Pieniądze za niewinność

Pieniądze za niewinność

Akta sądowe (zdj. ilustracyjne)
Akta sądowe (zdj. ilustracyjne) / Źródło: Newspix.pl / Piotr Twardysko
Mariusz Kowalewski

Historia Zenona Procyka zaczęła się w 2002 r., skończyła się kilka tygodni temu w Sądzie Apelacyjnym w Białymstoku gigantycznym odszkodowaniem. – „Niekwestionowane jest, że tymczasowe aresztowanie wobec wnioskodawcy było niesłuszne i w związku z tym powinien on otrzymać odszkodowanie” – stwierdził sąd i przyznał Procykowi prawie 2 mln zł zadośćuczynienia. Zenon Procyk od 1997 r. był prezesem spółdzielni mieszkaniowej „Pojezierze” w Olsztynie. To ponad 11 tys. adresów i prawie 33 tys. mieszkańców. Bloki „Pojezierza” są położone niemal w samym centrum Olsztyna. W 2002 r. Centralne Biuro Śledcze rozpoczęło śledztwo w sprawie rzekomych nieprawidłowości w spółdzielni. Procykowi założono podsłuchy, ale śledztwo pod nadzorem Prokuratury Okręgowej w Olsztynie nie przynosiło efektów. Nagrania rozmów telefonicznych, setki przesłuchanych świadków i nic. Dlatego w 2004 r. decyzją Prokuratury Krajowej śledztwo w sprawie „Pojezierza” przeniesiono z Olsztyna do Prokuratury Okręgowej w Łomży, a stamtąd do Elbląga. Ani śledczy z Warmii, ani z Podlasia nie widzieli jednak podstaw do stawiania zarzutów. Mało tego. Powołani przez nich biegli twierdzili wprost: – W „Pojezierzu” nie było żadnych nieprawidłowości.

Rozbicie układu

Dopiero prokurator rejonowy z Elbląga, oddelegowany do tamtejszej prokuratury okręgowej, odkrył „spółdzielczą sitwę”, która rzekomo trzęsła Olsztynem. W 2005 r. w blasku fleszy zatrzymano Procyka i jego współpracowników. Prezes „Pojezierza” trafił na dziewięć miesięcy do aresztu. W sumie w aferze „Pojezierza” prokuratura oskarżyła 27 osób. Najwięcej, bo aż 20 zarzutów, usłyszał Procyk. Prokuratura triumfowała. Były prezes został oskarżony o działanie na szkodę spółdzielni – w wyniku jego decyzji „Pojezierze” miało stracić prawie 2 mln zł. Dodatkowo – zdaniem organów ścigania – 900 tys. zł spółdzielnia utopiła w budowie jednego z bloków, a drugie tyle straciła na zakupie urządzeń instalowanych na grzejnikach.

Oba zarzuty prokuratura oparła na opinii biegłych. Prokuratorzy z Elbląga pominęli zupełnie opinie przygotowane dla śledczych z Łomży. A te mówiły wprost – strat nie było. Zignorowano też ustalenia Urzędu Kontroli Skarbowej w Olsztynie. – Inwestycja była rozliczona wzorcowo. Do niczego nie można było się przyczepić – mówił w 2010 r. „Rzeczpospolitej” Tomisław Porycki z Urzędu Kontroli Skarbowej. Mimo to blok przy ul. Dworcowej urósł do rangi koronnego dowodu na panujący w Olsztynie układ. Procyk miał bowiem narazić spółdzielnię na straty tylko po to, by znajdujące się tam mieszkania po zaniżonej cenie sprzedać sędziom, naukowcom i politykom. – Tak wstrząsającej patologii jak w Olsztynie nigdzie nie widziałem – mówił w 2005 r. „Gazecie Wyborczej” Kazimierz Olejnik, wtedy prokurator krajowy.

Sąd nad aferą

W styczniu 2006 r. Procyk wyszedł z aresztu. Jesienią tego samego roku dochodzi do tragedii – Andrzej Łoziński, wiceprezes „Pojezierza” i współoskarżony – skacze z okna jednego ze spółdzielczych wieżowców. Ginie na miejscu. Kilka miesięcy później prokuratura wysyła do sądu akt oskarżenia. Przed sądem okazuje się, że dokument zawiera nieprawdopodobną liczbę pomyłek i niedorzeczności. Z prawie 800 załączonych przez śledczych dowodów ponad 300 nie ma nic wspólnego z zarzutami.

Dodatkowo podczas przesłuchań świadkowie mówią, że CBŚ fałszowało ich zeznania. Dowody na to znajduje również sam sąd. 50 świadków, którzy według CBŚ mieli obciążać zarząd „Pojezierza”, odwołało swoje zeznania, twierdząc, że nigdy nie mówili tego, co jest w protokole. W kilku przypadkach okazało się, że skopiowano zeznania jednych osób i wklejono ich treść do przesłuchań innych. Robiono to tak niechlujnie, że np. w protokole zeznań mężczyzny utrzymano oryginalną formę żeńską. W innym przypadku z księgowej zrobiono sprzątaczkę. Ale na tym nie koniec. Jeden z funkcjonariuszy potrafił o tej samej godzinie, tego samego dnia przesłuchać czterech świadków. Sąd chciał sprawdzić te informacje na podstawie dziennika wejść i wyjść z olsztyńskiej siedziby CBŚ. Świadkowie zeznali bowiem, że wchodząc do „fabryki”, byli wpisywani do specjalnego zeszytu. Ale kiedy sąd wystąpił o ten dokument, okazało się, że takiego rejestru nie ma. Na tym jednak nie koniec. W sądzie okazało się, że Procyk nie dopuścił się żadnej niegospodarności. Prezesa uniewinniono.

Kasacja prokuratury

Mimo klęski w sądzie prokuratura nie dawała za wygraną i złożyła apelację od niekorzystnego wyroku. Znowu przegrała i znowu się nie poddała. W 2016 r. prokurator generalny wniósł kasację do Sądu Najwyższego. Było to równo 13 lat od wszczęcia śledztwa przeciwko Procykowi. Sąd Najwyższy uznał wniosek prokuratura za kuriozalny. – „Żaden z zarzutów kasacji ministra sprawiedliwości – prokuratora generalnego nie zasługiwał na uwzględnienie, co więcej, zarzuty te okazały się bezzasadne” – stwierdził Sąd Najwyższy.

Po tym wyroku Procyk pozwał Skarb Państwa o odszkodowanie za niesłuszny areszt. W lutym 2019 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku przyznał mu prawie 2 mln zł. To rekordowa kwota. – Z uwagi na ogromną dolegliwość i represyjność środka zapobiegawczego, jakim jest tymczasowe aresztowanie, w przypadku jego bezzasadnego zastosowania powinny być zasądzane i wypłacane jak najwyższe odszkodowania – komentuje adwokat dr Andrzej Dmowski. Jego zdaniem tylko dzięki takiej polityce organy ścigania przestałyby tak swobodnie wnioskować o tymczasowe pozbawienie wolności. Bo w tej chwili środek ten często służy zdyskredytowaniu podejrzanego w oczach opinii publicznej lub – co gorsze – pełni funkcję tzw. aresztu wydobywczego dla uzyskania potrzebnych, aczkolwiek niekoniecznie prawdziwych informacji. – W ten sposób często niszczy się człowiekowi życie, a co najmniej odciska znaczące piętno na jego psychice – dodaje dr Dmowski.

Wszyscy płacimy za pomyłki sędziów

Jak wynika z danych resortu sprawiedliwości, do których dotarł „Wprost”, z roku na rok Skarb Państwa płaci coraz większe kwoty za pomyłki sędziowskie związane z tymczasowym aresztem. Jeszcze w 2015 r. kwota, jaką przyznano osobie niesłusznie pozbawionej wolności, wynosiła średnio 36 tys. zł, a w 2018 r. już 52 tys. zł. W sumie przez ostatnie cztery lata Skarb Państwa musiał wypłacić ponad 42 mln zł. – Pikującą wręcz krzywą wysokości kwot zadośćuczynień zasądzanych za niesłuszne tymczasowe aresztowanie traktuję z jednej strony jako motor do podejmowania szerszych działań systemowych, aby sędziowie mieli większy komfort i możliwość rozważania takiego rodzaju decyzji, z drugiej zaś – pośrednio – jako wskazówkę i postulat samego środowiska sędziowskiego, aby większy akcent kłaść na proces analizy przesłanek i stosować tymczasowe aresztowanie także ze szczególnym wyważeniem słów ustawodawcy, który poleca stosować ten środek przy uznaniu, że inne środki nie są wystarczające – komentuje adwokat Rafał Rozwadowski.

Okładka tygodnika WPROST: 15/2019
Więcej możesz przeczytać w 15/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 15/2019 (1881)

  • Co przekażemy potomkom 7 kwi 2019, 20:00 Trzeba myśleć o przyszłości oraz pamiętać i czerpać z historii. Niby oczywiste, ale niekoniecznie łatwe w praktyce. Można utknąć w przeszłości albo spoglądać w przyszłość, odrzucając wszystko to, co minęło, jak zbędny bagaż.... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 7 kwi 2019, 20:00 POLITYCY PIS NIE MOGĄ DAROWAĆ DWORCZYKOWI ujawnienia informacji o przebiegu zatrudnienia słynnej pani Basi Skrzypczak, która od lat króluje w sekretariacie Jarosława Kaczyńskiego, a w czasach PRL od 1980 r. pracowała w kancelarii premiera... 6
  • Obraz tygodnia 7 kwi 2019, 20:00 50 tys. zł wynosiła nagroda za pomoc w schwytaniu Marka Falenty (tego od afery podsłuchowej). W piątek został zatrzymany w Hiszpanii Przegrana Meghan Markle Ograniczono jej dostęp do królewskich klejnotów. Elżbieta II powiedziała... 9
  • Info radar 7 kwi 2019, 20:00 Doradca Dudy i Szydło robi kampanię PiS PiS w czasie kampanii wyborczej największą wagę przywiązuje do badań wewnętrznych. A te przygotowuje Piotr Agatowski, który teraz ma opracowywać strategię PiS. Choć Agatowski jest zwolennikiem... 10
  • Dziękuję tym, którzy we mnie wierzyli 7 kwi 2019, 20:00 Michał M. Lisiecki Michał Lisiecki, Prezes PMPG Polskie Media SA, wydawca tygodników „Wprost” i „Do Rzeczy” Nieraz w naszych dziejach mieliśmy powody, aby – nieraz wbrew realiom, nieraz wbrew wyrokom geopolityki – wznosić okrzyk:... 12
  • Trzynastka dla emerytów 7 kwi 2019, 20:00 Lewo TO FAJNA KOMUNISTYCZNA IDEA, ŻEBY NA DZIECI, EMERYTÓW I MATKI, KTÓRE wychowały ponad czwórkę obywateli, płaciło państwo, czyli wszyscy. Już Platon twierdził, że nic tak nie niszczy politycznej wspólnoty jak tradycyjna... 14
  • Zawzięta, niezależna i mądra 7 kwi 2019, 20:00 Joanna Gnosowska marzyła o nowej twarzy. Pięć lat po przeszczepie jej marzeniem jest znalezienie pracy. 17
  • Więcej dawców niż biorców 7 kwi 2019, 20:00 Czy trudno jest zorganizować przeszczep twarzy? Nasze przeszczepy i logistyka ich przeprowadzenia są bardzo pozytywnie oceniane na świecie. Pozytywnie to mało powiedziane, jesteśmy stawiani za wzór, zwłaszcza w krajach, gdzie przeszczepy... 21
  • Chimera ratująca życie 7 kwi 2019, 20:00 Polska lekarka i naukowczyni Maria Siemionow wynalazła metodę na zapobieganie odrzucaniu przeszczepów. W Polsce prof. Siemionow pracuje nad lekiem na nieuleczalną chorobę Duchenne’a. 23
  • Przypadki krakowskich posłów 7 kwi 2019, 20:00 Dwa epizody z udziałem krakowskich posłów opozycji są symptomatyczne dla dzisiejszej polityki, gdyż pokazują w ostrym świetle doniosłe kwestie religii i narodowości. O obu incydentach głośno było przed paroma dniami w sieci. Ale jak to... 25
  • Solidarni z rządem 7 kwi 2019, 20:00 Piotr Duda, lider Solidarności, poprowadził działaczy do protestów przeciwko rządowi. Niewykluczone jednak, że w rzeczywistości jest to lina ratunkowa rzucona PiS przed wyborami. 26
  • Zwody i zawody Schetyny 7 kwi 2019, 20:00 Choć sondaże rosną i pokazują, że Koalicja Europejska stoczy wyrównaną walkę wyborczą z PiS, to w samej PO wciąż buzują emocje. Europosłowie, którzy właśnie żegnają się z Brukselą, nie chcą wracać do krajowej polityki. 30
  • Tajemnice szafy Kiszczaka 7 kwi 2019, 20:00 Mówi się, że małżeństwo Jaroszewiczów zginęło z powodu przechowywanych w domu dokumentów. Kiedy mąż zmarł, zaczęłam się bać, nie chciałam trzymać dokumentów w domu – mówi Maria Teresa Kiszczak, wdowa po gen. Kiszczaku. 33
  • Jestem politykiem wszechpolskim 7 kwi 2019, 20:00 Sławomir Broniarz, prezes ZNP, ma alergię na prawicę – mówi Ryszard Czarnecki, europoseł PiS. 36
  • Od małych rozumków chroń nas, Panie 7 kwi 2019, 20:00 Czynicie dobrze, oddając złego ducha na pastwę płomieni” – kto to powiedział? Któryś z księży w parafii Matki Kościoła i św. Katarzyny Szwedzkiej w Gdańsku podczas palenia książek o Harrym Potterze? Pudło. Autorem tych słów... 39
  • Dawanie bez dodawania 7 kwi 2019, 20:00 Mamy po raz pierwszy po 1989 r. atak na własność prywatną w gospodarce. PiS nacjonalizuje prywatne firmy i odtwarza socjalizm. To jest droga Łukaszenki. – mówi prof. Leszek Balcerowicz. 41
  • Harry Potter i płomienie absurdu 7 kwi 2019, 20:00 KS. MICHAŁ ZALEWSKI SJ W iosna rozpala emocje. Z dziada pradziada tak się to odbywa, że kiedy zejdą już śniegi i odpuszczą mrozy, wszystko w nas zaczyna płonąć. W kraju nadwiślańskim, rok cały ogrzewanym przez race kibiców i... 43
  • Negacjonista gra w chowanego 7 kwi 2019, 20:00 David Irving organizuje wycieczkę do byłych obozów zagłady w Polsce. Polska powtarza, że go nie wpuści, ale nie wiadomo, jak to wyegzekwuje. 44
  • Łabędzi śpiew Irvinga 7 kwi 2019, 20:00 Przez udowadnianie, że Hitler był w gruncie rzeczy w porządku, stracił pisarską reputację i cały majątek. Teraz chce o sobie przypomnieć i przy okazji trochę zarobić. 47
  • Niech żyją jeże 7 kwi 2019, 20:00 Zagrażają im psy, kosiarki i ludzie. Ponad 200 niepełnosprawnych jeży trafia co roku do ośrodka rehabilitacji Jeżurkowo. 49
  • Pieniądze za niewinność 7 kwi 2019, 20:00 Mariusz Kowalewski Historia Zenona Procyka zaczęła się w 2002 r., skończyła się kilka tygodni temu w Sądzie Apelacyjnym w Białymstoku gigantycznym odszkodowaniem. – „Niekwestionowane jest, że tymczasowe aresztowanie wobec wnioskodawcy... 52
  • Amber Gold dla bogatych 7 kwi 2019, 20:00 To sprawa, która może przyćmić najpopularniejszą piramidę finansową w Polsce. Ponad 500 osób poszkodowanych i straty sięgające 600 mln zł. Jak to możliwe, że wytrawnych biznesmenów zwiódł na manowce były III-ligowy piłkarz? 56
  • Hossa Bessa 7 kwi 2019, 20:00 Miliard małpek Przerażające wyniki badań opublikowała warszawska firma badawcza Synergion. Wzięła pod lupę wódkę w małych butelkach o pojemności 100 lub 200 ml. Tak zwane małpki kupuje codziennie w Polsce 3 mln osób. Rocznie daje to... 59
  • Śmiertelne ofiary brexitu 7 kwi 2019, 20:00 Gdy politycy na Wyspach zajęci są jałowymi debatami nad kolejnymi scenariuszami wyjścia z Unii, przez kraj przetacza się fala przemocy nienotowana w powojennej historii Zjednoczonego Królestwa. 60
  • Prezydent jak księżniczka z bajki 7 kwi 2019, 20:00 Zwycięstwo liberalnej kandydatki Zuzany Čaputovej w wyborach prezydenckich na Słowacji rodzi pytanie: czy coś podobnego może się zdarzyć w sąsiednich krajach? 64
  • Wyzwania Crohna 7 kwi 2019, 20:00 Pokonanie słabości, pogodzenie się z chorobą, która wyniszcza organizm, znalezienie własnej drogi w życiu – to wyzwania, z jakimi mierzą się osoby z chorobą Leśniowskiego-Crohna. 68
  • Czas na piękną fryzurę 7 kwi 2019, 20:00 Okres jesienno-zimowy przyczynił się do pogorszenia stanu naszej skóry, włosów i paznokci. Wiosna to idealny czas na ich regenerację. Co jeść, żeby mieć mocne włosy i paznokcie? 70
  • Tron we krwi 7 kwi 2019, 20:00 Żadna nowa produkcja w tym roku nie będzie takim wydarzeniem jak finałowy sezon „Gry o tron”. Serialu, który swoim okrucieństwem świetnie złapał współczesne nastroje i na dobre zmienił współczesną telewizję. 72
  • To już jest koniec 7 kwi 2019, 20:00 Obiecuję, że fani nareszcie zobaczą Sansę Stark z mieczem w ręce – mówi Sophie Turner, odtwórczyni jednej z głównych ról w serialu. 75
  • Cesarz na opak wywrócony 7 kwi 2019, 20:00 Myślałem, że już nigdy nie będę musiał robić teatru podszytego polityką. Ale skoro ona znowu jest tak namolna, że włazi z butami w nasze życie, dlaczego nie miałoby się znaleźć dla niej miejsce na scenie? – mówi Mikołaj Grabowski, reżyser nowej adaptacji „Cesarza” w... 76
  • Ostatni z wielkich 7 kwi 2019, 20:00 Wieczny buntownik nie składa broni. Robi kino na własnych zasadach. Na polskie ekrany wchodzi jego nowy film „Jean-Luc Godard. Imaginacje”. 79
  • Z szacunku dla uczuć 7 kwi 2019, 20:00 Umarła jedna z najciekawszych reżyserek XX w. A odchodząc, Agnès Varda zabrała ze sobą swoją piękną tolerancję, którą zarażała widzów. 82
  • Wydarzenie 7 kwi 2019, 20:00 Początek końca Salcia Hałas, „POTOP”, Grupa Wydawnicza Foksal/W.A.B. Autorka ukryta za pseudonimem Salcia Hałas ma już sukces za sobą – jej debiutancka powieść „Pieczeń dla Amfy” została uhonorowana m.in. prestiżową Nagrodą... 84
  • Film 7 kwi 2019, 20:00 Poszukiwanie światła Opiekowaliśmy się sobą nawzajem, bo nikt inny tego nie robił” – mówi jeden z bohaterów „Jutro albo pojutrze”. Bing Liu opowiada o sobie i swoich przyjaciołach. Tworzy wnikliwy portret chłopaków, dla których... 85
  • Muzyka 7 kwi 2019, 20:00 Siła komunałów Długa droga doprowadziła Maćka Wasio do tego, że stanął na własnych nogach. Formacja Ocean, a potem OCN, choć nie została oficjalnie rozwiązana, wypaliła się. Jej lider, znany też coraz lepiej jako producent,... 86
  • Książka 7 kwi 2019, 20:00 Wyprawa do przeszłości MARCIN ŚWIETLICKI ŁADNIE NAPISAŁ, ŻE TA KSIĄŻKA JEST ADRESOWANA DO TYCH, „którzy nie ustają w poszukiwaniu płytowego Świętego Graala”. I to cała o niej prawda. Gwiazdy rocka wszyscy dobrze znamy – to ci,... 87
  • Z „Dziennika” 7 kwi 2019, 20:00 Za siedmioma rzekami, za siedmioma morzami, za siedmioma lasami i siedmioma miastami... zapchała się umywalka. Przecieka. Jedynym prawdziwym mężczyzną w tym domu jest pani Mira – dochodząca pomoc domowa. Ona wymienia żarówki. Ona ma... 88
  • Nie wstydzę się być plus size 7 kwi 2019, 20:00 Granice ciałopozytywności wyznaczają zdrowy rozsądek i zdrowe ciało. Jeśli pojawiają się choroby związane z otyłością czy niedowagą, powinna zapalać się czerwona lampka – mówi Joanna Cesarz, modelka plus size. 90
  • Ciałopozytywne 7 kwi 2019, 20:00 Kobiety coraz śmielej pokazują, że nadwaga, piegi, blizny oraz zmarszczki to nie koniec świata. A świat mody i przemysł kosmetyczny ciałopozytywności nie mogą dłużej ignorować. 93
  • Jak się zbudzi, to nas zje 7 kwi 2019, 20:00 Poznajcie moc czosnku niedźwiedziego 96
  • 5 sposobów na suteczną naukę języka 7 kwi 2019, 20:00 Nauka języka obcego nie kończy się na opanowaniu gramatycznych reguł i słownictwa. Swoje językowe umiejętności możemy podnosić na wiele sposobów. 97
  • Zrób sobie... Gowina 7 kwi 2019, 20:00 Wicepremier Jarosław Gowin wyznał, że ledwo żyje za 17 i pół patola. Ale Państwo mogą zostać Gowinami już za niecałe 55 zł! 98

ZKDP - Nakład kontrolowany