Polska na talerzu

Polska na talerzu

Proziaki i moskole, przewodnik dla cepra. Tymi plackami zajadają się górale.
Elżbieta Tomczyk-Miczka

Lubię proste potrawy: szampan i kawior” – zwykł mawiać Jan Kanty Pawluśkiewicz. Wspominając kulinarny żart słynnego krakowskiego kompozytora, warto sięgnąć do sedna prostoty kulinarnej. A tę znaleźć można w kuchni góralskiej, wśród regionalnych przysmaków. Proziaki, (prouzioki, prozioki) to przysmak typowy dla kuchni podkarpackiej i wschodniej Małopolski. Lokalna nazwa sody to proza, a więc proziaki to placki sodowe. Moskole są typowe dla kuchni Podhala i Beskidów. Te placki wywodzą się z kuchni rosyjskiej, a recepturę miejscowi przejęli od jeńców rosyjskich z czasów I wojny światowej, którzy gotowane ziemniaki zagniecione z mąką piekli na rozgrzanych w ogniu cegłach. Co łączy proziaki i moskole? To, że pieczone są bezpośrednio na blasze pieca, bez tłuszczu. Choć trudno dziś znaleźć taką blachę w kuchni, z powodzeniem można ją zastąpić żeliwną patelnią.

Pieczenie ich w piekarniku nie ma sensu, mogłoby pozbawić mączne rarytasy spieczonej skórki, cienkiej, a jednocześnie twardawej, której ugryzienie daje efekt w postaci chrupnięcia. Moskole i proziaki najlepiej smakują prosto z blachy, mocno ciepłe, podane z masłem czosnkowym, z odrobiną zielonej pietruszki. Jak moskole i proziaki, pozornie podobne, różnią się od siebie, tak ich ojczyzny są różne, choć leżą po sąsiedzku. Proziaki wywodzą się z dzikich Bieszczad i Beskidu Niskiego. Moskole, rodem z Podhala, pokochali górale od Pienin aż po Żywiecczyznę. A góral góralowi niejednaki. Są Górale Biali, ci z Podhala, i Czarni, znad Popradu. Górale pienińscy noszą błękitne kamizelki, spiscy zielone kubraki o kroju węgierskim, a Lachy Sądeckie na portkach mają w miejscu parzenic wyhaftowane serca. Pogórzanin ma na głowie czapkę magierkę, Łemko czarny kapelusz „uherski”, Lach kapelusz z bukiecikiem kwiatków, a Podhalanin ozdobi swój muszelkami. Góralka z Małopolski nosi kwiatowe spódnice „z tybetu”, w żywieckim stroju będzie to „drukowanka”, u Łemkini spódnica plisowana, a do tego krywulki z koralików. I w końcu tak zróżnicowana jest góralska kuchnia, choć czasem chodzi tylko o niuanse.

Okładka tygodnika WPROST: 9/2019
Więcej możesz przeczytać w 9/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 9/2019 (1875)

  • My, obywatele 24 lut 2019, 20:00 Podobno po rozstaniu każdy rok związku odchorowuje się przez miesiąc, zanim dojdzie się do siebie. Z czasem spędzonym w socjalizmie jest gorzej. Bo jeśli rozmawiamy w 2019 r., to albo mówimy o dzieciństwie, zatem trauma, albo o... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 24 lut 2019, 20:00 BRAK DEMENTI ZE STRONY DONALDA TUSKA w sprawie inicjatywy 4 czerwca mocno zdenerwował Grzegorza Schetynę. Zresztą nie ma co się dziwić szefowi Platformy Obywatelskiej, bo na spotkaniu w Kijowie szef Rady Europejskiej miał obiecać... 6
  • Obraz tygodnia 24 lut 2019, 20:00 500 tys. zł to podobno najniższa stawka, za jaką Cezary Żak gotów jest wystąpić w nowym sezonie serialu „Ranczo” Przegrany Kazimierz Marcinkiewicz – jeśli były premier w ciągu 30 dni nie spłaci zaległych alimentów (wg byłej... 10
  • Info radar 24 lut 2019, 20:00 Kwieciński wiceprezesem EBI? Minister inwestycji i rozwoju może za kilka miesięcy zostać wiceprezesem Europejskiego Banku Inwestycyjnego – dowiedział się „Wprost”. Jerzy Kwieciński może być kolejnym ministrem, który po eurowyborach... 12
  • Randka w ciemno na deskach teatru 24 lut 2019, 20:00 Rozmowa z Antonim Pawlickim, aktorem 14
  • Mój przyjaciel geniusz 24 lut 2019, 20:00 Rozmowa z Joanną Przetakiewicz, projektantką mody, przyjaciółką zmarłego Karla Lagerfelda 15
  • Niech stoi 24 lut 2019, 20:00 Lewo PERFEKCYJNA ROBOTA! TRZECH MĘŻCZYZN SPRAWNIE, BEZ SZKÓD, A DO TEGO Z PEŁNĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ ZA SKUTKI, troskliwie położyło na ziemię pomnik ks. Jankowskiego. Cel był społeczny, motywacje moralne. Żadnego chuligaństwa, żadnej... 16
  • Pokochałam niewłaściwego faceta 24 lut 2019, 20:00 Film Patryka Vegi godzi w moje dobre imię i jest zagrożeniem dla mojego bezpieczeństwa finansowego – mówi Monika Banasiak, była żona „Słowika”, autorka książek o kobietach mafii. 19
  • Imperium Zbigniewa Ziobry 24 lut 2019, 20:00 Ma swoich sędziów, prokuratorów, radnych, ludzi w spółkach Skarbu Państwa. Minister sprawiedliwości Zbigniew Ziobro, lider Solidarnej Polski, przez trzy lata rządów Zjednoczonej Prawicy zbudował polityczne imperium. 24
  • Wojna europejska 24 lut 2019, 20:00 PiS jako pierwszy pokazał swoje lokomotywy do Brukseli. Znane nazwiska, z Beatą Szydło i Joachimem Brudzińskim na czele, mają zmobilizować elektorat i nie dopuścić do zwycięstwa kandydatów Koalicji Europejskiej. 28
  • Czy aktorom wolno rządzić? 24 lut 2019, 20:00 Na pięć tygodni przed wyborami prezydenckimi na Ukrainie, w tych względnie wiarygodnych sondażach prowadzi Włodzimierz Żeleński (czy raczej Wołodymyr Zełenski). Nieznacznie wyprzedził on ostatnio dwójkę dobrze znanych protagonistów... 31
  • Ruch wokół Tuska to za mało 24 lut 2019, 20:00 Potrzebna jest odnowa wartości prodemokratycznych w naszym kraju. Będę kibicował każdej tego typu inicjatywie – zapowiada Jacek Sutryk, prezydent Wrocławia. 32
  • Starość 24 lut 2019, 20:00 Za chwilę obudzimy się z ręką w nocniku. Nie ma w Polsce żadnej polityki państwa wobec starych ludzi, nie ma systemu wsparcia rodzin opiekujących się staruszkami, nie ma oddziałów geriatrycznych, nie ma asystentów rodzinnych, nie ma... 35
  • Szkoła na polu minowym 24 lut 2019, 20:00 Gdy edukacja wkracza w sprawy światopoglądowe, zaczynają się protesty rodziców. A uczyć trzeba. 37
  • Wakacje z campami 24 lut 2019, 20:00 Małżeństwo z Piaseczna stworzyło ogólnopolską sieć campów – ośrodków wypoczynkowych dla dzieci i młodzieży. Mają swoją receptę na biznes. 40
  • Hossa Bessa 24 lut 2019, 20:00 Przekop niezgody 10 tys. drzew wyciętych w pięć dni. W zeszłym tygodniu ruszył przekop Mierzei Wiślanej i już wywołał skrajne emocje u lokalnych władz. Cieszy się Robert Zieliński, wójt gminy Sztutowo, który już zamierza postawić... 44
  • Przeciąć pętlę zadłużenia 24 lut 2019, 20:00 Minister Ziobro przyszykował bat na lichwiarzy. Może zaboleć. 45
  • Piekło po izraelsku 24 lut 2019, 20:00 Izraelska polityka jest podobna do polskiej, z tą różnicą, że tam jest wszystko bardziej. W toczącej się właśnie kampanii wyborczej wymachiwanie cepem polskiego antysemityzmu każdemu się tam przydaje. 47
  • Narody wybrane 24 lut 2019, 20:00 KS. MICHAŁ ZALEWSKI SJ Na co się jeszcze obrażać w ojczyźnie przeobrażonych i poobrażanych?” – śpiewał kiedyś Jacek Kaczmarski. Problem to nie byle jaki, bo choć lista wzajemnych krzywd i uraz w narodzie długa, to jednak... 51
  • Wartości, które są jak powietrze 24 lut 2019, 20:00 Wielu z was może się zastanawiać, co tutaj robię, ale wydaje mi się, że najlepsze odpowiedzi są proste. Tygodnik „Wprost” jest miejscem, w którym od zawsze powinienem być i tutaj pisać. 52
  • Liczy się nie tylko zysk 24 lut 2019, 20:00 Duże polskie przedsiębiorstwa już zrozumiały, że społeczna odpowiedzialność biznesu to nie wizerunkowa fanaberia, ale biznesowa konieczność. Teraz dołączają do nich mniejsze firmy. 54
  • Tylko najlepsi są wystarczająco dobrzy 24 lut 2019, 20:00 Kąpiel w płatkach róży, postacie z kreskówek namawiające do zdrowej diety, klocki z trzciny cukrowej. To przykłady praktyk społecznej odpowiedzialności biznesu firm, które są w tym najlepsze. 58
  • PKP Intercity inwestuje w ekologię 24 lut 2019, 20:00 Pociągi stanowią jeden z najbardziej ekologicznych środków komunikacji, dlatego są transportem przyszłości. PKP Intercity deklaruje kolejne inwestycje w proekologiczne rozwiązania. 63
  • Prospołeczna Enea 24 lut 2019, 20:00 Stypendia dla młodzieży, zajęcia sportowe, nauka udzielania pierwszej pomocy – to tylko mała część działań Grupy Enea w ramach społecznej odpowiedzialności biznesu. 64
  • Energetyczny gigant bliżej lokalnych społeczności 24 lut 2019, 20:00 Tysiąc młodych piłkarzy rywalizujących o energetyczny puchar, energetycy czytający bajki chorym dzieciom, pracownicy malujący dziecięce sale w szpitalach – to tylko wybrane inicjatywy TAURONU w ostatnich miesiącach. 66
  • Kiedy brakuje tchu 24 lut 2019, 20:00 Sześć milionów Polaków cierpi na przewlekłe choroby płuc, a 23 tys. umiera rocznie z powodu raka tego narządu. Sytuację pogarszają palenie i najgorszy w Europie smog. 68
  • Płuca jak plastry miodu 24 lut 2019, 20:00 Przy tej chorobie płuca przypominają plastry miodu. Tylko szybka diagnoza i podjęcie leczenia mogą sprawić, że proces włóknienia zostanie spowolniony, a chory będzie żył dłużej. 70
  • Zniweluj stres 24 lut 2019, 20:00 Żyjemy w permanentnym stresie, który negatywnie wpływa na nasze zdrowie. Podpowiadamy, jak sobie z nim radzić. 72
  • Białko do zadań specjalnych 24 lut 2019, 20:00 W ciele każdego z nas znajduje się kolagen. Problem w tym, że z wiekiem jest go coraz mniej. Efekt? Zmarszczki, bóle stawów, osłabienie kości. A można temu zapobiec. 74
  • Od akcji do źrebięcia, czyli alfabet jeździecki 24 lut 2019, 20:00 Jak odróżnić konie kare, gniade, kasztanowate od srokatych? Aby spotkać źrebaka, należy pojechać do stadniny czy stada? Żeby nie zginąć w gąszczu jeździeckiej nomenklatury, najlepiej rozpocząć od małego słowniczka pojęć hippicznych. 76
  • Oscary na miarę nowej generacji 24 lut 2019, 20:00 W nocy z niedzieli na poniedziałek po raz 91. rozdano Oscary. Niegdyś były one barometrem panujących w Ameryce nastrojów i wskazywały kinu kierunek. Dzisiaj próbują nadążyć za zmieniającym się światem. 79
  • Miłość i udręczenie 24 lut 2019, 20:00 Lena Frankiewicz, reżyserka nowej adaptacji „Jak być kochaną”, odnalazła w prozie Kazimierza Brandysa współczesne dylematy. 84
  • Dekoratorzy PRL 24 lut 2019, 20:00 Wybitne, abstrakcyjne mozaiki Hanny i Gabriela „Gabra” Rechowiczów, socmodernistyczny budynek Cepelii albo warszawski Dworzec Centralny. Wolne od bagażu minionej epoki młode pokolenie odkrywa na nowo zapomniane dzieła polskiej nowoczesności. 86
  • Kulturalna trzynastka 24 lut 2019, 20:00 Agnieszka Grochowska AKTORKA TEATRALNA I FILMOWA. W KWIETNIU NA DUŻYM EKRANIE ZOBACZYMY JĄ W FILMIE „TEEN SPIRIT” 1. Kulturalnie potrafię... Tańczyć, śpiewać. Niekulturalnie też. 2. Którym bohaterem z literatury chciałabyś być i... 89
  • Wydarzenie 24 lut 2019, 20:00 Wiwisekcja wygodnego życia Sztuka współczesna lubuje się w trudnych tematach. Artyści – koniecznie z określeniem „zaangażowani” – często opowiadają o przemocy, wojnach, głodzie, cierpieniu. A przecież to nie są ich problemy.... 90
  • Film 24 lut 2019, 20:00 Pod przykrywką To fenomenalny dokument. Talal Derki, autor mocnego „Powrotu do Homs”, przez dwa lata obserwował codzienność syryjskich dżihadystów. Wiedząc, że demaskacja grozi mu śmiercią, udawał sympatyka bojowników. Stworzył... 91
  • Muzyka 24 lut 2019, 20:00 Skuteczny trening Patent wydaje się prosty – wyraźnie zaznaczony riff okraszony powtarzalnymi refrenami. Ale wszystko inne już takie oczywiste nie jest: zabawy harmoniami w dwugłosach, instrumentarium kojarzone z folkiem. I niebanalne... 92
  • Książka 24 lut 2019, 20:00 Nie ma się z czego cieszyć José Saramago, „Rozterki śmierci”, Dom Wydawniczy Rebis W „ Rozterkach śmierci”, powieści zmarłego w 2010 r. portugalskiego noblisty José Saramago, w pewnym państwie – nazywając to najkrócej –... 93
  • Kalejdoskop 24 lut 2019, 20:00 Czarny humor Jessica Williams i Phoebe Robinson za oceanem zyskały popularność jako autorki kontrowersyjnego podcastu „2 Dope Queens”. Na sukces zapracowały opowieściami o ym, dlaczego czarne nastolatki nie mogą znaleźć stanika w... 94
  • Jak chomik został modelem 24 lut 2019, 20:00 To, że Kim Dzong Un jest uważany w Korei Północnej za bożyszcze, uważam za największe osiągnięcie propagandy tego kraju Kim Dzong Il w swoich najgorszych ujęciach przypominał starą Édith Piaf po wyjściu od fryzjera, gdzie... 95
  • Na obcasach z ananasa 24 lut 2019, 20:00 Noszenie wegańskich ubrań ma być czymś więcej niż ukłonem w stronę zwierząt. Staje się manifestem ludzi, którym zależy na ekologii, etycznym przemyśle odzieżowym i przyszłości naszej planety. 98
  • Co mnie inspiruje mówi Marta Manowska 24 lut 2019, 20:00 Grzegorz Miecugow pięknie prowadził rozmowy, chciałabym się zbliżyć do jego mistrzostwa 102
  • Polska na talerzu 24 lut 2019, 20:00 Proziaki i moskole, przewodnik dla cepra. Tymi plackami zajadają się górale. 104
  • Jak mówić, by nas słuchano 24 lut 2019, 20:00 RADZI Sławomir Matczak, trener wystąpień publicznych 105
  • Zrób sobie… Kosiniaka-Kamysza 24 lut 2019, 20:00 Ten prezes PSL to ani krowy nie wydoi, ani gumiaków nie wzuje. I jak tu z Pana zrobić polewkę, Panie Ładny? 106

ZKDP - Nakład kontrolowany