Górna półka - Kroniki III RP

Górna półka - Kroniki III RP

Pisarstwo Marka Nowakowskiego krytycy zamykają zwykle w szufladzie z napisem „realizm". Czasem uściślają to pojęcie, mówiąc o realizmie „małym" lub „peryferyjnym”. „Mały”, dlatego że Nowakowski jest mistrzem krótkich form prozatorskich. „Peryferyjny”, bo fabuła jego utworów często toczy się na warszawskim przedmieściu, gdzieś w polskim miasteczku albo na wsi. Od debiutanckiego tomu „Ten stary złodziej” z 1958 r. Nowakowskiego intrygują też ludzie marginesu lub zmarginalizowani, żyjący na bakier z państwem albo przez to państwo odtrąceni. Nieoficjalne, jakby nielegalne peryferia z ich chuliganami początkowo były dla Nowakowskiego światem barwniejszym od tego, co oferowała Polska Ludowa, potem zobaczył w nich jej samą, najczęściej nihilistyczną istotę.Nowakowski odkrywa przed czytelnikami inne światy PRL bez upiększeń, ale i bez natrętnej moralistyki, kierując się imperatywem „wymierzania sprawiedliwości widzialnemu światu". W ten sposób, nie bez przeszkód ze strony komunistycznej cenzury, powstawała wielotomowa quasi--powieść o powojennej Polsce, w której znajdziemy takie arcydzieła jak „Mizerykordia", „Zapis”, „Wesele raz jeszcze” czy „Raport o stanie wojennym”.
Czy pojęcia realizmu małego i peryferyjnego przydają się do opisu najnowszych książek Nowakowskiego – „Nekropolis 2" oraz „Psich głów"? I tak, i nie, a dodam od siebie, że za owym „nie” kryje się odkrycie Nowakowskiego, jeżeli nie innego, to na pewno mniej dostrzeganego.
„Nekropolis 2" to sequel wydanego lata temu zbioru opowieści o Warszawie czasów PRL. Wędrujemy z pisarzem po bliskich mu miejscach, przede wszystkim ówczesnych knajpach i restauracjach, poznajemy ludzi, którzy pojawili się w jego życiu. Otrzymujemy cykl portretów, a raczej nekrologów, zważywszy, że mowa jest o miejscach, których już nie ma, i o ludziach, którzy odeszli. Stąd tytuł „Nekropolis", a więc miasto umarłych, a może nawet miasto śmierci.
Nowakowski jest świetnym gawędziarzem, może jednym z ostatnich spadkobierców Paska, i pyszne są jego opowieści o warszawskich oryginałach i ówczesnej artystycznej bohemie, która w bylejakości i grozie zniewolonego życia stara się ocalić wolność. Są tu pikantne anegdotki, jak ta o Murzynie, który miał zgwałcić w Nowym Jorku komunistycznego dyplomatę Dobrosielskiego. Nowakowski subtelnie cieniuje portrety swoich bohaterów, bo chce wierzyć, że „każdy człowiek jest wolnym, niepowtarzalnym światem", ale też jest świadom „migotliwości" takich ludzi jak Henryk Krzeczkowski czy Jerzy Gierałtowski.
Nad tymi malowniczymi historiami wisi cień śmierci, zagłady. I wracają fundamentalne pytania: o pamięć, umieranie, tożsamość. Nowakowski pyta tak dyskretnie, jak dyskretnie sam jest wpisany w te historie (na przykład w rewelacyjnym „Pałacu Mostowskich"). Tę metafizyczną aurę „Nekropolis 2" niesamowicie wręcz tworzy jej styl: nie tyle eliptyczny, co telegraficzny, jakby pisarz z wysiłkiem wyrąbywał (wyszeptywał?) z pamięci pojedyncze słowa i towarzyszące im obrazy. Jakby wychodziły z ciemności, której zagadka fascynuje Nowakowskiego. Jak może nigdy wcześniej.
Ciemność dominuje w „Psich Głowach". Akcja tej mikropowieści toczy się przed wiejskim sklepikiem, gdzie grupka niebieskich ptaków degustuje przez cały boży dzień nie najdroższe, mówiąc eufemistycznie, trunki i snuje rozmowy na mniej lub bardziej zasadnicze tematy. Z ich opowieści wyłania się wstrząsający tragikomiczny portret współczesnych „ludzi zbędnych", „ludzi-śmieci”, żyjących z dnia na dzień, spustoszonych wewnętrznie, zniszczonych fizycznie, bez krzty nadziei w sercu. Nowakowski obserwuje ich i jak zawsze do minimum ogranicza komentarz. Jakby tkwił w tym świecie i był jego częścią. Dlatego „Psie Głowy” nie są karykaturą ani sentymentalnym lamentem nad skrzywdzonymi ofiarami III RP i kapitalizmu. Patrząc na tych wiejskich pijaczków, czujemy litość i drżenie równocześnie. Współczujemy im i boimy się tych ciemnych, cichych ludzi. Ich nie dotknęła żadna „transformacja ustrojowa”, oni nie widzą różnicy między PRL a III RP.
„Psie Głowy" to Polska w miniaturze? Polska w ruinie? Tak sądzi jeden z bohaterów powieści i część krytyki. A może już tak jest urządzony świat (Polska?), że nie da się odepchnąć cierpienia, bicia, zabijania innych i samych siebie? Że kolejne pokolenia idą tą samą ścieżką, by się upijać do nieprzytomności nad stęchłym bajorem? „Boże święty, tyle nieszczęścia! Skąd to się bierze?" – pyta narrator „Psich Głów” i my z nim. Powieść zamyka apokaliptyczna wizja jednego z bohaterów, a może samego narratora, w której widzimy hordy zalewające świat w nowym Armagedonie. Przejęły mnie dreszczem te „Psie Głowy”. Nie czytałem jeszcze tak katastroficznej książki Nowakowskiego.
Okładka tygodnika WPROST: 25/2008
Więcej możesz przeczytać w 25/2008 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 25/2008 (1330)

  • Na stronie - Dom wariatów 15 cze 2008, 22:00 Ktoś chce zrobić z Polski państwo permanentnego psychicznego stanu wyjątkowego 3
  • Wprost od czytelników 15 cze 2008, 22:00 Koniec złodziejstwa Świetnie, że autorzy tekstu „Koniec złodziejstwa" (nr 18) zajęli się tak ważnym tematem. Na załączonych do tekstu diagramach pokazany jest gwałtowny spadek zarejestrowanych w ostatnich latach w Polsce... 3
  • SB a Lech Wałęsa 15 cze 2008, 22:00 Książka 8
  • Skaner 15 cze 2008, 22:00 8
  • Wojskowy ślad 15 cze 2008, 22:00 Żołnierze tajnych wojskowych służb PRL brali udział w uprowadzeniu i zamordowaniu księdza Jerzego Popiełuszki. Ten rewelacyjny wniosek wynika z materiałów, które w 2007 r. przekazała Komisja Weryfikacyjna WSI do Instytutu Pamięci... 9
  • Lara Croft lepsza od Achillesa 15 cze 2008, 22:00 Film 9
  • Rock w Luwrze 15 cze 2008, 22:00 Koncert 9
  • Dossier 15 cze 2008, 22:00 „Chcę mieć ten zaszczyt i nie pobierać energii z pożywienia, tylko po prostu z energii słonecznej"Stachursky w programie „Dzień Dobry TVN" o chęci rezygnacji z jedzenia„Jest tylko jedna osoba, którą naprawdę... 10
  • PYTANIA NIEPOLITYCZNE: Żabka zielona 15 cze 2008, 22:00 Rozmowa z Katarzyną Piekarską, wiceszefową SLD, poetką, autorką tekstów piosenek 10
  • Ludzie 15 cze 2008, 22:00 Lopez fitness Jennifer Lopez wypuści na rynek własną kolekcję ubrań do fitnessu. Wokalistka i aktorka, która niedawno urodziła bliźnięta i w błyskawicznym tempie wróciła do szczupłej sylwetki, chce w ten sposób pomóc innym mamom w... 11
  • Znani knajpiani 15 cze 2008, 22:00 Obyczaje 11
  • Serce dla zwierząt 15 cze 2008, 22:00 Nagroda 12
  • Socjalny Balcerowicz 15 cze 2008, 22:00 Kadry 12
  • Kowboje w operze 15 cze 2008, 22:00 Muzyka 12
  • Zapytaj Wprost: Janusz Kochanowski 15 cze 2008, 22:00 Nie chcę wojny ideologicznej 14
  • Poczta 15 cze 2008, 22:00 Giertych i jego prokuratorOdnosząc się do notatki zatytułowanej „Giertych i jego prokurator" (Skaner, nr 22), wyjaśniam, że nie jestem znajomym adw. Romana Giertycha ani tym bardziej – jak napisano – „jego”... 16
  • Playback 15 cze 2008, 22:00 Premier Donald Tusk z żoną MałgorzatąFot. W. Jakubowski/KFP 16
  • Wprost przeciwnie - Chwała Irlandczykom 15 cze 2008, 22:00 Irlandczycy zademonstrowali, że chcą być Irlandią, a nie republiką europejską 18
  • Z życia koalicji 15 cze 2008, 22:00 I jak tu nie wierzyć w szczerą męską przyjaźń? Oto jeden z tabloidów zdybał na piwku ministrów Nowaka i Arabskiego (po pracy, już po 16.00 było). Wiadoma rzecz, napić się po robocie (my na przykład zawsze pijemy przed), ale co... 20
  • Z życia opozycji 15 cze 2008, 22:00 Nasz prezydent jest człowiekiem miłym i uczynnym. Na przykład na pokład swego samolotu na mecz z Austrią zabrał Schetynę, Drzewieckiego (i dwa worki ogórków kiszonych), a nawet Ćwiąkalskiego. I tylko jeden spadochron. Spryciarz.... 21
  • Katastrofa berlińska 15 cze 2008, 22:00 Proniemieckie lobby w Warszawie zdominowało polsko-niemiecki dialog 22
  • Polityka ze świńską skórką 15 cze 2008, 22:00 Przewodnik "Wprost" po gastronomiczno-towarzyskich upodobaniach polityków 26
  • Bliźniak Tuska 15 cze 2008, 22:00 W Platformie Obywatelskiej wydłuża się lista chętnych do prezydentury i premierostwa 30
  • Rady dla Napieralskiego 15 cze 2008, 22:00 Pod wpływem blasku wychodzenia z półcienia wielu padło ofiarą olśnienia 34
  • Prawie Zachód 15 cze 2008, 22:00 Na ulicach miast, gdzie toczy się Euro 2008, widać, jak Polska prze na Zachód, jak pozbywamy się kompleksów 36
  • Postać tygodnia - Bogdan Klich 15 cze 2008, 22:00 Restaurator 38
  • Wprost z blogu 15 cze 2008, 22:00 Polityka Plan platformyTrysterowww.trystero.salon24.plkłamią, a w najlepszym wypadku mylą się wszyscy ci, którzy uważają, że Donald Tusk i jego partia są bezideowymi wydmuszkami, które nie mają planu rządzenia ani chęci do... 40
  • Trójka bez sternika 15 cze 2008, 22:00 42
  • Niebezpieczne związki 15 cze 2008, 22:00 Utrzymanie związkowych funkcjonariuszy kosztuje rocznie 2 mld zł 42
  • Zielony buntownik 15 cze 2008, 22:00 Mimo sprzeciwu Irlandii traktat lizboński nie trafi do kosza 42
  • Gest Rostowskiego 15 cze 2008, 22:00 Minister finansów zerwał korzenie łączące III RP z II RP 42
  • Ryba po polsku - Dyżurny Polak mierzy puls historii 15 cze 2008, 22:00 Adenauer nie chciał mieć nic wspólnego z pruskimi oficerami, którzy „nauczyli się tylko słuchać” 43
  • Giełda 15 cze 2008, 22:00 44
  • Indeks kopany 15 cze 2008, 22:00 Po przegranym przez Polskę meczu z Niemcami indeks warszawskiej giełdy WIG spadł o 1,72 proc., a główny indeks frankfurckiej giełdy DAX wzrósł o 0,17 proc., przełamując okres dłuższych spadków. Sprawdza się więc teza Diego Garcii i... 44
  • Koniec Hummera 15 cze 2008, 22:00 Z powodu drożejących cen paliw Amerykanie nie chcą już kupować samochodów z wielkimi, paliwożernymi silnikami. General Motors zamknie cztery fabryki popularnych do niedawna samochodów typu SUV (Sport Utility Vehicle). Zaprzestanie też... 44
  • Klasa juz nie nasza 15 cze 2008, 22:00 Twórcy portalu Nasza-klasa, najpopularniejszego serwisu społecznościowego w polskim Internecie, mają w nim już tylko 30 proc. udziałów. Kontrolę nad spółką przejął estoński fundusz Forticom. Kierowany przez twórcę portalu Macieja... 44
  • Hyatt dla absolwentów 15 cze 2008, 22:00 Właściciel pięciogwiazdkowego hotelu Grand Hyatt w Kairze Abd al-Aziz Ibrahim z powodów religijnych wycofał alkohol z hotelowego menu. Zawartość 2,5 tys. butelek alkoholu wylano do toalet. W Egipcie hotele, którym przyznano więcej niż... 44
  • Kredyt na 19 tysięcy procent 15 cze 2008, 22:00 Firma SMS Kredyt uruchomiła usługę, dzięki której po wysłaniu trzech SMS-ów konto bankowe klienta jest zasilane kwotą od 200 do 600 zł. Pożyczając 200 zł na 15 dni, klient będzie musiał oddać 245 zł. Rzeczywisty koszt pożyczki... 44
  • Wyścig z czasem 15 cze 2008, 22:00 Statystyczny Polak urodzony w 2008 r. będzie żył 75,5 roku. Ta średnia wydłużyła się od 1998 r. o trzy lata, co jest swego rodzaju pozytywną oceną przemian w Polsce. Związek między zamożnością obywateli a ich długowiecznością... 44
  • Naftowa smycz 15 cze 2008, 22:00 Nie zabraknie ropy, a ceny nie wzrosną, jeśli państwom i politykom nie zabraknie rozsądku 46
  • Złodzieje firm 15 cze 2008, 22:00 W jeden dzień można stracić inwestycję na Ukrainie 52
  • Amerykańska cegła 15 cze 2008, 22:00 Ze Stanów Zjednoczonych opłaca się sprowadzać do Polski niemal wszystko 56
  • Telekartel 15 cze 2008, 22:00 Grozi nam drogi oligopol Polsatu i TVN 58
  • Know - How 15 cze 2008, 22:00 60
  • Kalorie w mózgu 15 cze 2008, 22:00 Serotonina, neuroprzekaźnik odpowiedzialny za odczuwanie przyjemności, dobry sen i potrzeby seksualne, decyduje również o tym, co organizm robi ze spożytymi kaloriami. Dotychczas sądzono, że duża ilość tej substancji chroni przed... 60
  • Z kamera w żołądku 15 cze 2008, 22:00 Kamera wielkości cukierka wkrótce może zastąpić gastroskop. Przykre dotychczas badanie wnętrza układu pokarmowego stanie się niemal niezauważalne dla pacjenta – mówi „Wprost" współtwórca nowego urządzenia dr Frank... 60
  • Epilog oleju Lorenza 15 cze 2008, 22:00 Lorenzo Odone, którego historię przedstawiono w filmie „Olej Lorenza", zmarł na zapalenie płuc dzień po swych 30. urodzinach. Nieuleczalną adrenoleukodystrofię (ALD) zdiagnozowano u niego, gdy miał sześć lat. Lekarze nie... 60
  • ADHD przetrwania 15 cze 2008, 22:00 Warto mieć ADHD, jeśli jest się nomadem. Związany z deficytem uwagi gen DRD4, który u osób prowadzących osiadły tryb życia może powodować niedożywienie, koczownikom gwarantuje lepsze zdrowie. Skąd ta różnica? Impulsywność,... 60
  • Nigdy nie mów nigdy 15 cze 2008, 22:00 Brytyjski uczony Lord Kelvin w 1895 r. przekonywał, że nie można skonstruować maszyny cięższej od powietrza, która będzie latać. Osiem lat później, 17 grudnia 1903 r. maszyna cięższa od powietrza z człowiekiem na pokładzie oderwała... 60
  • Schizofrenia serca 15 cze 2008, 22:00 Czy Bill Clinton oszalał po operacji na otwartym sercu? 62
  • Koniec długowieczności 15 cze 2008, 22:00 Czy dotarliśmy do kresu wydłużania się życia? 68
  • Człowiek rekin 15 cze 2008, 22:00 Igrzyska w Pekinie otworzą epokę technodopingu 72
  • Inwazja azjatyckiego wampira 15 cze 2008, 22:00 Komar azjatycki dotarł do Europy i przenosi około 20 wirusów wywołujących choroby 75
  • Policjant niepamięci 15 cze 2008, 22:00 Jeden z sygnatariuszy listu potępiającego wydanie książki o Lechu Wałęsie był bardzo cennym agentem SB 78
  • Górna półka - Kroniki III RP 15 cze 2008, 22:00 Pisarstwo Marka Nowakowskiego krytycy zamykają zwykle w szufladzie z napisem „realizm". Czasem uściślają to pojęcie, mówiąc o realizmie „małym" lub „peryferyjnym”. „Mały”, dlatego że... 81
  • Bez granic 15 cze 2008, 22:00 82
  • Książka - Londyński tygiel 15 cze 2008, 22:00  W jakich warunkach mieszkają w Londynie imigranci z krajów islamskich? Jak kultywują tu swe religijne tradycje? Jak zmieniła się postawa Anglików wobec muzułmanów po zamachach w Londynie z 2005 r.? Odpowiedź m.in. na te pytania... 82
  • Cytat tygodnia 15 cze 2008, 22:00 „Nasze małżeństwo się rozpadło, bo John nie mógł się pogodzić z tym, że jest czterdziestolatkiem, a zachowywał się jak dwudziestolatek" Carol McCain, była żona republikańskiego kandydata na prezydenta USA, odpowiadając... 82
  • Egzamin na Niemca 15 cze 2008, 22:00 Niemieckie ministerstwo spraw wewnętrznych zaostrza procedury przyznawania obywatelstwa imigrantom. Od września 2008 r. każdy obcokrajowiec ubiegający się o niemiecki paszport oprócz spełnienia dotychczasowych warunków będzie zdawał... 82
  • Kwiz 15 cze 2008, 22:00 Sprawdź swoją wiedzę o świecie 1. Który kraj w czasie ostatnich igrzysk olimpijskich zdobył najwięcej medali w stosunku do liczby mieszkańców? a) USA b) Australia c) Wyspy Bahama 2. W którym kraju Unii Europejskiej jest najwyższy poziom... 82
  • Rosyjska choroba Europy 15 cze 2008, 22:00 Unia nie umie mówić do Moskwy z pozycji silnego partnera, a nie wystraszonego petenta 84
  • Recydywa korupcji 15 cze 2008, 22:00 Największa plaga nowych krajów unii wcale nie została przezwyciężona 88
  • Aniołek Berlusconiego 15 cze 2008, 22:00 Włoszkę Marę Carfagnę okrzyknięto najpiękniejszą minister świata 90
  • Piąta władza 15 cze 2008, 22:00 Dlaczego amerykańscy spin doktorzy uciekają z tonącego okrętu 94
  • Żółta kartka polityki 15 cze 2008, 22:00 Każdy polityk ma swoją puszkę Pandory, po której otwarciu nie może już rządzić 96
  • Pasaż 15 cze 2008, 22:00 98
  • Z kosmosu do ogrodu 15 cze 2008, 22:00 W XX wieku lampy solarne, czyli zasilane zmagazynowaną energią słoneczną, stosowano na stacjach kosmicznych. W domach Ziemian raczej się nie pojawiały, bo były za drogie. Kilka lat temu jednak staniały i zaczęły oświetlać ogrody na... 98
  • Opony eko(nomiczne) 15 cze 2008, 22:00 Do ekologicznego domu najlepiej dojechać na ekologicznych oponach. Energy Saver firmy Michelin stawiają mniejszy opór podczas toczenia, co przekłada się na mniejsze zużycie paliwa. To z kolei oznacza mniejszą emisję spalin i dwutlenku... 98
  • Eco TV 15 cze 2008, 22:00 Za swój telewizor Eco Flat TV firma Philips zgarnęła dwie nagrody na CES, targach elektroniki użytkowej w Las Vegas. W odbiorniku wbudowany jest czujnik, który mierzy natężenie światła i dostosowuje do niego poziom podświetlania panelu... 98
  • Mieszkać jak Cate Blanchett 15 cze 2008, 22:00 Filmowa Elżbieta I całkowicie przerzuciła się na energię słoneczną. Choć Polska to nie Australia, u nas też jest to możliwe. W podwarszawskim Konstancinie-Jeziornie powstają właśnie Rezydencje Skolimów – osiedle siedmiu domów... 98
  • Zielony dom 15 cze 2008, 22:00 Ponad połowa Polaków segreguje śmieci i nie pakuje zakupów do plastikowych torebek – wynika z badań CBOS. Dumny byłby z nas Leonardo DiCaprio, aktor znany z troski o środowisko naturalne, producent emitowanego właśnie w USA serialu... 98
  • Laser - Recenzje 15 cze 2008, 22:00 Wydarzenie: „Seks w wielkim mieście"Na polskie ekrany wchodzi kinowa wersja najpopularniejszego serialu ostatnich lat – „Seks w wielkim mieście". Ten tytuł stał się manifestem młodych, wyzwolonych, samodzielnych i... 102
  • Polskie stolice kultury 15 cze 2008, 22:00 Turystów podczas wakacji przyciąga do nas nie zabytkowa architektura, ale wielkie wydarzenia kulturalne 104
  • Batuta cudów 15 cze 2008, 22:00 Tylko światowej sławy wykonawcy mogą wydobyć polską muzykę klasyczną z głębokiego cienia 108
  • Generacja iPhOne’a 15 cze 2008, 22:00 iPhone firmy Apple to nie tyle urządzenie elektroniczne, ile styl życia 110
  • Wencel gordyjski - Sponiewierani i skrzywdzeni 15 cze 2008, 22:00 Sędzia Howard Webb ocalił polską tożsamość 112
  • Ueorgan Ludu 15 cze 2008, 22:00 Cios dla demokracji * Polska - Austria: mecz podwyższonego ryzyka * Kubica zagra z Chorwacją! * Dwa serca Teresy Orlowski 113
  • Krótko po wolsku - Era odkryć 15 cze 2008, 22:00 Cały świat czeka na wyniki badań sondy Phoenix, które mają odpowiedzieć na pytanie, czy na Marsie jest lód. Czekają naukowcy, czekają i lewacy, którym śni się Marsjańska Republika Lódowa.U nas też nie można narzekać na brak... 113
  • Skibą w mur - Rodzic wyrodny 15 cze 2008, 22:00 Im bardziej matka utrudnia życie dziecku, tym większą ma ono szansę na zostanie gwiazdą w przyszłości 114

ZKDP - Nakład kontrolowany