Miłość, czas i nadzieja

Miłość, czas i nadzieja

Wiesław Myśliwski (fot. Mariusz Kubik/Wikipedia)
Wiesław Myśliwski nową powieść napisał szybciej niż zwykle. Było o niej głośno, jeszcze zanim trafiła do księgarń. I słusznie, bo to utwór wybitny i poruszający.

Ta powieść miała już nie powstać. Poprzedzająca ją – „Ostatnie rozdanie” – miała radykalny tytuł, który sugerował, że już następnej powieści nie będzie. Był też sygnałem rozterek, jakie Myśliwski przeżywał przy jej pisaniu – zmęczenia, poczucia, że już powiedział wszystko, co miał do powiedzenia. W końcu, kiedy powieść się ukazywała w 2013 r., miał już 81 lat. Z drugiej jednak strony zamieszał czytelnikom w głowach, opatrując końcowy rozdział „Ostatniego rozdania” nawiasowym przypisem: „niedokończony”.

A skoro niedokończony, to jakichś dalszych prac trzeba się jednak spodziewać i to oczekiwanie otwierało i tę powieść, i całą jego twórczość na ciąg dalszy. Zresztą to nie pierwsza sytuacja, kiedy Myśliwski podjął taką – pozornie figlarną, a w rzeczywistości wynikającą z istotnych rozterek – grę ze swoimi czytelnikami. Po wydaniu „Traktatu o łuskaniu fasoli”, powieści, za którą dostał drugi raz Nagrodę Nike, wówczas dziarski 70-latek pytany, czy cokolwiek jeszcze napisze, odburknął w jednym z wywiadów, że „czuje się wolny, wolny także od konieczności pisania”, czyli że nie czuje przymusu pisania i że może sobie pozwolić na niepisanie. Dzisiaj wiemy, że od tego czasu powstały dwie świetne powieści. Prawda jest bowiem taka – jak ją sobie wyobrażam – że prawdziwy pisarz od konieczności pisania nigdy nie jest wolny. Ta wolność od pisania jest złudzeniem – to stan ulgi po skończeniu jednego utworu, jak po zrzuceniu z siebie ciężaru, czas „czyszczenia” umysłu, odcinania się od stworzonych postaci i ich spraw. A kiedy ten czas minie, „konieczność pisania” znów jest po prostu koniecznością życiową. I zaczyna się rodzić nowy utwór.

Powieść z wróżby

Z „Uchem Igielnym” sprawa miała się nieco inaczej. Jak wyznał swoim czytelnikom pisarz w trakcie uroczystej premiery książki w Teatrze Powszechnym, jego żona po „Ostatnim rozdaniu” powiedziała: „Koniec z pisaniem”. I opowiedział, jak jego praca wpływa na życie rodzinne, jak godzinami przesiaduje nad kartką papieru, jak jest skoncentrowany na trwaniu w powieściowym świecie: „Trzeba siedzieć dzień w dzień, nawet jak się nic nie napisze. To jednak procentuje”.

No, ale pani Myśliwska uznała widocznie, że po latach literackich sukcesów pora odzyskać męża dla życia rodzinnego. A jednak, gdy pisarz wyzwolił się spod ciężaru ukończonej powieści, przyszedł znów ten moment, że pojawiła się „konieczność pisania”. Opowiada, że któregoś poranka, kiedy jeszcze nie obudził się do końca, przed oczyma stanęła mu scena z młodości: wróżyła mu Cyganka i przepowiedziała, że będzie żył 81 lat. Wtedy nie zrobiło ta nim wrażenia i nigdy nie wracał do tej wróżby. Aż nagle wróciła ona do niego, gdy miał te 81 lat za sobą, gdy powieść była już za nim i miał spokojną głowę. Uświadomił sobie, że przeżył wróżbę i świadomość tego nie dawała mu spokoju – krok po kroku rodziła się myśl, że to sprawa do opisania w powieści, że potrzebuje ona tak niezwykłej powieściowej formy, jak niezwykły jest ten zmieniający się w trakcie życia człowieka sposób odnoszenia się do upływającego czasu. W młodości go lekceważy, nie zastanawia się nad nim, nad jego rozległością. Na starość czas nabiera strasznej wagi, staje się niezwykle cenny, bo wymyka się człowiekowi – powiedzmy tak – z rąk, ucieka. I wiadomo, że jest go coraz mniej. To dlatego wróżba sprzed ok. 70 laty, precyzyjnie określająca czas końca jego życia, nie zrobiła na licealiście najmniejszego wrażenia.

To była tak odległa perspektywa czasowa, że chłopak nie zaprzątał sobie tym głowy, to właściwie było poza możliwościami wyobraźni nastolatka. Inaczej oczywiście patrzy na sprawę wieku ktoś, kto ma za sobą osiemdziesiątkę. Zagadką jest granica między młodością i starością, ten moment, w którym człowiek uświadamia sobie, kiedy pierwsza się kończy, a zaczyna druga. Zagadką chyba nie do rozwiązania. Nie wiem, czy Myśliwski tak sobie o tym pomyślał, ale napisał powieść zamazującą takie rozważania i jakby likwidującą upływ czasu. W jego powieści młodość i starość istnieją obok siebie, równolegle, w czymś, co można nazwać bezczasem, co trudno sobie wyobrazić i co

chyba nie jest możliwe, ale literatura nie zna takich przeszkód, a jeśli zna, to nie musi się nimi przejmować. Może snuć opowieści, o czym chce i jak chce.

Młodość i starość

W „Uchu Igielnym” stwarza Myśliwski sytuację niezwykłą, nie do opisania w konwencjonalnym sensie tego słowa, a mianowicie sytuację spotkania dwóch mężczyzn – młodego i starego – którzy są tym samym człowiekiem. Którzy istnieją obok siebie, w tym samym czasie, bo opowiedzieć można przecież wszystko, co się chce. By to jednak było możliwe, czas nie może w takiej opowieści płynąć linearnie, zdarzenia nie mogą się pojawiać przed oczyma czytelnika jakby przesuwane na ruchowej taśmie, jedno za drugim, w porządku, który jest ustalony właśnie przez czas. Tu zdarzenia – wyobraźmy to sobie tak – spoczywają na półkach jakiegoś gigantycznego magazynu, obok siebie, w tym samym czasie. I autor sięga po nie w porządku narzuconym nie przez upływ czasu, ale wedle wewnętrznej potrzeby, ładu czy może bezładu snutej przez niego medytacyjnej opowieści. Nie jest to oczywiście opowieść o wróżbach, w które Myśliwski nie wierzy, ale o relacji, jaka zachodzi w życiu człowieka pomiędzy młodością i starością, jak młodość i starość zderzają się w jego życiu. I co mają sobie wzajemnie do przekazania. Młodość jest z natury bezrefleksyjna, starość na odwrót. „Ale widocznie wiara w modę [na młodość – red.] bywa silniejsza niż przemijanie” – uznaje stary narrator. I dodaje, że „dzisiaj mówi się, że starzy opóźniają marsz świata do przodu.

Tylko że gdy się zastanowić, na starość się dopiero wie, że marsz świata do przodu jest złudzeniem młodości. (…) Bo cóż to by znaczyło do przodu, jeśli nie do śmierci”. Zresztą śmierć starego nie zakłóca biegu fabuły powieści. Stary bowiem już na samym jej początku potknął się o laskę i spadł ze schodów prowadzących do tytułowego Ucha Igielnego, wąskiego przejścia w resztkach murów obronnych Sandomierza, który jest miejscem akcji. Ale miejscem niekoniecznym – ta powieść mogłaby się dziać gdziekolwiek, bo często jest bardziej przypowieścią niż powieścią. Młody, będąc świadkiem zdarzenia, a nawet przez chwilę podejrzanym o przyczynienie się do śmierci starego, poddany jest milicyjnemu śledztwu. Rozwija się ono niemrawo i gdzieś rozmywa w meandrach powieściowych zdarzeń, a stary pojawia się jak gdyby nigdy nic. To zresztą zgodne jest z powtarzaną przez Myśliwskiego przy różnych okazjach tezą, że żyjemy nie tylko swoim życiem, lecz także w opowieściach innych. Nic więc dziwnego, że jeden narrator podtrzymuje życie drugiego. Przecież ważniejsza od banalnego realizmu jest opowieść i jej siła. Bez opowieści nie byłoby – według Myśliwskiego – człowieka. Nie przetrwałby, bo istnieje tylko wtedy, gdy się opowie. I literatura by nie istniała.

Proza symfoniczna

Literaturę Myśliwski czasami porównuje z muzyką. Powiedział mi kiedyś, że „Pan Tadeusz” „jest w istocie operą, w której fabuła spełnia rolę libretta. A libretto we wszystkich operach jest najczęściej kiczem, bo jego rolą jest nieść muzykę i nie konkurować z nią”. Muzyką są słowa. Jeśli tak, to „Ucho Igielne” jest symfonią. Dwa główne tematy – młodość i starość – splatają się w niej, raz jeden wysuwa się na pierwszy plan, raz drugi, oddalają się od siebie, dopuszczają do głosu inne postaci w pobocznych wątkach układających się w ciąg bardzo pięknie opisanych scen. To właściwie osobne opowiadania, ale nadają całości urzekającą kolorystykę. Niektóre wracają, jak historyjka o parze wczasowiczów, którym matka narratora wynajęła pokój.

Najpierw pojawia się ten wątek w wersji triumfującej, później wraca okaleczony i zdruzgotany. W miarę jak ta muzyczno-słowna opowieść się rozwija, okazuje się, że nadrzędnym tematem powieści jest miłość. Niespełniona. Bohater powieści poznał w młodości dziewczynę, która gdzieś przepadła. I młody, i stary czekają na nią, właśnie krążąc wokół Ucha Igielnego. Niezależnie od wieku czekają, choć gdyby powieść nie zanegowała upływu czasu, nie byłoby to możliwe. Stary przecież pamięta czasy okupacji i Zagłady. Dzieciństwo i młodość drugiego przypada na PRL, ale takie szczegóły nie grają tu roli. Muzyka słów wynosi zdarzenia poza czas. I dlatego oczekiwanie na to, że dziewczyna przyjdzie może trwać choćby i do końca życia, a także na przekór temu, co niesie historia. „Czeka pan na nią – nie tyle spytał, co stwierdził [stary – red.]. – Czeka pan. No, tak, w pańskim wieku jeszcze się czeka. W moim już nie ma na co”. W jego wieku wszystko przesuwa się do sfery pamięci, wszystko jest już tylko wspomnieniem.

Ale pamięć nie jest wierna zdarzeniom. Każdy nosi w sobie inną pamięć, inną wersję zdarzeń, które zapamiętał, i Myśliwski podkreśla to mocno w ostatnim rozdziale powieści. Więc nie wiadomo, czy pamięć przeżytego życia jest zgodna z prawdą, czy w ogóle prawda istnieje. Czy młoda i stara wersja bohatera powieści złożyć się mogą w jedną wersję życia? Przecież każdy z nich pamięta nie całkiem to samo co drugi, choć przecież są jednym człowiekiem i przeżywają jedno i to samo życie. Ba, jeden zależy od drugiego w sposób absolutny i nieodwołalny, bo jak stwierdza stary: „gdyby się nie było młodym, nie dałoby się rady być i starym”. Takie zdanie w życiu czy w konwencjonalnej powieści zabrzmiałoby jak najbardziej banalny banał, tu jednak jest ono czymś w rodzaju deklaracji związku człowieka z samym sobą, zgody na życie, jakimkolwiek by ono było.

Bo jest i trzeba go przeżyć do końca tak, jak robią to wszystkie drugoplanowe postaci. I jak zrobiła to wyczekiwana dziewczyna, która pojawia się w ostatniej scenie powieści i stara się dołączyć do kolumny Żydów wyprowadzanych z getta, „ciągnąc za rękę dużo młodszą od niej dziewczynkę”. Czy w tej wizji narrator powieści widzi dziewczynę, jaką znał, i ją samą jako dziecko? I czy obie chcą odejść z tego świata, który jest potworny? Nie wiadomo, czy ona jest Żydówką, wiemy, że była tak nazywana w szkole, bo opowiedziała o swojej solidarności ze skazanymi na śmierć Żydami. Nie wiemy też, jak się kończy stająca mu przed oczyma scena, i co się w ogóle stało, skoro biegła, „daremnie próbując dogonić kolumnę”. I skąd narrator – nieważne: młody czy stary – wie, że „daremnie”, czyli że nie dogoni kolumny „poganianej pejczami”. Przecież jej nie spotkał już nigdy, bo obie „zniknęły w ciemności”. Tak się kończy ta powieść Wiesława Myśliwskiego.

Powieść o młodości i starości, o miłości i o nadziei. Bo nadzieja jest największą siłą ze wszystkich, jakimi dysponuje człowiek. To ona i staremu, i młodemu każe czekać, mimo że z tego czekania podszytego niewiedzą, która właśnie rodzi nadzieję, nic nie może wyniknąć poza samotnością. – W tę książkę wpisany jest mój trud poznawania siebie, ludzi, świata. A on, o czym też w „Uchu Igielnym” piszę, zawsze jest błądzeniem. My stale błądzimy za sobą – powiedział Wiesław Myśliwski w wywiadzie o swojej nowej powieści. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 43/2018
Więcej możesz przeczytać w 43/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 43/2018 (1858)

  • W obronie dziennikarzy 21 paź 2018, 20:00 Dżamal Chaszukdżi 13 października skończyłby 60 lat i przygotowywałby się do ślubu. W tej sprawie przyszedł 2 października do konsulatu saudyjskiego w Stambule. Jeden ze scenariuszy zakłada (stan na koniec ubiegłego tygodnia), że tuż... 3
  • Siła w różnorodności 21 paź 2018, 20:00 Z prof. dr. hab. n. med. Mirosławem Jaroszem, dyrektorem Instytutu Żywności i Żywienia, rozmawia Katarzyna Pinkosz 5
  • Niedyskrecje parlamentarne 21 paź 2018, 20:00 PIS NA OSTATNIEJ PROSTEJ KAMPANII NIE ODPUŚCIŁ walki i wykupił w Polsacie czas reklamowy na promocję swojego szyldu. Przez kilka dni w niemal każdej przerwie reklamowej na antenie Polsatu można było obejrzeć spot wyborczy PiS z udziałem... 6
  • Obraz tygodnia 21 paź 2018, 20:00 41 mln dol. musi zapłacić miastu Barcelona zarząd bazyliki Sagrada Familia. Okazało się, że jedna z najsłynniejszych świątyń na świecie jest samowolką budowlaną Wygrana Joanna Kulig – im bliżej do gali oscarowej, tym więcej naszej... 10
  • Info radar 21 paź 2018, 20:00 Unijny trybunał temperuje PiS ELIZA OLCZYK W wielu środowiskach prawniczych otwierano w piątek szampana – Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej na wniosek Komisji Europejskiej postanowił zawiesić przepisy dotyczące przechodzenia w... 12
  • 53 wojny, czyli historia prawdziwa 21 paź 2018, 20:00 Rozmowa z Ewą Bukowską, reżyserką Co panią zainteresowało w historii małżeństwa Grażyny i Wojciecha Jagielskich, że zdecydowała się zrobić na jej podstawie film? To historia uniwersalna – bohaterka jest osobą, która zawsze jest... 14
  • Polityków lęk przed tęczą 21 paź 2018, 20:00 POLITYCY, KTÓRZY CHCĄ UCHODZIĆ ZA OTWARTYCH, PRZEŻYWAJĄ CIĘŻKIE CHWILE Z POWODU UPORU ŚRODOWISK LGBT. Środowiska te oczekują od kandydatów na samorządowców i prezydentów miast jasnych deklaracji, czy są za równymi prawami dla... 16
  • Nasz papież 21 paź 2018, 20:00 40. rocznica wyboru Jana Pawła II 18
  • Falenta: za aferą taśmową stał współpracownik Tuska 21 paź 2018, 20:00 Sowa i Przyjaciele to była knajpa przygotowana pod polityków. Moim zdaniem od początku to miało być studio nagrań – mówi Marek Falenta, biznesmen skazany za aferę taśmową. 20
  • Przed decydującą turą 21 paź 2018, 20:00 PiS szuka haków na Rafała Trzaskowskiego, Koalicja Obywatelska może zaatakować aferą PCK, wojewoda łódzki zapowiada wygaszenie mandatu Hannie Zdanowskiej. 24
  • Weto w obronie religii 21 paź 2018, 20:00 Polityczne znaczenie polskiego weta wobec unijnego sprawozdania o prawach człowieka jest dużo większe, niż się dzisiaj wydaje. Na pozór rzecz może wyglądać na dość błahą. Idzie bowiem raptem o jeden z setek produkowanych przez... 27
  • PiS powinien wysłać Kaczyńskiego na emeryturę 21 paź 2018, 20:00 Trzaskowski i Jaki kandydują na stanowisko prezydenta Warszawy, żeby potem zostać prezydentem Polski. Chcą powtórzyć drogę Lecha Kaczyńskiego – mówi prof. Jadwiga Staniszkis. 28
  • Afera stalowa, czyli jak wyłudzano VAT 21 paź 2018, 20:00 Przez blisko cztery lata Andrzej Parafianowicz – ówczesny wiceminister finansów odpowiedzialny za aparat skarbowy – nie zrobił prawie nic, by ukrócić proceder wyłudzania podatku VAT przy obrocie stalą – takie wnioski płyną z ekspertyzy prawnej jego działań, do której dotarł... 32
  • Pierwszy plan na przyszłość 21 paź 2018, 20:00 40 mld zł – to dodatkowa kwota z budżetu państwa, którą rząd chce przeznaczyć na dofinansowanie naszych emerytur. Pracownicze Plany Kapitałowe (PPK) mogą na starość odmienić nasze finanse. 35
  • Marszowym krokiem ku przepaści 21 paź 2018, 20:00 Filmik PiS, spot przedwyborczy wrzucony do internetu na trzy dni przed wyborami samorządowymi: Polska w 2020 r. Władze w samorządach ma PO, wpuszcza do Polski uchodźców. Uchodźcy okupują, demolują, gwałcą i podpalają. Mieszkańcy... 36
  • Dzieci księży przerywają milczenie 21 paź 2018, 20:00 Społeczeństwo ciągle uważa, że to hańba, kiedy ksiądz ma dziecko. Ale ta sytuacja krzywdzi przede wszystkim dzieci – mówi dr Marta Abramowicz, autorka książki „Dzieci księży. Nasza wspólna tajemnica”. 38
  • Raka się leczy, a ciążę prowadzi 21 paź 2018, 20:00 Co roku dwa tysiące młodych Polek słyszy diagnozę – nowotwór złośliwy. Wiele z nich to młode matki, niektóre są w ciąży. Coraz częściej leczenie okazuje się skuteczne i dziewczyny po terapii wracają do normalnego życia. Jak Beata. 45
  • Moda na polskie wino 21 paź 2018, 20:00 W krajowych winnicach właśnie kończy się winobranie. Mijające lato było dla winiarzy najlepszym sezonem od lat. Winnic w Polsce wciąż przybywa, a wina zyskują na jakości. 49
  • Hossa Bessa 21 paź 2018, 20:00 Pożegnanie legendy W zeszły poniedziałek zmarł Paul Allen, amerykański miliarder i filantrop, który razem z Billem Gatesem założył Microsoft. Miał 65 lat. Allen zmagał się z nowotworem – chłoniakiem nieziarniczym. Pierwszy raz... 53
  • Boom na whisky 21 paź 2018, 20:00 Polacy zmieniają swój stosunek do alkoholi, zastępując mniej szlachetne trunki tymi droższymi, nierzadko importowanymi z odległych zakątków globu. 54
  • Gdańsk na baterie 21 paź 2018, 20:00 Były współpracownik Elona Muska wraz z polskim biznesmenem z Kalifornii budują w Gdańsku jedną z najnowocześniejszych fabryk litowo-jonowych modułów bateryjnych. O swojej inwestycji mówią Peter Carlsson oraz Adam Drewniany. 56
  • Zmiany w polityce międzynarodowej 21 paź 2018, 20:00 Kluczowa w relacjach i środowisku międzynarodowym staje się obecnie niepewność i nieprzewidywalność. 58
  • Księgowość XXI wieku 21 paź 2018, 20:00 W biurach rachunkowych nastaje czas rewolucji technologicznej. 59
  • Siedem żyć jednego swetra 21 paź 2018, 20:00 To, co dla innych jest nieprzydatnym dobrem, dla nas stanowi surowiec, któremu w twórczym procesie przetworzenia możemy nadać nową wartość – mówi Agnieszka Servaas, prezes zarządu VIVE Management. 60
  • Biznes w chmurach 21 paź 2018, 23:05 Gotowe rozwiązania w chmurze mogą dać firmie realną przewagę biznesową – mówi Łukasz Kałużny, Cloud Technology Leader w Beyond.pl. 62
  • Uciszyć dziennikarza 21 paź 2018, 20:00 Jaka jest cena za uciszenie reportera? Arabia Saudyjska przekonuje się właśnie, że może być wysoka. Wielu jednak wciąż się opłaca. 64
  • Niemiecka wojna o media 21 paź 2018, 20:00 Media publiczne w Niemczech to potężna machina, z którą trudno konkurować prymitywną propagandą. Autocenzura niektórych dziennikarzy i omijanie drażliwych tematów powodują jednak, że maszyneria ta traci stopniowo swoje wpływy. 68
  • Gdy hormony dają się we znaki 21 paź 2018, 20:00 Hormony – każdy słyszał, nikt nie widział. Zaskakujące, że ich nierównowaga potrafi – dosłownie i w przenośni – wywrócić życie do góry nogami. 72
  • Choroba, która kradnie kości 21 paź 2018, 20:00 77 proc. kobiet po 50. roku życia ma osteopenię lub osteoporozę. Problem ten dotyka także mężczyzn. Wraz z wiekiem kości stają się coraz słabsze i kruche. 74
  • Kocham życie 21 paź 2018, 20:00 Zrobił najbardziej oszałamiającą karierę w polskiej popkulturze – od nikomu nieznanego uczestnika talent show do gwiazdy sprzedającej setki tysięcy płyt. Potem ukrył się na kilkanaście miesięcy, a teraz Dawid Podsiadło wraca na sceny. I znów odnosi sukces. 78
  • Gwiazdy Hollywood w Warszawie 21 paź 2018, 20:00 Największy festiwal popkultury w tej części Europy znowu w Warszawie. Warsaw Comic Con odbędzie się w dniach 26-28 października w Ptak Warsaw Expo. 83
  • Miłość, czas i nadzieja 21 paź 2018, 20:00 Wiesław Myśliwski nową powieść napisał szybciej niż zwykle. Było o niej głośno, jeszcze zanim trafiła do księgarń. I słusznie, bo to utwór wybitny i poruszający. 85
  • Wydarzenie 21 paź 2018, 20:00 Faza buntu To wydarzenie dla polskiej kultury znacznie ważniejsze niż miejscami krotochwilna, a miejscami poważna lektura „A ja żem jej powiedziała”. Muzycznie Nosowska wyprzedziła elektroniczną młodzież o kilka lat świetlnych.... 88
  • Film 21 paź 2018, 20:00 DRAMAT Marzenia dilera ROMAIN GAVRAS NIE WDAŁ SIĘ W OJCA, COSTĘ GAVRASA, MISTRZA KINA SPOŁECZNEGO. Jego filmy rozsadza energia, są w nich humor, żonglerka popkulturowymi kliszami i Vincent Cassel. A akcja mknie w zawrotnym tempie. „The... 89
  • Muzyka 21 paź 2018, 20:00 Gdzie ta dyskoteka? Nagle zwrócono uwagę na to, jak jest napisany jeden z najlepszych singli XXI w., bo książka Pawał Sołtysa – „Mikrotyki” – zrobiła oszałamiającą karierę. Oczywiście, artysta znany części społeczeństwa... 90
  • Książki 21 paź 2018, 20:00 Odrodzenie HISZPAŃSKI PISARZ ROBERTO SANTIAGO ZNANY BYŁ DOTĄD (TAKŻE W POLSCE) JAKO AUTOR POWIEŚCI DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Ale jak się zabrał do pisania dla dorosłych, to od razu rzucił na rynek liczący prawie tysiąc stronic thriller.... 92
  • Kalejdoskop 21 paź 2018, 20:00 Na Podhalu i w wirtualu Może dla innych kultur wykonywany wokół ogniska krzesany jest tak samo egzotyczny, jak dla nas tańce ludów Amazonii? Garbaczewski wykorzystuje mityczną młodopolską powieść, by poprowadzić nas w głąb tajemnic w... 93
  • Kulturalna trzynastka 21 paź 2018, 20:00 Maciej Dowbor PREZENTER TELEWIZYJNY, DZIENNIKARZ 1. Kulturalnie potrafię... Odmawiać. 2. Którym bohaterem z literatury chciałbyś być i dlaczego? Kiedyś Tomkiem Wilmowskim, potem Old Shatterhandem, a teraz Holdenem Caulfieldem z... 94
  • Melancholia Niedzieli Bez Handlu 21 paź 2018, 20:00 Wiadomo, że państwo na niedzieli bez handlu traci spore sumy, wskaźniki gospodarcze lecą w dół, centra handlowe odnotowują poważne straty. Nie tylko nie kupujemy, ale i przy okazji nie chodzimy do kina, kawiarni, kręgielni itd. Nie... 95
  • Jak zmotywować dziecko do nauki 21 paź 2018, 20:00 Nic nie zapowiada, że dostanie w dorosłości Nobla (choć przecież taki był plan, gdy się urodziło!). Spokojnie, wciąż masz czas, by rozpalić w swoim dziecku miłość do nauki, a przynajmniej doprowadzić je do matury. 96
  • Zrób sobie… Dudę 21 paź 2018, 20:00 Po pouczającej wizycie w USA prezydent Andrzej Duda przygotowuje się do uroczystych obchodów Halloween. 98

ZKDP - Nakład kontrolowany