Czytam, więc jestem

Czytam, więc jestem

Dodano:   /  Zmieniono: 2
Nie czyta się nie dlatego, że się biednieje, lecz biednieje się dlatego, że się nie czyta
Nikt nic nie czyta, a jeśli czyta, to nic nie rozumie, a jeśli nawet rozumie, to nic nie pamięta" - twierdzi Stanisław Lem. Nieprawdziwa jest teza, że komputery i Internet zastępują książki i gazety. Internauci i użytkownicy komputerów są bowiem najaktywniejszymi czytelnikami na rynku książek i gazet. Nie czytamy głównie z lenistwa i braku takich nawyków. Na świecie nie ma mowy o końcu ery Gutenberga: sprzedaje się obecnie dwa razy więcej słowa drukowanego niż dwadzieścia lat temu, gdy komputery podbijały świat. Według prognoz American Literacy Society, w najbliższych pięciu latach globalne wydatki na książki wzrosną o 20 mld dolarów (w 2000 r. osiągnęły poziom 85 mld dolarów).
Kraje, w których czyta się najwięcej, to najczęściej państwa protestanckie (Szwecja, Norwegia, Wielka Brytania, Finlandia), gdzie zwyczaj powszechnego czytania gazet i książek istnieje od XIX wieku. Statystyki pokazują ewidentną zależność poziomu życia od poziomu czytelnictwa: w Szwecji po książkę sięga regularnie 71,8 proc. społeczeństwa, w Finlandii 66,2 proc., w Wielkiej Brytanii 63,2 proc. (dla porównania - w Portugalii 36,7 proc., a w Grecji 45,7 proc.). W Skandynawii po gazety 5-7 razy w tygodniu sięga aż 77,8 proc. społeczeństwa (dla porównania - 20 proc. Portugalczyków i 24 proc. Greków - i to najwyżej raz w tygodniu).

Czytający Ślązacy
W ubiegłym roku połowa Polaków nie przeczytała ani jednej książki, zaś 30 proc. przyznało, że sięga po nią sporadycznie. Dodajmy, że wśród tytułów wymienionych przez ankietowanych jedna trzecia to podręczniki i lektury szkolne. 63 proc. Polaków w ciągu 12 miesięcy nie splamiło się kupnem książki, po gazety sięga 15 proc. Z badań Instytutu Książki i Czytelnictwa wynika, że w 10 proc. gospodarstw domowych nie ma żadnej książki. - Część respondentów ze wstydu nie przyznaje się, że nie czyta, więc rzeczywistość jest jeszcze gorsza - mówi Andrzej Nowakowski, pełnomocnik ministra kultury ds. promocji czytelnictwa. Najgorzej czytelnictwo wygląda na wsi, na tzw. ścianie wschodniej oraz w Wielkopolsce. Najwięcej czyta się na Górnym Śląsku, bo to region najbardziej zurbanizowany. Tam tradycje czytelnictwa sięgają - podobnie jak w Niemczech czy Czechach - XIX wieku. Mitem jest przekonanie, że społeczeństwo nie czyta, bo biednieje. Jest odwrotnie: biednieje, bo nie czyta.
Lamentom nad poziomem czytelnictwa towarzyszy mit o PRL jako "kraju ludzi czytających". W PRL wydawanie książek traktowano jako działalność socjalną, przez co książki nie miały rynkowej ceny. W tamtych czasach nigdy nie było prawdziwej wiedzy o rynku: wszystko było państwowe, więc można było manipulować danymi. Prawda jest taka, że to w PRL utrwalił się zwyczaj nieczytania, co dzisiaj skutkuje cywilizacyjno-kulturowym zapóźnieniem Polaków.

Brytyjska lekcja
W Polsce jesteśmy obecnie świadkami tego samego procesu, który kraje rozwinięte przechodziły w latach 70. i 80. Gdy w Wielkiej Brytanii pojawił się problem wtórnego analfabetyzmu (po ujawnieniu, że ponad 20 proc. dorosłych ma problemy z poprawnym czytaniem i pisaniem), rząd natychmiast przystąpił do kontrakcji. Od pięciu lat nad Tamizą realizowany jest program National Literacy Strategy - NSL (Narodowa Strategia Czytelnictwa), adresowany przede wszystkim do dzieci i młodzieży. Wśród jedenastolatków wprowadzono testy na umiejętność czytania i pisania. Na podstawie ich wyników oceniano szkoły i nauczycieli.
Co istotne, państwo odegrało jedynie rolę inspiratora - realizację programu wzięły na siebie organizacje pozarządowe, fundacje, stowarzyszenia i komitety rodzicielskie. Na rezultaty nie trzeba było długo czekać. Według najnowszych badań, uczniowie brytyjskich podstawówek zajmują trzecie miejsce na świecie pod względem płynności czytania i czytania ze zrozumieniem, a pierwsze wśród krajów anglojęzycznych. W Wielkiej Brytanii 80 proc. dorosłych kupuje przynajmniej jedną książkę rocznie.

Czytam, więc myślę
Zwyczaj czytania wspierają różne międzynarodowe i lokalne inicjatywy, na przykład Światowy Dzień Książki i Praw Autorskich obchodzony 23 kwietnia - pod patronatem UNESCO. To data symboliczna w historii światowej literatury. Tego dnia urodzili się William Shakespeare i Vladimir Nabokov, umarł zaś Miguel de Cervantes. W Katalonii 23 kwietnia osobom bliskim wręcza się książkę i różę. Także w Polsce tego dnia odbywają się imprezy oraz konkursy promujące czytelnictwo: "Czytajmy razem", "Wakacje z książką", "Najpiękniejsze strony świata", "Wielkie czytanie na małym ekranie", "Cała Polska czyta dzieciom". Do tej ostatniej akcji, wzorowanej na amerykańskiej i przeniesionej do Polski przez Irenę Koźmińską, włączyło się już 150 miast. Popularyzacji literatury dla najmłodszych mają też służyć wydanie serii Kanon Książek dla Dzieci i Młodzieży oraz pomysł ministra kultury Waldemara Dąbrowskiego, by przekształcić Pacanów w europejską stolicę baśni. W 70. urodziny Koziołka Matołka mają zjechać do tego miasteczka m.in. Rumcajs, Czerwony Kapturek, a nawet Dziewczynka z Zapałkami.
Według brytyjskich danych, intelektualny i emocjonalny rozwój dzieci, którym się czyta od najmłodszych lat, jest o 30 proc. szybszy od tego wśród ich nie czytających rówieśników. - Jeśli ktoś do 15. roku życia nie nabierze nawyku czytania, później ma problemy nawet ze zrozumieniem instrukcji obsługi odkurzacza. Człowiek nieczytający to przeważnie osoba aspołeczna. Nie ma demokracji tam, gdzie panuje analfabetyzm - podkreśla Andrzej Nowakowski. W krajach Unii Europejskiej czytelnictwo jest także uważane za niezbędny warunek rozwoju gospodarczego.

Reanimacja bibliotek
Program Czytelnictwa, proklamowany niedawno przez ministra Dąbrowskiego, przewiduje wspieranie bibliotek, które w zachodniej Europie pełnią funkcje centrów kultury - ich wyjątkowe znaczenie podkreśla nawet architektura. Obecnie działa w Polsce o 1200 mniej bibliotek niż za rządów premiera Tadeusza Mazowieckiego. Największym problemem bibliotek jest brak pieniędzy na kupno nowości (finanse samorządów są wypadkową sytuacji gospodarczej). - Ich zbiory to same starocie, co zniechęca ludzi, którzy chcieliby z nich korzystać - przyznaje Michał Jagiełło, dyrektor Biblioteki Narodowej. Norma brytyjska to 40 nowości kupowanych rocznie (na 100 tys. mieszkańców), w Polsce ten wskaźnik wynosi 5,4 książki na 100 tys. mieszkańców. Najgorzej jest w wiejskich bibliotekach: na jedną przypada średnio 1,70 zł rocznie na zakup książek! Michał Jagiełło ocenia, że potrzebny jest zastrzyk finansowy w wysokości 20 mln zł, by wyrwać biblioteki ze stanu śmierci klinicznej. Może należałoby przeznaczyć na ten cel dotacje dla nowych książek, których nie skąpi ministerstwo kultury?
Złośliwi twierdzą, że niski poziom czytelnictwa, szczególnie polskiej literatury współczesnej, to wina części krytyków. Kreują oni na zjawiska literackie dzieła skończonych grafomanów, co tylko zraża oszukanych czytelników.

Więcej możesz przeczytać w 16/2003 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 2

Spis treści tygodnika Wprost nr 16/2003 (1064)

  • Wprost od czytelników 20 kwi 2003, 1:00 Listy od czytelników 3
  • Życie zmartwychwstałych 20 kwi 2003, 1:00 Życie zaczyna się po śmierci. To największy sukces współczesnej cywilizacji mediów, zainspirowanej być może przez religię. 3
  • Peryskop 20 kwi 2003, 1:00 Polski desant do Strasburga Tylko Liga Polskich Rodzin nie wytypowała jeszcze obserwatorów do Parlamentu Europejskiego. Polskę reprezentować będzie 54 parlamentarzystów - 44 posłów i 10 senatorów. 5 maja... 6
  • Dossier 20 kwi 2003, 1:00 LESZEK MILLER, premier RP "Możecie państwo zarzucić ministrowi Krzysztofowi Janikowi uporczywe podpalanie traw albo świadome opóźnienia nadejścia wiosny" W Sejmie GRZEGORZ KOŁODKO, wicepremier, minister finansów... 7
  • Z życia koalicji 20 kwi 2003, 1:00 Aleksander Kwaśniewski ma wątpliwości, czy tak ważna figura jak on może zeznawać przed komisją śledczą. Wątpliwości te podziela Ryszard Kalisz (zero zdziwień), Jerzy Jaskiernia (hm, to ciekawe...), a także Leszek Miller (łał!).... 8
  • Z życia opozycji 20 kwi 2003, 1:00 Na pojednaniu z Niemcami można zarobić. Dowiedli tego Jacek Turczyński i Jan Parys - dawno temu działacze prawicy, a niedawno szefowie Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie. Tak ciężko pracowali, że przyznawali sobie gigantyczne premie... 9
  • M&M 20 kwi 2003, 1:00 MOJE ŻYCZENIA - felieton Marka Majewskiego 10
  • Playback 20 kwi 2003, 1:00 10
  • Spisek przeciwko Sztelidze? 20 kwi 2003, 1:00 Poseł Jerzy Szteliga, członek sejmowej komisji śledczej, nie może się pogodzić z tym, że przestał być opolskim baronem, czyli przewodniczącym Rady Wojewódzkiej SLD. 10
  • Fotoplastykon 20 kwi 2003, 1:00 12
  • Poczta 20 kwi 2003, 1:00 Listy od czytelników 14
  • Kadry 20 kwi 2003, 1:00 15
  • Przekleństwo manny z nieba 20 kwi 2003, 1:00 Co się wydarzy, gdy nad jakimś terytorium zrzucimy z helikoptera worki z pieniędzmi? To co niedawno NRD może teraz spotkać nas. 16
  • Nie mafii 20 kwi 2003, 1:00 Bankiet dla mafii pruszkowskiej to była demonstracja uprawnień dziennikarzy do swobody bycia - broni Jerzy Urban 22
  • Watykańska kuracja 20 kwi 2003, 1:00 Czy Jan Paweł II odzyskuje zdrowie? 24
  • Na wschód od Zachodu 20 kwi 2003, 1:00 Warszawa przegrała wyścig o miano stolicy Europy Środkowej 26
  • Prawo do prawa 20 kwi 2003, 1:00 Sądy przyznały rację "Wprost" - Zabużanom należą się odszkodowania! 34
  • Szachoterapia 20 kwi 2003, 1:00 Chcę być mistrzem świata - mówi Bartłomiej Macieja 36
  • Nałęcz - Zaduch 20 kwi 2003, 1:00 Oby niechęć do rządzących nie przekształciła się w niechęć do demokratycznych reguł rządzenia 40
  • Giełda i wektory 20 kwi 2003, 1:00 Hossa Świat Matka pracoholiczka Brytyjscy badacze obliczyli, że matki co roku wykonują w domu pracę wartą 30 tys. USD. Tyle trzeba by zapłacić pomocy domowej. Przeciętna brytyjska matka spędza średnio 64 godziny tygodniowo na... 42
  • Zakład opieki aspołecznej 20 kwi 2003, 1:00 Co drugi Polak w sile wieku nie pracuje! 44
  • Gospodarka na korbkę 20 kwi 2003, 1:00 Rząd ma więcej programów niż pralka automatyczna 48
  • Agent numer 1 20 kwi 2003, 1:00 Jak się ubezpieczyć od Jana Monkiewicza? 50
  • Polen raus! 20 kwi 2003, 1:00 Formalnie otwarte wrota do niemieckiego rynku w praktyce są dla polskich firm zamknięte 54
  • Rachunek nieprawdopodobieństwa 20 kwi 2003, 1:00 Amerykańskie metody księgowania obnażają słabość europejskich spółek 58
  • Załatwione odmownie 20 kwi 2003, 1:00 Ameryka jest jedynym państwem zdolnym i skłonnym do działania w warunkach zagrożenia 60
  • Supersam 20 kwi 2003, 1:00 Buty Venus Venus Ebone Starr Williams (VESW DMX) - tak nazywają się buty z wiosenno-letniej kolekcji firmy Reebok promowane przez gwiazdę światowych kortów Venus Williams. Jak można się domyślić, zostały one zaprojektowane z... 62
  • Czy człowiek może zmartwychwstać? 20 kwi 2003, 1:00 "Narodziny nie są zbrodnią, więc życie nie musi się kończyć wyrokiem śmierci" - napisał Robert Ettinger, autor "Perspektyw nieśmiertelności", założyciel i prezes Cryonics Institute. We wrześniu 1990 r. 46-letni matematyk Thomas Donaldson domagał się od sądu w Santa Barbara... 64
  • Kieszonkowe kino 20 kwi 2003, 1:00 Nachalne reklamówki wypiera advertainment - reklama traktowana jak rozrywka 70
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta - Puszczając zielone pędy 20 kwi 2003, 1:00 Czy wysiaŁeś już rzeżuchĘ? Wszak to już Wielki Tydzień i niewiele czasu pozostało, ale jeśli się pospieszysz, to jeszcze Ci się do niedzieli zazieleni. W tym roku Wielkanoc dość późno wypada, ale przecież i wiosna czegoś nieskora, więc warto ją w ten sposób energiczniej... 72
  • Blogi wojny 20 kwi 2003, 1:00 W Iraku powstał nowy gatunek reportażu wojennego - internetowe relacje żołnierzy 74
  • Ekran osobisty - Wieszaki telewizyjne 20 kwi 2003, 1:00 W mediach osobowość jest coraz częściej wartością niepożądaną. Prezenterzy mają się tylko idealnie dopasować do formatu 75
  • Nadać sens śmierci 20 kwi 2003, 1:00 Państwo Izrael rodziło się w ruinach warszawskiego getta 76
  • Know-how 20 kwi 2003, 1:00 Antyzawał Atorwastatyna, nowy lek obniżający stężenie cholesterolu we krwi, może zapobiec wielu zawałom i udarom mózgu - wyniki badań preparatu przedstawiono na posiedzeniu Amerykańskiego Towarzystwa Kardiologicznego. Testy trwały... 81
  • Pożar płuc 20 kwi 2003, 1:00 Nikt nie wie, jak się przed SARS bronić. Tymczasem ta epidemia skrajnej bezradności i niewiedzy zatacza coraz szersze kręgi. 82
  • Wykrywacz prawdy 20 kwi 2003, 1:00 Pentotal sodu - przebój aptek światowych wywiadów 86
  • Broń masowego wrażenia 20 kwi 2003, 1:00 Jak wygrać wojnę, nie zabijajĄc 88
  • Bez granic 20 kwi 2003, 1:00 Uziemienie concorde'a W ostatni weekend października po raz ostatni będzie można przelecieć nad Atlantykiem concorde'em, jedynym ponaddźwiękowym samolotem pasażerskim. W pożegnalnej promocji bilet powrotny z Londynu do Nowego Jorku w... 90
  • Wojna i pokój 20 kwi 2003, 1:00 Kto przegrał wojnę? W to, że Irak można w to wątpić, patrząc w telewizji na radosne twarze bagdadczyków, witających marines... 92
  • Oś nieudaczników 20 kwi 2003, 1:00 14 marca kanclerz Niemiec Gerhard Schröder wygłosił przemówienie, w którym naszkicował plan ratowania niemieckiej gospodarki przed upadkiem. 102
  • Wielka rewolucja demokratyczna 20 kwi 2003, 1:00 Wojska amerykańskie zdobywają Bagdad, spróbujmy zatem umieścić wydarzenia ostatnich dni w perspektywie historycznej. W pewnym sensie, jak stwierdził prof. Eliot Cohen z Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa, Stany Zjednoczone biorą udział w... 104
  • Studnia demokracji 20 kwi 2003, 1:00 W Bagdadzie, po 45 latach nieobecności, pojawi się Ahmad Szalabi, taki iracki Karzaj - równie starannie jak ten afgański wyselekcjonowany przez Amerykanów spośród emigracyjnych opozycjonistów. 104
  • Kiosk 20 kwi 2003, 1:00 Die Zeit 11.4.2003 "Dziś wojska koalicji świętują razem z wyzwolonymi Irakijczykami, ale jutro mogą się poczuć jak na Bałkanach Bliskiego Wschodu. Doświadczenia z Afganistanu pokazują, że chwilowi sprzymierzeńcy nie potrzebują... 107
  • Przed-pokój 20 kwi 2003, 1:00 Jeżeli wodzowie nie zdołają zapanować nad sobą, wojna zostanie wygrana, ale przegrany będzie pokój 107
  • Menu 20 kwi 2003, 1:00 Kraj Na dworcu w Kutnie Miało być światowe wydarzenie, a wyszła owocowa pulpa, po trzech godzinach smakowania przyprawiająca o mdłości i dojmujący zawrót głowy. Oto nieznane, jakiś czas temu odnalezione dzieło Gioacchina... 108
  • Czytam, więc jestem 20 kwi 2003, 1:00 Nie czyta się nie dlatego, że się biednieje, lecz biednieje się dlatego, że się nie czyta 112
  • Nuda bebechów 20 kwi 2003, 1:00 Komedie ratują honor polskiego teatru 116
  • Gitarowi luddyści 20 kwi 2003, 1:00 Rockmani buntują się teraz już tylko przeciwko nowoczesnej technice nagraniowej 118
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego 20 kwi 2003, 1:00 Recenzje płyt 119
  • Przez szczyt do nieba 20 kwi 2003, 1:00 Muszę osiągnąć przynajmniej połowę tego, co zrobili Beatlesi - mówi Paweł Rurak-Sokal, lider Blue Café 120
  • Kino Tomasza Raczka 20 kwi 2003, 1:00 Recenzje filmów:Gangi Nowego Jorku, Schmidt 122
  • Fanty 20 kwi 2003, 1:00 Wymyślono nową grę w sferach władzy. Nie mówię rządu, nie, nie, to by wyglądało, że i ja się czepiam. Gra towarzyska, o której tu mowa, objęła również parlament, senat, środowiska artystyczne i tak modnych obecnie lobbystów. 124
  • Pleść duby smolane 20 kwi 2003, 1:00 Korespondent suazyjskiego radia Pheshey Duba od początku wojny w Iraku udawał, że nadaje z Bagdadu, gdy faktycznie w ogóle nie wyjechał ze swego miasta. 124
  • Organ Ludu 20 kwi 2003, 1:00 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 16 (29) Rok wyd. 2 WARSZAWA, poniedziałek 14 kwietnia 2003 r. Cena + VAT + ZUS + winieta Polska zaproszona do zarządzania Irakiem Aleksander Kwaśniewski wicekrólem Iraku? Po wygranej... 125
  • To idzie towarzystwo! 20 kwi 2003, 1:00 Zdaniem mistrzów etykiety, towarzystwo na naszych oczach traci równowagę i powoli zamienia się w zwykłe towarzycho 126