Z szacunku dla uczuć

Z szacunku dla uczuć

Umarła jedna z najciekawszych reżyserek XX w. A odchodząc, Agnès Varda zabrała ze sobą swoją piękną tolerancję, którą zarażała widzów.

Myślę, że dostałam tę nagrodę za wytrwałość. Ciągle walczę ze swoim lenistwem, z egoizmem, z pokusą, żeby zamknąć się w wygodnym kokonie – mówiła dwa miesiące temu Agnès Varda, odbierając Kamerę Berlinale za całokształt twórczości. Może trochę wolniej niż zwykle, może słabszym głosem. Miała przecież 90 lat, a jej organizm przeżerał nowotwór. Ale wiek jej nie złamał. – Ja lubię się starzeć – śmiała się. – Obserwuję, jak zmarszczki na moich dłoniach powiększają się, przybierają różne kształty, układają w fascynujące wzory. Błysk w oczach artystki nigdy nie zgasł. Choć była jedną z najciekawszych reżyserek XX w., nie chciała odcinać kuponów od legendy własnego kina sprzed dekad. Wciąż pracowała, montowała stare materiały, rejestrowała cyfrową kamerą codzienność.

Otaczała się młodymi ludźmi, jak fotograf JR, z którym w 2017 r. zrealizowała „Twarze, plaże”. W lutym tego roku w Berlinie zaprezentowała nowy film „Varda według Agnès”. Lubiła gwar festiwali. Niska, nieco zgarbiona, w kolorowych, hipisowskich koszulosukienkach przeciskała się przez zatłoczone ulice Cannes i łapała projekcje z otwartej na eksperymenty sekcji Tydzień Krytyki. Siwe włosy farbowała tylko w połowie długości: jej nobliwa, biała fryzura na czubku głowy przechodziła niżej w wyrazistą czerwień. I właśnie na tę fryzurę wskazała, kiedy w wywiadzie przypomniałem jej przydomek, jaki za swoje wyprzedzające epokę filmy dostała dekady temu – „babcia Nowej Fali”: „Dzisiaj jestem po prostu punkową babcią” – śmiała się. Zawsze powtarzała swoją ulubioną sentencję Arthura Rubinsteina: „Jeśli kocha się życie, nie stawia się warunków”. I dodawała: „Ja nie stawiam”.

Czasy burz

A przecież jej życie nie było łatwe. Miała dziewięć lat, gdy wybuchła wojna. Bombardowania i płynąca ulicami krew wypędziły młodą Agnès (wówczas jeszcze Arlette) z rodzicami i czwórką rodzeństwa z Brukseli. Tylko na chwilę znaleźli oazę bezpieczeństwa we francuskim Sète, skąd reżyserka wyniosła wspomnienia zabaw wśród prześcieradeł i widoki wybrzeża. Ale widmo Zagłady dotarło i tu, razem z dźwiękami piosenek ku chwale Pétaine’a. W końcu rodzina trafiła do Paryża. Po wojnie Varda była głodna świata. Studiowała na akademii sztuk pięknych i próbowała swoich sił w fotografii, ale potrafiła też pojechać na trzy miesiące na połów ryb. Aż, szukając dla siebie miejsca, odkryła kino i zaczęła kręcić krótkie metraże. A przecież nie była to wówczas oczywista droga dla kobiety. – Świat mężczyzn, pełen ambicji, rywalizacji i seksizmu, odrzucał mnie – tłumaczyła mi. – Ale jednocześnie desperacko szukałam do niego wstępu. Poza tym potrzebny był mi facet, z którym straciłabym dzie-wictwo – opowiadała reżyserka. Po cichu dodawała, że oba cele osiągnęła. Wiele razy los wystawiał ją na próby. A Varda przyjmowała je z pokorą i tolerancją. – Był w kasynie. Grał, przegrał, upadł i umarł – mówiła o nagłej śmierci ojca. Samotnie wychowywała dziecko. Ominęła ją rewolucja 1968 r. we Francji.

– Ale przecież byłam w San Francisco, tam też świat był fascynujący – odpowiadała, gdy rodzimi intelektualiści mieli do niej o tę nieobecność żal. – Bez gorsetu mieszczańskiego Paryża, za to wśród wybuchającej kontrkultury i bardzo odprężających substancji psychoaktywnych. Gdy związała się z miłością jej życia, reżyserem słynnych „Parasolek z Cherbourga”, Jakiem Demy, zaakceptowała jego biseksualizm. Żyli w otwartym związku. Potem musiała obserwować jego powolne gaśnięcie. Akurat, gdy w hołdzie dla męża kręciła „Kubę z Nantes”, Demy umarł na AIDS. Artystka wystawiała mu kolejne pomniki w swoich dokumentach, wracając do wspólnych chwil, doświadczeń, miejsc, które stały się pejzażem ich życia.

Blisko twarzy

To pragnienie nieustannego chłonięcia rzeczywistości czuje się na ekranie. Tak jak jej otwartość na ludzi, zrozumienie dla nieoczywistych emocji. – Chciałam stać się socjolożką kina. Ale socjolożką z uśmiechem, empatią, szacunkiem dla uczuć – mówiła. Jeszcze zanim inni nowo falowcy ogłosili swoje manifesty, ona rzuciła wyzwanie klasycznym konwencjom, sztucznym dekoracjom i aktorskiej manierze. W 1955 r. w wizjonerskim debiucie „La Pointe Courte” z niemal dokumentalnym zacięciem obserwowała codzienność rybaków z Sete. Siedem lat później, gdy już wybuchła bomba nowego kina, zaprezentowała wspaniałe „Cléo od piątej do siódmej”. Nie rejestrowała na taśmie, jak jej koledzy, tafli mieszanej czarnej kawy, z czytanymi z offu cytatami z dzieł strukturalistów w tle. Nie ciekawiły Vardy formalne eksperymenty ze strumieniem świadomości, jak jej dawnego montażystę Alaina Resnais.

Zamiast tego zbliżyła obiektyw do twarzy kobiety, która czeka na wyniki badania onkologicznego. Podczas spaceru po Paryżu obserwuje świat, nie wiedząc, czy za dwie godziny nie usłyszy wyroku. Takie były jej opowieści. Często skromne i nienachalne, za to przejmujące do cna. Ale również niepozbawione społecznej krytyki. Bo Varda nie stawiała warunków życiu, ale światu już tak. – Pierwsze „nie” kształtuje człowieka – twierdziła. Interesowali ją ludzie niezależni i szukający własnego sposobu bycia, od których inni odwracali wzrok. Jak bohaterka „Bez dachu i praw” – pokiereszowana, trochę dzika, wagabunda. Ale przecież wsłuchana w rytm swego rwącego się do wolności serca. Reżyserka kwestionowała konserwatywne wyobrażenie o związkach w „Szczęściu”, opowiadała o prawach kobiet, portretowała grupy walczące o emancypację, jak w głośnym, zrealizowanym w Stanach dokumencie „Czarne pantery”.

Z kamerą przez życie

Nie potrzebowała zresztą dużo, aby kręcić. Raz zaczęła realizować film kilka dni przed wylotem ze Stanów, bo akurat zafascynował ją nowo poznany facet, który okazał się jej odległym kuzynem. Zorganizowała szybko sprzęt, zaaranżowała plan, cztery dni zdjęciowe i powstał „Wujek Janko”. Tak właśnie kolebała się z kamerą przez świat. Bo kino, któremu złożyła hołd jako pełnemu mądrości i fantazji Monsieur Cinéma w „Stu i jednej nocy”, zawsze wiązało się u niej nierozerwalnie z życiem. – Popatrzcie na to pudełko – wskazywała box ze swoimi filmami w czasie jednego ze spotkań z publicznością.

– 60 lat twórczości nie waży nawet 5 kg. Po czymś takim powinno się przejść na emeryturę. Ale motywacja się we mnie nie wypaliła, bo świat nie przestał mnie inspirować. Pod koniec życia coraz częściej tę inspirację znajdowała w przeszłości. Robiła performance’y i kręciła dokumenty, w których odbijała się jej biografia. W „Dagerotypach”, „Plażach Agnès”, „Vardzie według Agnès” wracała na paryską ulicę Daguerre’a, gdzie mieszkała przez lata, do ukochanego Sète, zbuntowanego San Francisco. W „Twarzach, plażach” wyruszyła w podróż po Francji i z nostalgią portretowała mieszkańców niewielkich miejscowości. A przede wszystkim, zgodnie z tytułami jej filmów – odwiedzała różne plaże. Bo, jak twierdziła, bez nich nie była w stanie się obyć. Na piasku rozkładała niewielkie drewniane krzesło, siadała z twarzą w stronę morza i wzdychała: – Kiedy byłam młoda i pełna przekory, postanowiłam zmienić kino. Chyba się udało. A i z życiem poszło nie najgorzej.

Okładka tygodnika WPROST: 15/2019
Więcej możesz przeczytać w 15/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 15/2019 (1881)

  • Co przekażemy potomkom 7 kwi 2019, 20:00 Trzeba myśleć o przyszłości oraz pamiętać i czerpać z historii. Niby oczywiste, ale niekoniecznie łatwe w praktyce. Można utknąć w przeszłości albo spoglądać w przyszłość, odrzucając wszystko to, co minęło, jak zbędny bagaż.... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 7 kwi 2019, 20:00 POLITYCY PIS NIE MOGĄ DAROWAĆ DWORCZYKOWI ujawnienia informacji o przebiegu zatrudnienia słynnej pani Basi Skrzypczak, która od lat króluje w sekretariacie Jarosława Kaczyńskiego, a w czasach PRL od 1980 r. pracowała w kancelarii premiera... 6
  • Obraz tygodnia 7 kwi 2019, 20:00 50 tys. zł wynosiła nagroda za pomoc w schwytaniu Marka Falenty (tego od afery podsłuchowej). W piątek został zatrzymany w Hiszpanii Przegrana Meghan Markle Ograniczono jej dostęp do królewskich klejnotów. Elżbieta II powiedziała... 9
  • Info radar 7 kwi 2019, 20:00 Doradca Dudy i Szydło robi kampanię PiS PiS w czasie kampanii wyborczej największą wagę przywiązuje do badań wewnętrznych. A te przygotowuje Piotr Agatowski, który teraz ma opracowywać strategię PiS. Choć Agatowski jest zwolennikiem... 10
  • Dziękuję tym, którzy we mnie wierzyli 7 kwi 2019, 20:00 Michał M. Lisiecki Michał Lisiecki, Prezes PMPG Polskie Media SA, wydawca tygodników „Wprost” i „Do Rzeczy” Nieraz w naszych dziejach mieliśmy powody, aby – nieraz wbrew realiom, nieraz wbrew wyrokom geopolityki – wznosić okrzyk:... 12
  • Trzynastka dla emerytów 7 kwi 2019, 20:00 Lewo TO FAJNA KOMUNISTYCZNA IDEA, ŻEBY NA DZIECI, EMERYTÓW I MATKI, KTÓRE wychowały ponad czwórkę obywateli, płaciło państwo, czyli wszyscy. Już Platon twierdził, że nic tak nie niszczy politycznej wspólnoty jak tradycyjna... 14
  • Zawzięta, niezależna i mądra 7 kwi 2019, 20:00 Joanna Gnosowska marzyła o nowej twarzy. Pięć lat po przeszczepie jej marzeniem jest znalezienie pracy. 17
  • Więcej dawców niż biorców 7 kwi 2019, 20:00 Czy trudno jest zorganizować przeszczep twarzy? Nasze przeszczepy i logistyka ich przeprowadzenia są bardzo pozytywnie oceniane na świecie. Pozytywnie to mało powiedziane, jesteśmy stawiani za wzór, zwłaszcza w krajach, gdzie przeszczepy... 21
  • Chimera ratująca życie 7 kwi 2019, 20:00 Polska lekarka i naukowczyni Maria Siemionow wynalazła metodę na zapobieganie odrzucaniu przeszczepów. W Polsce prof. Siemionow pracuje nad lekiem na nieuleczalną chorobę Duchenne’a. 23
  • Przypadki krakowskich posłów 7 kwi 2019, 20:00 Dwa epizody z udziałem krakowskich posłów opozycji są symptomatyczne dla dzisiejszej polityki, gdyż pokazują w ostrym świetle doniosłe kwestie religii i narodowości. O obu incydentach głośno było przed paroma dniami w sieci. Ale jak to... 25
  • Solidarni z rządem 7 kwi 2019, 20:00 Piotr Duda, lider Solidarności, poprowadził działaczy do protestów przeciwko rządowi. Niewykluczone jednak, że w rzeczywistości jest to lina ratunkowa rzucona PiS przed wyborami. 26
  • Zwody i zawody Schetyny 7 kwi 2019, 20:00 Choć sondaże rosną i pokazują, że Koalicja Europejska stoczy wyrównaną walkę wyborczą z PiS, to w samej PO wciąż buzują emocje. Europosłowie, którzy właśnie żegnają się z Brukselą, nie chcą wracać do krajowej polityki. 30
  • Tajemnice szafy Kiszczaka 7 kwi 2019, 20:00 Mówi się, że małżeństwo Jaroszewiczów zginęło z powodu przechowywanych w domu dokumentów. Kiedy mąż zmarł, zaczęłam się bać, nie chciałam trzymać dokumentów w domu – mówi Maria Teresa Kiszczak, wdowa po gen. Kiszczaku. 33
  • Jestem politykiem wszechpolskim 7 kwi 2019, 20:00 Sławomir Broniarz, prezes ZNP, ma alergię na prawicę – mówi Ryszard Czarnecki, europoseł PiS. 36
  • Od małych rozumków chroń nas, Panie 7 kwi 2019, 20:00 Czynicie dobrze, oddając złego ducha na pastwę płomieni” – kto to powiedział? Któryś z księży w parafii Matki Kościoła i św. Katarzyny Szwedzkiej w Gdańsku podczas palenia książek o Harrym Potterze? Pudło. Autorem tych słów... 39
  • Dawanie bez dodawania 7 kwi 2019, 20:00 Mamy po raz pierwszy po 1989 r. atak na własność prywatną w gospodarce. PiS nacjonalizuje prywatne firmy i odtwarza socjalizm. To jest droga Łukaszenki. – mówi prof. Leszek Balcerowicz. 41
  • Harry Potter i płomienie absurdu 7 kwi 2019, 20:00 KS. MICHAŁ ZALEWSKI SJ W iosna rozpala emocje. Z dziada pradziada tak się to odbywa, że kiedy zejdą już śniegi i odpuszczą mrozy, wszystko w nas zaczyna płonąć. W kraju nadwiślańskim, rok cały ogrzewanym przez race kibiców i... 43
  • Negacjonista gra w chowanego 7 kwi 2019, 20:00 David Irving organizuje wycieczkę do byłych obozów zagłady w Polsce. Polska powtarza, że go nie wpuści, ale nie wiadomo, jak to wyegzekwuje. 44
  • Łabędzi śpiew Irvinga 7 kwi 2019, 20:00 Przez udowadnianie, że Hitler był w gruncie rzeczy w porządku, stracił pisarską reputację i cały majątek. Teraz chce o sobie przypomnieć i przy okazji trochę zarobić. 47
  • Niech żyją jeże 7 kwi 2019, 20:00 Zagrażają im psy, kosiarki i ludzie. Ponad 200 niepełnosprawnych jeży trafia co roku do ośrodka rehabilitacji Jeżurkowo. 49
  • Pieniądze za niewinność 7 kwi 2019, 20:00 Mariusz Kowalewski Historia Zenona Procyka zaczęła się w 2002 r., skończyła się kilka tygodni temu w Sądzie Apelacyjnym w Białymstoku gigantycznym odszkodowaniem. – „Niekwestionowane jest, że tymczasowe aresztowanie wobec wnioskodawcy... 52
  • Amber Gold dla bogatych 7 kwi 2019, 20:00 To sprawa, która może przyćmić najpopularniejszą piramidę finansową w Polsce. Ponad 500 osób poszkodowanych i straty sięgające 600 mln zł. Jak to możliwe, że wytrawnych biznesmenów zwiódł na manowce były III-ligowy piłkarz? 56
  • Hossa Bessa 7 kwi 2019, 20:00 Miliard małpek Przerażające wyniki badań opublikowała warszawska firma badawcza Synergion. Wzięła pod lupę wódkę w małych butelkach o pojemności 100 lub 200 ml. Tak zwane małpki kupuje codziennie w Polsce 3 mln osób. Rocznie daje to... 59
  • Śmiertelne ofiary brexitu 7 kwi 2019, 20:00 Gdy politycy na Wyspach zajęci są jałowymi debatami nad kolejnymi scenariuszami wyjścia z Unii, przez kraj przetacza się fala przemocy nienotowana w powojennej historii Zjednoczonego Królestwa. 60
  • Prezydent jak księżniczka z bajki 7 kwi 2019, 20:00 Zwycięstwo liberalnej kandydatki Zuzany Čaputovej w wyborach prezydenckich na Słowacji rodzi pytanie: czy coś podobnego może się zdarzyć w sąsiednich krajach? 64
  • Wyzwania Crohna 7 kwi 2019, 20:00 Pokonanie słabości, pogodzenie się z chorobą, która wyniszcza organizm, znalezienie własnej drogi w życiu – to wyzwania, z jakimi mierzą się osoby z chorobą Leśniowskiego-Crohna. 68
  • Czas na piękną fryzurę 7 kwi 2019, 20:00 Okres jesienno-zimowy przyczynił się do pogorszenia stanu naszej skóry, włosów i paznokci. Wiosna to idealny czas na ich regenerację. Co jeść, żeby mieć mocne włosy i paznokcie? 70
  • Tron we krwi 7 kwi 2019, 20:00 Żadna nowa produkcja w tym roku nie będzie takim wydarzeniem jak finałowy sezon „Gry o tron”. Serialu, który swoim okrucieństwem świetnie złapał współczesne nastroje i na dobre zmienił współczesną telewizję. 72
  • To już jest koniec 7 kwi 2019, 20:00 Obiecuję, że fani nareszcie zobaczą Sansę Stark z mieczem w ręce – mówi Sophie Turner, odtwórczyni jednej z głównych ról w serialu. 75
  • Cesarz na opak wywrócony 7 kwi 2019, 20:00 Myślałem, że już nigdy nie będę musiał robić teatru podszytego polityką. Ale skoro ona znowu jest tak namolna, że włazi z butami w nasze życie, dlaczego nie miałoby się znaleźć dla niej miejsce na scenie? – mówi Mikołaj Grabowski, reżyser nowej adaptacji „Cesarza” w... 76
  • Ostatni z wielkich 7 kwi 2019, 20:00 Wieczny buntownik nie składa broni. Robi kino na własnych zasadach. Na polskie ekrany wchodzi jego nowy film „Jean-Luc Godard. Imaginacje”. 79
  • Z szacunku dla uczuć 7 kwi 2019, 20:00 Umarła jedna z najciekawszych reżyserek XX w. A odchodząc, Agnès Varda zabrała ze sobą swoją piękną tolerancję, którą zarażała widzów. 82
  • Wydarzenie 7 kwi 2019, 20:00 Początek końca Salcia Hałas, „POTOP”, Grupa Wydawnicza Foksal/W.A.B. Autorka ukryta za pseudonimem Salcia Hałas ma już sukces za sobą – jej debiutancka powieść „Pieczeń dla Amfy” została uhonorowana m.in. prestiżową Nagrodą... 84
  • Film 7 kwi 2019, 20:00 Poszukiwanie światła Opiekowaliśmy się sobą nawzajem, bo nikt inny tego nie robił” – mówi jeden z bohaterów „Jutro albo pojutrze”. Bing Liu opowiada o sobie i swoich przyjaciołach. Tworzy wnikliwy portret chłopaków, dla których... 85
  • Muzyka 7 kwi 2019, 20:00 Siła komunałów Długa droga doprowadziła Maćka Wasio do tego, że stanął na własnych nogach. Formacja Ocean, a potem OCN, choć nie została oficjalnie rozwiązana, wypaliła się. Jej lider, znany też coraz lepiej jako producent,... 86
  • Książka 7 kwi 2019, 20:00 Wyprawa do przeszłości MARCIN ŚWIETLICKI ŁADNIE NAPISAŁ, ŻE TA KSIĄŻKA JEST ADRESOWANA DO TYCH, „którzy nie ustają w poszukiwaniu płytowego Świętego Graala”. I to cała o niej prawda. Gwiazdy rocka wszyscy dobrze znamy – to ci,... 87
  • Z „Dziennika” 7 kwi 2019, 20:00 Za siedmioma rzekami, za siedmioma morzami, za siedmioma lasami i siedmioma miastami... zapchała się umywalka. Przecieka. Jedynym prawdziwym mężczyzną w tym domu jest pani Mira – dochodząca pomoc domowa. Ona wymienia żarówki. Ona ma... 88
  • Nie wstydzę się być plus size 7 kwi 2019, 20:00 Granice ciałopozytywności wyznaczają zdrowy rozsądek i zdrowe ciało. Jeśli pojawiają się choroby związane z otyłością czy niedowagą, powinna zapalać się czerwona lampka – mówi Joanna Cesarz, modelka plus size. 90
  • Ciałopozytywne 7 kwi 2019, 20:00 Kobiety coraz śmielej pokazują, że nadwaga, piegi, blizny oraz zmarszczki to nie koniec świata. A świat mody i przemysł kosmetyczny ciałopozytywności nie mogą dłużej ignorować. 93
  • Jak się zbudzi, to nas zje 7 kwi 2019, 20:00 Poznajcie moc czosnku niedźwiedziego 96
  • 5 sposobów na suteczną naukę języka 7 kwi 2019, 20:00 Nauka języka obcego nie kończy się na opanowaniu gramatycznych reguł i słownictwa. Swoje językowe umiejętności możemy podnosić na wiele sposobów. 97
  • Zrób sobie... Gowina 7 kwi 2019, 20:00 Wicepremier Jarosław Gowin wyznał, że ledwo żyje za 17 i pół patola. Ale Państwo mogą zostać Gowinami już za niecałe 55 zł! 98

ZKDP - Nakład kontrolowany