Nowy gatunek człowieka?

Nowy gatunek człowieka?

Rozmowa z dr Johannesem Krausem z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej Maksa Plancka w Lipsku, szefem zespołu paleogenetyków, który prawdopodobnie odkrył nowy gatunek człowieka w Jaskini Denisa w Rosji
Wprost: Co tak naprawdę odkryto na Syberii?
Dr Johannes Krause: W Jaskini Denisa archeolodzy odkryli wiele znalezisk, m.in. ozdoby, które można przypisywać człowiekowi współczesnemu. Początkowo myśleliśmy zatem, że są to szczątki człowieka współczesnego Homo sapiens.
Ale coś pana przekonało, że to nie jest jednak Homo sapiens?
Ze sproszkowanej kości udało się nam wydobyć dostateczną ilość materiału genetycznego, żeby porównać ją ze znanymi już sekwencjami DNA pochodzącymi z kości europejskich neandertalczyków, kopalnych Homo sapiens oraz ludzi współczesnych i kilku gatunków naczelnych. Podczas badania otrzymanej próbki materiału kostnego zorientowałem się, że nie może to być ani Homo sapiens, ani neandertalczyk. W ciągu kilku minut wiedziałem, że to  sensacja, ale kilkanaście godzin zajęło mi sprawdzanie tych wyników za  pomocą wszelkich dostępnych testów, żeby mieć niezbitą pewność, że ta sekwencja DNA jest prawdziwa.

Czy to znaczy, że odkryte w Jaskini Denisa szczątki należą do nowego gatunku człowieka? I co właściwie kryje się pod terminem „nowy gatunek"?
Wcale nie twierdzimy, że to jest nowy gatunek. Jesteśmy bardzo ostrożni w tej sprawie, gdyż nie jest łatwo określić granice między gatunkami. Jedna z sześciu istniejących obecnie definicji gatunku autorstwa Ernsta Mayra głosi, że przedstawiciele dwóch odrębnych gatunków nie mogą mieć płodnego potomstwa. Ale w praktyce rozróżniamy wiele odrębnych gatunków, których potomstwo jest jednak płodne. Należą do nich choćby różne gatunki myszy, a nawet wilk i szakal czy tygrys i lew.

Czy mogło tak być także w wypadku neandertalczyka i Homo sapiens? Czy odnalezioneszczątki mogą być ich wspólnym potomkiem?
Tego nie wiemy. Neandertalczyk wymarł, a jego przynależność gatunkowa została określona na podstawie morfologii. Nie potrafimy dziś stwierdzić, czy jego ewentualne potomstwo z Homo sapiens było płodne. Bardziej istotne od przynależności gatunkowej jest to, na ile blisko spokrewnione są dwie formy człowieka. Dotychczas przeanalizowaliśmy tylko mitochondrialne DNA (mtDNA). Na tej podstawie zdołaliśmy stwierdzić, że mieszkaniec Jaskini Denisa na pewno nie jest krzyżówką neandertalczyka i Homo sapiens. Mitochondrialne DNA jest przekazywane w  całości przez matkę dzieciom. Hybryda człowieka współczesnego i  neandertalczyka miałaby mtDNA jednego albo drugiego. Tymczasem mtDNA z  Jaskini Denisa nie przypomina materiału genetycznego żadnego z nich.

Z pana badań wynika, że przedstawiciel Homo z Jaskini Denisa mógł się pojawić ponad milion lat temu, wcześniej niż  Homo sapiens i neandertalczyk. Jak można przeprowadzić takie obliczenia na podstawie DNA?
Zanim odpowiem, jedna istotna uwaga: tak naprawdę przy obecnym stanie wiedzy nie możemy nawet powiedzieć, że cały typ człowieka wyewoluował przed milionem lat w Afryce. Nie mamy jeszcze danych dotyczących całego organizmu, który jest mozaiką, układanką z różnych części genomu, mogących mieć bardzo różne historie. Wiemy tylko, kiedy wyewoluowało jego mtDNA. A wracając do wieku szczątków z Syberii... Mutacje akumulują się z upływem czasu, porównujemy je niekiedy do tykania zegara. Im więcej różnic widać między dwiema populacjami, tym więcej czasu upłynęło od momentu ich rozdzielenia, ponieważ nagromadziło się więcej mutacji, od czasu gdy te dwie populacje miały wspólnego przodka. Mając sekwencje DNA człowieka współczesnego i przedstawiciela Homo z Jaskini Denisa, możemy więc wyliczyć, kiedy żył ich wspólny przodek. Między DNA Homo sapiens i neandertalczyka widzimy 200 różnic, a między człowiekiem i  osobnikiem z jaskini – prawie 400. Ponieważ z wcześniejszych badań wynika, że neandertalczyk wyewoluował przed 500 tys. lat, więc mieszkaniec Jaskini Denisa zrobił to dwa razy wcześniej, czyli jakiś milion lat temu. Oczywiście, żeby wiedzieć, jak szybko tyka ten „zegar", potrzebny jest jakiś punkt odniesienia. Tempo mutacji jest różne u  rozmaitych zwierząt, ponieważ zależy między innymi od długości życia i  częstości wymiany generacji. Na przykład u myszy mutacje pojawiają się częściej niż u słonia, bo słonie mają potomstwo średnio co 20 lat, a  mysz – co trzy miesiące. Dlatego nie można porównywać myszy i człowieka. Można jednak porównać człowieka z małpami człekokształtnymi, ponieważ mają podobne tempo rozmnażania się i podobną długość pokoleń. Paleogenetycy wykorzystują tempo ewolucji szympansa jako wzorzec do kalibrowania „zegara”. Istnieje 1400 różnic między człowiekiem a szympansem, który oddzielił się od wspólnej linii genetycznej przed mniej więcej 6,5 mln lat.

Czy na podstawie DNA można cokolwiek powiedzieć o wyglądzie osobnika z  Jaskini Denisa?
Na podstawie genotypu bardzo trudno określić fenotyp, czyli cechy wyglądu. Widać to najlepiej na przykładzie badań DNA stosowanych w  kryminalistyce. Byłoby wspaniale, gdyby materiał genetyczny pozostawiony przez przestępcę mógł posłużyć do rekonstrukcji jego wyglądu. Niestety, to niemożliwe. Tylko w wypadku kilku genów poznaliśmy już korelację między genotypem a fenotypem. Są to na przykład geny związane z  łysieniem. Ale to też może być mylące. Kilka miesięcy temu grupa duńskich naukowców opublikowała genom Eskimosa sprzed 4 tys. lat. Znaleźli m.in. gen w wariancie odpowiedzialnym za łysienie. DNA, które badali pochodziło jednak właśnie z włosów. Ten przykład najlepiej pokazuje ograniczenia prób odtwarzania wyglądu na podstawie genotypu. Kiedy rozszyfrujemy jądrowe DNA mieszkańca Jaskini Denisa, być może uda nam się coś powiedzieć na temat jego koloru skóry, oczu, włosów, ale  niewiele więcej. Nie możemy w ogóle określić np. wzrostu ani kształtu czaszki, chociaż antropolodzy bardzo by się ucieszyli z takich informacji. Mam nadzieję, że w przyszłości pojawią się nowe techniki, które pozwolą lepiej powiązać genotyp z fenotypem.

Czy zostaną odkryte inne typy człowieka? Wcześniej znany był neandertalczyk i Homo sapiens. Doszedł tzw. hobbit z wyspy Flores, a  teraz przedstawiciel Homo z Jaskini Denisa.
Nie wiemy prawie nic na temat tego, co działo się na terenie dzisiejszych Chin czy południowo-zachodniej Azji. Niewykluczone, że w  przyszłości odnajdziemy jeszcze inne, nowe formy człowieka i być może uda się z nich nawet uzyskać DNA, które pomoże określić, jak dawno wyewoluowały. Problem w tym, że kopalne DNA prawdopodobnie nie może przetrwać dłużej niż 100 tys. lat. Możemy więc jedynie zbadać genom form człowieka, które żyły w tym czasie, a nie wymarły wcześniej.W tej chwili jedną z największych zagadek paleogenetyki jest brak szczątków kopalnych szympansów. Mamy setki fragmentów szczątków kopalnych człowieka, natomiast dopiero w 2005 r. odnaleziono w Kenii kilka zębów i kawałek szczęki kopalnego szympansa. Te zwierzęta żyły w tropikalnych lasach deszczowych, gdzie nie zachodzi proces fosylizacji, organizm w całości jest pochłaniany przez rozmaite insekty i bakterie. Być może w lasach tropikalnych żyły również formy człowieka, po których nie zachowały się szczątki kopalne.

Czy są już jakieś wstępne wyniki prac nad rozszyfrowaniem jądrowego DNA ze szczątków z Jaskini Denisa?
Mam nadzieję, że do końca 2010 r. będziemy mogli ogłosić wstępną wersję jądrowego genomu. Z pewnością nie będzie kompletny, ciągle będą w nim luki, ale to wynika z charakteru materiału. W tej chwili możemy zdradzić tylko jeden szczegół. Zanim przystąpiliśmy do badań, nazwaliśmy te  szczątki roboczo „X-woman". Badania jądrowego DNA potwierdziły, że była to kobieta. Tak naprawdę – dziewczynka. Dziecko, które zmarło prawdopodobnie między 3. a 6. rokiem życia. Kości palców znalezione w  jaskini były bardzo drobne.
Okładka tygodnika WPROST: 20/2010
Więcej możesz przeczytać w 20/2010 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 20/2010 (1423)

  • POCZTA 9 maj 2010, 12:00 Odrobina bestialstwa na co dzień We „Wprost" w ostatnim czasie czytuję coraz więcej rozmów – raz ciekawszych, a innym razem mniej, raz dopracowanych i przemyślanych, a innym razem napisanych na kolanie (nie chodzi mi, że... 4
  • Z życia koalicji 9 maj 2010, 12:00 Wujek Narodu skromnością nie grzeszy. Na miejsce wywiadu dla TVN 24 Bronisław Komorowski wybrał… Zamek Królewski. Niby rocznica Konstytucji 3 maja miała tłumaczyć tę podniosłą scenerię, ale majestat głowy państwa (nawet... 6
  • Z życia opozycji 9 maj 2010, 12:00 Pełniący obowiązki Kaczora Adam Lipiński zaprosił do powrotu do PiS Polskę Plus Dorna. Panie Adamie, Polska w liczbie 1,7 miliona jakoś już tam Kaczyńskiego popiera, natomiast jeśli chodzi o Plus, to Plus GSM jest w rękach Bauca. Czyli... 7
  • Realna wartość wiedzy 9 maj 2010, 12:00 Realna wartość wiedzy Ranking szkół wyższych został przygotowany dla przyszłych studentów – nie dla profesorów i wykładowców, którzy lubią obwieszać swoje gabinety dyplomami uznania. Tygodnik „Wprost” po kilku latach przerwy, mając wsparcie studenckiego... 8
  • Szkoła konkurencji 9 maj 2010, 12:00 Szkoła konkurencji W USA rankingi uniwersytetów są pożyteczne, potrzebne i popularne. Amerykańskie uniwersytety konkurują o studentów. Studenci płacą tam za studia i utrzymują uczelnie na rynku. Jak każda firma tamtejsze uniwersytety chcą dotrzeć do konsumentów z informacją o... 10
  • Wysyłanie dzieci na studia za granicę to pozerstwo 9 maj 2010, 12:00 Rozmowa z Krzysztofem Pawłowskim, założycielem i prezydentem Wyższej Szkoły Biznesu – National-Louis University w Nowym Sączu 20
  • 80 procent uczelni zbankrutuje 9 maj 2010, 12:00 Rozmowa z prof. Krzysztofem Rybińskim, ekonomistą, wykładowcą w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie 22
  • Politechnika babska 9 maj 2010, 12:00 Kobiety mają mniejsze predyspozycje, by zostać inżynierami? Bzdura! Na kierunkach technicznych radzą sobie równie dobrze. A mężczyźni wcale nie narzekają – dzięki temu na obleganych dotychczas przez płeć męską uczelniach robi się coraz piękniej. 24
  • Skaner 9 maj 2010, 12:00 26
  • Ścigany posłaniec złej wiadomości 9 maj 2010, 12:00 Przed katastrofą w Smoleńsku w resorcie obrony tuszowano zdarzenia wskazujące na niebezpieczeństwo katastrofy lotniczej – ustalił „Wprost”. Na pilota, który sprzeciwiał się takim praktykom, spadły szykany. 26
  • Barometr Machały 9 maj 2010, 12:00 Cotygodniowe podsumowanie prezydenckiej kampanii wyborczej 2010 przez Tomasza Machałę z Polsatu www.kampanianazywo.pl 26
  • Latkowski wprost - Jak przykryć aferę? 9 maj 2010, 12:00 W ubiegłym tygodniu „Dziennik Gazeta Prawna” opublikował artykuł Roberta Zielińskiego „Jak minister Miller wykręcił numer 112”. Okazuje się, że ponad 4 mln zł, bez przetargów, trafiło do dwóch informatycznych firm dzięki decyzjom szefa MSWiA. Teraz... 26
  • Przegląd prasy zagranicznej 9 maj 2010, 12:00 GRECJA W OGNIU I BEZ PLANULa StampaCzego naprawdę potrzebuje Grecja? Grecja potrzebuje nowych strategii działania, w innym wypadku kryzys będzie bardzo zaraźliwy. Reformy potrzebuje też Pakt Stabilności i Wzrostu. Problem zadłużenia Grecji... 32
  • PULS GOSPODARKI 9 maj 2010, 12:00 Cudze chwalicie Z najnowszego rankingu European Trusted Brands 2010 wynika, że bardziej niż produktom polskim ufamy markom zagranicznym. Choć polskie bywa lepsze, to nasze firmy przegrywają, bo nie stać ich na tak przebojową promocję jak w... 34
  • Sieroty po Lechu 9 maj 2010, 12:00 Zajmują się głównie polityką zagraniczną i historyczną. Średnio pasują do PiS, część z nich jest bezpartyjna, a część wywodzi się ze środowiska Unii Wolności. Ich patronem był Lech Kaczyński. Śmierć prezydenta z jednej strony ich osierociła, ale z drugiej otworzyła im drogę do... 36
  • Domy z przeszłością 9 maj 2010, 12:00 Domy z przeszłością Włoski rząd za pieniądze Unii Europejskiej przekształca dawne rezydencje szefów mafii w hotele. Wille polskich przestępców popadają w ruinę, a w najlepszym razie świecą pustkami. 38
  • Zapytaj wprost - Palikot jak Lepper 9 maj 2010, 12:00 Na pytania czytelników internetowego wydania „Wprost" odpowiada Włodzimierz Karpiński, poseł PO, kontrkandydat Janusza Palikota w walce o stanowisko szefa lubelskiego regionu partii. 42
  • Na moje kopyto - Zionie pustką 9 maj 2010, 12:00 Trwa spór o symboliczny sens tragedii smoleńskiej i sens narodowej reakcji na tę tragedię. Wielu mówi i pisze to, co im w duszy gra, ale, zupełnie przypadkowo, dysponujemy unikatowym zapisem zmiany nastrojów społecznych. 44
  • Rozmowa niepolityczna - Gra w geny 9 maj 2010, 12:00 Rozmowa z prof. Bogusławem Pawłowskim, antropologiem z Katedry Antropologii Uniwersytetu Wrocławskiego i Zakładu Antropologii PAN, jednym z autorów wydanej właśnie książki „Biologia atrakcyjności człowieka” 46
  • Motoryzacja po kryzysie 9 maj 2010, 12:00 Ostatnie miesiące wypchnęły niejeden koncern motoryzacyjny z samochodowej ekstraklasy. Ale tam, gdzie są przegrani, zwykle są też zwycięzcy. Kto wygrał na kryzysie? 51
  • Orbán, wszechmocny przywódca wszystkich Węgrów 9 maj 2010, 12:00 Orbán, wszechmocny przywódca wszystkich Węgrów Z płomiennego młodzieńca zmienił się w dostojnego mężczyznę. Po dwunastu latach 47-letni Viktor Orbán znów mógł stanąć przed swymi sympatykami i powiedzieć im: wygraliśmy, od jutra będę rządził Węgrami. W ostatnią niedzielę... 56
  • Première classe - Czas próby 9 maj 2010, 12:00 Czas próby Józef Oleksy premier RP w latach 1995-1996 Dopiero co przebrzmiał kryzys polityczny w UE wywołany perturbacjami z konstytucją dla Europy i traktatem lizbońskim, a już na horyzoncie pojawia się poważny problem spoistości Wspólnoty wobec greckiego i – szerzej... 58
  • Zmowa cenowa 9 maj 2010, 12:00 Zmowa cenowa Sprzęt elektroniczny najlepszych marek mógłby być w Polsce tańszy nawet o kilkaset złotych, gdyby nie zmowa cenowa kilku dystrybutorów. Pilnują, by sklepy nie sprzedawały poniżej narzuconych cen – twierdzą handlowcy. 60
  • Zmowa zawsze godzi w klienta 9 maj 2010, 12:00 Rozmowa z Małgorzatą Krasnodębską-Tomkiel, prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów 62
  • Głos z Ameryki - Rynek musi regulować się sam 9 maj 2010, 12:00 Gdyby nie regulacje władz,być może nie doszłoby do jednego z najbardziej znanych skandali gospodarczych z Enronem w roli głównej. Bo szefowie Enronu kłamali niejako z inicjatywy amerykańskiej Komisji Nadzoru Finansowego (SEC). 63
  • Szybko skona hipoteka odwrócona 9 maj 2010, 12:00 Szybko skona hipoteka odwrócona Jeśli nie dojdzie do masowej akcji emerytów agitujących za wprowadzeniem odwróconej hipoteki hasłem: „Popierajmy banki czynem, umierajmy przed terminem”, z rządowego projektu nic nie wyjdzie. 64
  • Horoskop małżeństwa 9 maj 2010, 12:00 Horoskop małżeństwa Oboje skończyliście studia? Macie co najmniej 22 lata, ale nie więcej niż 25 lat, a w waszym związku nie pojawiło się jeszcze dziecko? Nie zwlekajcie, czym prędzej bierzcie ślub! Trudno o lepszy moment na zawarcie udanego małżeństwa – przekonują... 68
  • Agresja współczucia 9 maj 2010, 12:00 Empatia i agresja wydają się leżeć na przeciwnych biegunach. Oba uczucia możliwe są dzięki określonym obwodom nerwowym i rozum podpowiada nam, że obwody te powinny być całkowicie rozdzielone. 70
  • Otyłość dietetyczna 9 maj 2010, 12:00 Dietetyczne napoje i niskokaloryczna żywność mogą pobudzać apetyt i prowadzić do wzrostu masy ciała. Paradoks? Niekoniecznie. 72
  • Kobiety odmawiają 9 maj 2010, 12:00 Brak potrzeb seksualnych, zaburzenia podniecenia i orgazmu oraz odczuwanie bolesności w kontaktach seksualnych – na zaburzenia seksualne cierpiało w ciągu ostatnich 12 miesięcy aż 43 proc. kobiet w wieku aktywności seksualnej. 73
  • Nowy gatunek człowieka? 9 maj 2010, 12:00 Rozmowa z dr Johannesem Krausem z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej Maksa Plancka w Lipsku, szefem zespołu paleogenetyków, który prawdopodobnie odkrył nowy gatunek człowieka w Jaskini Denisa w Rosji 74
  • Koniec kawioru 9 maj 2010, 12:00 Jesiotry podzielą wkrótce los dinozaurów. Ryby te szybko znikają z jezior, rzek i mórz, choć były w nich obecne przez 250 mln lat. A jak nie będzie jesiotrów, nie będzie też kawioru – prawdziwego kawioru. 76
  • Święty, ale nie natychmiast 9 maj 2010, 12:00 Dotychczas mówiło się, że przeciwko wyniesieniu Jana Pawła II na ołtarze występują jedynie skrajne środowiska liberałów i ultrakonserwatystów. Ale ujawniony w ubiegłym tygodniu sensacyjny list kardynała Angelo Sodano pokazuje, że ekspresowe tempo beatyfikacji polskiego papieża... 78
  • Polskie defilady 9 maj 2010, 12:00 W 65. rocznicę zwycięstwa, 9 maja, polscy żołnierze tak naprawdę po raz pierwszy przeszli placem Czerwonym w paradzie zwycięstwa obok żołnierzy innych armii jako niekwestionowani sojusznicy i już niekwestionowani zwycięzcy. Bo wcześniej na wielkie parady zwycięstwa po wojnie... 80
  • Rosjanie, otwórzcie archiwa! 9 maj 2010, 12:00 Rozmowa z Richardem Pipesem, sowietologiem, emerytowanym profesorem Harvardu, doradcą prezydenta Ronalda Reagana 82
  • Brytyjski chaos 9 maj 2010, 12:00 Brytyjski chaos Edward Lucas Brytyjski dziennikarz i publicysta, korespondent „The Economist” w Europie Środkowej i Wschodniej Pożądana niepewności kompromitujący chaos. Taką rzeczywistość zastali Brytyjczycy, gdy obudzili się po najdziwniejszym wieczorze wyborczym... 84
  • Felieton na A 9 maj 2010, 12:00 A – dlaczego piszę? Nie wiem. Bo lubię. Bo mnie o to poproszono. Bo podobno kobiecym, czułym acz krzywym okiem sprawy opisują się inaczej. Bo podobno kobieta umie zauważyć drobiazgi, które w rezultacie opisują ogół. Bo spodobało mi się, że na litery alfabetu i bez... 85
  • Jak nas widzą? Z szabelką i w Krakowie 9 maj 2010, 12:00 – Polska nie tylko zainspirowała mnie do napisania powieści. To dzięki Polsce zostałam pisarką – mówi „Wprost” Brigid Pasulka. Jej debiut – „A Long, Long Time Ago and Essentially True” – został w marcu wyróżniony prestiżową... 86
  • Hollywood podgląda kino niezależne 9 maj 2010, 12:00 Rozmowa z Johnem Cooperem, dyrektorem Sundance Film Festival, największego przeglądu kina niezależnego, na którym debiutowali m.in. bracia Coenowie i Jim Jarmusch 88
  • Powitanie z Afryką 9 maj 2010, 12:00 Tygodnik „Wprost” prezentuje kolejną część cyklu „Wielkie filmy z historią w tle”. „Goodbye Bafana” to nieszablonowa opowieść o Nelsonie Mandeli widzianym oczami jego strażnika więziennego. 90
  • Wibrator nie przynosi kwiatów 9 maj 2010, 12:00 Bohaterki „Seksu w wielkim mieście” to już nie tyle kobiety wyzwolone, ile romantyczki Stwierdzenie tego faktu sprawiło, że bohaterki „Seksu w wielkim mieście” stały się romantyczkami, które nie mogą żyć bez drugiej połowy. I po kolei wyszły za mąż. Czy... 91
  • Pilzno – miasto pod mocnym aniołem 9 maj 2010, 12:00 Anioł w herbie czeskiej stolicy piwa powinien mieć – co najmniej – mocną głowę. Wsparcie anielskie przyda się tu także każdemu przybyszowi, którego wabi sława wyjątkowej receptury piwa powstałego w Pilznie, ale znanego na całym świecie. 94
  • Schizofrenia 9 maj 2010, 12:00 Od dziś moim życiowym celem – jako motoryzacyjnego sybaryty – jest zostanie właścicielem Panamery. Jeśli na nią nie zarobię, to jestem gotów ją ukraść. 96
  • Skibą w mur - Piękne, bo dziwne… 9 maj 2010, 12:00 Lord Pinkus, ostatni potomek dynastii Księstwa Facecji, uwielbiał egzotyczne podróże. Były to podróże szczególnego rodzaju. Nic tak nie sprawiało mu radości jak odwiedziny w dziwacznych krajach. Jako wychowanek akademii rycerskiej był gruntownie przygotowany z teorii filozofii... 97

ZKDP - Nakład kontrolowany