Kafka w pełnej krasie

Kafka w pełnej krasie

Sprawa niewinnie skazanego Tomasza Komendy od pół roku budzi emocje, ale takich spraw w Polsce jest więcej. W więzieniach siedzą ofiary nieudolnych śledczych albo głodnych sukcesu prokuratorów.

Za zabicie 26-letniego trenera jazdy konnej Czesław Kowalczyk z Gdańska w więzieniu spędził 12 lat, z tego pięć w izolatce jako więzień szczególnie niebezpieczny. Pierwszy wyrok – dożywocie, po apelacji – 25 lat. Na ławie oskarżonych siedział w kuloodpornej szklanej klatce z gangsterami z tzw. klubu płatnych zabójców. W 2010 r. portal Trójmiasto.pl pisał o nim: „Drugi cyngiel bandy to »Czester«. Choć wcześniej nie był karany, to od lat był związany z trójmiejskim półświatkiem. Wyrok dożywocia przyjmował ze spokojem”. Morderca zastrzelił swoją ofiarę na oczach partnerki i to właśnie ona wskazała Czesława Kowalczyka.

Zakuli i wywieźli

W 2012 r. w sprawie zapadł trzeci wyrok – niewinny. Kowalczyk został jednak uniewinniony nie dzięki apelacjom, pracy śledczych czy sądu. Uratował go konflikt gangsterów, którzy, pogrążając się nawzajem, wskazali prawdziwego zabójcę trenera. Pięć lat później niesłusznie więziony człowiek wywalczył przed sądem prawie 3 mln zł odszkodowania. W wywiadzie dla portalu Gazeta.pl tłumaczył: „Cały ówczesny wymiar sprawiedliwości to była fabryka wyroków. Kafka w pełnej krasie. Podobnie było przecież w przypadku Tomasza Komendy, którego zamknęli dokładnie w tym samym czasie, co mnie. Trzeba było szybko znaleźć winnego morderstwa i go osądzić. Liczba kilerów w więzieniu musiała się zgadzać. Obowiązywało wszechobecne parcie na wynik. I jestem przekonany, że takich historii, jak moja czy Tomasza Komendy, jest więcej, dużo więcej”.

Krzysztof Stańko, właściciel ośrodka wczasowego Kormoran w Turawie koło Opola, w 2003 r. został aresztowany na dwa lata za produkcję amfetaminy. Do domu wpadła po niego brygada antyterrorystów, którzy zastrzelili psa, mierzyli z broni w głowę 13-letniej córki, powalili całą rodzinę na podłogę, a jego samego zakuli i wywieźli. Podstawą do tych działań były zeznania świadka koronnego, gangstera o pseudonimie Gruby. Żeby zostać świadkiem koronnym, gangster musiał ujawnić innego przestępcę. Krzysztofa Stańkę znał z ośrodka, do którego kilka razy pojechał na ryby. Zeznał więc, że w kuchni, w której przygotowano posiłki dla wczasowiczów, Stańko miał fabrykę amfetaminy i produkował w niej 600 kg narkotyków miesięcznie. Chociaż policja przeszukała kuchnię, dom i teren dookoła z psami tropiącymi, nie znalazła żadnych śladów fabryki ani nielegalnych substancji i mimo że na jeziorze nie było wyspy, na której według „Grubego” miały być magazynowane narkotyki, prokurator nie wycofał oskarżenia. Sąd potrzebował 27 miesięcy, żeby z braku jakiegokolwiek dowodu winy wypuścić zatrzymanego na wolność. W 2016 r. sąd apelacyjny we Wrocławiu przyznał mu 800 tys. zł odszkodowania.

Dobry podejrzany

Tomasz Kułaczewski został skazany na 15 lat za zabicie 10-letniego Marcina z Lisewa Malborskiego. Chłopiec wracał rowerem do domu od dziadków ze Starej Wisły, kiedy zatrzymał go na drodze mężczyzna i poprosił o pomoc przy naprawie łańcucha w rowerze. To, co się wtedy wydarzyło, wiadomo z zeznań prawdziwego zabójcy, Piotra Trojaka. Mężczyzna zszedł z dzieckiem z drogi, tłumacząc, że to z powodu przejeżdżających samochodów. „Stojąc za plecami 10-latka, przycisnął go do swojej klatki piersiowej, wyciągnął nóż i zadał ciosy w brzuch i piersi. Żeby upewnić się, że chłopiec zmarł, próbował poderżnąć mu gardło. Nóż był jednak zbyt tępy, dlatego wbił go w szyję ofiary. Potem wyrzucił narzędzie zbrodni w krzaki, wsiadł na rower i popędził z powrotem w kierunku Tczewa” – pisze Tomasz Kin w „Bez przedawnienia”, książce o zbrodniach wykrytych po latach przez policjantów z Archiwum X. Jak pisze, w sąsiedniej wsi mieszkał Tomasz Kułaczewski, człowiek nie w pełni sprawny umysłowo, który został przez śledczych wytypowany jako podejrzany i świetnie sprawdził się w tej roli, bo przyznał się do winy. Wprawdzie na czas zbrodni miał alibi i to, co opowiadał o zadawaniu ran, nie zgadzało się z tym, w jaki sposób zostały one zadane, ale został skazany.

Trzy lata później w Łęgowie w okolicach Tczewa został zabity kolejny chłopiec. Mordercę, Piotra Trojaka, udało się złapać jeszcze tego samego dnia. Zeznał ze szczegółami, jak zabił obu chłopców. Wtedy Tomasz Kułaczewski został uniewinniony. „8 czerwca 2006 r. przed bramą więzienną zgromadzili się reporterzy, żeby zobaczyć, jak wygląda człowiek niesłusznie skazany za morderstwo. Stawiając pierwszy krok za progiem więzienia, Kułaczewski zaczął śpiewać: »Niech żyje wolność i swoboda«. Do wystawionych w jego kierunku mikrofonów i kamer powiedział: »Na początku musiałem wypijać wszystko, co mi dawali. Podawali mi straszne napoje, tam było wszystko, płyn do mycia naczyń, pasta do butów i wszystkie możliwe chemikalia«” (Tomasz Kin, „Bez przedawnienia”). Tomasz Kułaczewski dostał 300 tys. zł zadośćuczynienia. Nikt nie poniósł odpowiedzialności za jego skazanie i więzienie. Według danych Ministerstwa Sprawiedliwości w 2017 r. zadośćuczynienie za niesłuszne skazanie otrzymało 27 osób, w 2016 r. 70 osób, a w 2015 r. 32 osoby. Według autorów raportu „Przyczyny niesłusznych skazań w Polsce” opracowanego przez Łukasza Chojniaka i Łukasza Wiśniewskiego na zlecenie Forum Obywatelskiego Rozwoju liczby tych zadośćuczynień nie odzwierciedlają prawdziwej liczby pokrzywdzonych, bo nie każdy występuje z wnioskiem o rekompensatę. Może być ich więc znacznie więcej.

Czy cygaro to papieros

Niesłuszne skazania dotyczą także spraw skarbowych. Arbitralne decyzje skarbówek wywołują od dawna oburzenie i lęk. Decyzje urzędników doprowadzają przedsiębiorców do bankructwa; wystarczy, że urząd nie zwróci kilku milionów złotych nadpłaconego podatku VAT, jak zrobił to sześć lat temu urząd w Legnicy Adamowi Gizickiemu, właścicielowi firmy handlującej metalami szlachetnymi. Choć urzędnicy nie znaleźli w jego firmie żadnych nieprawidłowości, a kolejne sądy przyznają mu rację, do dziś nie odzyskał należnych pieniędzy. W 2012 r. Gizicki porozumiał się z innymi przedsiębiorcami pokrzywdzonymi przez państwo i wspólnie założyli ruch społeczny Niepokonani 2012.

Prezesem stowarzyszenia jest dziś Jerzy Książek, niegdyś współwłaściciel firmy sprowadzającej do Polski cygara z Czech. Firma Książka już nie istnieje, upadła, gdy urząd celny kazał mu zapłacić 13 mln zł domiaru akcyzowego, ponieważ towar, który sprowadzał, urzędnicy nazwali papierosami, chociaż Książek miał dokumenty poświadczające, że są to cygara. – W ciągu sześciu lat trafiło do nas kilkanaście tysięcy poszkodowanych osób – mówi Książek. – Niestety, nic się nie zmienia, każda władza obiecuje wprowadzenie niezbędnych reform, ale ich nie było i nie ma. Mamy nadzieję, że powstanie siła polityczna, której będzie zależało na zbudowaniu normalnych relacji państwa z obywatelami. Według Adama Gizickiego wielu spraw, w których urzędy i wymiar sprawiedliwości niszczą życie obywatelowi, nie byłoby, gdyby przedstawiciele tego wymiaru lepiej pracowali. – Gdyby prokurator zapoznawał się z aktami sprawy, nie byłoby aresztowań. Gdyby sędziowie nie wierzyli ślepo prokuratorom, nie byłoby niesłusznie skazanych ani przetrzymywanych w aresztach – mówi. Podobne wnioski można wyciągnąć z raportu badaczy FOR, którzy piszą: „Niesłuszne skazania nie są spowodowane głównie nierzetelnym dowodem prowadzącym do mylnych wniosków. Najsłabszym ogniwem procesu jest zazwyczaj człowiek, sędzia, obrońca, prokurator, a nie sam dowód lub źródło dowodowe. To za sprawą błędu człowieka polegającego na braku staranności, rutynowym i nieprofesjonalnym podejściu do wykonywanych czynności najczęściej dochodzi do niesłusznego skazania”.

Niebezpieczny świadek koronny

Stowarzyszenie Niepokonani 2012 zwraca też uwagę na szkodliwość instytucji świadka koronnego. Jak niebezpieczna może być ona dla praworządnego obywatela, widać po historii Krzysztofa Stańki z ośrodka Kormoran, a do stowarzyszenia zgłasza się więcej takich ofiar. – Walczymy z instytucją świadka koronnego – mówi Gizicki. – Bandyta zezna, co chce prokurator, potem wycofa się, ale człowiek przez niego wskazany już nie wycofa tego, że przesiedział niesłusznie w areszcie – dodaje. Ofiarą zeznań gangstera, który postanowił współpracować z wymiarem sprawiedliwości, jest Adam Dudała, człowiek, o którym nie można w świetle prawa powiedzieć, że został niesłusznie skazany, bo dotychczas nie został uniewinniony ani wypuszczony z więzienia. O jego niewinności są jednak przekonani dziennikarze, którzy w kwietniu tego roku podpisali się pod apelem w jego sprawie do Ministerstwa Sprawiedliwości i Prokuratury Krajowej. Niektórzy z nich zabiegali o wznowienie procesu, pisali w jego sprawie listy do ministrów, starania czyniła też Helsińska Fundacja Praw Człowieka. Wszystko na nic. Dudała od 17 lat siedzi w więzieniu skazany na 25 lat za zabójstwo. Oskarżenie oparto na zeznaniach gangstera, który opowiedział śledczym o Adamie, zabójcy właściciela i ochroniarza dwóch różnych agencji towarzyskich. Gangster mówił o niskim mężczyźnie średniej budowy ciała, który jeździ czerwonym mercedesem, a Dudała nigdy nie miał takiego samochodu, ma 185 cm wzrostu, regularnie ćwiczył na siłowni. Ofiary zostały zabite 400 km od miejsca, w którym był w czasie morderstwa. Mimo to nic nie wskazuje na to, że zostanie wypuszczony.

Bicie i upokarzanie

Rzecznik praw obywatelskich (RPO) zwraca też uwagę na inny niedopuszczalny powód niesłusznych skazań. To wymuszanie zeznań torturami. Tomasz Komenda podczas jednego z policyjnych przesłuchań przyznał się do winy, bo nie mógł dłużej znieść bicia. Mówił później dziennikarzowi, że był bity tak bardzo, że przyznałby się nawet do zabicia papieża. Według raportu przygotowanego przez działających przy RPO ekspertów Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur przemoc wobec przesłuchiwanych to nie są jednostkowe przypadki. „Osoby zatrzymywane przez policję są bite w wyrafinowany sposób, podduszane, straszone bronią, zmuszane bez powodu do poddania się rewizji osobistej połączonej ze zdjęciem bielizny do kostek i rozchyleniem kolan, niektórym mężczyznom ściskano jądra i wykręcano genitalia, wystawiano nago na widok publiczny przez okno, straszono zgwałceniem, przestrzeleniem kolan przy próbie ucieczki” – czytamy w raporcie. Niedopuszczalną praktyką, na którą zwraca uwagę RPO, jest też zamykanie w więzieniach osób z niepełnosprawnością intelektualną albo psychicznie chorych. Z ponad 100 takich osób zamkniętych w więzieniach większość wymagała interwencji RPO. W 35 przypadkach rzecznik zakwestionował wyroki sądowe. Sprawa Tomasza Komendy wciąż budzi emocje, choć głośno jest o niej od pół roku. Jednak Komenda to jedna z wielu ofiar systemu, w którym niedbalstwo, lenistwo czy dążenie powiązanej z politykami prokuratury do szybkiego sukcesu pozwalają państwu zniszczyć niewinnego obywatela. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 45/2018
Więcej możesz przeczytać w 45/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 45/2018 (1860)

  • Krótki alfabet Niepodległej 4 lis 2018, 20:00 BOHATEROWIE – bez nich nie byłoby Polski. Cześć i chwała. „Runęli przez ogień, straceńcy, niejeden z nich dostał i padł, jak ci, z Somosierry szaleńcy, jak ci, spod Rokitny, sprzed lat” – fragment „Czerwonych maków na Monte... 3
  • Kobiece sprawy 4 lis 2018, 20:00 Z prof. zw. Janiną Markowską ginekologiem onkologiem z Uniwersyteckiego Szpitala Przemienienia Pańskiego w Poznaniu, członkiem ASCO, rozmawia Katarzyna Pinkosz 5
  • Niedyskrecje parlamentarne 4 lis 2018, 20:00 ELIZY OLCZYK I JOANNY MIZIOŁEK MAREK BALT, LIDER SLD NA ŚLĄSKU, miał się bardzo zdenerwować wytycznymi szefa partii Włodzimierza Czarzastego, zakazującymi radnym wchodzenia do koalicji z PiS. – Włodek usłyszał od nich, żeby nie... 6
  • Obraz tygodnia 4 lis 2018, 20:00 5mld zł to majątek owczarka niemieckiego Gunthera IV. Odziedziczył fortunę po swoim ojcu Guntherze III (któremu zapisała ją hrabina Karlotta Liebenstein), po czym, z pomocą wiernych ludzi, pomnożył dziedzictwo, inwestując je w... 9
  • Info radar 4 lis 2018, 20:00 Bielan może zostać szefem MSZ Adam Bielan może zastąpić Jacka Czaputowicza na stanowisku szefa MSZ – dowiedział się „Wprost”. Jarosław Kaczyński jest podobno niezadowolony ze sposobu prowadzenia polityki międzynarodowej przez Jacka... 10
  • Dwa dni smutnego świętowania 4 lis 2018, 20:00 Z tym 11 listopada jest trochę jak z zimą, która co roku zaskakuje drogowców. Politycy od lat nadymają się, że teraz już powinno być razem, wspólnie i bez względu na polityczne barwy. I co roku okazuje się, że jednak nic z tego.... 11
  • Nie jestem lewą nogą 4 lis 2018, 20:00 Rozmowa ze Zbigniewem Zamachowskim, odtwórcą głównej roli w sztuce „Żołnierz królowej Madagaskaru” w reżyserii Krzysztofa Jasińskiego wystawianym w Teatrze Polskim w Warszawie. 12
  • Ostrygi najlepsze są jesienią! 4 lis 2018, 20:00 W sierpniu kończą swój sezon rozrodczy, dlatego jesienią – po krótkiej przerwie – wracają na talerze i smakują najlepiej. Są źródłem cynku i... kulinarnej rozkoszy. 13
  • 100 lat 4 lis 2018, 20:00 Pewo ŚWIĘTO NIEPODLEGŁOŚCI ZAWSZE KOJARZYŁO MI SIĘ Z ZADYMĄ. W latach 70. była msza w katedrze, a potem nielegalna manifestacja pod pomnikiem Mickiewicza, oczywiście z udziałem służb specjalnych. W latach 80. nielegalna manifestacja... 14
  • 100 najbogatszych polaków stulecia 4 lis 2018, 20:00 Kupowali wsie i budowali miasta. Jeden rozbił bank w kasynie w Monte Carlo, drugi oszalał z miłości, popadł w depresję i popełnił samobójstwo. Najbogatsi Polacy w historii to nie tylko Kulczyk i Solorz. Tygodnik „Wprost” jako pierwszy publikuje listę 100 najbogatszych... 16
  • Zabrakło pomysłów na stulecie niepodległości 4 lis 2018, 20:00 Źle się stało, że partia, która uważa się za wyjątkowo patriotyczną, tak słabo sobie poradziła z obchodami Święta Niepodległości – mówi prof. Antoni Dudek 44
  • Totalny atlas stulecia 4 lis 2018, 20:00 Świętujemy stulecie odrodzenia Polski w granicach, które trwały zaledwie 20 lat. A mimo to II RP jest bardzo ważna jako rodzaj przerwy w meczu, czasu wziętego w rozgrywce, którą od ponad 1000 lat toczymy z historią – mówi prof. Marcin Solarz. 48
  • Teraz jadę na urlop 4 lis 2018, 20:00 Większości mieszkańców Warszawy sprawa reprywatyzacji zbytnio nie obchodzi – mówi Patryk Jaki, wiceminister sprawiedliwości. 53
  • O upadku komentatorów 4 lis 2018, 20:00 Przygniatające zwycięstwo wyborcze w Brazylii byłego oficera Jaira Bolsonaro wywołało znów falę psychozy i emocjonalnego uniesienia komentatorów. To, co można usłyszeć bądź przeczytać w większości polskich mediów, wygląda tak,... 57
  • Upadek Kukiza 4 lis 2018, 20:00 Wiele wskazuje na to, że Kukiz’15 nie przetrwa na scenie politycznej dłużej niż obecną kadencję, która powoli dobiega końca. 58
  • Rzecznik praw dziecka dla Kościoła 4 lis 2018, 20:00 Stanowisko rzecznika praw dziecka PiS może oddać Bezpartyjnym Samorządowcom. To cena za koalicję w sejmiku dolnośląskim – ustalił „Wprost”. Jeśli tak się stanie, urząd może objąć osoba bliska Kościołowi. 61
  • Kafka w pełnej krasie 4 lis 2018, 20:00 Sprawa niewinnie skazanego Tomasza Komendy od pół roku budzi emocje, ale takich spraw w Polsce jest więcej. W więzieniach siedzą ofiary nieudolnych śledczych albo głodnych sukcesu prokuratorów. 63
  • Plastikowi mówimy nie! 4 lis 2018, 20:00 Jeśli nie powstrzymamy produkcji śmieci, wkrótce w morzach będzie pływać więcej butelek i torebek niż ryb. Parlament Europejski chce zakazać sprzedaży plastikowych przedmiotów jednorazowego użytku. 66
  • Przeminęło z dymem zniczy 4 lis 2018, 20:00 Klikamy w wirtualnego nieboszczyka bez poczucia wstydu, z pełnym przekonaniem, jakbyśmy co najmniej wyszorowali mu płytę nagrobną, zagrabili liście, przystroili grób świerkiem i chryzantemami. Zwłaszcza 1 listopada, kiedy wojeryzm... 71
  • Porwanie Europy 4 lis 2018, 20:00 Populiści próbują ukraść Stary Kontynent i oddać go w niepowołane ręce skrajnej prawicy. Przed wyborami do europarlamentu tworzą europejski sojusz, bardzo przyjaźnie nastawiony do Rosji. 72
  • Putin może być sojusznikiem 4 lis 2018, 20:00 Z Rosją trzeba się dogadać, bo to nasz sojusznik w walce z islamizacją Europy – mówi Mischaël Modrikamen, jeden z założycieli sojuszu partii populistycznych w Europie. 74
  • Nagrody ponad podziałami 4 lis 2018, 20:00 To była niezwykła uroczystość: Orły Wprost, przedsiębiorcy mali i duzi, reprezentujący różne branże i zakątki regionu, w ważnych sprawach mówili w większości jednym głosem. 76
  • Nagroda dla Targów Kielce! 4 lis 2018, 20:00 Kielecki ośrodek wystawienniczy został wyróżniony nagrodą Innowatory tygodnika „Wprost”. Podkreślono w ten sposób znaczenie Targów Kielce dla polskiego biznesu. 78
  • Warsaw Motor Show znów bije rekord premier 4 lis 2018, 20:00 Na targach Warsaw Motor Show co roku są prezentowane premiery motoryzacyjne. Na tegorocznych targach, które odbędą się 16-18 listopada w Ptak Warsaw Expo, ma być jeszcze więcej nowości niż rok temu. 80
  • Zagadkowe NET-y 4 lis 2018, 20:00 Przez wiele lat te nowotwory mogą rozwijać się skrycie, nie dając objawów lub przybierając maski innych chorób. 82
  • Poznaj chorych na mukowiscydozę 4 lis 2018, 20:00 Usprawnienie systemu opieki zdrowotnej dałoby szansę na przedłużenie życia pacjentom o 20, 30 lat i więcej. 84
  • Gdy zmysły pożądają, a ciało zawodzi 4 lis 2018, 20:00 Ze świecą szukać mężczyzny, który bez cienia zażenowania przyzna otwarcie, że ma lub choć raz w życiu miał problemy z potencją. A szkoda, bo o tym nie tylko trzeba mówić, ale przede wszystkim reagować. 86
  • Jubileusz Andrzeja Piasecznego. Artysta obchodzi 25-lecie pracy artystycznej 9 lis 2018, 7:54 – Jestem przykładem, który nadaje się do natychmiastowego leczenia – mówi Andrzej Piaseczny w rozmowie z „Wprost” na ćwierćwiecze swojej pracy artystycznej. 88
  • Porobić nic 4 lis 2018, 20:00 Jestem przykładem, który nadaje się do natychmiastowego leczenia – mówi Andrzej Piaseczny na ćwierćwiecze swojej pracy. 88
  • Historia w wersji pop 4 lis 2018, 20:00 Obrazy Jakuba Różalskiego to gotowe opowieści. Nic dziwnego, że stały się kanwą literatury, gier planszowych i komputerowych. 92
  • Wydarzenie 4 lis 2018, 20:00 W starym kinie „Po drugiej stronie wiatru”, reż. Orson Welles Orson Welles kręcił „Po drugiej stronie wiatru” między 1970 a 1976 r. Potem przez dziewięć lat, aż do śmierci, próbował sfinalizować projekt. Zostawił ponad 1080... 96
  • Film 4 lis 2018, 20:00 Pod czerwoną gwiazdą 8 listopada rusza 12. edycja Festiwalu Filmów Rosyjskich „Sputnik nad Polską” (SputnikFestiwal.pl), ale zanim poznamy najnowsze produkcje ze Wschodu, warto przypomnieć sobie najciekawsze obrazy sprzed rozpadu ZSRR. W... 97
  • Muzyka 4 lis 2018, 20:00 The Black Eyed Peas „Masters of the Sun Vol. 1”, Universal Powrót do korzeni Nic nie zmieni faktu, że miliony będą ich kojarzyły z przebojami, które w pierwszej dekadzie tego wieku grała każda rozgłośnia radiowa. Te piosenki były... 98
  • Książka 4 lis 2018, 20:00 Sztuka piękna Czasy przyszły takie, że dzieci i nastolatki wpatrzone w ekrany swoich tabletów czy smartfonów głównie tłuką wirtualne potwory albo oglądają seriale i niechętnie patrzą na co innego. A naszym trudnym obowiązkiem jest... 99
  • Kalejdoskop 4 lis 2018, 20:00 Zachód spotkał Wschód GDY MIESZKAJĄCY W WALII POLSKI FOTOGRAFIK MICHAŁ IWANOWSKI zobaczył na murze napis „Go home, Polish”, postanowił udać się do domu na Dolny Śląsk (choć nie na zawsze). Przeszedł 1883 km, podczas których... 100
  • Kulturalna trzynastka 4 lis 2018, 20:00 Łukasz Jemioł PROJEKTANT MODY 1. Kulturalnie potrafię być… Asertywny. 2. Którym bohaterem z literatury chciałbyś być i dlaczego? Może nie konkretnym, ale typem podróżnika z powieści przygodowych, ale też podróży w głąb siebie.... 102
  • Japońska księżniczka i brudna robota 4 lis 2018, 20:00 Mężczyzna kupuje sobie żonę. Za równowartość 30 tys.zł. Żona nie będzie miała ani swojego zdania, ani zbyt wygórowanych wymagań, ani najmniejszej nawet skazy na urodzie. Nie będzie też menstruowała, ale proszę się nie... 103
  • …jak się nie dać jesieni 4 lis 2018, 20:00 Zrobiło się zimno, wietrznie, ciemno… Smutno? Co zrobić, żeby nie dopadło nas SAD, czyli z ang. seasonal affective disorder, sezonowe zaburzenie afektywne, powszechnie znane jako jesienna chandra. 104
  • Zrób sobie… Marszałka 4 lis 2018, 20:00 Jak kraj długi i szeroki, w szkołach, świetlicach i domach kultury trwa produkcja Ziuków przed jubileuszowymi akademiami. Zdesperowanym podajemy instrukcję. 106

ZKDP - Nakład kontrolowany