Szara siatka

Szara siatka

Układ istnieje naprawdę

Czy mówienie w Polsce o oligarchach ma sens? Chybiony jest argument, że prześwietlanie najbogatszych to wyłącznie schlebianie niskim instynktom. Taką interpretację przedstawił m.in. prof. Bogdan Wojciszke, psycholog, w rozmowie z „Gazetą Wyborczą" Sugerował on, że PiS-owski atak na układ to schlebianie nieudacznikom nie radzącym sobie w życiu. Nie wykluczam, że część elektoratu PiS to rzeczywiście nieudacznicy, których raduje atak na najbogatszych. Jednak układ i oligarchowie to nie jakieś wydumane zagrożenie, które jest tylko narzędziem komunikowania się z tą częścią elektoratu, która słabo sobie radzi w życiu.
Z badań wynika, że PiS popiera niewiele mniejszy niż PO odsetek kadry kierowniczej i osób najwyżej zarabiających. Tezie o wydumanym zagrożeniu przeczą zgłaszający się do mnie biznesmeni z sektora małych i średnich przedsiębiorstw. Przynoszą dokumenty pokazujące, jak lokalne instytucje, przetkane byłymi milicjantami albo funkcjonariuszami SB, uniemożliwiają im normalne funkcjonowanie. Wskazują, że nieformalne powiązania wokół niektórych sądów upadłościowych prowadzą do niszczenia dobrych, zdrowych firm. Moi rozmówcy widzą, że tezy PiS o układzie nie są wymyślone przy biurku, że to synteza doświadczeń wielu podmiotów gospodarczych natrafiających na mury nie do przebicia. Wielu biznesmenów czuje się przez to jak w świecie Kafki. Wiedzą, że ktoś im szkodzi, ale często nie są w stanie ustalić, kto to jest.

Korzenie fortun III RP
Jeśli chcemy zrozumieć oblicze polskiego kapitalizmu, musimy sobie uświadomić, że PRL, zwłaszcza w ostatniej dekadzie, była państwem policyjnym. Czyli państwem, w którym masowa infiltracja była ważnym regulatorem zachowań społecznych.
Kontrola operacyjna była nasilona na styku naszej gospodarki ze światem kapitalistycznym: w sferze handlu zagranicznego i dynamicznie rozwijających się w latach 80. firmach polonijnych. Wiele wskazuje na to, że korzenie wielu fortun III RP i dynamika przemian instytucjonalnych w biznesie po 1989 r. wyrastają właśnie z central handlu zagranicznego i firm polonijnych. Dokumenty z początku lat 80. świadczą o tym, że już wtedy SB monitorowała, z jakich środowisk wywodzą się ludzie reprezentujący w Polsce firmy polonijne. Niepokój budziło to, iż z tymi firmami współpracowali byli działacze partyjni, byli wicewojewodowie, byli dyrektorzy ważnych instytucji centralnych i regionalnych itd.
Przeprowadziłem analizę głośnej sprawy „Żelazo". Nie interesowały mnie związane z nią przestępstwa o charakterze kryminalnym, lecz wymiar gospodarczy. Wyłania się tu mechanizm funkcjonowania styku tajnych służb i gospodarki. Na podstawie dostępnych dziś dokumentów można powiedzieć, że uformowała się tam trwała współpraca funkcjonariuszy służb, w tym wywiadu, z bandytami i biz-nesmenami. Potrafili oni uzależniać od siebie materialnie funkcjonariuszy służb i działaczy partyjnych. Gdy nieprawidłowości lub przestępstwa wychodziły na jaw, funkcjonariusze byli szantażowani przez swoich dawnych agentów. Niszczyli tajne dokumenty i w sposób planowy rozkładali odpowiedzialność na wiele osób. Niektóre prywatne zagraniczne podmioty gospodarcze, chcąc współpracować z PRL, wkradały się w łaski MSW przez formalne darowizny dla resortu oraz nieformalne opłacanie się funkcjonariuszom.
W newralgicznej i rdzeniowej instytucji państwa, czyli w MSW, wytworzyła się trwała sieć powiązań przestępczych, która w istocie prywatyzowała zasoby operacyjne. Potrafiła przy tym tak funkcjonować, by de facto gwarantować sobie bezkarność.

Zasada podczepiania
Aby lepiej poznać wchodzące tu w grę mechanizmy, trzeba zrozumieć tzw. zasadę podczepienia. Pojawia się ona w wielu aferach III RP i przy tworzeniu licznych fortun. Zasada ta działa następująco: w przedsięwzięcia jawne wplata się tajne operacje prowadzone zgodnie z zaleceniami kierownictwa państwa, pod które z kolei podczepia się nielegalne prywatne operacje biznesowe, „przepompowujące" zasoby publiczne w ręce prywatne. Robi się to w taki sposób, aby ewentualne ujawnienie nieprawidłowości groziło szkodami dla tajnych służb i innych instytucji państwa.
Modelowym przykładem wydaje się FOZZ. Działania wyjściowo zgodne z interesem kraju (wykup długu zagranicznego na rynku wtórnym po obniżonej cenie) zostały w niej przechwycone przez środowiska służb specjalnych działające w porozumieniu z grupami biznesowymi. Przez długi czas gwarantowano bezkarność wykonawcom planu, posługując się argumentem, że wyjaśnienie tej sprawy zaszkodzi Polsce. I przecież do dziś nie wiemy, kim byli mocodawcy ze służb wojskowych i cywilnych, którzy wyznaczali zadania osobom skazanym w aferze FOZZ jako bezpośredni wykonawcy.
Do badaczy należy teraz odpowiedź na kluczowe pytanie: czy układy powiązań powstałe jeszcze w PRL na styku tajnych służb oraz biznesu państwowego i prywatnego w pierwszych latach transformacji w Polsce ulegały rozkładowi, czy raczej reorganizacji i wzmocnieniu? Gdy uważniej przeczytamy raport z weryfikacji WSI opublikowany na początku 2007 r., to znajdziemy w nim liczne dowody na to, że w III RP powstawały quasi-monopole. Do strategicznych obszarów biznesowych po prostu nie dopuszczano graczy „nie autoryzowanych" przez środowisko tajnych służb. Nie było też równego dostępu do kredytów i koncesji. Na rynku utrzymywali się ci, którzy działali przez nieformalne „wejścia" na różne instytucje i zatrudniali ludzi z tajnych służb albo byłych polityków.

Nieformalna reglamentacja
Obecnie sieci postagenturalne nie są już tak silne jak na początku transformacji, ale wciąż bywają o wiele skuteczniejsze od oficjalnych struktur. W projekcie badawczym poświęconym przemocy w III RP, który koordynowałem, ok. 40 proc. prywatnych przedsiębiorców sektora małych i średnich firm wskazywało, że podlegali nieformalnej presji niejawnych powiązań. Prokuratura, urzędy skarbowe, tajne służby bywały wykorzystywane do blokowania rozwoju firm spoza układu. Lokalnych mediów używano do nagonki.
W zdrowej gospodarce wystarczy mieć pieniądze, koncepcję i sprawność organizacyjną, by z powodzeniem konkurować na rynku. W Polsce to nie wystarczy, bo rynki działają w warunkach nieformalnej reglamentacji. Osoby bez powiązań muszą się liczyć z tym, że prokuratura, sąd upadłościowy, policja czy urząd skarbowy będą im skutecznie przeszkadzać.
Na szczęście sieci patologicznych powiązań nie były ani w pełni szczelne, ani też nie „pokryły" całej gospodarki. Są w niej takie sektory, w których wyłonił się i okrzepł polski kapitał nie mający korzeni w PRL. To z takich firm bez PRL-owsko-agenturalnej hipoteki można czerpać wzorce i je rozpowszechniać.

Okładka tygodnika WPROST: 39/2007
Więcej możesz przeczytać w 39/2007 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 39/2007 (1292)

  • Na stronie - List otwarty do premiera 23 wrz 2007, 22:00 Jarosław Kaczyński i jego partia powinni przegrać wybory 3
  • Skaner 23 wrz 2007, 22:00 8
  • Gorąca linia Kaczmarek – Krauze 23 wrz 2007, 22:00 Śledztwo 8
  • Saba Dorna zżarła meble MSWiA 23 wrz 2007, 22:00 Psy 8
  • Kosztowne hity - kity 23 wrz 2007, 22:00 TVP 8
  • Wycięci ludzie Rokity 23 wrz 2007, 22:00 Wybory 8
  • Dossier 23 wrz 2007, 22:00 Na gębę to jest krem NiveaRadek Sikorski w „Kropce nad i", domagając się dokumentów potwierdzających zarzuty premiera, że jako szef MON promował żołnierzy szkolonych przez GRU i KGBU nas je się na obrusach. Do tego... 8
  • Krokodyl w skórze jamnika 23 wrz 2007, 22:00 Pytania niepolityczne 8
  • Ludzie 23 wrz 2007, 22:00 Z serialu do policjiJakub Gęsiarz, policjant grający w serialu „W11 – Wydział Śledczy", żegna się z filmowym planem i chce wrócić do prawdziwego łapania przestępców. Jego miejsce w serialu zajmie Maciej Dębosz,... 8
  • Twarz do wynajęcia 23 wrz 2007, 22:00 Reklama 8
  • Milowy krok Japończyków 23 wrz 2007, 22:00 Kosmos 8
  • Awantura o blog 23 wrz 2007, 22:00 PiS 8
  • Straszenie imigrantów 23 wrz 2007, 22:00 Hiszpania 8
  • Bowie antyrasista 23 wrz 2007, 22:00 USA 8
  • Przypnij się do budy 23 wrz 2007, 22:00 Zwierzęta 8
  • Sawka czatuje 23 wrz 2007, 22:00 .                            Henryk Sawka (www.przyssawka.pl)                       Autor: Henryk Sawka 14
  • Poczta 23 wrz 2007, 22:00 Rzeczpospolita bezpaństwowaSwojego czasu byłem przeciwny rządom Kaczyńskich, ale ostatnie ataki mogą doprowadzić do furii. Dobrze, że jest m.in. „Wprost" i Stanisław Janecki – który w artykule „Rzeczpospolita... 16
  • Playback 23 wrz 2007, 22:00 .Były premier Leszek Miller i Wojciech Olejniczak, przewodniczący SLD zdjęcia/K.Pacuła 16
  • Z życia koalicji 23 wrz 2007, 22:00 Przyjmując nazwisko Rokita, Nelli się zbiesiła. Teraz w dodatku się jeszcze spisiła. Kompletnie. Nie dość, że doradza Lechowi Kaczyńskiemu, to jeszcze kandyduje do Sejmu z listy PiS. Liderzy tej partii chyba nie bardzo mają świadomość... 18
  • Z życia opozycji 23 wrz 2007, 22:00 Wylany z SLD Leszek Miller zakłada Polską Lewicę (z naciskiem na polską, co widać w logo). Zygmunt Wrzodak ma coś narodowego (przepraszamy, a jaka narodowość?). Nic więc dziwnego, że obaj panowie wystartują razem z Samoobrony. Łączy... 19
  • Wprost przeciwnie - Stójkowi moralności 23 wrz 2007, 22:00 Dziś można umrzeć w nagrodę za to, że się długo żyło 20
  • Fotoplastykon 23 wrz 2007, 22:00 .                                  Henryk Sawka (www.przyssawka.pl)              Autor: Henryk Sawka 21
  • Prawdziwa partia kobiet 23 wrz 2007, 22:00 Ranking najbardziej wpływowych Polek: 1. Jaworowicz, 2. Olejnik, 3. Kwaśniewska 22
  • W życiu można liczyć tylko na siebie 23 wrz 2007, 22:00 Rozmowa z Nelli Arnold-Rokitą, doradcą prezydenta ds. kobiet 26
  • Miałam klucz do Lenina 23 wrz 2007, 22:00 Moi dziadkowie od strony ojca byli farmerami, którzy podobno przybyli z okolic Stuttgartu do Rosji. To były czasy, kiedy Niemców zachęcano do kupowania ziemi w Rosji. Dziadek Filip był jedną z najbogatszych osób na Kaukazie. Po rewolucji... 28
  • Zmartwychwstanie Rokity 23 wrz 2007, 22:00 Nelli Rokita nieświadomie uratowała karierę męża 30
  • Hakowi Leppera 23 wrz 2007, 22:00 Samoobrona szuka kwitów na Jarosława Kaczyńskiego, Julię Piterę i Marka Borowskiego 32
  • Reporterzy z Samoobrony 23 wrz 2007, 22:00 Działacze partii Leppera podszywali się pod dziennikarzy "Wprost" 34
  • Ludziki z plasteliny 23 wrz 2007, 22:00 Cieszmy się Kaczyńskim, Niesiołowskim, Giertychem – tak szybko odchodzą 36
  • Szara siatka 23 wrz 2007, 22:00 Układ istnieje naprawdę 38
  • Ryba po polsku - Karta z rękawa 23 wrz 2007, 22:00 LiD chce zwolnić tłuszczę niedorozwiniętych wyborców od samodzielnego decydowania, na kogo głosować 40
  • Microsoft kontra Bruksela 23 wrz 2007, 22:00 Wyrok grzywny w wysokości 497 mln euro dla Microsoftu, nałożony trzy lata temu przez Komisję Europejską, utrzymał Europejski Sąd pierwszej instancji. Koncern z Redmond jest winny naruszania unijnych przepisów o konkurencji: wykorzystywania... 42
  • Duch Misesa 23 wrz 2007, 22:00 Od hitu do kitu 42
  • Czas na euro? 23 wrz 2007, 22:00 „Polska powinna przyjąć euro, gdy będzie to dla niej opłacalne" – stwierdził znany ekonomista Milton Friedman. Eurodeputowany Dariusz Rosati uważa, że ten czas już nastał i im wcześniej nasz kraj wstąpi do strefy euro,... 42
  • Radość czy smutek 23 wrz 2007, 22:00 Indeks „Wprost” 42
  • Giełda 23 wrz 2007, 22:00 42
  • Wrzuć monetę 23 wrz 2007, 22:00 .. 43
  • Monarchowie Wschodu 23 wrz 2007, 22:00 100 najbogatszych Europy Środkowej i Wschodniej 44
  • Unia głupich inwestycji 23 wrz 2007, 22:00 Unijne pieniądze wykreowały w Polsce alternatywną gospodarkę absurdu 66
  • Know-how 23 wrz 2007, 22:00 70
  • Sukces w oku 23 wrz 2007, 22:00 Ćwiczenia mięśni oczu są dla sportowców równie ważne jak trening fizyczny. Idealny wzrok jest niezbędny, by odnosić sukcesy na zawodach – przekonują brytyjscy okuliści. Dowiedziono, że tenisiści, koszykarze, futboliści,... 70
  • Astronauci lepsi od kosmonautów 23 wrz 2007, 22:00 Amerykańscy astronauci lepiej niż rosyjscy kosmonauci znoszą pobyt w kosmosie. Amerykanie na nadmiar obciążeń reagują często depresją albo wyczerpaniem. Rosjanie obu tych przypadłości doświadczają równocześnie, wpadając w stan... 70
  • Żony kontra kochanki 23 wrz 2007, 22:00 Wybierając partnerkę, mężczyźni kierują się nie tylko urodą kobiety, przynajmniej nie zawsze. Jeśli chcą stworzyć stabilny związek, większą uwagę zwracają na osobowość kandydatki niż na jej wygląd. Dowodzą tego badania... 70
  • Chemia seksu 23 wrz 2007, 22:00  „Wyborna, ożywiająca, rozweselająca i orzeźwiająca" – tak dr John Pemberton reklamował coca-colę, którą zarejestrował przed 120 laty w Atlancie. Pemberton zadbał o stworzenie legendy tego napoju. Twierdził, że... 70
  • Słodki brutal 23 wrz 2007, 22:00 Samce szympansów potrafią plądrować sady, by zdobyć słodki owoc papai dla swej wybranki. Z im większym ryzykiem wiąże się taka eskapada, tym hojniej jest wynagradzany zdobywca przysmaku. Te obyczaje odkryto u zwierząt zamieszkujących... 70
  • Umieranie duszy 23 wrz 2007, 22:00 Co dziesiąta osoba chora na depresję popełni samobójstwo 72
  • Zabójczy koktajl 23 wrz 2007, 22:00 Z kilku nieszkodliwych substancji może powstać mieszanka wywołująca nowotwory 80
  • Wykrywacz zamiarów 23 wrz 2007, 22:00 Nasze myśli wkrótce przestaną być tajemnicą 84
  • Mózg Polski 23 wrz 2007, 22:00 Największe wydarzenie w naszej nauce od czasów Marii Skłodowskiej-Curie 86
  • Hańba domowa 23 wrz 2007, 22:00 Bezpieka w Polsce pracuje 60 lat. I popracuje jeszcze kolejnych 20 90
  • Bez granic 23 wrz 2007, 22:00 94
  • Bieda po amerykańsku 23 wrz 2007, 22:00 . 94
  • Mury Kremla 23 wrz 2007, 22:00 Borys Jelcyn był słaby psychicznie, wielokrotnie powstrzymywano go przed popełnieniem samobójstwa. Na przykład w 1987 r. tuż po plenum KC KPZR próbował się zabić nożyczkami. Putin jest opanowany, bezlitosny, budzący podziw. Krystyna... 94
  • Odwrót najemników 23 wrz 2007, 22:00 Władze Iraku odebrały licencję na pracę amerykańskiej firmie Blackwater, największej prywatnej kompanii militarnej na świecie. Jej pracownicy omyłkowo zabili podczas strzelaniny 20 cywilów. W grudniu 2006 r. pijany pracownik Blackwater... 94
  • Siedem lat na pomyłkę 23 wrz 2007, 22:00 Gabriele Pauli, szefowa bawarskiej CSU, stwierdziła, że małżeństwa w Niemczech powinny trwać tylko siedem lat. Potem pary by się rozchodziły lub zawierały nowy związek. „Większość małżeństw to pomyłka. Trwają, bo są już... 94
  • Cytat tygodnia 23 wrz 2007, 22:00 Prawdopodobnie jestem jednym z czterech najbardziej znanych Amerykanów na świecie Rudolph Giuliani, były burmistrz Nowego Jorku, w czasie kampanii wyborczej 94
  • Konkubinat Europy 23 wrz 2007, 22:00 Po pieszczotach Busha z Angi Merkel przyszła kolej na Sarko 96
  • Ujarzmianie islamu 23 wrz 2007, 22:00 Zachodnich wartości przed islamofaszyzmem najsilniej bronią... muzułmanie 100
  • Jerozolimska adrenalina 23 wrz 2007, 22:00 Czy bombardowanie instalacji atomowych Syrii to wstęp do ataku na Iran? 104
  • Pasaż 23 wrz 2007, 22:00 Już dziewczęta w wieku 11-16 lat używają kosmetyków przeciwzmarszczkowych – wynika z badań TNS European Cosmetics and Toiletries Database. Nic dziwnego – zewsząd słyszą, że im wcześniej zaczną zapobiegać starzeniu się... 108
  • Kosmetyk jak opatrunek 23 wrz 2007, 22:00 Specjaliści marki Shiseido uważają, że starzejącą się skórę należy traktować tak, jak skórę poparzoną. To znaczy nałożyć na nią maść, a potem bandaż. Tak działa Program Intensywnej Naprawy Skóry Bio-Performance (w sklepach... 108
  • Krem jak samuraj 23 wrz 2007, 22:00 Wyciąg z arniki górskiej i korzeń jęczmienia to sposób na młodość japońskiej marki kosmetyków luksusowych Annayake. Arnika zwalcza wolne rodniki, jęczmień wspomaga produkcję kolagenu w skórze, Poly MPC chroni przed działaniem... 108
  • Regeneracja Demi Moore 23 wrz 2007, 22:00 Specjaliści marki Helena Rubinstein opracowali krem na noc Prodigy Night Tissular, zawierający m.in. algi, ekstrakt z lilii wodnej, miód i soję. O jego skuteczności zaświadcza wiecznie młoda Demi Moore, która jest twarzą Heleny Rubinstein. 108
  • Kawior pod oczy 23 wrz 2007, 22:00  Szwajcarska marka La Prairie świętuje 20. rocznicę wprowadzenia preparatów bazujących na kawiorze. Z tej okazji przygotowano kilka kawiorowych nowości. Skin Caviar Luxe Eye Lift Cream to krem pod oczy zwalczający zmarszczki, cienie i... 109
  • Zmarszczki – na Madagaskar! 23 wrz 2007, 22:00 W walce ze zmarszczkami Chanel stawia na imbir. Ale nie na ten kuchenny, tylko na Blue Ginger – niebiesko-szary imbir rosnący tylko na Madagaskarze. Zawarte w jego kłączu antyutleniacze wchodzą w skład kosmetyków z najnowszej linii... 109
  • Botoks, jad i owce 23 wrz 2007, 22:00 Gwyneth Paltrow walczy ze zmarszczkami za pomocą… jadu węża. Używa kremu zawierającego tę truciznę. Brzydzi się zaś liftingami i botoksem.Debbie Harry, wokalistka grupy Blondie, stosuje zastrzyki z komórek embrionalnych czarnej... 109
  • Nocni kowboje 23 wrz 2007, 22:00 Męska prostytutka zarabia 1000 zł na godzinę 112
  • Życie po wybiegu 23 wrz 2007, 22:00 Do trzydziestki - supermodelka, później - superbizneswoman 116
  • Laser 23 wrz 2007, 22:00 10 godzin na kulturę 120
  • Laser - Twarze epoki 23 wrz 2007, 22:00 Jerzy Dorys kontra Czesław Czapliński 122
  • Krótko po Wolsku - Dzień Poczęcia 23 wrz 2007, 22:00 Widmo wyludnienia krąży po Europie. Jeszcze niedawno sen z powiek spędzała wizja przeludnienia, a fantaści pisali o ludziach, którzy pragnąc wychodzić na ulice, będą musieli to robić na zmianę: w dni parzyste kobiety, w nieparzyste... 122
  • Aria młota pneumatycznego 23 wrz 2007, 22:00 Chcesz posłuchać muzyki, kup płytę. Szukasz łomotu, włącz radio 124
  • Wencel gordyjski - Goło i niewesoło 23 wrz 2007, 22:00 Manuela Gretkowska jednocześnie prowadziła wątki striptizerki o dwóch łechtaczkach i Marii Magdaleny 128
  • Ueorgan Ludu 23 wrz 2007, 22:00 Na plakacie wyborczym naga Manuela broni się przed pokazaniem szczegółów programu PK rękami i nogami* Sąd orzekł, że Maryla Rodowicz mogła udawać Marusię z Czterech pancernych. Czy usprawiedliwiłby M. Rodowicz udającą T 34? * Wejdź, nie pożałujesz! 129
  • Skibą w mur - Działacz–tajniki uprawy 23 wrz 2007, 22:00 Przysłowie ludowe mówi, że głupich nie sieją, a działaczy partyjnych i owszem 130

ZKDP - Nakład kontrolowany