Pierwsza zagłada Polaków

Pierwsza zagłada Polaków

Dodano:   /  Zmieniono: 
Co najmniej 100 tys. Polaków zamordowano w ZSRR podczas wielkiej czystki końca lat 30.
Jeśli w czasie tej operacji rozstrzela się niepotrzebnie tysiąc ludzi, nic się nie stanie". Tak mówił Nikołaj Jeżow, ludowy komisarz spraw wewnętrznych ZSRR, na zebraniu czekistów. Podczas spotkania 16 lipca 1937 r. w Moskwie przygotowano rozkazy dotyczące masowych represji. Uczestnicy przybyli z przygotowanymi planami operacji i "limitami" - liczbą osób przeznaczonych do aresztowania i rozstrzelania.
Lata 1934-1938 to w ZSRR okres wielkiej czystki, masowych prześladowań politycznych i narodowościowych. Terror dziesiątkował partyjnych i bezpartyjnych, Żydów, Niemców, Polaków, Ukraińców (by wymienić tylko najdotkliwiej zmasakrowane narody). W ramach całej wielkiej czystki łącznie skazano 1 mln 489 tys. osób, z czego rozstrzelano 724 tys. ludzi. Skazano wówczas 143 850 Polaków, z tego 111 071 osób rozstrzelano - było to 45 proc. wszystkich ofiar tzw. operacji narodowościowych, będących częścią czystki. Łącznie w operacjach narodowościowych skazano 346 850 osób, a rozstrzelano ich 247 137. Co siódma ofiara tej operacji była Polakiem.

Wielkie Czyszczenie
W połowie 1937 r. Jeżow zabrał się do starej gwardii czekistów. Wielu z nich w tym czasie nie pracowało już w NKWD, zajmowali wysokie stanowiska w partii i w aparacie państwowym. Oni właśnie stali się głównymi "spiskowcami"; dołączali do nich wciąż nowi spośród ich przyjaciół i współpracowników pozostających jeszcze w strukturach NKWD. Jeżow otrzymywał raporty od czujnych młodych czekistów zainteresowanych objęciem zwalniających się stanowisk kierowniczych. Mając stosowne materiały, Jeżow zdecydował się powiększyć zasięg trwającej od trzech lat wielkiej czystki. Zasadniczy rozkaz, który rozpoczynał represje na niespotykaną dotychczas skalę, został zatwierdzony przez biuro polityczne 31 lipca 1937 r. "Na podstawie materiałów śledztwa w sprawach formacji antyradzieckich stwierdza się, że na wsi osiadła znaczna liczba byłych kułaków, osób wcześniej represjonowanych, ukrywających się przed represjami, uciekinierów z łagrów, zesłania i osiedli pracy przymusowej, represjonowanych w przeszłości ludzi cerkwi i sekciarzy, byłych aktywnych uczestników antyradzieckich wystąpień zbrojnych. Pozostały na wsi niemal nietknięte znaczne kadry antyradzieckich partii politycznych, a także kadry byłych aktywnych uczestników bandyckich powstań, 'białych', uczestników karnych ekspedycji [białogwardzistów], repatriantów"- stwierdzono. Rozkazy wypełniono skrupulatnie.

Polscy szpiedzy
Większość Polaków aresztowanych w ramach wielkiej czystki była sądzona za szpiegostwo i przynależność do Polskiej Organizacji Wojskowej. POW, stworzona w 1914 r. z zadaniem konspiracyjnej działalności niepodległościowej, przestała istnieć po 1918 r., jednak do 1921 r. istniała POW-KN3, czyli formacja wywiadowcza działająca na Ukrainie, formalnie wchodząca w skład Wojska Polskiego. 10 września 1935 r. Wsiewołod Balicki, ludowy komisarz spraw wewnętrznych Ukrainy, skierował do Centralnego Komitetu Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii notatkę o wykryciu organizacji POW. W marcu 1936 r. agenta organizacji znaleziono w Komitecie Centralnym WKP(b) na Ukrainie. Aresztowania związane z tą sprawą trwały, rosła liczba osób włączanych w montowany przez NKWD "spisek". Wymuszone zeznania obciążały coraz większe kręgi ludzi.
Na trwającym od 23 czerwca do 29 czerwca 1937 r. plenum CK WKP(b) Jeżow stwierdził, że polski wywiad posługiwał się POW, która "przeżarła organy radzieckiego wywiadu i kontrwywiadu, masowo wykorzystując do tego Polaków z pochodzenia". 11 sierpnia 1937 r. wydał następujący rozkaz operacyjny: "Od 20 sierpnia 1937 r. rozpocząć szeroką operację w celu pełnej likwidacji lokalnych organizacji POW, przede wszystkim jej kadry dywersyjno-szpiegowskiej i powstańczej w przemyśle, komunikacji, w sowchozach i kołchozach. Aresztowaniu podlegają członkowie POW, pozostali w ZSRR jeńcy wojenni wojska polskiego, uciekinierzy z Polski, najaktywniejsza część miejscowych antyradzieckich elementów nacjonalistycznych z polskich rejonów. Wszystkich aresztowanych dzielić na dwie kategorie. Pierwsza, do której należy cała szpiegowska, dywersyjna, szkodnicza i powstańcza kadra polskiego wywiadu, podlega rozstrzelaniu, druga - mniej aktywni z nich - podlegają karze więzienia lub obozu na okres od 5 lat do 10 lat".

Wielkie fałszerstwo
Więźniów torturowano najczęściej w nocy. Na początku większość z nich nie przyznawała się do udziału w POW. Uspokojono ich informacją od Jeżowa, że ich sprawą prokuratura nie będzie się zajmować, a po zakończeniu śledztwa aresztowani mają być sądzeni przez "trojki" (sądy tworzone przez NKWD specjalnie na czas wielkiej czystki, które miały weryfikować "elementy antyradzieckie"). Jednocześnie w Moskwie zaczęto nagminnie fabrykować protokoły przesłuchań. Mechanizm produkcji materiałów dochodzeniowych był prosty. Najpierw nakłaniano aresztowanego do przyznania się, że jest polskim agentem, potem wymuszano zeznania obciążające innych. Rozprawy były formalnością: po zadaniu podsądnym kilku pytań ogłaszano wyrok. Pod koniec 1937 r. akcja fabrykowania spraw POW stała się masowa; toczyły się procesy grupowe. Jeśli oskarżeni nie przyznawali się do winy, sprawy przekazywano "trojce", która rozpatrywała je zaocznie.
W styczniu 1938 r. odbyło się w Moskwie zebranie naczelników regionalnych zarządów NKWD, na którym Jeżow nakazał nasilić represje. Powiedział wówczas: "Weźmy operację przeciwko Polakom, tu wchodzi w grę nie tylko kontyngent uciekinierów, ale i powiązania z Polską. Liczymy, że osądzono już 80 tysięcy ludzi. Widać więc, że co najmniej 20-30 tysięcy uciekinierów jest jeszcze gdzieś na wolności. Jak to możliwe, żeby 58 tysięcy przeszło przez białoruską granicę i osiedliło się na Uralu, w okręgu swierdłowskim, w Kazachstanie, na zachodniej Syberii. Gdzie ich nie ma, zbieramy ich dzisiaj na pęczki. Jak żyliśmy dziesiątki lat, nie domyślając się, że to podstawowa baza szpiegowska polskiego wywiadu! Teraz wszystkie wywiady świata, jeśli muszą zdobyć jakiś materiał, zwracają się do tych Polaków. Polacy okazali się najlepszymi szpiegami - nie na inne kraje, ale na ZSRR. O czym to świadczy? Nie mamy granicy. Jaka to u diabła granica, jeśli 58 tysięcy ludzi w krótkim czasie przeszło; to nie granica, ale sito. A spróbujcie do tej samej, przepraszam za wyrażenie, zasranej Polski, trzech groszy nie wartej ani naszej guberni, spróbujcie przerzucić do niej 58 tysięcy. Ona wam pokaże - nikogo nie przepuści, wszystkich powystrzela".

Dekady terroru
"Polską operację" zatrzymała decyzja CK WKP(b) i RKL ZSRR z 17 listopada 1938 r. Można uznać, że do tego dnia aresztowano ponad 150 tys. osób, połowę z nich rozstrzelano. Pierwszymi ofiarami operacji stali się ludzie kierujący CzK w latach 20. W dalszej kolejności rozstrzelano autorów operacji.
W czasie gdy powstrzymano "polską operację", zaczęło słabnąć szaleństwo wielkiej czystki. Rozesłano rozkazy wstrzymania masowych aresztowań. Rozpętana machina represji zwróciła się przeciw wykonawcom dotychczasowych akcji, czyli przeciw działaczom NKWD. Nikołaj Jeżow został zdjęty ze stanowiska i rozstrzelany, a jego miejsce zajął Ławrientij Beria. Tortury stosowano do 1953 r. - zostały odwołane rozkazem z 4 kwietnia 1953 r., miesiąc po śmierci Stalina.
W latach 50., kiedy rehabilitacja ofiar represji przybrała większy zasięg, wielu funkcjonariuszy NKWD-MWD usunięto z pracy w organach lub pozbawiono legitymacji partyjnej. Niewielką liczbę (najwyżej sto osób) skazano "za naruszenie socjalistycznej praworządności". Żaden członek partyjnego kierownictwa, członek biura politycznego czy w latach 1937-1938 terenowych "trojek" nie został pociągnięty do odpowiedzialności karnej.
Więcej możesz przeczytać w 17/2006 wydaniu tygodnika e-Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 17/2006 (1220)

  • Na stronie - Równiejszość konstytucyjna 30 kwi 2006 Egzamin państwowy nie wystarczy, doktorat nie wystarczy - nie masz kuzyna w palestrze, won na pocztę! 5
  • Skaner 30 kwi 2006 SKANER POLSKA KOLEKCJA Göring, brytyjska królowa i skarb Wrocławia Skarb wrocławski, czyli bezcenna kolekcja wyrobów złotników ze stolicy Dolnego Śląska, który nabyło właśnie Muzeum Miejskie Wrocławia, to... 8
  • Dossier 30 kwi 2006 LECH WAŁĘSA Były prezydent "Wierzę, że [Kaczyńscy] mają koncepcję, że mają koncepcję rozebrania, by zbudować" Polsat ANDRZEJ LEPPER Przewodniczący Samoobrony, Wicemarszałek Sejmu "Jak człowiek rano wstaje i posłucha jednej... 9
  • Sawka czatuje 30 kwi 2006 10
  • Playback 30 kwi 2006 © M. Stelmach Radosław Sikorski, minister obrony narodowej, i Stefan Meller, minister spraw zagranicznych 14
  • Poczta 30 kwi 2006 Widacki autorytet Z przykrością przeczytałem felieton cenionego przeze mnie publicysty Bronisława Wildsteina "Widacki autorytet" (nr 15). Z zestawienia kontaktów "bohatera" artykułu z kilkoma podejrzanymi osobnikami... 14
  • Ryba po polsku - No comment 30 kwi 2006 Polityka to jest pytel codzienny. Kto nie pytluje, ten nie jest 15
  • Okiem barbarzyńcy - Demokracja przy grillu 30 kwi 2006 Gdy politycy przestają się z sobą spierać,obywatele powinni się czuć zaniepokojeni 16
  • Z życia koalicji 30 kwi 2006 Wicepremier Andrzej Lepper - nie, nie, nic strasznego nie zrobił. Po prostu przyzwyczajamy się do nowej tytulatury. Prawa ręka przyszłego wicepremiera, Janusz Maksymiuk, opowiadał nam, jak to w 1994 r. postanowił pierwszy raz napić się z... 18
  • Z życia opozycji 30 kwi 2006 Dostaliśmy maila od zdesperowanego rodaka, który uciekł do Londynu, bo miał dosyć Przemysława Edgara Gosiewskiego. Niestety, w tamtejszym metrze co krok spoziera z plakatów jakiś edgaroidalny stwór, a może i sam... 19
  • Nałęcz - Cnocie wojskowej 30 kwi 2006 Żołnierze pełniący misję w Iraku służą sprawie polskiej nie gorzej niż ich poprzednicy na polach bitewnych 20
  • Fotoplastykon 30 kwi 2006 © Henryk Sawka www.przyssawka.pl 21
  • Prawnicza samoobrona 30 kwi 2006 Trybunał Konstytucyjny chroni dochody adwokatów 22
  • Korupcja w marynarce 30 kwi 2006 Na łapówkarstwie w marynarce wojennej zarabiali skorumpowani oficerowie rosyjskiej floty 30
  • Gejrlin 30 kwi 2006 20 tysięcy polskich lesbijek i gejów przeniosło się do Berlina 34
  • Giełda 30 kwi 2006 Hossa Świat Azjatycka NAFTA Szesnaście państw Azji i Pacyfiku ma objąć proponowana przez japoński rząd strefa wolnego handlu. Państwa strefy będą współpracować także w zakresie inwestycji, usług i ochrony własności... 38
  • Perón kontra Meciar 30 kwi 2006 Każdy populizm zakończył się kryzysem gospodarczym, biedą, wielką inflacją i megabezrobociem 40
  • Narodowe Fundusze Interesików 30 kwi 2006 Program Powszechnej Prywatyzacji zamiast uwłaszczyć społeczeństwo, skorumpował klasę polityczną 46
  • Ekonomiczna ruletka 30 kwi 2006 Czy w 2006 r. zacznie się zachód świata Zachodu? 50
  • Przeminęło z Quandtem 30 kwi 2006 Najpotężniejsza niemiecka rodzina marnotrawi majątek przodków 52
  • Praca i kołacze 30 kwi 2006 Kurs ekonomii NBP i "Wprost", czyli z kogo brać przykład, aby godziwie zarabiać 56
  • Zemsta liberalizmu 30 kwi 2006 Nie dajmy się nabrać na solidarność rozumianą jako tzw. sprawiedliwy podział 58
  • Supersam 30 kwi 2006 60
  • Espace z reality show 30 kwi 2006 Nowy espace jest jak żywcem wyjęty z reality show "Chcę być piękna". Niby nic mu nie brakowało, na urodę i zainteresowanie nie mógł narzekać, ale podobnie jak kobiecie żądnej gwałtownych namiętności tu i ówdzie coś mu... 60
  • 25 gramów muzyki 30 kwi 2006 Trzy minuty - tylko tyle czasu na ładowanie potrzebuje akumulator nowego cyfrowego walkmana firmy Sony, by można było słuchać muzyki przez trzy godziny. To absolutny rekord na rynku przenośnych odtwarzaczy. Debiutująca w maju na polskim... 60
  • Serwis na komunię 30 kwi 2006 Polacy najczęściej spotykają się z rodziną podczas przyjęć komunijnych swoich dzieci - tak wynika z ostatnich badań CBOS. Coraz większą wagę przywiązują też do atmosfery i stylu, w jakim obchodzą tę uroczystość. Dlatego firma... 60
  • Drugie odkrycie Polski 30 kwi 2006 Tylko 11 państw na świecie przyciąga więcej turystów niż nasz kraj 62
  • Polski kompleks zagraniczny 30 kwi 2006 Adwokatów cudzych interesów jest wśród polskich elit bez liku 68
  • Gułag Putina 30 kwi 2006 Michaił Chodorkowski, najbogatszy Rosjanin, odsiaduje wyrok w pseudokapitalistycznej kopii łagru 72
  • Komuno, nie wracaj! 30 kwi 2006 Koniec świata kibuców 76
  • Pierwsza zagłada Polaków 30 kwi 2006 Co najmniej 100 tys. Polaków zamordowano w ZSRR podczas wielkiej czystki końca lat 30. 78
  • Know-how 30 kwi 2006 Balonikowanie zatok Nowy sposób leczenia zapalenia zatok przynosowych zastąpi zabiegi chirurgiczne. Lekarze z Rush University w Chicago opracowali metodę udrażniania przewodów nosowych za pomocą tzw. balonikowania. W wyniku tego... 82
  • Telenet zjada telewizję 30 kwi 2006 Sami będziemy układać telewizyjną ramówkę. 84
  • Przedszkole Tarzana 30 kwi 2006 Dzieci z Wybrzeża Kości Słoniowej intelektualnie rozwijają się szybciej niż przedszkolaki we Francji 92
  • Bez granic 30 kwi 2006 Mao demokrata Nepal stoi na granicy wojny domowej. Od kilku tygodni trwają tam wiece maoistycznej opozycji, żądającej od króla Gyanendry przywrócenia demokracji. Policja i wojsko otworzyły ogień do demonstrantów.... 94
  • Drapanie teflonu 30 kwi 2006 Najlepszym uczniem Tony'ego Blaira jest nowy przywódca konserwatystów David Cameron 96
  • Trójkąt George 30 kwi 2006 Indie przeciwwagą dla Chin - to nowa strategia Ameryki 100
  • Bomba Mahdiego 30 kwi 2006 Izrael wciąż jest w stanie obudzić ajatollahów z atomowego snu 104
  • NATO bez granic 30 kwi 2006 Jeśli przegramy w Afganistanie, zagrożenie terrorystyczne pojawi się i w Warszawie, i w Amsterdamie. Rozmowa z Jaapem de Hoop Schefferem, sekretarzem generalnym NATO 106
  • Menu 30 kwi 2006 "WPROST" POLECA: MUZYKA KLASYCZNA Brahms, The Piano Concertos, Nelson Freire, Decca Po płycie Krystiana Zimermana ukazuje się kolejne nagranie koncertów fortepianowych Brahmsa. Porównanie obu rejestracji pozwala docenić... 110
  • Recenzje 30 kwi 2006 112
  • Dziewczynka na wielorybie 30 kwi 2006 ***** Nowozelandzki film sprzed lat pt. "Tylko instynkt" epatował przemocą, ukazując degrengoladę maoryskiej społeczności. Akcja "Jeźdźców wielorybów" rozgrywa się również wśród Maorysów, w małej nadmorskiej... 112
  • A planety szaleją... 30 kwi 2006 ***  "Dni wiatru" grupy Ścianka były objawieniem na polskiej scenie, tak od lat zapatrzonej w siebie, jakby Polska była jedynym krajem, w którym się gra rocka. Ścianka pokazała, że w Polsce rzeczywiście można grać nie gorzej... 112
  • Rockowy kopista 30 kwi 2006 ***  Gdy dołączył do Tiltu, zespół się rozpadł. Z T.Love został wyproszony, kiedy grupa była na muzycznym szczycie. Jego Suka, czyli formacja do upadłego przerabiająca przeboje Rolling Stonesów, nie odniosła sukcesu i skończyła w... 112
  • Ciuciunuda 30 kwi 2006 ***  Zdarzyło się, że jeden poeta zasypał miesięcznik literacki odkrywczymi wierszami z Waszyngtonu. A w kraju przydzielili mu za to główną nagrodę literacką oraz czek na 100 tys. Te 100 tys. to dla biednieńkiego miesięcznika kusząco... 112
  • Literatura teczkowa 30 kwi 2006 Teczka, a nie fantasy czy wspomnienia o papieżu, jest najmodniejszym gatunkiem literackim sezonu 2006 114
  • Górna półka - Geopolityczna dwunastka 30 kwi 2006 Historią rządzi geografia" - twierdził wybitny brytyjski historyk George M. Trevelyan. Czy rzeczywiście tak jest? Od dawna spierają się na ten temat zarówno politycy, jak i naukowcy próbujący analizować procesy... 118
  • Pazurem - Ginepolo 30 kwi 2006 Wisłocka była mądrzejsza od profesorów o paręset orgazmów, z czego wyniknęła jej słynna książeczka 120
  • Ueorgan Ludu 30 kwi 2006 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 17 (183) Rok wyd. 5 WARSZAWA, poniedziałek 24 kwietnia 2006 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Wojsko Polskie postępowe Ledwie min. Sikorski wprowadził instytucję rzecznika praw kobiet w WP, a już... 121
  • Skibą w mur - Śmiali na fali 30 kwi 2006 Andrzej Lepper na kursach śmiałości mógłby tłumaczyć, jak dawać w papę, a jak lać w ryja 122