Uciszyć dziennikarza

Uciszyć dziennikarza

Konsulat Arabii Saudyjskiej w Stambule
Konsulat Arabii Saudyjskiej w Stambule / Źródło: Newspix.pl / ABACA
Jaka jest cena za uciszenie reportera? Arabia Saudyjska przekonuje się właśnie, że może być wysoka. Wielu jednak wciąż się opłaca.

Dzień po tym, gdy urwał się kontakt z Dżamalem Chaszodżdżim, asystent publicysty „The Washington Post” dostarczył szefowej działu opinii zagranicznych jego ostatni felieton. Redaktorka uznała, że z publikacją tekstu poczeka na dziennikarza. Kolejne dni przynosiły jednak wstrząsające informacje o tym, co stało się z Chaszodżdżim, gdy 2 października przekroczył drzwi saudyjskiego konsulatu w Istambule. Stawił się tam, by załatwić dokumenty umożliwiające zawarcie małżeństwa. Z konsulatu już nie wyszedł.

Jak z filmu gore

Kilka godzin wcześniej na lotnisku Atatürk wylądował prywatny samolot z Rijadu z kilkunastoma przedstawicielami saudyjskich służb na pokładzie. Według informacji tureckiej organizacji Sabah zameldowali się w hotelu na trzy dni, ale wylecieli jeszcze tego samego popołudnia do Dubaju. Wśród osób, które według tureckich służb były tego dnia na terenie konsulatu – jak ustalą potem dziennikarze m.in. „The New York Timesa”, wspierani przez grupę Bellingcat i internautów, są m.in. jeden z bliskich ochroniarzy króla Muhammada ibn Salmana. Dziennikarzom udało się także zidentyfikować kilku innych członków straży królewskiej.

Jeden z przybyłych tego dnia do Stambułu, Salah Muhammad al-Tubaigy, to lekarz i wysoki rangą urzędnik saudyjskiego ministerstwa spraw wewnętrznych, specjalista w dziedzinie sekcji zwłok. Ze śledztwa dziennikarzy „The New York Timesa” wynika, że tureckie służby dysponują nagraniem audio z morderstwa w konsulacie. Według ich doniesień dziennikarzowi najpierw odcięto palce, potem głowę, a jego ciało zostało poćwiartowane. Wszystko trwało kilka minut. W czasie gdy agenci odcinali dziennikarzowi głowę, lekarz miał im radzić, by słuchali muzyki w słuchawkach dla zmniejszenia stresu. Tureckie służby nie chcą jednak ujawnić, w jaki sposób pozyskały nagrania. Im więcej szczegółów śmierci dziennikarza wychodzi na jaw, tym silniejsza jest międzynarodowa reakcja. Od spadków na giełdzie w Rijadzie przez wspólne oświadczenie ministrów spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii, Francji i Niemiec, którzy oczekują wiarygodnego śledztwa, po zapowiedzi sankcji wobec Arabii Saudyjskiej.

Kolejne VIP-y rezygnują też z udziału w forum inwestycyjnym w Rijadzie, zwanym „Davos na pustyni”. Zbojkotowali je już m.in. szef Ubera, twórca Androida, prezesi JPMorgan i Forda, a także Christine Lagarde, szefowa Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Tyle że Arabia Saudyjska to ważny sojusznik USA na Bliskim Wschodzie. Dlatego prezydent Donald Trump lawiruje i deklaruje, że wierzy Saudyjczykom, którzy twierdzą, że ze śmiercią dziennikarza nie mają nic wspólnego. Oświadczył też, że amerykańskie służby zwróciły się do tureckich o wydanie nagrań, „jeśli takie istnieją”. Jednak wielu amerykańskich polityków, z senatorem Markiem Rubio na czele, dochodzi do wniosku, że relacje i kontakty zbrojeniowe między USA a Arabią Saudyjską wymagają teraz rewizji, a nie tylko „dyplomatycznego dania po łapach”.

Redakcja „The Washington Post” w czwartek wydrukowała ostatni tekst Chaszodżdżiego. Pisał w nim o upadku arabskiej wiosny i o swoim przyjacielu, dziennikarzu, który od pięciu lat przebywa w saudyjskim wiezieniu za krytyczne komentarze wobec saudyjskiego establishmentu. „Świat arabski przeżywa własną wersję żelaznej kurtyny” – ograniczenia wolności prasy, blokady internetu. Według publicysty „The Washington Post” świat arabski potrzebuje swojej wersji Radia Wolna Europa, platformy niezależnej od rządów siejących swoją pełną nienawiści propagandę.

Pamięci Daphne i Jána

Tyle że i Europa ma dzisiaj z bezpieczeństwem dziennikarzy coraz większy kłopot. Właśnie mija rok od zabójstwa na Malcie reporterki Daphne Caruany Galizii, która pracowała nad śledztwem o przemytnikach. Kiedy ruszała spod domu, w jej aucie wybuchła zdalnie zdetonowana bomba. Międzynarodowe organizacje dziennikarzy, Forbidden Stories i Organized Crime and Corruption Reporting Project (OCCRP), ujawniły, że mężczyzna, o którym wcześniej pisała Galizia, chwilę po rozmowie z nią dzwonił do maltańskiegoministra finansów, a także do mężczyzny, który został później zatrzymany w związku z zabójstwem dziennikarki.

Nad niedokończonym śledztwem Galizii pracowało przez kilka miesięcy 45 dziennikarzy z 18 organizacji. Ujawnili proceder sprzedawania złotych paszportów umożliwiających uzyskanie obywatelstwa UE, nad którym pracowała Galizia. Odkryli także, że Malta jest centralnym portem przerzutowym dla przemytników, m.in. marokańskiego haszyszu. Jedno ze źródeł, którego relację przytaczają dziennikarze, ostrzegło ich na koniec rozmowy: „Uważajcie na ten świat przemytników, który usiłujecie rozgryźć. Jak myślicie, kto zabił Daphne?”. Choć maltańska policja zatrzymała trzech zabójców Galizii, przez rok nie udało jej się ustalić, kto je zlecił. – Wiemy, jak ważną funkcję mają dziennikarze, jeśli przestaną ją pełnić, pójdziemy do piekła – przyznała unijna komisarz ds. sprawiedliwości Věra Jourová. Ján Kuciak, dziennikarz słowackiego portalu Aktuality.sk, zamordowany razem z narzeczoną w swoim domu na Słowacji, także współpracował z OCCRP. Pracował nad śledztwem dotyczącym m.in. włoskiej mafii i jej związków na politycznych szczytach Słowacji.

Zabójstwo jego i narzeczonej wstrząsnęło Słowacją, na ulice wyszły tłumy demonstrantów, do dymisji musieli podać się premier Robert Fico i kilkoro ministrów. Kilka tygodni temu słowacka policja zatrzymała czworo sprawców zabójstwa, według prokuratury – w tym także zleceniodawczynię zbrodni, bizneswoman Alenę Zs. Miała ona zapłacić mordercom 70 tys. euro. Sprawa jest w toku, prokuratura wciąż nie ustaliła jednak, kto stał za zleceniodawczynią. Jak przyznają prokuratorzy, wypłaciła ona pieniądze, ale nie wiadomo, skąd pochodziły. Jeden z zatrzymanych (miał pośredniczyć między Aleną a zabójcą) zaczął zeznawać. Według słowackich dziennikarzy najpierw obciążył w śledztwie biznesmena Mariana Kocznera, ale potem wycofał zeznania. Brutalne morderstwo dziennikarki i prezenterki telewizyjnej Wiktorii Marinowej kilkanaście dni temu wstrząsnęło nie tylko Bułgarią. Marinowa właśnie zaczęła prowadzić program śledczy w lokalnej telewizji w Ruse, w pierwszym odcinku wystąpili reporterzy OCCRP badający, jak defraudowane są unijne pieniądze w Bułgarii. Sprawa dotyczyła wpływowego oligarchy działającego w branży budowlanej, dziennikarze badali też korupcję wśród urzędników partii rządzącej. Policja zatrzymała podejrzanego o gwałt i morderstwo dziennikarki kilka dni później w Niemczech.

Na razie nie wiadomo, czy ktoś za nim stał i kto to był. „Od razu po zatrzymaniu podejrzanego o morderstwo premier Borisow zaczął podkreślać, że motyw zabójstwa nie miał nic wspólnego z zawodem Marinowej. Pomimo tych starań informacje o zabójstwie w mediach zagranicznych przyczyniły się do nagłośnienia problemu systemowej korupcji w Bułgarii, co negatywnie odbija się na staraniach Sofii o członkostwo w strefie Schengen oraz strefie euro i odsuwa w czasie perspektywę zakończenia stosowania przez KE mechanizmu współpracy i weryfikacji (CVM) wobec Bułgarii” – czytamy w opublikowanej właśnie analizie Ośrodka Studiów Wschodnich. – Reporterzy będą zabijani tak długo, jak długo zabijanie ich będzie się opłacać – podkreśla Drew Sullivan, który stoi na czele Organized Crime and Corruption Reporting Project (w Polsce partnerem tej organizacji jest Fundacja Reporterów).

Cena za wynajęcie płatnego mordercy nie jest bowiem wysoka w stosunku do tego, co mogą stracić przestępcy, których dotyczą wielowątkowe dziennikarskie śledztwa na temat np. korupcji, przemytu czy prania brudnych pieniędzy. Dlatego organizacje dziennikarstwa śledczego szukają systemowych rozwiązań. Takim jest właśnie dokańczanie przerwanych śledztw przez innych dziennikarzy i organizacje, a także wspólne, skrupulatne śledztwa dotyczące zabójstw reporterów, tak jak w przypadku ukraińskiego dziennikarza Pawła Szeremeta, Daphne Caruany Galizii, Jána Kuciaka czy Dżamala Chaszodżdżiego. – Morderstwo Jána uświadomiło mi, jak ważna jest współpraca. Nawet jeśli ktoś zabija dziennikarza, nie zabije historii – podkreślała współpracująca z Kuciakiem Pavla Holcova z Czeskiego Centrum Dziennikarstwa Śledczego na łamach Vsquare.org. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 43/2018
Więcej możesz przeczytać w 43/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 43/2018 (1858)

  • W obronie dziennikarzy 21 paź 2018, 20:00 Dżamal Chaszukdżi 13 października skończyłby 60 lat i przygotowywałby się do ślubu. W tej sprawie przyszedł 2 października do konsulatu saudyjskiego w Stambule. Jeden ze scenariuszy zakłada (stan na koniec ubiegłego tygodnia), że tuż... 3
  • Siła w różnorodności 21 paź 2018, 20:00 Z prof. dr. hab. n. med. Mirosławem Jaroszem, dyrektorem Instytutu Żywności i Żywienia, rozmawia Katarzyna Pinkosz 5
  • Niedyskrecje parlamentarne 21 paź 2018, 20:00 PIS NA OSTATNIEJ PROSTEJ KAMPANII NIE ODPUŚCIŁ walki i wykupił w Polsacie czas reklamowy na promocję swojego szyldu. Przez kilka dni w niemal każdej przerwie reklamowej na antenie Polsatu można było obejrzeć spot wyborczy PiS z udziałem... 6
  • Obraz tygodnia 21 paź 2018, 20:00 41 mln dol. musi zapłacić miastu Barcelona zarząd bazyliki Sagrada Familia. Okazało się, że jedna z najsłynniejszych świątyń na świecie jest samowolką budowlaną Wygrana Joanna Kulig – im bliżej do gali oscarowej, tym więcej naszej... 10
  • Info radar 21 paź 2018, 20:00 Unijny trybunał temperuje PiS ELIZA OLCZYK W wielu środowiskach prawniczych otwierano w piątek szampana – Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej na wniosek Komisji Europejskiej postanowił zawiesić przepisy dotyczące przechodzenia w... 12
  • 53 wojny, czyli historia prawdziwa 21 paź 2018, 20:00 Rozmowa z Ewą Bukowską, reżyserką Co panią zainteresowało w historii małżeństwa Grażyny i Wojciecha Jagielskich, że zdecydowała się zrobić na jej podstawie film? To historia uniwersalna – bohaterka jest osobą, która zawsze jest... 14
  • Polityków lęk przed tęczą 21 paź 2018, 20:00 POLITYCY, KTÓRZY CHCĄ UCHODZIĆ ZA OTWARTYCH, PRZEŻYWAJĄ CIĘŻKIE CHWILE Z POWODU UPORU ŚRODOWISK LGBT. Środowiska te oczekują od kandydatów na samorządowców i prezydentów miast jasnych deklaracji, czy są za równymi prawami dla... 16
  • Nasz papież 21 paź 2018, 20:00 40. rocznica wyboru Jana Pawła II 18
  • Falenta: za aferą taśmową stał współpracownik Tuska 21 paź 2018, 20:00 Sowa i Przyjaciele to była knajpa przygotowana pod polityków. Moim zdaniem od początku to miało być studio nagrań – mówi Marek Falenta, biznesmen skazany za aferę taśmową. 20
  • Przed decydującą turą 21 paź 2018, 20:00 PiS szuka haków na Rafała Trzaskowskiego, Koalicja Obywatelska może zaatakować aferą PCK, wojewoda łódzki zapowiada wygaszenie mandatu Hannie Zdanowskiej. 24
  • Weto w obronie religii 21 paź 2018, 20:00 Polityczne znaczenie polskiego weta wobec unijnego sprawozdania o prawach człowieka jest dużo większe, niż się dzisiaj wydaje. Na pozór rzecz może wyglądać na dość błahą. Idzie bowiem raptem o jeden z setek produkowanych przez... 27
  • PiS powinien wysłać Kaczyńskiego na emeryturę 21 paź 2018, 20:00 Trzaskowski i Jaki kandydują na stanowisko prezydenta Warszawy, żeby potem zostać prezydentem Polski. Chcą powtórzyć drogę Lecha Kaczyńskiego – mówi prof. Jadwiga Staniszkis. 28
  • Afera stalowa, czyli jak wyłudzano VAT 21 paź 2018, 20:00 Przez blisko cztery lata Andrzej Parafianowicz – ówczesny wiceminister finansów odpowiedzialny za aparat skarbowy – nie zrobił prawie nic, by ukrócić proceder wyłudzania podatku VAT przy obrocie stalą – takie wnioski płyną z ekspertyzy prawnej jego działań, do której dotarł... 32
  • Pierwszy plan na przyszłość 21 paź 2018, 20:00 40 mld zł – to dodatkowa kwota z budżetu państwa, którą rząd chce przeznaczyć na dofinansowanie naszych emerytur. Pracownicze Plany Kapitałowe (PPK) mogą na starość odmienić nasze finanse. 35
  • Marszowym krokiem ku przepaści 21 paź 2018, 20:00 Filmik PiS, spot przedwyborczy wrzucony do internetu na trzy dni przed wyborami samorządowymi: Polska w 2020 r. Władze w samorządach ma PO, wpuszcza do Polski uchodźców. Uchodźcy okupują, demolują, gwałcą i podpalają. Mieszkańcy... 36
  • Dzieci księży przerywają milczenie 21 paź 2018, 20:00 Społeczeństwo ciągle uważa, że to hańba, kiedy ksiądz ma dziecko. Ale ta sytuacja krzywdzi przede wszystkim dzieci – mówi dr Marta Abramowicz, autorka książki „Dzieci księży. Nasza wspólna tajemnica”. 38
  • Raka się leczy, a ciążę prowadzi 21 paź 2018, 20:00 Co roku dwa tysiące młodych Polek słyszy diagnozę – nowotwór złośliwy. Wiele z nich to młode matki, niektóre są w ciąży. Coraz częściej leczenie okazuje się skuteczne i dziewczyny po terapii wracają do normalnego życia. Jak Beata. 45
  • Moda na polskie wino 21 paź 2018, 20:00 W krajowych winnicach właśnie kończy się winobranie. Mijające lato było dla winiarzy najlepszym sezonem od lat. Winnic w Polsce wciąż przybywa, a wina zyskują na jakości. 49
  • Hossa Bessa 21 paź 2018, 20:00 Pożegnanie legendy W zeszły poniedziałek zmarł Paul Allen, amerykański miliarder i filantrop, który razem z Billem Gatesem założył Microsoft. Miał 65 lat. Allen zmagał się z nowotworem – chłoniakiem nieziarniczym. Pierwszy raz... 53
  • Boom na whisky 21 paź 2018, 20:00 Polacy zmieniają swój stosunek do alkoholi, zastępując mniej szlachetne trunki tymi droższymi, nierzadko importowanymi z odległych zakątków globu. 54
  • Gdańsk na baterie 21 paź 2018, 20:00 Były współpracownik Elona Muska wraz z polskim biznesmenem z Kalifornii budują w Gdańsku jedną z najnowocześniejszych fabryk litowo-jonowych modułów bateryjnych. O swojej inwestycji mówią Peter Carlsson oraz Adam Drewniany. 56
  • Zmiany w polityce międzynarodowej 21 paź 2018, 20:00 Kluczowa w relacjach i środowisku międzynarodowym staje się obecnie niepewność i nieprzewidywalność. 58
  • Księgowość XXI wieku 21 paź 2018, 20:00 W biurach rachunkowych nastaje czas rewolucji technologicznej. 59
  • Siedem żyć jednego swetra 21 paź 2018, 20:00 To, co dla innych jest nieprzydatnym dobrem, dla nas stanowi surowiec, któremu w twórczym procesie przetworzenia możemy nadać nową wartość – mówi Agnieszka Servaas, prezes zarządu VIVE Management. 60
  • Biznes w chmurach 21 paź 2018, 23:05 Gotowe rozwiązania w chmurze mogą dać firmie realną przewagę biznesową – mówi Łukasz Kałużny, Cloud Technology Leader w Beyond.pl. 62
  • Uciszyć dziennikarza 21 paź 2018, 20:00 Jaka jest cena za uciszenie reportera? Arabia Saudyjska przekonuje się właśnie, że może być wysoka. Wielu jednak wciąż się opłaca. 64
  • Niemiecka wojna o media 21 paź 2018, 20:00 Media publiczne w Niemczech to potężna machina, z którą trudno konkurować prymitywną propagandą. Autocenzura niektórych dziennikarzy i omijanie drażliwych tematów powodują jednak, że maszyneria ta traci stopniowo swoje wpływy. 68
  • Gdy hormony dają się we znaki 21 paź 2018, 20:00 Hormony – każdy słyszał, nikt nie widział. Zaskakujące, że ich nierównowaga potrafi – dosłownie i w przenośni – wywrócić życie do góry nogami. 72
  • Choroba, która kradnie kości 21 paź 2018, 20:00 77 proc. kobiet po 50. roku życia ma osteopenię lub osteoporozę. Problem ten dotyka także mężczyzn. Wraz z wiekiem kości stają się coraz słabsze i kruche. 74
  • Kocham życie 21 paź 2018, 20:00 Zrobił najbardziej oszałamiającą karierę w polskiej popkulturze – od nikomu nieznanego uczestnika talent show do gwiazdy sprzedającej setki tysięcy płyt. Potem ukrył się na kilkanaście miesięcy, a teraz Dawid Podsiadło wraca na sceny. I znów odnosi sukces. 78
  • Gwiazdy Hollywood w Warszawie 21 paź 2018, 20:00 Największy festiwal popkultury w tej części Europy znowu w Warszawie. Warsaw Comic Con odbędzie się w dniach 26-28 października w Ptak Warsaw Expo. 83
  • Miłość, czas i nadzieja 21 paź 2018, 20:00 Wiesław Myśliwski nową powieść napisał szybciej niż zwykle. Było o niej głośno, jeszcze zanim trafiła do księgarń. I słusznie, bo to utwór wybitny i poruszający. 85
  • Wydarzenie 21 paź 2018, 20:00 Faza buntu To wydarzenie dla polskiej kultury znacznie ważniejsze niż miejscami krotochwilna, a miejscami poważna lektura „A ja żem jej powiedziała”. Muzycznie Nosowska wyprzedziła elektroniczną młodzież o kilka lat świetlnych.... 88
  • Film 21 paź 2018, 20:00 DRAMAT Marzenia dilera ROMAIN GAVRAS NIE WDAŁ SIĘ W OJCA, COSTĘ GAVRASA, MISTRZA KINA SPOŁECZNEGO. Jego filmy rozsadza energia, są w nich humor, żonglerka popkulturowymi kliszami i Vincent Cassel. A akcja mknie w zawrotnym tempie. „The... 89
  • Muzyka 21 paź 2018, 20:00 Gdzie ta dyskoteka? Nagle zwrócono uwagę na to, jak jest napisany jeden z najlepszych singli XXI w., bo książka Pawał Sołtysa – „Mikrotyki” – zrobiła oszałamiającą karierę. Oczywiście, artysta znany części społeczeństwa... 90
  • Książki 21 paź 2018, 20:00 Odrodzenie HISZPAŃSKI PISARZ ROBERTO SANTIAGO ZNANY BYŁ DOTĄD (TAKŻE W POLSCE) JAKO AUTOR POWIEŚCI DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Ale jak się zabrał do pisania dla dorosłych, to od razu rzucił na rynek liczący prawie tysiąc stronic thriller.... 92
  • Kalejdoskop 21 paź 2018, 20:00 Na Podhalu i w wirtualu Może dla innych kultur wykonywany wokół ogniska krzesany jest tak samo egzotyczny, jak dla nas tańce ludów Amazonii? Garbaczewski wykorzystuje mityczną młodopolską powieść, by poprowadzić nas w głąb tajemnic w... 93
  • Kulturalna trzynastka 21 paź 2018, 20:00 Maciej Dowbor PREZENTER TELEWIZYJNY, DZIENNIKARZ 1. Kulturalnie potrafię... Odmawiać. 2. Którym bohaterem z literatury chciałbyś być i dlaczego? Kiedyś Tomkiem Wilmowskim, potem Old Shatterhandem, a teraz Holdenem Caulfieldem z... 94
  • Melancholia Niedzieli Bez Handlu 21 paź 2018, 20:00 Wiadomo, że państwo na niedzieli bez handlu traci spore sumy, wskaźniki gospodarcze lecą w dół, centra handlowe odnotowują poważne straty. Nie tylko nie kupujemy, ale i przy okazji nie chodzimy do kina, kawiarni, kręgielni itd. Nie... 95
  • Jak zmotywować dziecko do nauki 21 paź 2018, 20:00 Nic nie zapowiada, że dostanie w dorosłości Nobla (choć przecież taki był plan, gdy się urodziło!). Spokojnie, wciąż masz czas, by rozpalić w swoim dziecku miłość do nauki, a przynajmniej doprowadzić je do matury. 96
  • Zrób sobie… Dudę 21 paź 2018, 20:00 Po pouczającej wizycie w USA prezydent Andrzej Duda przygotowuje się do uroczystych obchodów Halloween. 98

ZKDP - Nakład kontrolowany