Ludzkie zwierzęta

Ludzkie zwierzęta

Dodano:   /  Zmieniono: 
Szympansy pocieszają się nawzajem, stają w obronie słabszych i przeżywają żałobę po stracie bliskich
Jednego dnia wyglądasz fatalnie, innego świetnie, ale bez względu na efekt wiesz, kto patrzy na ciebie z lustra. Lustro, wynalazek najmocniej związany z naszą samoświadomością, stało się kluczem do zwierzęcej psychiki. Za jego pomocą w 1970 r. prof. Gordon Gallup, psycholog ze State University of New York, dowiódł, że zwierzęta są samoświadome podobnie jak ludzie! Gallup wstawił lustro do pomieszczenia szympansów. Początkowo krzyczały i wygrażały swemu odbiciu, jakby widziały obcego. Ale po kilku dniach zaczęły wykorzystywać lustro do pielęgnacji tych części ciała, których normalnie nie widzą. Chcąc sprawdzić, czy się rozpoznają, Gallup uśpił je i bezzapachową farbą zrobił im na twarzy znaki. Gdy szympansy oprzytomniały, obserwował, jak często dotykają plam. Zwierzęta, widząc swoje odbicie, częściej sprawdzały oznakowane miejsce niż wtedy, gdy nie miały lustra.
Temu samemu testowi poddawano później wiele gatunków małp, ale podobnie do szympansów reagowała tylko elita: orangutany, goryle i szympansy bonobo. Szympansy, przeglądając się, próbowały się nawet upiększać!

Delfin przed lustrem
Testu lustra nie zdały słonie ani papugi żako, niedościgłe w nauce ludzkiego języka. Dlatego nikt nie spodziewał się, że pomyślnie mogą go przejść delfiny butlonose. Dopiero ich wielka miłośniczka prof. Lori Marino odkryła, że butlonosy nie tylko rozpoznawały swe odbicie, ale przyjmowały pozycję ułatwiającą przyjrzenie się plamom, które pojawiły się na ich skórze. Eksperyment prof. Marino podważył pogląd, że samoświadomość jest zarezerwowana wyłącznie dla niektórych naczelnych. Centrum odpowiedzialnym za samoświadomość jest część mózgu zwana zakrętem czołowym górnym znajdująca się w płacie czołowym, której delfiny nie posiadają. "Inteligentnym można być na wiele sposobów. Samoświadomość musi być związana nie z budową, ale też z wielkością mózgu. Pod tym względem delfiny tylko nieznacznie nam ustępują i mają równie rozbudowaną korę mózgową jak człowiek" - podsumowała badania prof. Marino.
Eksperyment z lustrem wszedł do kanonu zwierzęcej psychologii poszukującej odpowiedzi nie tylko na pytanie, czy zwierzęta są świadome, ale także czy podobnie jak ludzie odczuwają emocje. "Zwierzę niezwykle rzadko potrafi wczuć się w sytuację innego. Najprawdopodobniej do empatii zdolne są tylko te gatunki, które zdają test lustra" - twierdzi prof. Frank de Waal, światowy autorytet w badaniach nad świadomością zwierząt.

Zwierzęca empatia
Naukowcy badający zwierzęta w ich naturalnym środowisku często przypisują im różne uczucia i myśli. Młody szympans, który szczęśliwie przeżył osiem lat, po śmierci swej matki umiera z żalu: odłącza się od stada, przestaje jeść, zwija się w kłębek tuż obok miejsca, gdzie zginęła jego matka, i już więcej się nie podnosi. Po bójce szympans pociesza ofiarę napadu, obejmując ją ramieniem. Krewni potrafią stanąć w obronie słabszego osobnika, narażając się na dotkliwe pobicie przez dominującego samca. Tylko słonie i delfiny są w podobnym stopniu zdolne do wrażliwości na innych. Więzi społeczne są dla nich równie ważne jak dla szympansów. Młode słonie afrykańskie, które były świadkami masakry swych rodzin (odstrzał słoni jest praktykowany w niektórych rejonach, by ograniczyć szkody wyrządzane przez te kolosy na polach), mają poważne problemy psychiczne. Osierocone samice dwa razy wcześniej niż normalnie rodzą dzieci, a samce zmieniają się w brutalnych zabójców. W jednym tylko parku narodowym zabiły 58 nosorożców! Czy ktokolwiek może zaprzeczyć, że są zdolne do silnych emocji? Jak wobec tego wytłumaczyć fakt, że słonie oblały test lustra?

Nieludzkie szympansy
Nauka wymaga niezbitych dowodów wielokrotnie potwierdzonych eksperymentami, a w tych zawodzą nawet szympansy. W doświadczeniu przeprowadzonym przez dr. Felixa Warnekena z Instytutu Maksa Plancka i prof. Michaela Tomasello półtoraroczne dziecko i młody szympans obserwowały człowieka, któremu upadł jakiś przedmiot. Później bezskutecznie próbował do niego dosięgnąć. Zwierzę spieszyło z pomocą, podając przedmiot równie chętnie jak dziecko. "To pierwszy eksperyment dowodzący istnienia u zwierzęcia altruizmu - niemożliwego przecież bez empatii!" - przekonywał Warneken. Tymczasem inny uczony,
dr Keith Jansen, opublikował wyniki badań przeczące wnioskom Warnekena. Poddany badaniu szympans, pociągając za sznur, mógł albo dostarczyć pokarm innemu szympansowi, albo umieścić go w pustym pomieszczeniu. Po kilku próbach, podczas których zwierzę nabrało pewności, że swojego brzucha nie napełni, przestało robić cokolwiek. "Altruizm to czysto ludzkie zachowanie"
- ripostował Jensen.

Pies bez serca
Niższa forma empatii, polegająca na dostrajaniu się do uczuć innych osobników, jest jednak powszechna wśród ssaków. Ten typ wrażliwości jest nieobcy nawet myszom, jak dowodził niedawno na łamach "Science" dr Jeffrey Mogil. Gryzonie, widząc cierpiące współlokatorki, same stawały się bardziej wrażliwe na ból. Owce, jeśli mają wybór, wolą oglądać zdjęcia swych najedzonych krewniaczek niż głodnych członków stada i uśmiechnięte ludzkie twarze zamiast tych wykrzywionych złością.
Specjaliści od zwierzęcej psychologii nie mają dobrych wiadomości dla miłośników psów. - Psy potrafią jedynie dostroić się do emocji swego właściciela - mówi prof. de Waal. Według niego, te zwierzęta nie są dobrym obiektem badań, gdyż żyją obok ludzi od 15 tys. lat. Miały mnóstwo czasu, by się nauczyć naszych reakcji. Tym prehistorycznym szkoleniem sprawnie kierował człowiek, zawsze wybierając psy szybciej i lepiej odpowiadające na jego polecenia. Efektem tej selekcji jest to, że psy są niezwykle wyczulone na subtelne zmiany w zachowaniu i wyrazie twarzy człowieka. Jozsef Topal z Lorand Eotvos University, węgierski uczony badający psią psychikę, zauważył, że zwierzęta, rozwiązując eksperymentalne zadanie, często patrzą w stronę właściciela, jakby szukały u niego wskazówek. Jeśli są same, gorzej radzą sobie ze stawianym przed nimi problemem. - Psy żyjące tylko po to, by spełniać nasze polecenia, rozwinęły świadomość innego typu niż małpy człekokształtne - uważa Jessica Flack z Santa Fe Institute.

Scheda po przodkach
Podobnie jak podstawowa empatia powszechna wśród ssaków jest świadomość odczuwania bólu, strachu, wstrętu. Te uczucia najprawdopodobniej towarzyszą zwierzętom od milionów lat. Emocje te u ludzi są więc ewolucyjną spuścizną. Gdy zobaczymy dziwny kształt w ciemnym korytarzu, nasze serce szybciej bije, a oddech staje się krótki. Zanim przeanalizujemy sytuację, ciało już jest gotowe do walki lub ucieczki. Podobnie uniwersalne są szczęście i przyjemność. Ośrodki kontroli zachowań emocjonalnych znajdują się w tych samych rejonach mózgu u wszystkich ssaków. Ponadto dopamina odpowiadająca za kontrolowanie odczuwania przyjemności jest powszechna w świecie zwierząt, i to o wiele prymitywniejszych niż ssaki. Złote rybki pływają tam, gdzie do wody dodano amfetaminę, stymulującą uwalnianie dopaminy w mózgu. Ten neuroprzekaźnik produkuje nawet piórówka, choć nikt nie podejrzewa tej krewniaczki meduzy o odczuwanie przyjemności. Biochemiczna podstawa odczuć zaczęła się więc kształtować długo przed pojawieniem się ssaków.
Bardzo trudno jednak znaleźć odpowiedź na pytania, kiedy w ewolucji pojawiły się odczucia i czy zwierzęta o nich myślą. O ileż łatwiej byłoby odkrywać tajniki ich mózgu, gdyby mówiły.
Więcej możesz przeczytać w 36/2006 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

-
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 36/2006 (1238)

  • Na stronie - Na złość 15 gru 2006, 15:00 Jesteśmy małymi zawistnikami i złośliwcami: tym mniejszymi, im bardziej górnolotnymi w deklaracjach 3
  • Skaner 15 gru 2006, 15:00 AFERA Zamach na Gudzowatego Zostałem zatrudniony do przeprowadzenia wraz z wynajętą do tego celu grupą porwania Tomasza Gudzowatego albo, gdyby to się nie udało, zabicia Aleksandra Gudzowatego". Takie słowa usłyszał Aleksander... 3
  • Playback 15 gru 2006, 15:00 Premier Jarosław Kaczyński i José Manuel Barroso, przewodniczący Komisji Europejskiej © A. Jagielak 14
  • Ryba po polsku - Polska jak Dunajec 15 gru 2006, 15:00 Tak przywykliśmy do przełomów, że bez choć jednego historycznego przełomu tygodniowo żyć nie możemy 15
  • Z życia koalicji 15 gru 2006, 15:00 ANDRZEJ LEPPER MA DWIE TWARZE. Obie opalone. Pierwsza to twarz męża stanu, pomstującego na Macierewicza i użalającego się nad Bartoszewskim. Druga to stara, znana gęba ludowego bohatera, walczącego o supersam i wyścigi na Służewcu. Czy... 16
  • Z życia opozycji 15 gru 2006, 15:00 JAK WIADOMO, TYGODNIK "OZON" UPADŁ. Zdarza się. Głównym właścicielem pisma był poseł Platformy Obywatelskiej Janusz Palikot - jak wynika z rankingu "Wprost" całkiem dziany biznesmen. Trudno zatem zrozumieć, dlaczego... 17
  • Wprost przeciwnie - Hossa, czyli bessa 15 gru 2006, 15:00 Wzrost gospodarczy rozcieńczy się w "dziurze Kluzy" 18
  • Fotoplastykon 15 gru 2006, 15:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 19
  • Bankomachia 15 gru 2006, 15:00 Wyłączenie Hanny Gronkiewicz-Waltz z przesłuchań praktycznie zawiesza prace komisji na kilka miesięcy 20
  • Lewy wrześniowy 15 gru 2006, 15:00 Jarosław Kaczyński jest dla młodej polskiej lewicy tym, kim Charles de Gaulle był dla zbuntowanych studentów w 1968 r. 24
  • Scenariusz Kuronia 15 gru 2006, 15:00 Przez całe lata 80. Jacek Kuroń liczył, że kierownictwo PZPR rozpocznie negocjacje z Lechem Wałęsą i jego doradcami 28
  • Nie słucham Kaczyńskiego! 15 gru 2006, 15:00 Rozmowa z Lechem Wałęsą 31
  • Uniwersalny esbek 15 gru 2006, 15:00 Płk Lesiak zawsze rozpracowywał opozycję - zarówno w PRL, jak i w III RP 32
  • Giełda 15 gru 2006, 15:00 Hossa Świat Pluton zysków Wielkich zysków spodziewają się producenci gadżetów po decyzji Międzynarodowej Unii Astronomicznej o zdegradowaniu Plutona do kategorii planet karłowatych. W sklepach internetowych natychmiast pojawiły się... 36
  • 100 najbogatszych w Europie Środkowej i Wschodniej 15 gru 2006, 15:00 Dobrą passę i pęczniejące konta od popadnięcia w niełaskę u rządzących i finansowych tarapatów wciąż dzieli w postkomunistycznej Europie bardzo cienka linia 38
  • Pomost Europy 15 gru 2006, 15:00 Rozmowa z Zygmuntem Berdychowskim, przewodniczącym rady programowej Forum Ekonomicznego w Krynicy 70
  • 2 x 2 = 4 - Władza à discrétion 15 gru 2006, 15:00 Demagogią i walką z inteligencją można wygrać wybory, ale nie rządzić nowoczesnym państwem 72
  • Supersam 15 gru 2006, 15:00 74
  • Prêt-à-porter dla psów 15 gru 2006, 15:00 Burberry i Gucci rozszerzyły swą ofertę o ubrania i gadżety dla psów. Firma brytyjska przedstawiła kolekcję płaszczy i kombinezonów dla czworonogów. W zestawie można znaleźć też sweter i obrożę z charakterystycznym dla Burberry'ego... 74
  • Marka to jest to! 15 gru 2006, 15:00 Coca-Cola to najcenniejsza marka na świecie. W rankingu firmy Interbrand, która co roku szacuje wartość wizerunkową poszczególnych firm, największy skok w tym roku zanotował Google - wartość tej marki wzrosła w ciągu 12 miesięcy o 46... 74
  • Spinki ze szkła 15 gru 2006, 15:00 Mody się zmieniają, ale eleganckiemu mężczyźnie nadal nie wypada pokazać się w koszuli bez spinek. Marcin Giebułtowski, współpracujący m.in. z firmą Svarowski, proponuje spinki awangardowe - z ręcznie robionego szkła układanego w... 74
  • Trylogia z Wiednia 15 gru 2006, 15:00 Wiedeń to jedyna europejska stolica, która ma status pełnoprawnego regionu winiarskiego. Kto jednak kojarzy to miasto wyłącznie z młodymi heurigerami, serwowanymi w ogródkach Greenzingu, jest w błędzie. Otóż, po drugiej stronie Dunaju... 74
  • Telefon od Versace 15 gru 2006, 15:00 Telefony komórkowe stały się takim samym dodatkiem do stroju jak torebka czy pasek. Po tym jak na Paryskim Tygodniu Mody swój pokaz urządziła Nokia, a na Warsaw Fashion Street kolekcję inspirowaną telefonem Siemens pokazała Natacha... 74
  • Peeling pachnący winem 15 gru 2006, 15:00 Salvador Dali nie pielęgnował swoich wąsów, a Sophia Loren nie dbała o swoją cerę. Robiły to za nich siostry Maria i Rosy Carita, Hiszpanki, które po przeprowadzce do Paryża stały się fryzjerkami i kosmetyczkami europejskiej bohemy.... 74
  • Uniform sukcesu 15 gru 2006, 15:00 Mundurek mobilizuje ucznia do pracy nad sobą i zdrowej konkurencji w grupie 76
  • Całus, który mówi 15 gru 2006, 15:00 Jarosław Kaczyński i Andrzej Lepper pocałunkami torują sobie drogę do sukcesu 80
  • Czekosmetyki 15 gru 2006, 15:00 Czekolada jest najlepsza jako kosmetyk i lekarstwo 84
  • Samolotnicy 15 gru 2006, 15:00 Utrzymanie małego samolotu kosztuje tyle, ile utrzymania dużego samochodu 86
  • Know-how 15 gru 2006, 15:00 Zakrzepica turystyczna Ponadczterogodzinna podróż jakimkolwiek środkiem lokomocji może wywołać zakrzepicę. W wyniku tej choroby w żyłach powstają zakrzepy uniemożliwiające prawidłowy przepływ krwi. Uczeni z Centrum Medycznego... 88
  • Ostatni oddech 15 gru 2006, 15:00 Astma nie jest chorobą, lecz objawem wielu chorób - odkryli naukowcy 90
  • Ludzkie zwierzęta 15 gru 2006, 15:00 Szympansy pocieszają się nawzajem, stają w obronie słabszych i przeżywają żałobę po stracie bliskich 94
  • Wszechświat wątpliwości 15 gru 2006, 15:00 Koniec Wielkiego Wybuchu? 96
  • Bez granic 15 gru 2006, 15:00 Pamięć i Solidarność Trzecia wojna libańska zaczęła się w Izraelu. Jest ostra i wewnętrznie wykańczająca. Z punktu widzenia izraelskich elit, drugą wojnę libańską, trwającą do zawieszenia broni z 14 sierpnia, przegraliśmy. To... 98
  • Efekt 11 września 15 gru 2006, 15:00 Choć pięć lat temu celem Al-Kaidy była Ameryka, największego zniszczenia terroryści dokonali w Europie 100
  • Doktryna Condoleezzy 15 gru 2006, 15:00 Ameryka pragmatyków usłyszy głos Polski, gdy będziemy ważnym państwem w Unii Europejskiej 106
  • Biznes ci wszystko wybaczy! 15 gru 2006, 15:00 Białoruś nie wytyka Niemcom zbrodni wojennych, od kiedy Berlin stał się jej głównym partnerem handlowym 109
  • Menu 15 gru 2006, 15:00 KRÓTKO PO WOLSKU W łóżku z panną S. "Nie masz już za grosz intymności" - skarżył się pewien londyński złodziej, zauważony w trakcie wynoszenia telewizora przez internautę aż w Teksasie. W dodatku Amerykanin zawiadomił brytyjską... 110
  • Recenzje 15 gru 2006, 15:00   112
  • Dłużnicy, rozdział drugi 15 gru 2006, 15:00 Krzysztof Krauze jeszcze niedawno deklarował, że teraz zajmie się "jasną stroną życia". Jeśli ktoś potraktował serio te obietnice, może się poczuć nabity w butelkę. "Plac Zbawiciela" jest dziełem niemal tak samo... 112
  • Istnieje życie po Stalinie 15 gru 2006, 15:00 Dymitr Szostakowicz, laureat nagród partyjnych i państwowych, musiał poczuć sporą ulgę w 1938 r. Po skomponowaniu muzyki do propagandowego "Wspaniałego obywatela", mógł zabrać się do tworzenia muzyki do kreskówki... 112
  • Dylan: reanimacja 15 gru 2006, 15:00 Trzeba czekać cierpliwie aż do ostatniego utworu - mrocznej, nasyconej przeczuciem zbliżającej się apokalipsy ballady "Ain't Talkin'", by poczuć dreszcz, jaki pojawiał się przy słuchaniu utworów klasy "Ballad Of A Thin... 112
  • Długi film o bohaterach 15 gru 2006, 15:00 Oliver Stone uległ presji rodzin ofiar tragedii w WTC: nie pokazał dramatu skazanych na spalenie i zmiażdżenie 114
  • Totalny show 15 gru 2006, 15:00 Edynburg figuruje w "Księdze rekordów Guinnessa" jako największy festiwal na świecie 118
  • Pazurem - Popłuczyny 15 gru 2006, 15:00 Mamy wielowiekową tradycję oblewania pomyjami znienacka. W dodatku zawsze nie tego, co trzeba 120
  • Ueorgan Ludu 15 gru 2006, 15:00 Nr 36 (203) Rok wyd. 5 WARSZAWA, poniedziałek 4 września 2006 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Komunistycznym samochodom - nie! Już wkrótce w Polsce będzie można kupować chińskie samochody, sprowadzone na zasadzie tzw. importu indywidualnego,... 121
  • Skibą w mur - Przereklamowanie 15 gru 2006, 15:00 Kiedy zapewniają nas, że zobaczymy hit roku,najczęściej jest to gniot miesiąca 122