszość 3 lip 2016, 20:00 Część żyjących w Wielkiej Brytanii Polaków tak bardzo stara się wtopić w społeczeństwo, że głosowała za Brexitem. Pewnie ze szkodą dla siebie. 19
    • Słabość Europy 3 lip 2016, 20:00 Nerwowe naciskanie na szybkie wyjście Wielkiej Brytanii z UE nie ma żadnego sensu. To jest proces, na który ani Niemcy, ani Francja, ani inne kraje zakładające kiedyś Unię nie mają żadnego wpływu – mówi Mark Leonard, szef European Council on Foreign Relations w Londynie. 21
    • Sny o potędze 3 lip 2016, 20:00 To będzie najważniejsze wydarzenie od czasu wstąpienia Polski do NATO. Już samo to, że odbędzie się w mieście, które kiedyś dało nazwę Układowi Warszawskiemu, ma wagę symbolu. Ale czy faktycznie będzie to rewolucyjny szczyt dla samego NATO i przygotowań do możliwej... 23
    • NATO się zmienia 3 lip 2016, 20:00 Brak Wielkiej Brytanii w strukturach europejskich zmienia debatę na temat budowania europejskiego sytemu bezpieczeństwa i obrony – mówi Paweł Soloch, szef Biura Bezpieczeństwa Narodowego. 26
    • Polska w sidłach hakerów 3 lip 2016, 20:00 Na lipcowym szczycie NATO w Warszawie cyberprzestrzeń zostanie oficjalnie uznana za nowe pole walki – zapowiedział w połowie czerwca br. sekretarz generalny Sojuszu Jens Stoltenberg, wyjaśniając, że trudno dziś wyobrazić sobie jakikolwiek konflikt, który nie miałby wymiaru... 27
    • Jak poprawić wizerunek Polski 3 lip 2016, 20:00 Chciałabym nadal przekazywać rzetelne informacje na temat Polski, żeby nikt już nie kwestionował demokracji w naszym kraju – mówi „Wprost” Anna Maria Anders, pełnomocnik Prezesa Rady Ministrów do Spraw Dialogu Międzynarodowego. 29
    • Bałagan, który trzeba sprzątnąć 3 lip 2016, 20:00 PiS po Brexicie chce zahamowania szybkiego wyjścia Wielkiej Brytanii z UE. I zaostrza retorykę wobec Tuska. 30
    • Trolle i przyjaciele Putina 3 lip 2016, 20:00 Być może dzięki amerykańskim agencjom wywiadu dowiemy się wreszcie, którzy politycy w Europie siedzą u Rosjan w kieszeni. 33
    • Patriotyzm gospodarczy 3 lip 2016, 20:00 Dużą karierę w naszym kraju robi ostatnio pojęcie patriotyzmu gospodarczego. 36
    • Alfabet młodego katolika 3 lip 2016, 20:00 Od śmierci Jana Pawła II katolicyzm młodych Polaków bardzo się zmienił. Oto subiektywny przegląd najciekawszych nurtów religijności młodych Polaków ubrany w formę alfabetu. 39
    • Znak szczególny chrześcijan 3 lip 2016, 20:00 Włoskie stowarzyszenie wiernych Sant’Egidio znalazło odpowiedź na pytanie: jak pomóc uchodźcom – ofiarom wojny w Syrii. 42
    • Piłkarskie pokolenie „Z” 3 lip 2016, 20:00 Robert Lewandowski, Jakub Błaszczykowski, Łukasz Piszczek i Kamil Grosicki, choć przegrani w meczu z Portugalią, 30 czerwca 2016 r. opuszczali murawę marsylskiego Stade Vélodrome jako zwycięzcy. Bohaterowie całej Polski. 43
    • Wakacje z duchami 3 lip 2016, 20:00 Zamek Królewski w Warszawie, Wawel czy Malbork zna każdy. Ale te mniej popularne bywają bardziej tajemnicze, mroczne lub po prostu wyjątkowo piękne. Polecamy dziesięć najbardziej niezwykłych zamków w Polsce. 45
    • Turcja aktywnie 3 lip 2016, 20:00 Nurkowanie wśród tajemniczych wraków, niezapomniane loty balonem, golf w nadmorskiej scenerii czy moc atrakcji podczas wodnego szaleństwa. W Turcji każdy miłośnik adrenaliny i pięknych krajobrazów znajdzie coś dla siebie. 52
    • Zanim wyruszysz w drogę 3 lip 2016, 20:00 Coraz więcej systemów wspomagających kierowcę dba o bezpieczeństwo jazdy. Auto może go ostrzec, że jest zmęczony, albo alarmować, że zjechał z pasa ruchu. Wiele wskazuje na to, że w przyszłości kierowca może się stać niepotrzebny, przynajmniej do jazdy. Za to wciąż do jego... 53
    • V Suspense Film Festival 3 lip 2016, 20:00 Pokazy najlepszych filmów sensacyjnych, koncerty, spotkania z aktorami, dyskusje – na kilka lipcowych dni Kołobrzeg stanie się europejską stolicą kina z dreszczykiem. Wszystko za sprawą V Suspense Film Festival. 55
    • Życie ważniejsze od choroby 3 lip 2016, 20:00 Diagnozę „stwardnienie rozsiane”, która brzmi jak wyrok, najczęściej słyszą ludzie młodzi. Wielu z nich udowadnia, że choć to nieuleczalna i ciężka choroba, nie trzeba podporządkowywać jej całego życia. 57
    • Jak mądrze rzucić pracę 3 lip 2016, 20:00 Godzina 17, kończysz pracę i cieszysz się życiem. Niemożliwe? Możliwe, tylko trzeba wiedzieć jak. 60
    • Poczekalnia do listy 100 3 lip 2016, 20:00 Twórcy Pudelka, handlarz walutą i producent uszczelek. Tydzień temu opublikowaliśmy listę 100 najbogatszych Polaków. Dzisiaj wracamy z listą tych, którzy za rok mogą na nią trafić. 61
    • Mniej dotacji, więcej inwestycji 3 lip 2016, 20:00 Kiedy do jakiegoś afrykańskiego kraju wchodzi niemiecki czy chiński inwestor, to razem z nim idzie szerokie wsparcie państwa. Potrafią dać kredyt, ubezpieczenie i promocję. Polscy przedsiębiorcy zasługują na takie samo wsparcie – mówi Paweł Borys, szef Polskiego Funduszu Rozwoju. 67
    • Wysokie loty zwycięzców 3 lip 2016, 20:00 Podczas gal w Krakowie i Poznaniu nagrody odebrali laureaci konkursu Orły „Wprost” – firmy osiągające najlepsze wyniki finansowe oraz postaci, które w sposób szczególny przyczyniają się do rozwoju swoich małych ojczyzn. 69
    • Epoka quantum computing 3 lip 2016, 20:00 Z pewnością czeka nas prawdziwa rewolucja. Kiedy? Niestety, nie wiemy tego dokładnie. Kilka lat temu zdawało się, że może nadejść każdego dnia. Dziś jest jasne, że będzie trzeba jeszcze trochę poczekać. 71
    • Inwestycje? W silne strony! 3 lip 2016, 20:00 Jeśli szukasz wsparcia z Funduszy Europejskich, sprawdź, jakie są potencjały rozwojowe w Polsce i twoim regionie. To tzw. inteligentne specjalizacje. Największe szanse na wsparcie mają projekty, które się w nie wpisują. 72
    • Podatek od kebaba 3 lip 2016, 20:00 Hossa Bessa 73
    • Komu przeszkadza polska piosenka? 3 lip 2016, 20:00 Według nowego pomysłu na limity w polskich rozgłośniach radiowych mamy słuchać znacznie więcej polskich piosenek. Komu tak naprawdę na tym zależy? 75
    • Szpieg ze złamanym sercem 3 lip 2016, 20:00 „Gdy dostałem scenariusz pierwszego odcinka, zostałem momentalnie wciągnięty w świat, który stworzył John le Carré. Tym samym zdałem sobie sprawę, że to jedna z tych ról, o których marzyłem jako dziecko. Złożona. Nieoczywista. No i mogę być agentem!” – o roli w serialu „Nocny... 79
    • Filmowa bitwa o Anglię 3 lip 2016, 20:00 W brytyjskich kinach coraz częściej można zobaczyć  filmy produkcji polskiej. 81
    • Tajemnica życia 3 lip 2016, 20:00 Moja praca przypomina odkrywanie nowych planet – mówi „Wprost” Magdalena Zernicka-Goetz, biolog specjalizująca się w badaniu rozwoju mysich i ludzkich zarodków. 83
    • Ten czaruś Kalibabka 3 lip 2016, 20:00 Sławny w PRL uwodziciel był ucieleśnieniem marzeń kobiet z prowincji o lepszym życiu. 86
    • Odżywianie: dieta na bezsenność 3 lip 2016, 20:00 Odpowiednia dieta może mieć znaczący wpływ na twój rytm snu oraz zakończyć problemy z bezsennością. Co i jak jeść, aby dobrze spać? 89
    • Fajka niepokoju 3 lip 2016, 20:00 Produkty, o których mówię, powstały po to, by łatwić palaczom zerwanie z nałogiem. Zamieniamy przyjemność palenia szkodliwych papierosów na przyjemność z palenia znacząco mniej szkodliwych produktów – o nowatorskich wyrobach tytoniowych mówi dr Konstantinos Farsalinos. 91
    • Papieros, który nie jest papierosem 3 lip 2016, 20:00 Potocznie nazywany jest e-papierosem, ale w rzeczywistości jest inhalatorem, dzięki któremu „palacz” wdycha taką samą ilość nikotyny jak podczas palenia papierosów. Ale bez substancji smolistych. 93
    • Kombi na co dzień 3 lip 2016, 20:00 PEUGEOT 308 SW - Auto wprawdzie kompaktowe, ale bagaznik panoramiczny, jak to w kombi 97
    • Opis politycznych obyczajów 3 lip 2016, 20:00 Oburzenie jest obopólne. Zwolennicy PiS unoszą się gniewem, bo aktywiści KOD wybuczeli prezydenta Andrzeja Dudę podczas obchodów rocznicy Czerwca ’56 w Poznaniu. Z kolei admiratorzy III RP grzmią o upadku obyczajów, bo sympatycy PiS podczas tych samych uroczystości wybuczeli... 99

    ZKDP - Nakład kontrolowany