Zuza i parkinson

Zuza i parkinson

Obserwowanie, jak Jerzy Pilch, jeden z najpopularniejszych polskich pisarzy, zmaga się słowem z nieuleczalną chorobą, jest naprawdę poruszające. Tym bardziej że efektem tej walki są książki nietuzinkowe.

Czy „Zuza albo czas oddalenia” to ostatnia książka Jerzego Pilcha? Nikt tego nie pisze wprost, ale przy każdej premierze, od co najmniej pięciu lat, pytanie wisi w powietrzu. W każdym wywiadzie i w każdej recenzji. Tylko nie wypada go zadać. Sam pisarz raczej by się o to nie obraził, o swoim parkinsonie mówi z dystansem, rzucając co jakiś czas gorzkim dowcipem. Pamiętam, jak na propozycję spotkania przy kawie odpowiedział jakiś czas temu coś w stylu: „Pod warunkiem że będziesz mi tę kawę wlewał do gardła”. Obaj się roześmialiśmy, ale do spotkania nie doszło. Pilch, niegdyś prawdziwa dusza towarzystwa i mistrz kawiarnianego bon motu, towarzystwa raczej unika. W ostatnich latach całym światem stało się dla niego mieszkanie na Hożej i kilka okolicznych sklepów. Rusza się stamtąd rzadko, a jest to okupione ogromnym wysiłkiem i cierpieniem. Pisze o tym zresztą i mówi otwarcie. Tak jak zupełnie otwarcie opowiada o swojej walce z chorobą, zarówno w książkach, jak i w wywiadach czy felietonach. O problemach z ubieraniem się, jedzeniem, z wykonywaniem najprostszych czynności. Można powiedzieć, że ten bój ostatni (wiem, że by się na ten kalambur nie obraził, a parkinson jest chorobą nieuleczalną) toczy na oczach publiczności. Z męstwem godnym uznania.

FANTAZJE O PANI Z ULOTKI

Toczy go również w nowej powieści. I jeśli o jakiejś jego książce można powiedzieć, że sprawia wrażenie ostatniej, to właśnie o tej. Pilch nie jest ani czytelnikiem, ani pisarzem naiwnym, dlatego jeśli w jego książce pojawiają się nawiązania do ostatniej powieści jednego z jego ulubieńców, noblisty Gabriela Garcii Márqueza, nie jest to przypadek. A pokrewieństwo „Zuzy albo czasu oddalenia” z „Rzeczą o mych smutnych dziwkach” jest oczywiste. Choć u kolumbijskiego giganta opowieść była w stu procentach na serio, a tu, jak to u Pilcha, pełna jest ironii. Tak jak może być ironiczna i przewrotna historia ciężko chorego 60-latka zakochanego w młodszej o 40 lat prostytutce. Zresztą bohater „Zuzy” w końcu ze swoją ukochaną nawet się i żeni. Już po lekturze pierwszego akapitu nie mamy wątpliwości, w jakim klimacie opowiadana będzie ta historia: „To było do przewidzenia: na starość zakochałem się w pochopnej dwudziestolatce. Przez pochopność należy rozumieć zgodę na wykonywanie działań elementarnych za pieniądze, ergo kurewstwo. W tym, co mówię, a raczej w tym, co zapisuję, albo wszystko jest do zakwestionowania, albo wszystko jest ironiczne. Co robić — pisanie jest ironiczne, starość jest ironiczna, kurewstwo jest ironiczne”. Dodajmy też, że jest to historia otwarcie autobiograficzna. Pojawiają się w niej motywy dobrze znane z twórczości Pilcha, ale też jego felietonów i wywiadów. Mamy zatem rodzinną Wisłę na Śląsku Cieszyńskim z motywem protestanckiej obyczajowości, są opowieści o zdradach niczym ze „Spisu cudzołożnic”, jest (na marginesie) alkohol, choroba, nawiązania do życia prywatnego, choćby w historii małżeństwa z Nullą. Jeśli ktoś czytuje wywiady z pisarzem, wie, że to wątek mocno autobiograficzny. Jednak sama Zuza, czy też zmysłowa Żaneta, jak każe się czasem nazywać, wydaje się raczej fantazmatem niż realną kobietą. Składa się ze „sztucznych cycków”, jak pisze Pilch, i sztucznych emocji.

To raczej fantazja 66-letniego mężczyzny, który zainspirowany ulotkami włożonymi za wycieraczkę gdzieś w centrum Warszawy snuje opowieść o tym, jak mogłyby wyglądać jego relacje z roznegliżowaną panią ze zdjęcia. Gdyby, oczywiście, udało mu się przejść z płaszczyzny klient–pro stytutka na tę czysto prywatną. Trudno jednak potraktować te opowieści inaczej niż fantazje, bo im dalej w tekst, tym Zuzy mniej, a dygresji coraz więcej. Tak jakby opowieść o pani lekkich obyczajów była jedynie pretekstem do powrotu do dobrze znanych tematów, obsesji, a może wręcz sumowania życia.

GDY DUCH PRZEGRYWA Z MATERIĄ

Ale też pojawia się pytanie, czy pisarz, który jeszcze dwa lata temu opublikował udaną powieść „Wiele demonów”, do końca panuje nad formą. Co do tego można mieć wątpliwości. Kiedy czytamy „Zuzę albo czas oddalenia”, trudno oprzeć się wrażeniu, że na kartach książki duch przegrywa z materią, ciężka choroba bierze górę Wydawn nad talentem literackim. LiterackWątki nie zostają spuentowane, pojawiają się nowe, tak jakby Pilch nie miał siły dokończyć tej opowieści tak, jak zamierzał. Czy tak jest w istocie, czy może to celowy zabieg, trudno powiedzieć. Z pewnością nie jest to najlepsza powieść w dorobku pisarza. I raczej nie nazwałbym jej wybitną. Co nie znaczy, że nie warto jej przeczytać. Dla wszystkich wielbicieli Pilcha, a są ich w Polsce dziesiątki tysięcy, to wydarzenie. Są tu zresztą momenty bardzo dobre – ironicznie dowcipne i poruszające. I nie mam wątpliwości, że „Zuza…” będzie bestsellerem. Tak jak każda w zasadzie książka pisarza od momentu, gdy jego powieść „Pod Mocnym Aniołem” nagrodzono w 2002 r. Nike.

To były jeszcze czasy świetności tej nagrody, gdy jej laureat z automatu niemal stawał się gwiazdą, a jego wyróżniona książka hitem. Dla Pilcha był to kluczowy moment w karierze. Niewiele wcześniej przeprowadził się z Krakowa do Warszawy i z felietonem z „Tygodnika Powszechnego” do „Polityki”. Był to zresztą szczyt jego felietonowej sławy i formy (książek z tekstami prasowymi wydał kilka, niektóre, jak „Upadek człowieka pod Dworcem Centralnym”, bardzo udane). Można nie tyle powiedzieć, że Jerzy Pilch wkroczył wtedy na literackie salony, bo już dawno na nich był, ale że stał się wręcz celebrytą. Człowiekiem sukcesu widywanymtu i ówdzie w szykownym towarzystwie, zapraszanym do telewizji, udzielającym wywiadów. Pamiętam z tego okresu, że rozmowę z pisarzem na jego imprezie urodzinowej z okazji pięćdziesiątki prowadziła sama Monika Olejnik, a zapowiadała Grażyna Torbicka. Chcąc nie chcąc, stał się też Pilch, po opublikowaniu „Pod Mocnym Aniołem”, najbardziej znanym polskim alkoholikiem opowiadającym w mediach o walce z nałogiem.

Ale bynajmniej nie zaniedbywał twórczości, regularnie publikując mniej („Marsz Polonia”) lub bardziej („Miasto utrapienia”) udane książki. Każda stawała się wydarzeniem i bestsellerem. Kto wie, może by tak było do dziś, choć pisarze coraz mniej obchodzą masową publiczność, gdyby nie choroba. Od kilku lat Pilch walczy z zaawansowanym parkinsonem, o czym otwarcie opowiada w wywiadach. Ale i w tekstach literackich, poświęcił temu wiele felietonów i dwie książki („Dziennik” i „Dziennik drugi”), a ich niektóre fragmenty są wręcz wstrząsające.

Można tu zadać pytanie, którego nikt nie zadaje, bo chodzi o chorobę, czy to nie nadmiar ekshibicjonizmu. Że literatura jest od opowiadania o takich sprawach, tego chyba nikt nie będzie kwestionował, ale czy właściwym miejscem na opowieści o chorobie są media? Wydaje się, że tak. Pilch nie przekracza w swoich wyznaniach granicy smaku, nawet jeśli mówi o straszliwych problemach z fizycznością. Powiem nawet więcej, wydaje mi się, że to, jak otwarcie mówi o swoim cierpieniu, ma bardzo pozytywny efekt. Jest szansa, że dzięki jego zwierzeniom ludzie chorzy na parkinsona nie będą stygmatyzowani. Dlatego to, co Pilch dziś mówi, budzi mój szacunek i współczucie. ■

©� WSZELKIE PRAWA ZASTRZEŻONE

PILCH NA EKRANIE

Wielkim sukcesem była dokonana przez Wojciecha Smarzowskiego ekranizacja powieści o alkoholiku Jurusiu (Robert Więckiewicz), usiłującym zerwać z nałogiem. „Pod Mocnym Aniołem” (2014) w kinach obejrzało prawie 900 tys. widzów.

Świetne recenzje zebrał też zrealizowany przez Jerzego Stuhra

„Spis cudzołożnic” (1994).

Temat alkoholizmu pojawia się w scenariuszu napisanym przez Jerzego Pilcha dla Janusza Morgensterna

„Żółty szalik”, gdzie główną rolę zagrał, nagradzany za nią wielokrotnie, Janusz Gajos.

Na jego tekście oparty jest również film Janusza Majewskiego

„Miłość w przejściu podziemnym”.

Pisarz pojawił się też na ekranie. We „Wtorku” Witolda Adamka zagrał producenta krasnali ogrodowych.

Okładka tygodnika WPROST: 23/2015
Więcej możesz przeczytać w 23/2015 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 23/2015 (1682)

  • Tak umiera partiokracja 31 maj 2015, 20:00 Wybory prezydenckie wygrał Zmiana. Wygrał czy wygrała, ale w debatach i medialnych popisach oratorskich najczęściej przywoływana jest Zmiana. Zmiana wprowadza się do pałacu prezydenta, wali do drzwi premiera, szefów NBP, KNF, TVP,... 3
  • Skaner 31 maj 2015, 20:00 LEWICA Nowacka odmówiła Przed jesiennymi wyborami parlamentarnymi w SLD może dojść do rozłamu. Grupa trzydziestolatków z tej partii myśli o jej porzuceniu i założeniu nowej, własnej formacji. Uważają, że skoro odwołanie Leszka... 5
  • Platforma na skraju załamania nerwowego 31 maj 2015, 20:00 Wcześniejsze wybory, nowe otwarcie czy rekonstrukcja rządu – PO szuka pomysłu na odzyskanie politycznej inicjatywy. Zamiast spójnej strategii w obozie rządzącym widać jednak same nerwowe ruchy, które jeszcze powiększają panujący tam chaos. 8
  • Najdroższe obietnice 31 maj 2015, 20:00 Po porażce w wyborach prezydenckich rząd założył czapkę Świętego Mikołaja i obiecuje prezenty. Pytanie, czy worek z wyborczymi upominkami się nie rozerwie. 10
  • Strategia PiS ma na imię Duda 31 maj 2015, 20:00 Zwycięstwo Andrzeja Dudy na nowo określa strategię PiS na jesienne wybory. Dopiero ich wynik określi ramy jego prezydentury. 12
  • Powrót zdrowego rozsądku 31 maj 2015, 20:00 Po wyborach nadszedł czas rozliczeń. I jak należało się spodziewać, prezydent elekt zaczyna urealniać obietnice. Nie będzie powrotu do wieku emerytalnego 60 i 65 lat. 16
  • Korekta sojuszy 31 maj 2015, 20:00 Zwycięstwo wyborcze politycznego sojusznika brytyjskich konserwatystów może zmienić układ sił w zdominowanej przez Niemcy Europie. Z tego powodu medialne straszenie prawicową dyktaturą w Polsce zostało wyparte przez poważne analizy. 18
  • Internet nie wybaczył Komorowskiemu 31 maj 2015, 20:00 Nie oddajmy Polski gówniarzom”, „Rośnie fundamentalistyczny radykalizm w młodym pokoleniu Polaków. Módlmy się, by jak najszybciej wyemigrowali”, „Głosowanie na komediantów”. Przez ostatnie trzy tygodnie... 21
  • Bunt młodego pokolenia 31 maj 2015, 20:00 Wyniki wyborów prezydenckich ukazały niezadowolenie młodych ze słabej partycypacji w sukcesie polskiej transformacji. Wszystkie partie w Polsce zdawały sobie z tego sprawę, ale politycy preferowali emerytów i rencistów kosztem młodych i... 21
  • ROZDMUCHANY BUDŻET PREZYDENTA 31 maj 2015, 20:00 Bronisław Komorowski jest czwartą najdroższą głową państwa w Europie. Więcej wydają tylko prezydenci Włoch i Francji oraz brytyjska królowa. Sprawdziliśmy, na co konkretnie idą wydatki pałacu. 168 mln zł zostało zarezerwowanych w... 22
  • Wojna Platformy 31 maj 2015, 20:00 Wojna idzie – zaczęłam kopać schron, żeby tam przetrwać ofensywę Platformy Obywatelskiej z bardzo smutnym prezydentem Komorowskim na czele. A mają iść szerokim frontem i środkiem polskiej drogi – co może się skończyć... 23
  • Zadania dla nowego prezydenta 31 maj 2015, 20:00 Pół Polski łamie sobie głowę nad przyczynami porażki prezydenta. Jedni mówią o ospałej kampanii, inni o nieszczęsnej fladze PO, szuka się też innych przyczyn. Mało kto zadaje pytanie, czy może na wynik nie wpłynęły kwestie... 23
  • Operacja Belka, czyli łakome kąski 31 maj 2015, 20:00 Szef NBP niespodziewanie stał się najgorętszym nazwiskiem po wygranych przez Andrzeja Dudę wyborach prezydenckich. Jego ustąpienie byłoby dla PiS prawdziwym ciosem poniżej pasa, a PO otworzyłoby drogę do obsadzenia aż dwóchkluczowych stanowisk. 24
  • Jakie ruchy kadrowe ma nowy prezydent 31 maj 2015, 20:00 Andrzej Duda oprócz obsady swojej kancelarii i wskazania szefa Narodowego Banku Polskiego będzie miał wpływ na kilka ważnych stanowisk. 25
  • We Will Rock You 31 maj 2015, 20:00 Ugrupowanie Pawła Kukiza w sondażach przeskakuje już PO. Nic dziwnego, że w całym kraju tworzą się spontaniczne struktury jego powstającej formacji. Czasem samozwańcze. 26
  • Ekstradycja do karnej kolonii 31 maj 2015, 20:00 Polski sąd zgodził się na wydanie Rosji biznesmena, który naraził się Kremlowi. Sędziowie nie wzięli pod uwagę zeznań świadków, którzy otwarcie przyznają, że do obciążania przedsiębiorcy zmuszała ich rosyjska policja. 28
  • Mandaty z wybojami 31 maj 2015, 20:00 Policja się zawzięła i zabiera prawa jazdy jadącym zbyt szybko kierowcom. Pomysł w zasadzie słuszny. Tylko czy pasuje do polskich realiów? Dlaczego znowu zapomniano, że winę za wypadki ponoszą nie tylko kierowcy, ale przede wszystkim fatalny stan naszej infrastruktury? 30
  • Paragraf zamiast serca 31 maj 2015, 20:00 Państwo wciąż odbiera rodzicom dzieci z powodu złej sytuacji materialnej i niezaradności. Procedury i przepisy wygrywają ze zdrowym rozsądkiem. 34
  • Bezkarny jak lekarz, bezradny jak pacjent 31 maj 2015, 20:00 W Polsce kary za kardynalne błędy medyczne są rzadkością, pacjenci czekają na zadośćuczynienie latami. System sprzyja lekarzom, chorzy stoją pod ścianą. 37
  • Emigracja na prowincję 31 maj 2015, 20:00 Atrakcyjna praca już nie tylko w dużym mieście. Specjaliści dobre oferty znajdują teraz na prowincji. Małe miejscowości są też szansą dla tych, którzy w aglomeracjach nie są w stanie pokonać konkurencji i dostać etatu. 40
  • Państwowe przegrywa 31 maj 2015, 20:00 Największe rodzime firmy wciąż są kontrolowane przez państwo. Rozwijają się jednak wolniej niż te kontrolowane przez polski kapitał prywatny. 42
  • 200 najwiekszych Polskich firm 31 maj 2015, 20:00 Legenda LP, Spółka, Kto kontroluje, Branża, Przychody ze sprzedaży (mln zł), Zmiana przychodów (proc.), Wartość firmy* (mln zł) 1 PKN Orlen SA sp Przemysł paliwowy 106 832 -6,0 28 400 2 PGNiG SA sp Przemysł paliwowy 34 304 7,1 38 527 3... 46
  • Ile kosztują nasze marki 31 maj 2015, 20:00 Na liście najcenniejszych polskich marek cały czas brakuje przedstawiciela branży technologicznej. Na świecie takie firmy są w czołówce. 52
  • Duży potencjał w polskich firmach 31 maj 2015, 20:00 W zestawieniu dwustu największych polskich firm aż 103 to spółki giełdowe. To dużo i mało zarazem. Część z nich zostało sprywatyzowanych przez giełdę, w wyniku czego 41 jest dziś notowanych na GPW. Dużym sukcesem jest to, że większość z obecnych w rankingu spółek giełdowych... 54
  • Polacy będą zarabiać więcej 31 maj 2015, 20:00 Nie zakładaliśmy firmy po to, by podnieść sobie poziom życia. Od początku chcieliśmy tworzyć coś wielkiego – mówi Tomasz Hanczarek, prezes Work Service. 56
  • Moya umacnia się na rynku paliw 31 maj 2015, 20:00 Nie jesteśmy sztywni jak koncerny, ale trzymamy standardy dużych sieci – mówi Rafał Pietrasina, prezes Anwimu, operatora sieci stacji paliw Moya. 58
  • Inwestujemy w nowe marki 31 maj 2015, 20:00 W następnych latach chcemy zarejestrować ok. 40 nowych produktów związanych z branżą rolną – zapowiada Robert Smorawski, dyrektor marketingu Chemirolu. 60
  • Mistrzowie komunikacji 31 maj 2015, 20:00 Związek Banków Polskich wystąpił z nową ofertą „pomocy” dla wpakowanych w instrumenty finansowe sprzedawane pod fałszywą nazwą kredytów we frankach. Najbardziej kuriozalnym elementem tej propozycji jest punkt:... 62
  • Czy banki naruszają prawa człowieka? 31 maj 2015, 20:00 Przemoc. To modne ostatnio słowo. Głównie za sprawą debaty wokół tzw. konwencji antyprzemocowej. Podkreśla się w niej często fizyczny i psychiczny wymiar przemocy. A zapomina się – choć na świecie rozmawia się o tym od... 62
  • HOSSA BESSA 31 maj 2015, 20:00 Inwestycja wysokiego napięcia Po tym jak kilkanaście dni temu Jan Kulczyk sprzedał ponad 15-proc. pakiet akcji Polenergii, wykres akcji spółki energetycznej szoruje brzuchem po dnie. Flagowym projektem koncernu ma być budowa elektrowni... 63
  • Blatter kontra Ameryka 31 maj 2015, 20:00 Futbol może nie jest narodową pasją Ameryki, ale walka z korupcją owszem. Działacze FIFA strzelili sobie samobója, prowadząc nielegalne operacje w USA. 64
  • Neonaziści kontra islamiści 31 maj 2015, 20:00 Niemcy mają powody, by obawiać się terroru zarówno islamistów, jak i neonazistów. Nowością okazała się pierwsza w Europie antyislamska organizacja terrorystyczna. 68
  • Od truchtu do startu 31 maj 2015, 20:00 Coraz więcej osób zaczyna przygodę z bieganiem pod okiem trenera. Ale nie brakuje też takich, które zaczynają biegać spontanicznie. Dobry trener pozwoli uniknąć błędów początkującego, które mogą się skończyć zniechęceniem, przetrenowaniem i kontuzją. 70
  • Biegamy razem, bo lubimy 31 maj 2015, 20:00 BiegamBoLubię to swego rodzaju fenomen. Przed pięcioma laty garstka biegaczy zebrała się w czterech miastach. Dziś to największa biegowa akcja społeczna w Polsce. PKO Bank Polski wspiera ten projekt od trzech lat. 72
  • Festiwalowy czerwiec 31 maj 2015, 20:00 Wakacje dawno przestały być kulturalnym sezonem ogórkowym. Przeciwnie, to właśnie wtedy kultura rozkwita. Bo ruszają letnie festiwale, odbywają się największe koncerty i przyjeżdżają do Polski międzynarodowe gwiazdy kultury. 31 MAJA-7... 74
  • Produkt do słuchania 31 maj 2015, 20:00 Violetta, największa globalna gwiazda młodzieżowej popkultury, której serialowe losy śledzi 40 mln widzów, a na koncerty której przychodzą tysiące fanów, została wymyślona tak, by dorastała ze swoimi odbiorcami. I taka jest przyszłość kreowania dziecięcych idoli. 76
  • II Sekspospolita 31 maj 2015, 20:00 Historyk Kamil Janicki napisał pierwszą seksualną historię dwudziestolecia międzywojennego. 80
  • Kanibale i łowcy głów 31 maj 2015, 20:00 Wypreparowane czaszki japońskich żołnierzy stały się pamiątką przywożoną do USA z wojny na Pacyfiku. Japończycy rewanżowali się, zjadając amerykańskich jeńców. 82
  • Z dalekiego kraju 31 maj 2015, 20:00 W Cannes triumfuje „Dheepan”, na polskie ekrany wchodzi „Szkoła Babel”. Najważniejsze francuskie filmy to opowieści o imigrantach. 86
  • Zuza i parkinson 31 maj 2015, 20:00 Obserwowanie, jak Jerzy Pilch, jeden z najpopularniejszych polskich pisarzy, zmaga się słowem z nieuleczalną chorobą, jest naprawdę poruszające. Tym bardziej że efektem tej walki są książki nietuzinkowe. 88
  • Biznes na zaświatach 31 maj 2015, 20:00 Umrzesz. Ale nawet po śmierci możesz dawać rady wnukom. Coraz więcej firm oferuje zachowanie twojej osobowości dla przyszłych pokoleń. 90
  • Bronię lajfstajlu 31 maj 2015, 20:00 Przeczytałem właśnie o nowym, ale od razu bardzo modnym trendzie. Mianowicie: na koncerty domowe. Zaprasza się ulicznego grajka do domu, organizuje mu na Facebooku wydarzenie i o określonej godzinie sadza publiczność na podłodze w dużym... 92
  • KALEJDOSKOP KULTURALNY 31 maj 2015, 20:00 KSIĄŻKI Mariusz Cieślik Twarz czechofila Mariusz Szczygieł najpierw był twarzą z telewizji dzięki sukcesowi talk-show „Na każdy temat”; później stał się twarzą polskiego reportażu, przede wszystkim za sprawą... 93
  • Michnik z Lisem pod ścianą 31 maj 2015, 20:00 Panowie Tomasz Lis, Jacek Żakowski, Adam Michnik oraz pani Janina Paradowska – szpica rdzawej propagandy – mają problem. I to podwójny. Pierwszym jest brak strachu Polaków przed prezesem-potworem. Polacy nie kupują już tego... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany