Dzieci księży przerywają milczenie

Dzieci księży przerywają milczenie

Księża, zdj. ilustracyjne
Księża, zdj. ilustracyjne / Źródło: Fotolia / FOTOWAWA
Społeczeństwo ciągle uważa, że to hańba, kiedy ksiądz ma dziecko. Ale ta sytuacja krzywdzi przede wszystkim dzieci – mówi dr Marta Abramowicz, autorka książki „Dzieci księży. Nasza wspólna tajemnica”.

Dwa lata temu napisałaś książkę o byłych zakonnicach. Teraz naruszasz kolejne kościelne tabu – dzieci księży. Chcesz naprawić Kościół?

Raczej wpłynąć na społeczeństwo. Na Kościół hierarchiczny dużego wpływu nie mamy, możemy natomiast zmieniać siebie. A ponieważ z zawodu jestem terapeutką, wychodzę z założenia, że zmieniając siebie, zmieniamy świat wokół nas.

Mamy jakiś wpływ na los dzieci księży?

Mamy. Wszyscy jesteśmy uwikłani w system zmowy milczenia wokół tego tematu. Po mojej poprzedniej książce wiedziałam, jak trudno jest dotrzeć do byłych zakonnic. Ale temat dzieci księży okazał się większym tabu. Rozmawiałam z setkami osób, prawie każdy znał księży nieprzestrzegających celibatu albo ich dzieci lub słyszał o takiej historii. Jako reportażystka musiałam jednak poznać temat z pierwszej ręki i dotrzeć bezpośrednio do bohaterów. Trafiłam na tamę. Nikt nie chciał mi pomóc w skontaktowaniu się z dziećmi księży.

Bo?

Nie wypada, o tym się nie mówi głośno, jak w ogóle kogoś o to zapytać, skoro nigdy wcześniej nie poruszyło się z nim tego tematu. Czasem niektórzy dawali mi kontakt do dziecka księdza i zdarzyło się, że osoba się wyparła, że to jakieś nieporozumienie.

Czego oczekiwałaś od rozmówców?

Chciałam ich wysłuchać. Nie zakładałam niczego z góry, po prostu byłam ciekawa. Zastanawiałam się, jak musi się czuć dziecko, które nie może się przyznać do swojego ojca, bo on jest ciągle katolickim księdzem.

W końcu znalazłaś bohaterów.

Zajęło mi to dwa lata. Niektórzy mówili chętnie. Na przykład Tomek, któremu nawet matka nie powiedziała, kim jest jego ojciec. Miałam wrażenie, że czekał, by komuś opowiedzieć swoją historię. Jego ojciec ksiądz przez lata się go wypierał, straszył sądem, unikał kontaktów. Tomek się uparł i postanowił, że udowodni mu ojcostwo.

Dopiął swego.

Tak – sędziwy już kapłan zrobił test genetyczny, który nie pozostawiał wątpliwości. Tomek walczył o sprawiedliwość, miał silne poczucie krzywdy i chciał ją jakoś wyrównać. Ale już na przykład Miłka, córka czynnego wciąż księdza, miała skrupuły. Jako osoba głęboko wierząca, w dodatku szanująca swego ojca, musiała przemyśleć, czy to, że wystąpi w książce, jest okej. Tak więc każda z historii jest inna.

Jest jakiś wspólny mianownik?

Wszyscy moi bohaterowie i bohaterki zmagają się ze zmową milczenia. Ksiądz, który by się publicznie przyznał do dziecka, natychmiast przestałby być księdzem. Wiedzą o tym obie strony, dlatego często są zmuszone tę sytuację zaakceptować. Szczególnie dzieci są postawione przed dramatycznym dylematem: mówić otoczeniu o sobie, ale zaszkodzić ojcu, czy chronić ojca, ale zakłamywać rzeczywistość.

Jak wygląda to zakłamywanie rzeczywistości?

Różnie. W historii Tomka ksiądz idzie w zaparte, po prostu nie przyznaje się do ojcostwa nawet przed własnym dzieckiem. W innej historii dzieci muszą się zwracać do ojca „proszę księdza”, żeby nie rzucać podejrzeń. Janusz nazywa tatę wujkiem. Swoją drogą, zbierając materiał do książki, usłyszałam popularny w kręgach kościelnych dowcip. „Kto to jest ksiądz? – To taki człowiek, do którego wszyscy mówią »ojcze«, a tylko jego własne dzieci »wujku«”.

***

CZUŁAM, ŻE POWINNAM UKRYWAĆ prawdę przed ludźmi. Uważać, żeby mi się nie wymsknęło „Tato”. Opowiadałam, że jesteś nauczycielem religii albo wymyślałam coś innego. Czasem mi się myliło, więc wolałam milczeć. Maciek [brat] przez całe życie nikomu nie powiedział o tobie. Nie wie nawet jego dziewczyna, a przecież zaraz biorą ślub. Jakie przestępstwo ukrywamy? Naszą miłość? Kłamiemy, bo to grzech? Nie jest grzechem, nie oddziela ani Ciebie, ani mnie od miłości Boga. Więc w imię czego nie przyznajesz się do mnie? Dlaczego jestem zaprzeczonym dzieckiem?

(Miłka)

***

Jedna z bohaterek mówi: „Chciałabym mieć koszulkę z napisem: »Mój tata jest księdzem«. Nie musiałabym się przed nikim usprawiedliwiać”.

To Miłka. Mówi o czymś bardzo ważnym: że społeczeństwo ciągle uważa, że to hańba, kiedy ksiądz ma dziecko. I że ta sytuacja krzywdzi przede wszystkim dzieci. Ma żal do ojca, a jednocześnie uważa go za dobrego człowieka i obwinia społeczeństwo, które tę całą hipokryzję podtrzymuje.

Jaką cenę płacą dzieci?

Sytuacja życiowa, w której się znajdują, jest z reguły trudniejsza niż w innych rodzinach. Pytani o najbliższą rodzinę, zwykle wskazują na matkę, z którą są bardzo związani. Ona była z nimi zawsze, przejęła na siebie ciężar samotnego wychowania. A ojcowie księża? Są dla nich oczywistością, w końcu innych nigdy nie mieli. Mówią o nich różnie – Miłka z mieszaniną miłości i złości, Tomek z pogardą, Jacek z dystansem, że to bardziej kolega niż ojciec.

Mają poczucie, że są owocem grzechu?

Zdecydowanie nie! Miłka wręcz mówi, ze jest owocem miłości. W kategoriach grzechu rozumuje raczej otoczenie. Najbardziej cierpią na tym kobiety, które samotnie niosą krzyż całej sytuacji. Przecież to one zostają z dzieckiem, często muszą zarobić na jego utrzymanie, poradzić sobie z wychowaniem, ale też ze społecznym ostracyzmem. Bo w oczach społeczeństwa to one są najbardziej winne – same zeszły na złą drogę i jeszcze uwiodły kapłana.

To się na szczęście – jak pokazujesz w książce – trochę zmienia.

To prawda – Regina, która urodziła dziecko księdza w latach 60., zupełnie nie miała nic do powiedzenia. Nie była podmiotem, tylko źródłem grzechu i wstydu dla rodziny. Ale już Jadwiga, osoba z młodszego pokolenia, ma inne podejście. Zachowuje sporą podmiotowość, stawia swemu partnerowi warunki. To wynika także ze zmiany podejścia do duchownych. Starsze pokolenie widziało w księdzu niemal świętego, niewyobrażalne było, żeby mu się sprzeciwić.

Jest taka scena, gdy Jadwiga idzie z synem i jego ojcem w Krynicy. Nagle ksiądz spotyka znajomych, ona wie, że musi stać się niewidoczna, więc idzie z dzieckiem dalej. Bo jak ktoś się domyśli, będzie skandal.

Nie tylko skandal, wręcz nieszczęście. Jeśli sprawa wyjdzie na jaw, ojca jej syna przeniosą na drugi koniec Polski i nie będzie się mógł widywać z dzieckiem. A jej przecież zależy, żeby Staś miał ojca. Matki są więc zakładniczkami całej sytuacji, nie mogą nic z nią zrobić, bo może być tylko gorzej.

Dlaczego księża, którym rodzą się dzieci, wyrzekają się ich?

Bądźmy uczciwi, większości moich bohaterów i bohaterek ojcowie się jednak nie wyrzekli. Owszem, nie porzucają kapłaństwa i nie decydują się zamieszkać z rodziną, ale jednak jakoś jej towarzyszą.

Głównie na odległość. Wygrywa wierność Bogu? Instytucji? A może wygoda?

Jest różnie, choć muszę powiedzieć, że mimo prób z samymi księżmi nie udało mi się porozmawiać. Partnerki podejrzewają, że głównym motywem jest wygodnictwo. Ale na przykład dla ojca Miłki ważny był chyba jednak aspekt religijny. On naprawdę wierzył w swoje powołanie i chciał pozostać w kapłaństwie. Często sytuacje są skomplikowane. Wielu księży po prostu dobrze się odnalazło w kościelnym systemie, robią karierę, mają uznanie wiernych.

***

STAŚ ROBI SIĘ CORAZ STARSZY. Kiedy mu powiedzieć? W którym momencie? Nikt za Jadwigę nie może podjąć tej decyzji. A ona się zastanawia. Czy Staś będzie miał do niej żal? Czy będzie musiał robić z tego tajemnicę, żeby przetrwać? Czy inne dzieci będą mu dokuczać? I czy jej o tym powie? Martwi się, bo Staś w przeciwieństwie do niej jest wycofany. Jak mu ktoś przywali, to nie odda, tylko płacze. Ale jeśli coś mu się stanie, Jadwiga będzie gotowa. Wszystkich postawi na nogi. Pójdzie do dyrektora, zwoła zebranie rodziców. I zapyta: – Czy ktoś z państwa ma z tym problem? Jeśli tak, to niech ze mną rozmawia, a nie swoje dzieci przeciw mojemu synowi buntuje. Oczywiście jeśli wcześniej smarkaczy wkurzona nie złapie i nie powie im do słuchu.

(Jadwiga)

***

Jak to możliwe, że Kościół, który ma na sztandarach rodzinę, kieruje się swoim instytucjonalnym interesem, a nie dobrem dziecka?

To było dla mnie niezrozumiałe. Poszłam z tym pytaniem do prof. Tomasza Polaka, byłego księdza, który odszedł z Kościoła po aferze z abp. Paetzem. On zna te mechanizmy od wewnątrz, więc jego opinia była dla mnie bardzo cenna. Jego zdaniem w Kościele funkcja kapłana jest ważniejsza niż bycie ojcem, więc chodzi o to, żeby księdza zostawić „w zasobach”. Mówi w mojej książce: „Nikt nie widzi w tym już nawet hipokryzji, księża są skrzywieni, bo ich życie seksualne zostało oddzielone od wartości. Nie czują, że robią krzywdę, bo sami są skrzywdzeni. To jest degradacja wewnętrzna związana z uczuciami seksualnymi. Nie wolno im wziąć odpowiedzialności za drugiego człowieka, za związek, za miłość, bo to by oznaczało wyjście z kościelnego świata. Można się co najwyżej z tego wyspowiadać”.

A więc księża są też ofiarami?

Zdecydowanie tak. Zresztą, jako reportażystka nie koncentruję się na poszukiwaniu winnych, raczej staram się dostrzec problem instytucji i społeczeństwa. Kościół katolicki zabrania duchownym posiadania rodziny, dla księdza nie ma innej drogi niż celibat. Tymczasem do seminarium wstępują bardzo młodzi ludzie, często jeszcze niedojrzali. Czy chłopak po maturze jest w stanie świadomie i odpowiedzialnie podjąć decyzję, że na zawsze zachowa wstrzemięźliwość seksualną i nigdy w życiu nie będzie miał rodziny? Śmiem wątpić. Dlatego później ten celibat jest powszechnie łamany, czego dowodzą badania. W 1996 r. „Irish Times” napisał, że 98 proc. irlandzkich księży nie zachowuje abstynencji seksualnej. W Polsce według badań profesora Baniaka – 60 proc., a 15 proc. ma dzieci. Kościół wydaje się zresztą z tą sytuacją pogodzony, w końcu ksiądz przyłapany na romansie nie jest z automatu wydalany ze stanu kapłańskiego. Księża ojcowie występujący w książce byli przenoszeni do innej parafii, żeby uniknąć skandalu. W tym wszystkim ksiądz jest w znacznej mierze bezradny, bo w systemie, w którym tkwi i funkcjonuje, nie ma dla niego dobrego rozwiązania.

Zawsze może opuścić system.

Nie jest łatwo. Już klerycy w seminariach są uczeni, że bez Kościoła sobie nie poradzą. Z drugiej strony dostają zapewnienie, że dopóki nie wywołają skandalu, Kościół będzie ich chronił. Do tego dochodzi obawa przed utratą prestiżu. W mojej książce o zakonnicach jeden z byłych księży mówi: „Jako ksiądz byłem panem sytuacji, bo to ludzie do mnie przychodzili, to oni ode mnie coś chcieli. A teraz ja muszę prosić. Przez 12 lat nie zajmowałem się pracą. Wszystko mi się należało. A teraz nie zarobisz, to nie będzie”. Nic dziwnego, że wielu nie chce odejść.

Usprawiedliwiasz ich?

Unikam prostych ocen. Kto jest bez grzechu, niech pierwszy rzuci kamieniem. Chcę bardziej zrozumieć niż osądzić.

***

ŚMIALI SIĘ W SZKOLE ZE MNIE, że jestem dzieckiem księdza. Gdy zapaliliśmy pierwszego papierosa, gadali: „Leć, zgłoś to ojcu, niech odkupi nasze dusze modlitwą”. Nic wielkiego. Drobiazg wręcz. Ale z takich drobiazgów składało się moje życie. O matce ludzie mówili: „Jak suka nie da, to pies nie weźmie”. Starsze kobiety wygadywały, że kusicielka, że przez nią „nasz ksiądz” zszedł na złą drogę, ale na szczęście się nawrócił. (…) Ojciec pojawiał się w pewexie, bo miał dużo kasy. Jeździł do Niemiec i sprowadzał samochody. Na randki zawsze podjeżdżał innym wozem. Mocno podrywał mamę, zabrał ją nad morze. Gardził zabezpieczeniami, bo uważał, że są dla mężczyzn niewygodne. No i z tego pierwszego razu ja się urodziłem. Nie traktuję ojca jako osoby spokrewnionej. Jest moim kolegą. Często się widujemy.

(Jacek)

***

W naszej rozmowie mało mówiliśmy jeszcze o samej instytucji Kościoła.

Moje rozmówczynie i rozmówcy chcieliby, żeby Kościół zniósł celibat, ale już na przykład roszczeń finansowych do Kościoła instytucjonalnego raczej nie mają. Kobiety, które spotkałam, albo dostają pieniądze na utrzymanie bezpośrednio od ojca swego dziecka, albo pogodziły się, że same muszą się utrzymać.

Jedna z bohaterek wspomina, że usłyszała o specjalnym ośrodku dla matek, które zaszły w ciążę z księdzem. Myślisz, że takie instytucje rzeczywiście istnieją czy to raczej legenda?

Nie udało mi się tego potwierdzić. Wiele razy też słyszałam o funduszu alimentacyjnym, który podobno ma każda diecezja. Ale ponieważ nie spotkałam osoby, która by dostawała pieniądze z takiego źródła, cała sprawa pozostaje dla mnie zagadką. W rozmowie z rabinem Abrahamem Skórką papież Franciszek mówi, że gdy był biskupem, przychodzili do niego księża, którzy weszli w relację z kobietami. „Jeśli któryś z nich przychodzi i mówi, że jakaś kobieta jest z nim w ciąży, wysłuchuję go, staram się go uspokoić i powoli uświadamiam mu, że prawo naturalne jest ponad jego prawem jako księdza. Zatem musi zostawić posługiwanie i zająć się dzieckiem, nawet jeśli nie chciałby się żenić z tą kobietą. Bo tak jak dziecko ma prawo mieć matkę, ma również prawo do twarzy ojca”. To w Argentynie. A w Polsce? Z kolei w książce „Porzucone sutanny” jest taki fragment, gdy autor, ksiądz Piotr Dzedzej, rozmawia z innym duchownym, którego partnerka zaszła w ciążę. Opowiada on, że w ekspresowym tempie wziął ślub, nie czekając nawet na decyzję biskupa. Na co autor książki mówi: „Szkoda, że nie poczekałeś na decyzję biskupa. Może pomogłoby zwykłe przeniesienie do innej parafii”. A jego rozmówca odpowiada, że „to tylko gdybanie”. Ten fragment rozmowy wydał mi się szokujący, bo sugerował, że sprawy ojcostwa w Kościele są rozwiązywane właśnie w taki sposób. Z kolei po drugiej stronie matki dzieci oczekują, że nie zostaną same i że mężczyzna, którego kochają, odejdzie z kapłaństwa. Dopiero po wielu latach potrafią się pogodzić, że „ich” ksiądz nie będzie dla nich na wyłączność.

Nie jesteś katoliczką, a napisałaś kolejną książkę o Kościele. Z zewnątrz widać lepiej?

Dla mnie rzeczywistość kościelna jest nowa. Może łatwiej jest mi zrozumieć te mechanizmy, bo muszę się ich uczyć od początku?

Rozumiesz je?

Właśnie się staram. Zawsze fascynowało mnie, jaka logika stoi za zachowaniem ludzi. Dlatego chciałam zostać terapeutką. Zrozumieć to nie znaczy usprawiedliwić. Ale kiedy rozumiemy jakąś sytuację, łatwiej nam ją zmienić.

Jaka zmiana ci się marzy?

Żeby dzieci księży i ich matki przestały żyć w bańce samotności. Skoro wszyscy wiemy, że istnieją, skoro je znamy, to dlaczego nie rozmawiamy z nimi na najważniejszy temat w ich życiu? Napisałam w książce, że „nikt nie zagadnie takiej matki, jak się czuje; nie doradzi, nie pocieszy. Synów i córek księży nikt nie wysłucha, nie zapyta o ojca, nie powie dobrego słowa”. Marzy mi się, żeby dzieci mogły mówić swobodnie o swoim ojcu, bez poczucia winy i przekonania, że niszczą mu życie.

Jesteś też naukowcem, na trójmiejskich uczelniach przeprowadziłaś badania dotyczące celibatu. Okazuje się, że młode pokolenie studentów jest bardzo wspierające wobec dzieci księży.

Przeważająca część badanych nie ma wątpliwości, że dobro dziecka jest zdecydowanie ważniejsze niż „honor instytucji” Kościoła czy lęk przed zgorszeniem wiernych. To budujące.

W 2010 r. 26 włoskich partnerek księży napisało do papieża Franciszka list, w którym opisywały swoje trudne położenie. Pozostał bez odpowiedzi, ale te kobiety, choć nie ujawniły nazwisk, jednak jakoś wyszły z ukrycia. Myślisz, że w Polsce byłoby to możliwe?

Jedna z moich bohaterek, Jadwiga, chce założyć grupę wsparcia dla matek dzieci księży, więc może jesteśmy na dobrej drodze? Z całą pewnością to jednak początek długiej drogi. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 43/2018
Więcej możesz przeczytać w 43/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 43/2018 (1858)

  • W obronie dziennikarzy 21 paź 2018, 20:00 Dżamal Chaszukdżi 13 października skończyłby 60 lat i przygotowywałby się do ślubu. W tej sprawie przyszedł 2 października do konsulatu saudyjskiego w Stambule. Jeden ze scenariuszy zakłada (stan na koniec ubiegłego tygodnia), że tuż... 3
  • Siła w różnorodności 21 paź 2018, 20:00 Z prof. dr. hab. n. med. Mirosławem Jaroszem, dyrektorem Instytutu Żywności i Żywienia, rozmawia Katarzyna Pinkosz 5
  • Niedyskrecje parlamentarne 21 paź 2018, 20:00 PIS NA OSTATNIEJ PROSTEJ KAMPANII NIE ODPUŚCIŁ walki i wykupił w Polsacie czas reklamowy na promocję swojego szyldu. Przez kilka dni w niemal każdej przerwie reklamowej na antenie Polsatu można było obejrzeć spot wyborczy PiS z udziałem... 6
  • Obraz tygodnia 21 paź 2018, 20:00 41 mln dol. musi zapłacić miastu Barcelona zarząd bazyliki Sagrada Familia. Okazało się, że jedna z najsłynniejszych świątyń na świecie jest samowolką budowlaną Wygrana Joanna Kulig – im bliżej do gali oscarowej, tym więcej naszej... 10
  • Info radar 21 paź 2018, 20:00 Unijny trybunał temperuje PiS ELIZA OLCZYK W wielu środowiskach prawniczych otwierano w piątek szampana – Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej na wniosek Komisji Europejskiej postanowił zawiesić przepisy dotyczące przechodzenia w... 12
  • 53 wojny, czyli historia prawdziwa 21 paź 2018, 20:00 Rozmowa z Ewą Bukowską, reżyserką Co panią zainteresowało w historii małżeństwa Grażyny i Wojciecha Jagielskich, że zdecydowała się zrobić na jej podstawie film? To historia uniwersalna – bohaterka jest osobą, która zawsze jest... 14
  • Polityków lęk przed tęczą 21 paź 2018, 20:00 POLITYCY, KTÓRZY CHCĄ UCHODZIĆ ZA OTWARTYCH, PRZEŻYWAJĄ CIĘŻKIE CHWILE Z POWODU UPORU ŚRODOWISK LGBT. Środowiska te oczekują od kandydatów na samorządowców i prezydentów miast jasnych deklaracji, czy są za równymi prawami dla... 16
  • Nasz papież 21 paź 2018, 20:00 40. rocznica wyboru Jana Pawła II 18
  • Falenta: za aferą taśmową stał współpracownik Tuska 21 paź 2018, 20:00 Sowa i Przyjaciele to była knajpa przygotowana pod polityków. Moim zdaniem od początku to miało być studio nagrań – mówi Marek Falenta, biznesmen skazany za aferę taśmową. 20
  • Przed decydującą turą 21 paź 2018, 20:00 PiS szuka haków na Rafała Trzaskowskiego, Koalicja Obywatelska może zaatakować aferą PCK, wojewoda łódzki zapowiada wygaszenie mandatu Hannie Zdanowskiej. 24
  • Weto w obronie religii 21 paź 2018, 20:00 Polityczne znaczenie polskiego weta wobec unijnego sprawozdania o prawach człowieka jest dużo większe, niż się dzisiaj wydaje. Na pozór rzecz może wyglądać na dość błahą. Idzie bowiem raptem o jeden z setek produkowanych przez... 27
  • PiS powinien wysłać Kaczyńskiego na emeryturę 21 paź 2018, 20:00 Trzaskowski i Jaki kandydują na stanowisko prezydenta Warszawy, żeby potem zostać prezydentem Polski. Chcą powtórzyć drogę Lecha Kaczyńskiego – mówi prof. Jadwiga Staniszkis. 28
  • Afera stalowa, czyli jak wyłudzano VAT 21 paź 2018, 20:00 Przez blisko cztery lata Andrzej Parafianowicz – ówczesny wiceminister finansów odpowiedzialny za aparat skarbowy – nie zrobił prawie nic, by ukrócić proceder wyłudzania podatku VAT przy obrocie stalą – takie wnioski płyną z ekspertyzy prawnej jego działań, do której dotarł... 32
  • Pierwszy plan na przyszłość 21 paź 2018, 20:00 40 mld zł – to dodatkowa kwota z budżetu państwa, którą rząd chce przeznaczyć na dofinansowanie naszych emerytur. Pracownicze Plany Kapitałowe (PPK) mogą na starość odmienić nasze finanse. 35
  • Marszowym krokiem ku przepaści 21 paź 2018, 20:00 Filmik PiS, spot przedwyborczy wrzucony do internetu na trzy dni przed wyborami samorządowymi: Polska w 2020 r. Władze w samorządach ma PO, wpuszcza do Polski uchodźców. Uchodźcy okupują, demolują, gwałcą i podpalają. Mieszkańcy... 36
  • Dzieci księży przerywają milczenie 21 paź 2018, 20:00 Społeczeństwo ciągle uważa, że to hańba, kiedy ksiądz ma dziecko. Ale ta sytuacja krzywdzi przede wszystkim dzieci – mówi dr Marta Abramowicz, autorka książki „Dzieci księży. Nasza wspólna tajemnica”. 38
  • Raka się leczy, a ciążę prowadzi 21 paź 2018, 20:00 Co roku dwa tysiące młodych Polek słyszy diagnozę – nowotwór złośliwy. Wiele z nich to młode matki, niektóre są w ciąży. Coraz częściej leczenie okazuje się skuteczne i dziewczyny po terapii wracają do normalnego życia. Jak Beata. 45
  • Moda na polskie wino 21 paź 2018, 20:00 W krajowych winnicach właśnie kończy się winobranie. Mijające lato było dla winiarzy najlepszym sezonem od lat. Winnic w Polsce wciąż przybywa, a wina zyskują na jakości. 49
  • Hossa Bessa 21 paź 2018, 20:00 Pożegnanie legendy W zeszły poniedziałek zmarł Paul Allen, amerykański miliarder i filantrop, który razem z Billem Gatesem założył Microsoft. Miał 65 lat. Allen zmagał się z nowotworem – chłoniakiem nieziarniczym. Pierwszy raz... 53
  • Boom na whisky 21 paź 2018, 20:00 Polacy zmieniają swój stosunek do alkoholi, zastępując mniej szlachetne trunki tymi droższymi, nierzadko importowanymi z odległych zakątków globu. 54
  • Gdańsk na baterie 21 paź 2018, 20:00 Były współpracownik Elona Muska wraz z polskim biznesmenem z Kalifornii budują w Gdańsku jedną z najnowocześniejszych fabryk litowo-jonowych modułów bateryjnych. O swojej inwestycji mówią Peter Carlsson oraz Adam Drewniany. 56
  • Zmiany w polityce międzynarodowej 21 paź 2018, 20:00 Kluczowa w relacjach i środowisku międzynarodowym staje się obecnie niepewność i nieprzewidywalność. 58
  • Księgowość XXI wieku 21 paź 2018, 20:00 W biurach rachunkowych nastaje czas rewolucji technologicznej. 59
  • Siedem żyć jednego swetra 21 paź 2018, 20:00 To, co dla innych jest nieprzydatnym dobrem, dla nas stanowi surowiec, któremu w twórczym procesie przetworzenia możemy nadać nową wartość – mówi Agnieszka Servaas, prezes zarządu VIVE Management. 60
  • Biznes w chmurach 21 paź 2018, 23:05 Gotowe rozwiązania w chmurze mogą dać firmie realną przewagę biznesową – mówi Łukasz Kałużny, Cloud Technology Leader w Beyond.pl. 62
  • Uciszyć dziennikarza 21 paź 2018, 20:00 Jaka jest cena za uciszenie reportera? Arabia Saudyjska przekonuje się właśnie, że może być wysoka. Wielu jednak wciąż się opłaca. 64
  • Niemiecka wojna o media 21 paź 2018, 20:00 Media publiczne w Niemczech to potężna machina, z którą trudno konkurować prymitywną propagandą. Autocenzura niektórych dziennikarzy i omijanie drażliwych tematów powodują jednak, że maszyneria ta traci stopniowo swoje wpływy. 68
  • Gdy hormony dają się we znaki 21 paź 2018, 20:00 Hormony – każdy słyszał, nikt nie widział. Zaskakujące, że ich nierównowaga potrafi – dosłownie i w przenośni – wywrócić życie do góry nogami. 72
  • Choroba, która kradnie kości 21 paź 2018, 20:00 77 proc. kobiet po 50. roku życia ma osteopenię lub osteoporozę. Problem ten dotyka także mężczyzn. Wraz z wiekiem kości stają się coraz słabsze i kruche. 74
  • Kocham życie 21 paź 2018, 20:00 Zrobił najbardziej oszałamiającą karierę w polskiej popkulturze – od nikomu nieznanego uczestnika talent show do gwiazdy sprzedającej setki tysięcy płyt. Potem ukrył się na kilkanaście miesięcy, a teraz Dawid Podsiadło wraca na sceny. I znów odnosi sukces. 78
  • Gwiazdy Hollywood w Warszawie 21 paź 2018, 20:00 Największy festiwal popkultury w tej części Europy znowu w Warszawie. Warsaw Comic Con odbędzie się w dniach 26-28 października w Ptak Warsaw Expo. 83
  • Miłość, czas i nadzieja 21 paź 2018, 20:00 Wiesław Myśliwski nową powieść napisał szybciej niż zwykle. Było o niej głośno, jeszcze zanim trafiła do księgarń. I słusznie, bo to utwór wybitny i poruszający. 85
  • Wydarzenie 21 paź 2018, 20:00 Faza buntu To wydarzenie dla polskiej kultury znacznie ważniejsze niż miejscami krotochwilna, a miejscami poważna lektura „A ja żem jej powiedziała”. Muzycznie Nosowska wyprzedziła elektroniczną młodzież o kilka lat świetlnych.... 88
  • Film 21 paź 2018, 20:00 DRAMAT Marzenia dilera ROMAIN GAVRAS NIE WDAŁ SIĘ W OJCA, COSTĘ GAVRASA, MISTRZA KINA SPOŁECZNEGO. Jego filmy rozsadza energia, są w nich humor, żonglerka popkulturowymi kliszami i Vincent Cassel. A akcja mknie w zawrotnym tempie. „The... 89
  • Muzyka 21 paź 2018, 20:00 Gdzie ta dyskoteka? Nagle zwrócono uwagę na to, jak jest napisany jeden z najlepszych singli XXI w., bo książka Pawał Sołtysa – „Mikrotyki” – zrobiła oszałamiającą karierę. Oczywiście, artysta znany części społeczeństwa... 90
  • Książki 21 paź 2018, 20:00 Odrodzenie HISZPAŃSKI PISARZ ROBERTO SANTIAGO ZNANY BYŁ DOTĄD (TAKŻE W POLSCE) JAKO AUTOR POWIEŚCI DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Ale jak się zabrał do pisania dla dorosłych, to od razu rzucił na rynek liczący prawie tysiąc stronic thriller.... 92
  • Kalejdoskop 21 paź 2018, 20:00 Na Podhalu i w wirtualu Może dla innych kultur wykonywany wokół ogniska krzesany jest tak samo egzotyczny, jak dla nas tańce ludów Amazonii? Garbaczewski wykorzystuje mityczną młodopolską powieść, by poprowadzić nas w głąb tajemnic w... 93
  • Kulturalna trzynastka 21 paź 2018, 20:00 Maciej Dowbor PREZENTER TELEWIZYJNY, DZIENNIKARZ 1. Kulturalnie potrafię... Odmawiać. 2. Którym bohaterem z literatury chciałbyś być i dlaczego? Kiedyś Tomkiem Wilmowskim, potem Old Shatterhandem, a teraz Holdenem Caulfieldem z... 94
  • Melancholia Niedzieli Bez Handlu 21 paź 2018, 20:00 Wiadomo, że państwo na niedzieli bez handlu traci spore sumy, wskaźniki gospodarcze lecą w dół, centra handlowe odnotowują poważne straty. Nie tylko nie kupujemy, ale i przy okazji nie chodzimy do kina, kawiarni, kręgielni itd. Nie... 95
  • Jak zmotywować dziecko do nauki 21 paź 2018, 20:00 Nic nie zapowiada, że dostanie w dorosłości Nobla (choć przecież taki był plan, gdy się urodziło!). Spokojnie, wciąż masz czas, by rozpalić w swoim dziecku miłość do nauki, a przynajmniej doprowadzić je do matury. 96
  • Zrób sobie… Dudę 21 paź 2018, 20:00 Po pouczającej wizycie w USA prezydent Andrzej Duda przygotowuje się do uroczystych obchodów Halloween. 98

ZKDP - Nakład kontrolowany