Taniec z Nosferatu

Taniec z Nosferatu

Dodano:   /  Zmieniono: 1
Gothic z wyszydzanej początkowo mody zamienił się w bardzo lukratywny biznes
Żyjemy w czasach gotyku. Wystarczyło w ciągu kilku ostatnich miesięcy obejrzeć takie filmy, jak "Batman: Początek", "Harry Potter i czara ognia", "Nieustraszeni bracia Grimm", "Dark Water", "Gnijąca panna młoda Tima Burtona" czy rosyjska "Nocna straż", by zauważyć, jak znacząca jest we współczesnej popkulturze gotycka stylistyka. Świadom był tego reżyser Peter Jackson, scenograficznie naginając wywodzącą się z nordyckich sag trylogię "Władca pierścieni" do realiów późnego średniowiecza - gotyckiego. Moda na gotyk dotyczy nie tylko kina, ale też gier komputerowych, komiksów i mangi, a także różnych nurtów muzyki rockowej i heavymetalowej.

Wnuki Walpole'a
Sir Horace Walpole, pisząc w 1764 r. "Zamczysko w Otranto" (ale też budując swą fantazyjną pseudogotycką rezydencję Strawberry Hill w Twickenham), byłby zapewne zaszokowany, gdyby w 2005 r. powstał z grobu i zobaczył, jak żywotny jest gatunek, którego - wraz ze swoimi współczesnymi - Ann Radcliffe i M.G. Lewisem - stał się prekursorem. Stworzona przez tych autorów gotycka powieść to pierwszy w europejskiej kulturze wypadek przerzucenia tak solidnego mostu między tzw. sztuką wysoką a rozrywką dla plebsu. Bo plebs ubóstwia makabryczne, pełne nadprzyrodzonych zjawisk opowieści, rozgrywające się w scenerii mrocznych średniowiecznych zamczysk, lochów, kościołów i nawiedzanych przez duchy starych domostw oraz ponurych cmentarzy.
Twórczość Walpole'a i Radcliffe wraz z nadejściem epoki romantyzmu zainspirowała Mary Shelley do napisania "Frankensteina". A z czasem zainspirowała sir Waltera Scotta, siostry Bront i Sheridana Le Fanu, Edgara Allana Poe i H.P. Lovecrafta, a nawet osiadłego pod koniec XIX wieku w Japonii amerykańskiego pisarza Lafcadio Hearna, autora zbioru opowiadań niesamowitych "Kwaidan". Kilka z opowiadań Hearna po mistrzowsku zekranizował w 1964 r. w nowelowym filmie Masaki Kobayashi, twórca takich wybitnych obrazów, jak "Harakiri" i "Bunt". Ukoronowaniem klasycznej, wywodzącej się w prostej linii od Walpole'a tradycji powieści gotyckiej jest wydana w połowie XX wieku trylogia "Tytus Groan" Mervyna Peake'a - doskonały i wciąż dziewiczy materiał na kolejną filmową sagę, który czeka na swojego Petera Jacksona.

Nieustający Halloween
To film, a nie literatura, zdecydował o wprowadzeniu "gotyku" w XX wiek. Nie minęło nawet 20 lat od pierwszego publicznego pokazu wynalazku braci Lumire, a pojawiły się przesycone niesamowitością dzieła niemieckich ekspresjonistów w rodzaju "Studenta zĘPragi", "Golema", "Gabinetu doktora Caligari", "Nosferatu" czy "Gabinetu figur woskowych". Kiedy film oderwał się od jarmarcznych korzeni i został uznany za sztukę, z powodzeniem kontynuował ów gotycki wątek, nierzadko wydając dzieła wybitne, by wspomnieć "Rebekę" Hitchcocka, "Piękną i bestię" Cocteau czy "Siódmą pieczęć" Bergmana.
Wyobraźnią masowej publiczności zawładnęły nie tyle wybitne dzieła, lecz raczej cykle popularnych horrorów kręcone w latach 50. i 60. w Wielkiej Brytanii przez wytwórnię Hammer Films ("Klątwa Frankensteina", "Dracula", "Pocałunek wampira"), a w USA - ekranizacje Edgara Allana Poe dokonane przez Rogera Cormana ("Studnia i wahadło", "Kruk", "Zagłada domu Usherów", "Maska czerwonej śmierci"). Czuły na popkulturowe zmiany pogody Ken Russell nakręcił w 1975 r. "Gothic" - fantasmagoryczną wizję narodzin powieści "Frankenstein" Mary Shelley. W tymże roku Jim Sharman przeniósł na ekran sztukę Richarda O'Briena, która pod zmodyfikowanym tytułem "Rocky Horror Picture Show" stała się kultowym filmem gromadzącym przez długie lata na nocnych seansach komplety widzów. Wraz z tym filmem - ale też albumem "Diamond Dogs" z 1974 r., który David Bowie nazwał "gotyckim", i ekscesami scenicznymi Alice'a Coopera, Black Sabbath i Kiss - dokonał się ostatecznie mariaż rocka i gotyckiego horroru z całym jego makabrycznym sztafażem, galerią upiorów, demonów, monstrów i szaleńców, ale też skłonnością do kiczowatej teatralności i groteski.
U schyłku lat 70. gotycki rock jako autonomiczny iĘsuwerenny podgatunek stał się faktem dzięki całemu zastępowi młodych postpunkowych wykonawców z Joy Division, Siouxsie & The Banshees, The Cure, Bauhaus i The Sisters of Mercy na czele. Gdy Bauhaus zadebiutował singlem "Bela Lugosi's Dead", był to symboliczny akt hołdu złożonego przez rock klasycznemu filmowi "Dracula" Toda Browninga z 1931 r., w którym tytułową rolę zagrał Bela Lugosi. Aktor ten tak silnie zrósł się z rolami wampirów, że kompletnie zatarła się w jego biednej głowie różnica między rzeczywistością a planem filmowym. Utwór "Bela Lugosi's Dead" został wykorzystany jako lejtmotyw w nowym wampirzym opusie: "Zagadce nieśmiertelności" - z Catherine Deneuve i Davidem Bowiem.
O narodzinach mody na gotyk przesądziły także sugestywne, doskonale przyjęte przez młodzież filmy "Nosferatu wampir" Wernera Herzoga (remake klasycznego obrazu F.W. Murnaua z 1922 r.) z fenomenalną rolą Klausa Kinskiego oraz "Obcy: Ósmy pasażer Nostromo" Ridleya Scotta - nominalnie science fiction, ale jakże gotycki w całym swym scenograficznym sztafażu. Kropkę nad "i" postawiło otwarcie w 1982 r. w Londynie klubu Batcave o wystroju rodem z filmu wytwórni Hammer, gdzie klienteli przebierańców, jakby przeniesionych z jakiegoś niekończącego się Halloween, przygrywały do tańca zespoły w rodzaju Sex Gang Children, Alien Sex Fiend, UK Decay czy Southern Death Cult. Tę tradycję po tej i po tamtej stronie Atlantyku kontynuują z powodzeniem wykonawcy w rodzaju Nine Inch Nails czy Marilyn Manson.

Ludzie jak demony
Po stronie filmowej kontynuatorami gotyckiej tradycji stali się Tim Burton ("Edward Nożycoręki", dwa pierwsze "Batmany", "Jeździec bez głowy", "Charlie i fabryka czekolady") i Terry Gilliam ("Brazil", "Przygody Barona Munchhausena", "Nieustraszeni bracia Grimm"). Nie należy też zapominać o takich kultowych pozycjach jak wywiedzione z komiksów i powieści rysunkowych "Kruk" czy "Rodzina Addamsów". Oryginalnym wkładem Ameryki do tradycji gotyckiej jest nurt literacki southern gothic, bardziej niż na zjawiskach nadprzyrodzonych skupiający się na mrocznej naturze człowieka i złu, czającemu się za fasadami kolonialnych domów i rezydencji. Za jego prekursorów uważa się pisarzy Williama Faulknera, Tennessee Williamsa i Trumana Capote a ("Inne głosy, inne ściany"), a za definiujące jego specyfikę - powieści i opowiadania Carson McCullers, Flannery O Connor i Harper Lee - tej od "Zabić drozda".
Jak znakomicie southern gothic w wersji popularnej zadomowił się w amerykańskiej kulturze, świadczą sukcesy filmowych adaptacji książek Ann Rice ("Wywiad z wampirem") czy Johna Berendta ("Północ w ogrodzie dobra i zła"), nie wspominając już o żartobliwym obrazie Roberta Altmana "Kto zabił ciotkę Cookie", czy demonicznym "Harrym Angelu". Co ciekawe, autorem jednych z najlepszych podróbek stylistyki southern gothic jest wokalista Nick Cave - tak w tekstach swoich utworów, jak i coverach krwawych folkowych ballad i napisanej przez siebie książce "I oślica ujrzała anioła".

Gdy rozum śpi
Dziś w wyszukiwarce internetowej pod hasłem "gothic" znajdujemy setki tematycznych portali we wszystkich językach. Znajdziemy anonse sklepów specjalizujących się w tego rodzaju asortymencie, witryny wydawców i dystrybutorów książek, komiksów, fanzinów i DVD, indywidualne strony wytwórni płytowych czy wykonawców rockowych i klubów obsługujących członków tej subkultury. Gothic zamienił się w lukratywny biznes. Zresztą Walpole'a i jego współczesnych też wyśmiewano za pompatyczny styl i pretensjonalny język, ale sukces ich powieści świadczył, że oni lepiej wiedzieli, jak trafić do wyobraźni publiczności niż wszyscy luminarze wieku rozumu razem wzięci. A tak na marginesie, większość najtęższych mózgów epoki oświecenia, jak i architekci rewolucji przemysłowej XIX wieku po godzinach pracy wymykali się z pracowni i gabinetów, by uczestniczyć w seansach spiritystycznych i zebraniach mnożących się towarzystw ezoterycznych.
Dziś, w epoce rewolucji informatycznej, ciała astralne i wirujące stoliki odeszły bezpowrotnie do lamusa. Ich rolę z powodzeniem przejęła kultura popularna.
Więcej możesz przeczytać w 3/2006 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 1

Spis treści tygodnika Wprost nr 3/2006 (1206)

  • Krasnoludki 22 sty 2006 Żyjemy w demokracji mozaikowej i pora się pożegnać z marzeniami o dawnych dobrych czasach jasnych podziałów 3
  • Skaner 22 sty 2006 SKANER - POLSKA Władza Marcinkiewicz przed Kaczyńskimi Premier Kazimierz Marcinkiewicz tak często pokazuje się ostatnio w mediach, że Polacy uwierzyli, iż to on kieruje braćmi Kaczyńskimi, a nie na odwrót. Z badań Pentora na... 6
  • Dossier 22 sty 2006 BRONISŁAW KOMOROWSKI wicemarszałek Sejmu, poseł PO "W moim przekonaniu Marek Jurek został zgwałcony przez własne środowisko polityczne" Radio Zet JÓZEF OLEKSY były premier "Współczuję wszystkim z wielkimi... 7
  • Sawka czatuje 22 sty 2006 8
  • Playback 22 sty 2006 12
  • Poczta 22 sty 2006 Listy od czytelników 12
  • To straszne wychowanie 22 sty 2006 Edukować można tylko wtedy, gdy przyjmuje się porządek rzeczywistości i hierarchię wartości 13
  • Z życia koalicji 22 sty 2006 Tłumy walą do naszej rubryki. Najpierw żądzą ścisłej komitywy z PiS zapałała PO, potem w konkury do premiera uderzał Roman Giertych, a skończyć się może na przejściu do nas Samoobrony i PSL. Tylko czerwoni tak się przekabacili, że... 14
  • Z życia opozycji 22 sty 2006 Furda awantury w Sejmie! Dokonała się rzecz znacznie bardziej wiekopomna. Nie tylko dla Polski, ale dla całego kosmosu. Oto wreszcie, po latach próżniowej tułaczki, do Tytana dotarła sonda, na której pokładzie znajduje się... 15
  • Myśliwy i zwierzyna 22 sty 2006 Celem Jarosława Kaczyńskiego jest osaczenie, a nie partnerskie pozyskanie Platformy Obywatelskiej 16
  • Fotoplastykon 22 sty 2006 17
  • Drugie wejście Kaczyńskich 22 sty 2006 Przyspieszone wybory doprowadziłyby do powstania w Polsce systemu dwupartyjnego 18
  • Wielka gra 22 sty 2006 W historii polskiego parlamentaryzmu nie było rządu, który chciałby wysadzić w powietrze własny budżet 21
  • Prusaczka Kaczyńskiego 22 sty 2006 Czy Zyta Gilowska zrobi z prezesa PiS "grzesznika nawróconego na liberalizm"? 24
  • Nie gram dowolnej melodii 22 sty 2006 Rozmowa z Zytą Gilowską, wicepremierem i ministrem finansów 26
  • Rozłam? 22 sty 2006 Niech w Polsce wygra katolicyzm łagiewnicki z katolicyzmem toruńskim" - zaapelował Jan Rokita. Zrobił to tuż po krakowskich "dniach skupienia" parlamentarzystów Platformy Obywatelskiej. Działacze platformy zjechali do Krakowa, by stworzyć przeciwwagę dla układów Prawa i... 28
  • Rokosz Rydzyka 22 sty 2006 Rzym jasno zaznaczył, że jeśli ojciec Rydzyk nie podda się decyzjom episkopatu, przestanie być dyrektorem Radia Maryja 34
  • Giełda 22 sty 2006 HossaŚwiat Radary łatają budżet Ponad 204 mln euro wpłynęło w ubiegłym roku do francuskiej kasy państwa tytułem mandatów za przekroczenie prędkości. To dwa razy więcej niż rok wcześniej. Tak ogromna kwota jest efektem... 40
  • Struś, syn orła 22 sty 2006 Wolny rynek i liberalna polityka gospodarcza to najtrudniejsza droga do dobrobytu, ale jedyna, która się sprawdziła 42
  • Wojna butów 22 sty 2006 Mistrzostwa świata w piłce nożnej wygra Adidas, Nike lub Puma 46
  • Rzeczpospolita wielu smaków 22 sty 2006 Polska może się wybić na smakowitość 48
  • Luka edukacyjna 22 sty 2006 Niechęć rządu do strefy euro bierze się z obawy o utratę możliwości manipulowania bankiem centralnym 52
  • Wielki szus 22 sty 2006 Na nartach jeździ się w blisko 6 tysiącach kurortów w 75 krajach świata 54
  • Dobrzy Niemcy 22 sty 2006 W III Rzeszy nie było żadnego ruchu oporu 68
  • Know-how 22 sty 2006 Ojcowskie nuty Ptaki uczą się śpiewu podobnie jak dzieci opanowują sztukę mówienia. Eksperymenty wykazały, że młode zeberki (Poephila guttata) zapamiętują popisy wokalne swych ojców w tym fragmencie kory mózgowej,... 70
  • Klan specjalistów 22 sty 2006 Monopol lekarzy specjalistów tłamsi polską służbę zdrowia i wygania młodych na emigrację 72
  • Profesor Blagier 22 sty 2006 Do odkryć naukowych trzeba podchodzić z podobnym sceptycyzmem jak do deklaracji polityków 76
  • Roboty planetarne 22 sty 2006 Wysyłanie ludzi w kosmos to przeżytek 78
  • Brudy pod Kapitolem 22 sty 2006 Superlobbysta zatapia republikanów 80
  • Islamska bomba atomowa 22 sty 2006 Wojna z Iranem to najgorszy z możliwych scenariuszy. I coraz bardziej prawdopodobny 84
  • Dehamasyzacja Hamasu 22 sty 2006 Izrael zostawia otwarte drzwi do rozmów z islamskimi fundamentalistami 88
  • Teatr kijowski 22 sty 2006 Egzotyczna antyjuszczenkowska koalicja na Ukrainie ma siłę niszczenia rządów 90
  • Austriackie gadanie 22 sty 2006 W Europie wcale nie rządzi Komisja Europejska, lecz kraj sprawujący prezydencję w unii 92
  • Menu 22 sty 2006 WYDARZENIE TYGODNIA Podróż do światła Gdyby nie zaryzykował, pewnie nadal nagrywałby i koncertował z Orkiestrą Ósmego Dnia. On jednak postawił na Hollywood. I wygrał! Gdy w 1989 r. przyjechał do Kalifornii, ledwie wiązał... 94
  • Recenzje 22 sty 2006 96
  • Racjonalność chrześcijaństwa 22 sty 2006 ***** Jedna z najbardziej zdumiewających i absurdalnych opinii, którą udało się upowszechnić współcześnie, zakłada, że między rozumem a chrześcijaństwem istnieje sprzeczność. Oczywiście trudno bronić jej komuś, kto ma choćby... 96
  • Małpie figle w sieci 22 sty 2006 **** Arctic Monkeys to nie tylko najlepsza rzecz, jaką dał światu Sheffield od czasu The Human League i Pulp, ale też jeden z sygnałów rewolucji, jaka dokonuje się w wirtualnej przestrzeni w promowaniu muzyki i budowaniu silnej więzi... 96
  • Bractwo zabawiaczy 22 sty 2006 **** Afrykański noblista przyzwyczaił nas do dobrych książek. Po przenikliwym "Mistrzu z Petersburga" i gorzkiej "Hańbie", dostajemy powieść mądrą i przewrotną. Tytułowa bohaterka to uznana pisarka, która objeżdża... 96
  • Anioł zagłady 22 sty 2006 **** Film "Kill Bill" i cały zestaw krwawych B-movies, na których Quentin Tarantino się wzorował, dobitnie wskazywały, że wiotkie, kruche kobietki mogą być nie mniej efektywnymi, a na pewno bardziej wyrafinowanymi i bezlitosnymi... 96
  • Pralnia płócien 22 sty 2006 O tym, ile falsyfikatów i zrabowanych płócien wisi w polskich muzeach, nie wiedzą nawet ich pracownicy 98
  • Taniec z Nosferatu 22 sty 2006 Gothic z wyszydzanej początkowo mody zamienił się w bardzo lukratywny biznes 101
  • Protokół z romansu 22 sty 2006 Publiczne opuszczanie bielizny w bieżącym sezonie odbywa się głównie w wersji hard core 104
  • Ueorgan Ludu 22 sty 2006 Prezydent L. Kaczyński pierwszą publiczną wizytę złożył w Polskim Komitecie Olimpijskim, gdzie oświadczył, że sport oparty na czysto komercyjnych zasadach sponsoringu się nie sprawdził. 105
  • Dzieje się! 22 sty 2006 Patriotyzm pod rządami Prawa i Sprawiedliwości rośnie szybciej niż nasze zadłużenie 106