Oszustwo jest zaraźliwe

Oszustwo jest zaraźliwe

Oszustwo jest zaraźliwe
Oszustwo jest zaraźliwe / Źródło: Getty Images
Wejdziesz między wrony, kracz jak i one – przysłowia zawierają głęboką mądrość. Jeśli człowiek widzi oszusta, łatwiej mu samemu oszukiwać. Choć nie zawsze tak się dzieje.

Dan Ariely

Upadek Enronu sprawił, że zainteresowałem się zjawiskiem oszustw korporacyjnych, a moje zainteresowanie się wzmogło po serii skandali w firmach: Kmart, WorldCom, Tyco, Halliburton, Brystol-Myers Squibb, Freddie Mac i Fannie Mae, po kryzysie finansowym roku 2008 i, rzecz jasna, po aferze Bernard L. Madoff Investment Securities. Z boku wyglądało na to, że częstość, z jaką wybuchają skandale finansowe, rośnie. Czy działo się tak za sprawą skuteczniejszego wykrywania nieuczciwych lub nielegalnych działań, czy raczej postępującego rozregulowania kompasu moralnego i rzeczywistego wzrostu poziomu nieuczciwości? A może nieuczciwość ma w sobie zaraźliwy pierwiastek, który rozprzestrzenił się w świecie korporacyjnym? Zacząłem się zastanawiać, czy można się zarazić bakcylem niemoralności. Jeśli rzeczywiście mamy do czynienia ze wzrostem nieuczciwości w społeczeństwie, to czy może się ona rozprzestrzeniać jak infekcja, wirus albo bakteria, przekazywana przez zwykłą obserwację albo przez kontakt bezpośredni? […]

Ryzykując, że moja metafora może się wydać naciągana, uznałem jednak, że – podobnie jak w wypadku drobnoustrojów chorobotwórczych – naturalna równowaga uczciwości społecznej może zostać zaburzona, jeśli znajdziemy się blisko kogoś, kto oszukuje. Wydaje się przy tym, że obserwowanie nieuczciwości osób nam bliskich może być bardziej zaraźliwe niż przyglądanie się podobnej nieuczciwości ludzi, którzy nie są nam równie bliscy lub nie wywierają tak istotnego wpływu na nasze życie. Podejrzewam raczej, że podobnie jak w wypadku kontaktu z bakteriami może tu zachodzić bardziej powolny i subtelny proces erozji: kiedy widzimy, jak ktoś oszukuje, zostawia to w nas mikroskopijny ślad i stajemy się nieco bardziej zdeprawowani. Później, kiedy obserwujemy kolejne nieetyczne zachowanie, następuje dalsza erozja naszej moralności. Z czasem, w miarę jak rośnie liczba niemoralnych zarazków, z którymi mamy kontakt, nasza moralność staje się coraz słabsza. […]

Batonik za darmo

Pewnego ranka kazałem ustawić automat z przekąskami w pobliżu budynku dydaktycznego MIT i (dla eksperymentu) wyzerowałem wewnętrzną cenę wszystkich artykułów. Na zewnątrz każda przekąska kosztowała rzekomo 75 centów. Kiedy jednak studenci wrzucali monety i wybierali numer artykułu, automat serwował im przekąskę i zwracał całą wrzuconą kwotę. Umieściliśmyteż na urządzeniu rzucającą się w oczy tabliczkę z numerem telefonu, pod który należało zadzwonić w razie awarii. Asystentka pomagająca nam w przeprowadzeniu tego badania miała automat na oku i udawała, że pracuje na laptopie. Po pewnym czasie zauważyła dwa rodzaje reakcji. Po pierwsze, ludzie zwykle brali trzy przekąski. Kiedy dostawali pierwszy batonik wraz z monetami, na ogół sprawdzali, czy zdarzy się to ponownie (oczywiście tak było). Wiele osób decydowało się jeszcze na trzecią próbę, ale nikt nie spróbował więcej razy. Ludzie bez wątpienia pamiętali sytuację, gdy podobny automat połknął ich pieniądze, nie dając im nic w zamian, więc zapewne mieli poczucie, że to urządzenie wyrównuje ich rachunki z automatami z przekąskami. Po drugie, odkryliśmy, że ponad połowa badanych rozglądała się za kolegą lub koleżanką, a kiedy zauważała kogoś znajomego, zapraszała go do uczestnictwa w darmowej słodkiej wyżerce. Oczywiście było to tylko badanie obserwacyjne, ale jego wyniki skłoniły mnie do podejrzenia, że kiedy robimy coś wątpliwego moralnie, zaproszenie kogoś znajomego, żeby się do nas przyłączył, pomaga nam usprawiedliwić własne problematyczne zachowanie. Jeśli przyjaciele przekraczają granicę etyczną razem z nami, to czyż nasze postępowanie nie staje się bardziej akceptowane społecznie w naszych oczach? Mogłoby się wydawać, że to przesada zadawać sobie tak wiele trudu, aby usprawiedliwić swoje niewłaściwe zachowanie, często jednak odczuwamy ulgę, gdy nasze działania są zgodne z normami społecznymi przyjętymi przez ludzi wokół nas.

Jedno zgniłe jabłko

Po moich doświadczeniach z automatem do sprzedaży przekąsek zacząłem obserwować zaraźliwą naturę nieuczciwości w innych miejscach i sytuacjach – między innymi na prowadzonych przeze mnie zajęciach. Ale moje spostrzeżenia dotyczące nieuczciwości wśród studentów i rozważania o zaraźliwości społecznej były, rzecz jasna, tylko spekulacjami. Aby uzyskać bardziej wiarygodny obraz zaraźliwej natury oszustwa, Francesca Gino, Shahar Ayal (profesor z Centrum Badań Interdyscyplinarnych w Izraelu) i ja postanowiliśmy przeprowadzić kilka eksperymentów na Uniwersytecie Carnegie Mellon, na którym Francesca pracowała wówczas jako profesor wizytująca. Wraz z arkuszami zawierającymi zadania eksperymentator wręczył każdej osobie badanej szarą kopertę, w której znajdowało się dziesięć dolarów. Po zakończeniu eksperymentu badani mieli wypłacić sobie należną kwotę i zostawić kopertę z pozostałą gotówką. W grupie kontrolnej, w której badani nie mieli okazji do oszustwa, student, który w wyznaczonym czasie rozwiązał (dajmy na to) siedem zadań, liczył, ile problemów udało mu się rozwiązać poprawnie, wyjmował z koperty odpowiednią kwotę i wkładał ją do swojego portfela. Następnie oddawał arkusz i kopertę z pozostałą gotówką badaczce, która sprawdzała rozwiązania na arkuszu, przeliczała pieniądze w kopercie i odsyłała studenta do domu z zarobioną przezeń kwotą. Jak dotąd wszystko szło całkiem dobrze. W grupie z niszczarką instrukcja była nieco inna. Eksperymentatorka mówiła badanym: „Po policzeniu poprawnych odpowiedzi proszę podejść do niszczarki znajdującej się w tylnej części sali, zniszczyć swój arkusz, wrócić na miejsce i wyjąć z koperty należną kwotę. Przy wyjściu proszę wrzucić kopertę z pozostałymi pieniędzmi do pudełka stojącego przy drzwiach”. Następnie badaczka prosiła uczestników o rozpoczęcie pracy nad testem i zaczynała czytać grubą książkę (żeby badani mieli pewność, że nikt ich nie pilnuje). Po pięciu minutach ogłaszała, że czas się skończył. Badani odkładali ołówki, liczyli poprawne odpowiedzi, wkładali arkusze testowe do niszczarki, wracali na swoje miejsca, wypłacali sobie wynagrodzenie, a wychodząc, wrzucali koperty z pozostałą gotówką do pudełka ustawionego przy drzwiach. Tak jak się spodziewaliśmy, badani z grupy z niszczarką twierdzili, że rozwiązali poprawnie więcej macierzy niż osoby z grupy kontrolnej. Te dwa warunki eksperymentalne stanowiły punkt wyjścia do przyjrzenia się temu, co nas naprawdę interesowało: społecznemu komponentowi nieuczciwości. W tym celu zmodyfikowaliśmy warunek z niszczarką (w którym badani mogli oszukiwać) poprzez dodanie elementu społecznego. Co by się stało, gdyby nasi badani widzieli, jak ktoś inny – jakiś przyszły Madoff – bezczelnie oszukuje? Czy wpłynęłoby to na ich skłonność do nieuczciwości? Wyobraź sobie, że jesteś osobą badaną w naszym warunku z Madoffem. Siedzisz przy biurku, a eksperymentatorka podaje tobie i pozostałym badanym instrukcję: „Czas start!”. Zagłębiasz się w zadanie, próbując rozwiązać jak najwięcej macierzy, żeby otrzymać jak najwyższe wynagrodzenie. Mija około sześćdziesięciu sekund, a ty wciąż jesteś na pierwszej matrycy. Zegar tyka.

„Skończyłem!” – oświadcza wysoki, szczupły blondyn, wstając i spoglądając na badaczkę. „Co mam teraz zrobić?”. „To niemożliwe – myślisz sobie – ja jeszcze nie rozwiązałem pierwszego zadania!”. Wszyscy patrzycie na niego z niedowierzaniem. Ten chłopak na pewno oszukuje. Nikt nie zdołałby rozwiązać wszystkich dwudziestu zadań w czasie krótszym niż sześćdziesiąt sekund. „Proszę włożyć swój arkusz do niszczarki” – instruuje go badaczka. Chłopak niszczy swój arkusz, a potem mówi: „Rozwiązałem wszystkie zadania, więc moja koperta jest pusta. Co mam z nią zrobić?”. „Jeśli nie zostały panu żadne pieniądze do zwrotu – odpowiada badaczka niewzruszona – proszę włożyć pustą kopertę do pudełka i może pan iść”. Student dziękuje jej, macha do wszystkich na do widzenia i z uśmiechem na ustach wychodzi z sali, z okrągłą sumką w kieszeni. Jak reagujesz na tę scenę? Czy jesteś oburzony, że facet bezczelnie oszukiwał i uszło mu to płazem? A może zmieniasz własne zachowanie moralne? Oszukujesz mniej? Bardziej? Może poczujesz się nieco lepiej dzięki informacji, że chłopak, który tak bezczelnie oszukiwał, to David, student szkoły aktorskiej, którego zatrudniliśmy do odegrania tej roli. Chcieliśmy się dowiedzieć, czy bycie świadkiem oburzającego zachowania Davida skłoni prawdziwych badanych do pójścia w jego ślady. Czy złapią wirusa niemoralności i sami zaczną bardziej oszukiwać? Oto co ustaliliśmy. Badani z grupy z Madoffem twierdzili, że rozwiązali średnio piętnaście spośród dwudziestu zadań – o osiem więcej niż badani z grupy kontrolnej i o trzy więcej niż badani z grupy z niszczarką. Innymi słowy, osoby z grupy z Madoffem wypłaciły sobie wynagrodzenie za mniej więcej dwa razy więcej zadań, niż naprawdę udało im się poprawnie rozwiązać. Oto krótkie podsumowanie. Te wyniki, choć interesujące, nadal nie wyjaśniają, dlaczego osoby z grupy z Madoffem oszukiwały bardziej niż inne. Po obejrzeniu występu Davida badani mogli dokonać szybkiej kalkulacji i powiedzieć sobie: „Jeśli on może oszukiwać i uchodzi mu to płazem, to zapewne i ja mogę zrobić to samo bez obaw, że zostanę przyłapany”. Gdyby tak było, zachowanie Davida zmieniłoby wyniki przeprowadzonej przez badanych analizy kosztów i korzyści, pokazując im, że w tym eksperymencie można oszukiwać i nie zostać przyłapanym.

Moralna refleksja

Istnieje jednak zupełnie inne wyjaśnienie. Otóż postępowanie Davida mogło zasygnalizować pozostałym osobom badanym, że takie zachowanie jest społecznie akceptowane, a przynajmniej dopuszczalne w gronie ich rówieśników. W wielu dziedzinach życia przyglądamy się innym, aby się dowiedzieć, jakie zachowania są właściwe, a jakie nie. Nieuczciwość może być jednym z obszarów, w których normy społeczne określające akceptowane zachowania nie są zbyt jasne, a postępowanie innych – w tym wypadku Davida – może kształtować nasze przekonania na temat tego, co jest dobre, a co złe. Z tego punktu widzenia wzrost poziomu nieuczciwości zaobserwowany w grupie z Madoffem mógł wynikać nie tyle z racjonalnej analizy kosztów i korzyści, ile z napływu nowych informacji i zrewidowania wyobrażeń badanych na temat tego, co jest moralnie dopuszczalne. Żeby sprawdzić, które z tych dwóch wyjaśnień lepiej tłumaczy wzrost poziomu nieuczciwości w grupie z Madoffem, przeprowadziliśmy kolejny eksperyment, w którym badani otrzymywali informacje społeczno-moralne innego rodzaju. Chcieliśmy się przekonać, czy usunięcie obawy przed przyłapaniem bez pokazania osobom badanym przykładu oszustwa również spowodowałoby wzrost poziomu nieuczciwości. 

 Ponownie poprosiliśmy o pomoc Davida, tym razem jednak, kiedy eksperymentatorka kończyła podawanie instrukcji, młody aktor wtrącał pytanie: „Przepraszam – mówił głośno – czy to oznacza, że mogę po prostu powiedzieć, że wszystko rozwiązałem, i odejść z całą gotówką? Czy można tak zrobić?”. Po kilku sekundach badaczka odpowiadała: „Może pan zrobić, cokolwiek pan zechce”. Z oczywistych powodów nazwaliśmy ten warunek eksperymentalny warunkiem z pytaniem. Po usłyszeniu tej wymiany zdań badani natychmiast zdawali sobie sprawę, że w tym eksperymencie mogą oszukiwać bezkarnie. Zastanówmy się, w jaki sposób ta wersja eksperymentu może nam pomóc w zrozumieniu, co się wydarzyło w grupie z Madoffem. Badani widzieli żywy przykład nieuczciwego zachowania, który dostarczył im dwóch typów informacji: z perspektywy analizy kosztów i korzyści obserwowanie, jak David wychodzi z laboratorium z całą gotówką, pokazało im, że w eksperymencie, w którym uczestniczą, można oszukiwać bez negatywnych konsekwencji. Jednocześnie zachowanie Davida było dla nich sygnałem, że ludzie podobni do nich wydają się oszukiwać w tym eksperymencie. Ponieważ warunek z Madoffem zawierał w sobie oba te elementy, nie mogliśmy rozstrzygnąć, czy wyższy poziom oszustwa był następstwem zmodyfikowanej analizy kosztów i korzyści, sygnału społecznego czy obu tych czynników. W tym momencie przydaje się warunek z pytaniem. Występował w nim tylko pierwszy element (perspektywa kosztów i korzyści). Kiedy David zadał pytanie, a eksperymentatorka potwierdziła, że oszukiwanie nie tylko jest możliwe, lecz także nie pociąga za sobą negatywnych konsekwencji, dla badanych stało się jasne, że w tym eksperymencie nieuczciwość nie ma żadnych słabych stron. Co najważniejsze, warunek z pytaniem zmieniał przekonanie badanych dotyczące konsekwencji, nie dając im żywego przykładu osoby z ich grupy społecznej, która dopuściła się oszustwa, ani nie wysyłając związanego z nim sygnału społecznego. 

Gdyby poziom nieuczciwości w grupie z pytaniem okazał się taki sam jak w grupie z Madoffem, to doszlibyśmy do wniosku, że przyczyną większej skali oszustwa w obu warunkach eksperymentalnych była prawdopodobnie informacja o braku konsekwencji. Gdyby natomiast poziom nieuczciwości w grupie z pytaniem był dużo niższy w grupie z Madoffem, to należałoby wnioskować, że tym, co spowodowało wzrost skali oszustwa w warunku z Madoffem, był sygnał społeczny – uświadomienie sobie, że ludzie z tej samej grupy społecznej uznają oszustwo za dopuszczalne w tej sytuacji. Jak sądzisz, co się wydarzyło? W grupie z pytaniem badani twierdzili, że rozwiązali średnio dziesięć problemów – o trzy więcej niż w grupie kontrolnej (co oznacza, że oszukiwali), ale o dwa mniej niż w warunku z niszczarką i o pięć mniej niż w grupie z Madoffem. Kiedy badani usłyszeli, jak eksperymentatorka mówi Davidowi, że może zrobić, cokolwiek zechce, poziom nieuczciwości spadł. Był to efekt przeciwny do tego, jakiego należałoby się spodziewać, gdyby nasi badani kierowali się wyłącznie racjonalną analizą kosztów i korzyści. Co więcej, otrzymany wynik sugeruje, że kiedy uświadamiamy sobie możliwość podjęcia niemoralnego zachowania, zastanawiamy się nad własną moralnością. W konsekwencji postępujemy bardziej uczciwie. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 9/2017
Więcej możesz przeczytać w 9/2017 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 9/2017 (1776)

  • Gdy zawodzi nas państwo 26 lut 2017, 21:00 Ta historia wydarzyła się 18 lutego w jednym ze średniej wielkości polskich miast. 22-latka poczuła się źle, początkowo zanosiło się na standardową infekcję. Wieczorem stan dziewczyny się pogorszył, nie mogła jeść, pić, miała ponad 39 stopni gorączki. Rodzice zdecydowali się... 3
  • „Wprost” odpowiada na zarzuty po tekście o ojcu Rydzyku. „Przypisuje nam się coś, czego nie zrobiliśmy” 26 lut 2017, 21:01 Szerokim echem odbił się nasz ubiegłotygodniowy tekst o przedsięwzięciach biznesowych ojca Tadeusza Rydzyka. Niektórzy zarzucali nam atak, również sam redemptorysta. Problem w tym, że przypisuje się nam coś, czego nie zrobiliśmy. 3
  • Zbrojeniówka wyprodukuje jednorękich bandytów 26 lut 2017, 21:00 Firmy z Polskiej Grupy Zbrojeniowej mają produkować jednorękich bandytów – dowiedział się „Wprost”. Z naszych informacji wynika, że dwie firmy: Wojskowe Zakłady Łączności (będące częścią grupy PGZ) oraz Exatel (który PGZ ma... 5
  • Niedyskrecje parlamentarne 26 lut 2017, 21:00 PODKOMISJA SMOLEŃSKA, MIMO ŻE PRACUJE OD ROKU, nie dokonała żadnych nowych spektakularnych ustaleń. Mocno niepokoi to szefa MON Antoniego Macierewicza. Prezes PiS podobno oczekuje od niego rezultatów prac podkomisji, wyborcy szefa MON też,... 6
  • Obraz tygodnia 26 lut 2017, 21:00 98 mln tyle pączków Polacy zjadają co roku w Tłusty Czwartek 854%  normy pokazały w styczniu urządzenia mierzące zanieczyszczenie powietrza w Brzeszczach w woj. małopolskim. To miejsce zamieszkania premier Beaty Szydło. Wygrany Kamil... 8
  • Spięcie tygodnia 26 lut 2017, 21:00 Stanisław Pięta (PiS) Lekarz ma prawo powołać się na klauzulę sumienia BARDZO WSPÓŁCZUJĘ KAŻDEJ ZGWAŁCONEJ KOBIECIE, ale wydaje mi się, że jeżeli w wyniku tego gwałtu zaszła w ciążę, to jeszcze gorszą terapią na tę tragedię,... 10
  • Info radar 26 lut 2017, 21:00 Tłusty wtorek ZWIASTUJĄCE KONIEC KARNAWAŁU PĄCZKOWE OBŻARSTWO JUŻ ZA NAMI, ale wciąż zostało trochę czasu na zabawę. Przez Nowy Orlean przechodzą barwne parady, a w Brazylii tańczą w tym czasie w rytm samby całe miasta. Europa też... 11
  • Zdarzyło się jutro 26 lut 2017, 21:00 Klątwa wycinki,czyli rżniemy na całego. 12
  • Lewo 26 lut 2017, 21:00 prof. Magdalena Środa filozofka, feministka Klątwa, czyli za… GDY GRAMY W BRYDŻA, MOŻEMY KŁAMAĆ. Gdy bawimy się grą komputerową, możemy zabijać. Bo to gra. Gdy jesteśmy w kinie, na thrillerze, bez protestów, a nawet bez moralnego... 13
  • Prawo 26 lut 2017, 21:00 …a nawet przeciw ZE WSZYSTKICH GAZET CODZIENNYCH „SUPER EXPRESS” ma najlepsze strony opinii – błysnęło mi ni z gruszki, ni z pietruszki w czwartek podczas oglądania niby-Klątwy w Teatrze Powszechnym. A może jednak z gruszki –... 13
  • Klauzula sumienia jest moim prawem 26 lut 2017, 21:00 Projekt legalizacji medycznej marihuany był bardzo słaby, ale po wielu miesiącach prac w Komisji Zdrowia nowa wersja jest już do przyjęcia – mówi Konstanty Radziwiłł, minister zdrowia. 14
  • Radziwiłł o reformie służby zdrowia: Nie twierdzę, że w październiku obudzimy się w raju 27 lut 2017, 13:11 – Oczywiście nie twierdzę, że w październiku obudzimy się w raju, a Polska w rankingach służby zdrowia wywinduje się na pierwsze miejsce w Europie – mówi w rozmowie z „Wprost”, o wprowadzanej przez siebie reformie, minister zdrowia Konstanty Radziwiłł. 14
  • Szyszko i wielkie cięcie 26 lut 2017, 21:00 Gdy Jan Szyszko był ministrem środowiska w rządzie Jerzego Buzka, przeforsował przepis zakazujący wycinania ponadstuletnich drzew. Dziś pod topór – jak wylicza opozycja – idą nie tylko stulatki, lecz także starsze drzewa. – To medialna histeria – uspokajają politycy PiS. 20
  • Bat na syndyków 26 lut 2017, 21:00 Ministerstwo Sprawiedliwości chce nadzorować procesy upadłościowe. Korporacja sędziów już protestuje. 23
  • Ludzie, opamiętajcie się! 26 lut 2017, 21:00 EWA WANAT W ludobójstwie w Rwandzie decydującą rolę odegrali dziennikarze. W Radio Télévision Libre des Mille Collines podjudzali Hutu przeciw Tutsi. Odbierali Tutsim człowieczeństwo. Zamiast „Tutsi” mówili „inyenzi”, czyli... 26
  • Niespełna rozumu? 26 lut 2017, 21:00 PROF. RYSZARD LEGUTKO Przykro powiedzieć, ale część polskich intelektualistów sprawia wrażenie osób niespełna rozumu. Przykłady? Adam Zagajewski powiedział, że w Polsce zbliżamy się do faszyzmu, a wcześniej napisał wiersz o polskim... 27
  • Być jak Szaflarska 26 lut 2017, 21:00 Danuta Szaflarska znana była nie tylko z kariery aktorskiej, ale także z niesłabnącej kondycji mimo wieku 100 plus. Polaków żyjących równie długo jak ona będzie przybywać, i to w szybkim tempie. Jednak nie będą żyli tak dobrze jak ona. 28
  • Pierwszy starzeje się mózg 26 lut 2017, 21:00 Najbardziej przyjazna dla osoby starszej jest opieka w domu – mówi Beata Drzazga, od 30 lat zajmująca się opieką nad seniorami. 34
  • Brzydka nasza Polska cała 26 lut 2017, 21:00 Polskie miasta przypominają słup ogłoszeniowy. Ustawa krajobrazowa dała samorządowcom narzędzia do zmiany tej sytuacji. Niestety, niewielu z nich z tego prawa skorzystało. 35
  • Zatrute serce matki 26 lut 2017, 21:00 Polskie sądy traktują łagodnie dzieciobójczynie. Uznają, że matki działają w warunkach szoku poporodowego, chociaż zabójstwo jest często starannie przygotowane i wyjątkowo bestialskie. 38
  • Jestem zmęczony biznesem 26 lut 2017, 21:00 Pytają, czy to prawda, że o. Rydzyk prześcignął mnie na liście najbogatszych. Akurat w tej sytuacji coś jest nie po kolei. Ale mamy czasy, że wszystko jest trochę nie po kolei. Duchowni zajmują się biznesem, a biznesmeni sprawami duchowymi – mówi Michał Kiciński, współtwórca... 42
  • Nowe biznesy współtwórcy „Wiedźmina”. Prehistoryczna woda, zdrowy telefon i wegańskie jedzenie 28 lut 2017, 8:52 Praca nad grą wpędziła go w depresję. Mówi, że wyleczyła go vipassana, azjatycka technika medytacji. Postawił na zdrowy tryb życia i rozwój wewnętrzny, co znajduje odzwierciedlenie w jego aktualnych biznesach. Otworzył bar ze świeżo wyciskanymi sokami na warszawskiej ulicy... 42
  • Podatkowa gra w loterie 26 lut 2017, 21:00 Okres rozliczeniowy w pełni, samorządy stają więc na głowie, by ściągnąć do siebie jak największą liczbę podatników. Kuszą samochodami, skuterami, laptopami, a nawet wczasami. 47
  • Jak oszczędzać, żeby zarobić 26 lut 2017, 21:00 Michał Szafrański, twórca bloga Jakoszczedzacpieniadze.pl, w kwestiach finansowych jest autorytetem dla setek tysięcy Polaków. Przy okazji zarabia miliony. 50
  • Hossa Bessa 26 lut 2017, 21:00 Robot z PIT-em ill Gates chce opodatkować roboty tak samo jak ludzi. Mówi, że skoro pracownik fabryki, zarabiający 50 tys. dolarów, poświęca część swojego przychodu na podatek dochodowy, ubezpieczenie i inne daniny, to według niego... 53
  • Know How 26 lut 2017, 21:00 Zajrzeć w serce człowieka Słynny polski kardiolog prof. Dariusz Dudek na konferencji Microsoft Health Innovation Summit opowiedział, jakie możliwości dają okulary HoloLens w medycynie. HoloLens to komputer umieszczony w okularach, który ma... 54
  • Odwrócony VAT 26 lut 2017, 21:00 Wprowadzone w życie rozwiązania uszczelniające sprawiły, że przedsiębiorcy świadczący usługi budowlane muszą się liczyć z kolejnymi problemami związanymi z rozliczaniem VAT. 55
  • Drugie życie Schulza 26 lut 2017, 21:00 Człowiek pełen sprzeczności: niepijący od lat alkoholik, poliglota bez matury i lewicowy katolik ma szansę zostać kanclerzem Niemiec. Dla Polski byłby trudnym partnerem. 57
  • Bez granic 26 lut 2017, 21:00 Pod niemieckim butem BBC pokazało pierwszą część pięcioodcinkowego serialu opartego na popularnej w latach 70. powieści Lena Deightona pod tytułem „SS-GB”, opowiadającej alternatywną historię ostatniej wojny. Brytyjczycy... 62
  • Scenariusze wojny z Rosją 26 lut 2017, 21:00 WALDEMAR SKRZYPCZAK Od ponad dwóch lat wielu ekspertów snuje możliwe scenariusze wojny w Europie. To konsekwencja nieprzewidzianej przez Zachód agresji Rosji na Ukrainę. Mnogość tych prognoz skłania do refleksji nad odpowiedzią, czy wojna... 63
  • Mieszkać po królewsku 26 lut 2017, 21:00 Choć popyt na luksusowe mieszkania w Polsce powoli rośnie, deweloperzy zbyt często nie rozumieją potrzeb zamożnych klientów. 64
  • Sercowe problemy 26 lut 2017, 21:00 60 proc. dorosłych Polaków ma podwyższone wartości cholesterolu we krwi. To prowadzi do miażdżycy i jej powikłań, m.in. zawału mięśnia sercowego i udaru mózgu. 70
  • Po co drugi zawał? 26 lut 2017, 21:00 Ludzie boją się brać leki, ale nie obawiają się otyłości, braku ruchu, palenia papierosów. Dopiero zawał jest zimnym prysznicem, który cuci część pacjentów – mówi prof. Artur Mamcarz, kardiolog. 72
  • Cholesterol w spadku 26 lut 2017, 21:00 Hipercholesterolemia to dzisiaj najbardziej zaniedbany czynnik ryzyka chorób sercowo-naczyniowych wpływający na śmiertelność. 73
  • By serce pompowało 26 lut 2017, 21:00 O pompach, które wspomagają serce, najnowocześniejszych sposobach diagnostyki tego narządu i rehabilitacji hybrydowej mówi prof. Tomasz Hryniewiecki, dyrektor Instytutu Kardiologii w Aninie. 74
  • Oszustwo jest zaraźliwe 26 lut 2017, 21:00 Wejdziesz między wrony, kracz jak i one – przysłowia zawierają głęboką mądrość. Jeśli człowiek widzi oszusta, łatwiej mu samemu oszukiwać. Choć nie zawsze tak się dzieje. 76
  • Precz z caratem 26 lut 2017, 21:00 Bolszewicy twierdzili, że to oni obalili carat. Tak naprawdę zrobili to mieszkańcy Petersburga. Lenina nie było wtedy w Rosji. 80
  • Chcę być po jasnej stronie 26 lut 2017, 21:00 Dostała angaż w Teatrze Narodowym, ale rzuciła wszystko i wyjechała do Rosji. Karolina Gruszka lubi skakać na głęboką wodę. Podobnie jak grana przez nią tytułowa bohaterka filmu „Maria Skłodowska-Curie”. 82
  • Zabawa ponad granicami 26 lut 2017, 21:00 Kasia Moś (na fot.) będzie miała trudne zadanie. Historia pokazuje, że start w Eurowizji większość Polaków przerasta. A szkoda, bo to trampolina do wielkiej kariery. 86
  • Życie dzienne, życie nocne 26 lut 2017, 21:00 Ben Affleck wraca do złotej ery kina gangsterskiego. Nam mówi nie tylko o „Nocnym życiu”, które wkrótce ukaże się na DVD. 89
  • Affleck dla „Wprost”: Nie przeszkadza mi wysokie ryzyko tej profesji 27 lut 2017, 15:12 27 lutego Casey Affleck dostał Oscara za pierwszoplanową rolę w „Manchester by the sea”. Jego bratu, Benowi, podobna sztuka się nie udała, choć w przeszłości otrzymał Oscara za scenariusz do filmu „Buntownik z wyboru”. W rozmowie z Wprost Ben Affleck opowiada o tym, jak... 89
  • Robert Korzeniowski: To się państwu spodoba 26 lut 2017, 21:00 PIERWSZĄ KSIĄŻKĄ, JAKĄ CZYTAŁ MI OJCIEC, były „Dzieci kapitana Granta” Juliusza Verne’a. To ona zapoczątkowała mój zachwyt podróżami. Od dziecka marzyłem o odkrywaniu dzikich lądów. Kiedy miałem 12, 14 lat, przeczytałem... 91
  • Tworzę na tylnym siedzeniu 26 lut 2017, 21:00 Nazwisko Harlan Coben to niemal synonim kryminału. Po polsku właśnie wyszła jego nowa powieść „Już mnie nie oszukasz”. 92
  • Wydarzenie 26 lut 2017, 21:00 TEATR Stand up Polska Owacje na stojąco po „Klątwie” wskazują, że na większość widzów spektakl działa. Na mnie nie działa. Z dramatu Wyspiańskiego został w spektaklu zarys fabuły i może trzy wypowiedziane słowami autora sceny.... 94
  • Koniecznie! 26 lut 2017, 21:00 WYSTAWA Naginanie sztuki Kokosiński to malarz, który ucieka przed czystym malarstwem, a płótno chce zmusić do objęcia rzeczywistości taką, jaka jest – z całym jej natłokiem i bałaganem. Porusza się między różnymi nurtami sztuki.... 95
  • Powyżej średniej 26 lut 2017, 21:00 GRA Krwawa prawda Twórcy z Capcom postanowili odejść od głównej osi opowieści znanej z poprzednich odsłon „Resident Evil”. Koniec z japońskimi potworami dziwolągami! Siódma część to tradycyjny survival horror, jaki pokochaliśmy w... 96
  • Beatrix, wnuczka szefa III Rzeszy 26 lut 2017, 21:00 RYSZARD CZARNECKI Przed tygodniem pisałem o politycznych rodach, których przedstawiciele zasiadają w ławach Parlamentu Europejskiego. Zapowiedziałem, że napiszę o jeszcze jednej osobie, o której pies z kulawą nogą nie wie, bo nie jest... 98
  • Wytrwałość i sukces 26 lut 2017, 21:00 Początki reaktywacji Ursusa były trudne, ale podjął się Pan tego zadania, czy jakby miał Pan szansę kolejny raz zdecydować się na to wyzwanie, to podjąłby się Pan? Andrzej Zarajczyk, prezes POL-MOT Holding: Oczywiście tak.... 106
  • Persistence and success 26 lut 2017, 21:00 The reactivation process of the Ursus company was not easy at the beginning, but you took that challenge; if you had another chance to decide, would you make that effort? Of course. We became interested in taking control of Ursus 10 years ago,... 108
  • Warszawa XXI wieku – w poszukiwaniu przyszłości 26 lut 2017, 21:00 Warszawa XXI wieku kojarzy się przede wszystkim z komunikacyjnymi zatorami, remontami i przebudowami. Choć znajdzie się wielu malkontentów narzekających, że wciąż tu ciasno, wciąż za mało parkingów, za długo trwa budowa linii metra, że smog, że utrudnienia w ruchu, to nadal... 110
  • The Warsaw of the 21 st century – in search of the future 26 lut 2017, 21:00 The Warsaw of the 21 st century is associated mainly with congestion, road repairs and redevelopments. Although many people keep complaining that the city is too crowded, has too few parking spaces, the construction of the underground is taking... 111
  • Ogród XXI wieku 26 lut 2017, 21:00 Łazienki Królewskie 112
  • A Garden of the 21 st century 26 lut 2017, 21:00 On a space of 2.5 ha, a new Garden of the 21 st century is to be created as a continuation of the historic gardens of the 18th, 19th and 20th centuries. A new space for temporary exhibitions will allow the inclusion of the Royal Łazienki and... 113
  • Wciąż się rozwijamy 26 lut 2017, 21:00 Jakub Opara, prezes spółki PL.2012+, opowiada o filozofii biznesu operatora najnowocześniejszej areny wielofunkcyjnej w kraju – PGE Narodowego 114
  • We are still on a growth path 26 lut 2017, 21:00 Jakub Opara, President of PL.2012+, on the philosophy of business employed by the operator of Poland’s most advanced multifunctional arena – the “PGE Narodowy” stadium. 114
  • KRAKÓW Europejską Stolicą Spotkań 26 lut 2017, 21:00 Kraków jest stawiany za wzór miasta otwartego na świat. Przede wszystkim świadczy o tym milionowa rzesza turystów obierających rokrocznie Kraków jako destynację podróży i wypoczynku. W tym kontekście, nie można pominąć niemal 175.000... 116
  • KRAKÓW the European Capital of Meetings 26 lut 2017, 21:00 Kraków sets an example of a city open to the world. This is reflected, in particular, in the millions of tourists who each year choose Kraków as their travel destination and relaxation venue. In this context it is also worth noting that nearly... 117
  • Ekonomia współdzielenia 26 lut 2017, 21:00 W obecnym świecie opartym na społeczeństwie informacyjnym coraz trudniej przychodzi znalezienie atrakcyjnej niszy biznesowej. Tym ważniejsze jest uważne obserwowanie przemian społecznych i nowych trendów gospodarczych. Jednym z nowych... 118
  • Sharing economy 26 lut 2017, 21:00 In the current world, based on the information society, it is increasingly difficult to find an attractive business niche. Therefore, the careful observation of social and economic transformation is more & more important. One of the new trends... 118
  • Moleo – a New Vision of the E-Commerce Market 26 lut 2017, 21:00 Experts seem to agree that this year will be ground-breaking for e-commerce, both in Poland and globally. For the first time ever, the number of online purchases made by smartphone and tablet users is expected to be higher than from stationary... 119
  • Moleo – nowa wizja rynku e-commerce 26 lut 2017, 21:00 Eksperci są zgodni – ten rok będzie przełomowy dla branży e-commerce zarówno w Polsce, jak i na świecie. Po raz pierwszy w historii, liczba internetowych zakupów dokonywanych przez użytkowników smartfonów i tabletów ma być większa... 119

ZKDP - Nakład kontrolowany