Czy kiełbasa może zabić

Czy kiełbasa może zabić

Kiełbasa – przetworzony produkt mięsny
Kiełbasa – przetworzony produkt mięsny / Źródło: Pexels / PhotoMIX Ltd.
Nikt nie wie, ile dodatków do żywności, oznaczonych różnego rodzaju „E”, spożywa w ciągu roku przeciętny Polak. Producenci uspokajają, że polska żywność jest bezpieczna. Naukowcy i dietetycy alarmują: spożywane w nadmiarze barwniki, konserwanty czy spulchniacze mogą prowadzić do groźnych chorób, a nawet śmierci.

Na śniadanie bułka kajzerka, serek topiony i parówki. Na drugie śniadanie jogurt z morelami. Obiad przyrządzony we własnym zakresie w domu. Doprawiony warzywną przyprawą do potraw i okraszony surówką ukraińską. Główne danie poprawione deserem: biszkoptami z galaretką w polewie. Jeszcze przed kolacją drożdżówka z serem.

A na kolację: kanapka z polędwicą wieprzową i do tego sałatka warzywna ze śledziem i groszkiem. Taką hipotetyczną, ale w praktyce prawdopodobną, jednodniową dietę przygotowała Najwyższa Izba Kontroli. Do zaserwowania pięciu posiłków użyto 14 losowo wybranych popularnych produktów spożywczych. Wyniki są szokujące: Gdyby takie dania zjeść, tylko jednego dnia spożylibyśmy 85 różnego rodzaju substancji dodawanych do żywności, czyli popularnych „E” z liczbą. NIK alarmuje, że dieta przeciętnego Polaka składa się w 70 proc. z samych produktów przetworzonych, w których roi się od „E”. Izba przebadała ponad pół tysiąca różnych produktów spożywczych. Tylko w co dziesiątym nie było żadnego dodatku.

W pozostałych 447 produktach zadeklarowano 132 różnych „E” użytych ponad 2 tys. razy! Statystycznie na każdy produkt przypadało więc po pięć dodatków do żywności. Rekordzistką została kiełbasa śląska, w której wykryto aż 19 różnych „E”. Dietetycy biją na alarm: Niech Polacy wreszcie otworzą oczy na to, co jedzą. Producenci żywności się bronią: Dodatki do żywności są przebadane i bezpieczne, więc możemy ich używać.

E-kontrowersje

Dzisiaj Unia Europejska dopuszcza do stosowania w żywności ponad 330 różnego rodzaju „E”, które w produktach spożywczych mogą pełnić 27 różnych funkcji technologicznych. To znane nam konserwanty, przeciwutleniacze, zagęszczacze, wzmacniacze smaku czy stabilizatory. Lista produktów, w których nie można ich używać, jest krótka. To: kawa, herbata liściasta, miód, masło, mleko pasteryzowane i sterylizowane czy naturalna woda mineralna. Polacy panicznie boją się dodatków do żywności. Według badań Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Jakości (EFSA) negatywnie ocenia je 79 proc. z nas.

– To nieuzasadniony lęk, bo wszystkie dodatki akceptuje do obrotu EFSA, a ich stosowanie jest uregulowane przepisami – mówi Andrzej Gantner, dyrektor generalny Polskiej Federacji Producentów Żywności. Innego zdania jest prof. Marek Naruszewicz, kierownik Katedry Farmakognozji i Molekularnych Podstaw Fitoterapii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Był jednym z pierwszych naukowców na świecie, który odkrył, że w procesie powstawania czipsów wydziela się rakotwórczy akrylamid. – Dodatki do żywności to bardzo niebezpieczna sprawa. Syntetyczne barwniki spożywcze (E123, E110, E122) i konserwanty z grupy siarczynów mogą wywoływać alergie. Inne, jak koszenila (E120) czy czerwień Allura (E129), mogą powodować wstrząs anafilaktyczny, czyli gwałtowny odczyn alergiczny, który nieleczony może prowadzić do śmierci. Wysoki potencjał pronowotworowy wykazują azotany i azotyny, które znajdziemy w wędlinach – mówi prof. Naruszewicz. – Dodatki do żywności mają przede wszystkim zagwarantować bezpieczeństwo produktu. Dopuszczenie ich do użycia jest poprzedzone badaniami naukowymi i testami. EFSA jest zobowiązana do nieustannej weryfikacji listy dodatków, aby wyeliminować jakiekolwiek ryzyko związane z ich stosowaniem.

Badają je tysiące naukowców na świecie. Dane są analizowane przez Światową Organizację Zdrowia (WHO). Żaden dodatek spoza dopuszczonych przez WHO i EFSA nie ma prawa być zastosowany w żywności – mówi Gantner z PFPŻ. Profesor Naruszewicz: „Aspiryna też jest najlepiej przebadanym lekiem na świecie, a nie mogą jej spożywać dzieci poniżej 13. roku życia. Niektóre dodatki do żywności przypominają w działaniu właśnie aspirynę, która przy nadwrażliwości prowadzi do zwiększonej produkcji leukotrienów, czyli silnie działających substancji zapalnych”. Najbardziej narażone na działania dodatków do żywności są właśnie dzieci, dlatego, zdaniem prof. Naruszewicza, na opakowaniach produktów spożywczych zawierających niektóre „E” należałoby dopisać ostrzeżenie, że produkt może powodować silną reakcję alergiczną. Podobna debata toczy się obecnie w Wielkiej Brytanii. Grupa naukowców domaga się od producentów wędlin, żeby na opakowaniach z szynką pojawiła się wyraźna informacja, że do wyrobu tego produktu użyto azotanów. Szacują, że rocznie właśnie przez te dodatkowe substancje 6,6 tys. Brytyjczyków umiera na raka jelita grubego. To cztery razy więcej, niż co roku ginie w wypadkach na brytyjskich drogach. Dla przykładu w Danii wobec wielu produktów mięsnych dopuszczalny poziom azotynów wynosi 60 mg/kg. W Polsce – 100 mg/kg.

A używanie azotynów do produkcji tradycyjnych duńskich pasztetów i pulpetów jest surowo zabronione. Pod kątem szkodliwości dodatki do żywności przeanalizowała też prof. Ewa Czarnobilska, kierownik Centrum Alergologii Klinicznej i Środowiskowej Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie. Przez dziewięć lat przebadała 63 tys. uczniów krakowskich szkół. Wyszło, że połowa z nich ma objawy alergii. Głównymi przyczynami była wszechobecna chemia ze spalin, kosmetyków i… jedzenia.

Prawo do smaku

Doktor Jacek Postupolski, kierownik Zakładu Bezpieczeństwa Żywności w Narodowym Instytucie Zdrowa Publicznego, radzi zachować spokój: „Dodatki do żywności nie są niebezpieczne, o ile spożywa się je umiarkowanie. Jeżeli dziecko przejechało 10 km na rowerze i da mu się potem batona, to nic mu nie będzie. Ale jeżeli będzie siedział przed telewizorem i jadł parówki, słodycze, kolorowe napoje, to wiadomo, że mu zaszkodzi”. W myśl XVI-wiecznego alchemika Paracelsusa, nazywanego ojcem nowożytnej medycyny, który powiedział, że wszystko jest trucizną i nic nie jest trucizną, bo truciznę czyni tylko dawka.

– Gdybym kazał panu zjeść przy mnie pół kilograma soli albo wypić naraz 10 litrów wody, to z dużym prawdopodobieństwem byłoby to dla pana szkodliwe. Chociaż ani woda, ani sól nie są dodatkami do żywności i nie myślimy o nich, że mogą być same w sobie niebezpieczne. W rozsądnych dawkach są wręcz niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Z dodatkami jest podobnie: w wyznaczonych przepisami prawa dawkach nie mogą być niebezpieczne – mówi Andrzej Gantner z PFPŻ. Problem polega jednak na tym, że żadna polska instytucja nie bada tego, jak, co i ile Polacy jedzą.

Ostatnie i jedyne badanie dotyczące spożycia żywności przez polską populację pochodzi z 2000 r. – Raport NIK mnie nie zaskakuje, ale pokazuje, jak wiele mamy jeszcze do zrobienia w kontekście edukacji żywieniowo-kulinarnej – mówi Grzegorz Łapanowski, kucharz i założyciel Fundacji Szkoła na Widelcu, która od wielu lat stara się zmienić nawyki żywieniowe wśród najmłodszych Polaków i ich rodziców. – „E” używa się na całym świecie, bo tak jest skonstruowany rynek. Klient chce tanio i smacznie, market chce, żeby produkt mógł długo leżeć na półce, a producent chce na tym wszystkim zarobić – mówi Łapanowski. Przywołuje Carlo Petriniego, włoskiego twórcę ruchu Slow Food, który pisze o „prawie do smaku”. – Wszyscy chcemy, żeby pieczywo miało cały czas chrupką skórkę, a wędlina wspaniały aromat wędzenia. Ale każdy szef kuchni wie, że – żeby te produkty miały takie naturalne cechy, to muszą być pielęgnowane z wyjątkowym pietyzmem. Konsumenci nie zawsze są tego świadomi, że jakość ma swoją cenę. A nawet jeśli są, to nie zawsze mogą za nią zapłacić, zatem przemysł odtwarza te parametry w sposób sztuczny – tłumaczy Łapanowski.

Numer z konserwantem

Takie sztuczki producentów świetnie znają pracownicy z Generalnej Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych. – Chemii w żywności jest coraz więcej, a sposoby producentów na to, jak zataić informacje o tym, że używają dodatków, są coraz bardziej wyrafinowane – mówi Dorota Balińska-Hajduk z GI JHARS. I podaje przykłady: piekarnie barwią chleb razowy karmelem, żeby miał ciemniejszą barwę, a to niezgodne z prawem. Na stoiskach mięsnych nie ma informacji o tym, jaki jest skład wędlin czy kiełbas, a klientowi powinno się taki przedstawić. Producenci powinni wykazywać na etykietach wszystkie substancje dodatkowe. I nawet gdy to robią, też wykazują się sprytem. Zgodnie z prawem mogą taki dodatek do żywności oznaczyć jako „E” z odpowiednim numerem albo podać jego nazwę i pełnioną funkcję. I zamiast napisać, że w skład pasztetu wchodzi np. „stabilizator E407”, drukuje się zamiennie „stabilizator – karagen”. – Brzmi bardziej naturalnie, nieprawdaż? – mówi Balińska-Hajduk.

W 2017 r. inspekcja przeprowadziła 78 tys. kontroli. W 42 proc. przypadków zakończyły się wykryciem nieprawidłowości. Najczęstszym grzechem producentów było nieprawidłowe oznakowanie sprzedawanej żywności. Dla przykładu przetwórca ryb z Ełku nie umieścił w składzie filetów śledziowych aż pięciu różnych „E”, których użył do wytworzenia produktu. Piekarnia z Sopotu nie podała w wykazie składników, że do upieczenia bochenka chleba kaszubskiego użyła polepszacza. Producent flaków z Gorzowa Wielkopolskiego nie poinformował klienta, że jest w nich glutaminian sodu. A producent napojów gazowanych z Warszawy zataił informację, że dodał do nich maltodekstrynę (E414). To tylko parę przykładów z końcówki ubiegłego roku. W 2017 r. Polacy wydali na taką zafałszowaną żywność ok. 44 mld zł. To o 2,4 mld zł więcej niż rok wcześniej. Oprócz wyspecjalizowanych instytucji manipulacje producentów tropią też konsumenci. Magdalena Rybicka od czterech lat prowadzi bloga Chemiawzywnosci.pl – Ciekawym zjawiskiem jest ukrywanie glutaminianu monosodowego pod różnymi postaciami, np. jako hydrolizowane białko roślinne czy ekstrakt drożdżowy. Ekstrakt drożdżowy – brzmi niewinnie, prawda? – mówi blogerka.

Śmieciowy podatek

Jak się przed tym wszystkim bronić? – W codziennej diecie powinniśmy unikać produktów wysokoprzetworzonych o niskiej wartości odżywczej. Produkty, które zawierają dużo różnego rodzaju „E”, zawierają też najczęściej dużo tłuszczu, cukru lub soli. Powinniśmy bazować na warzywach, kaszach, makaronach, ryżu, nasionach, orzechach, prawdziwym pieczywie (podstawowy skład: mąka, woda, sól, drożdże i/lub zakwas), owocach, dobrej jakości olejach i oliwie. Duża część Polaków musi w końcu otworzyć oczy na to, że ich dieta jest nadal słabo zbilansowana – apeluje Katarzyna Pieczyńska, dietetyk z Fundacji Szkoła na Widelcu.

– Warto też czytać skład produktów. Im krótszy, tym lepiej. Zwracajmy uwagę czy w produkcie nie ma zbędnych dodatków, nie tylko w postaci konserwantów czy sztucznych polepszaczy smaku ale też nadmiaru soli, cukru czy kiepskiej jakości tłuszczu – radzi Ewa Chodakowska, która obecnie prowadzi kampanię „Be Better” nastawioną na budowanie świadomości wokół zdrowego trybu życia. – Sami decydujemy o tym, co chcemy jeść. Chcemy żywić się tylko zupkami orientalnymi, proszę bardzo. Ale jeżeli po nich się rozchorujemy, to nie będzie to wina „E” w składzie zupek, ale tego, że lubimy wygodną żywność: smaczną, tanią i prostą w przygotowaniu – tłumaczy dr Jacek Postupolski z Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Zakładu Higieny. To, czego oczekuje od państwa, to przeprowadzania cyklicznych badań na temat diety Polaków. To powinno wykazać, czy nie spożywamy więcej dodatków do żywności, niż pozwalają na to limity ustalone przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności. Jeszcze dalej idzie Grzegorz Łapanowski.

Proponuje wprowadzenie podatku od śmieciowego jedzenia. – Produkty z dużą ilością cukru, soli, tłuszczu może powinny być wyżej opodatkowane. Tania i słaba jakościowo żywność wypiera tradycyjne produkty regionalne. Gdyby za śmieciowe jedzenie trzeba było zapłacić więcej, kupowalibyśmy je rzadziej – tłumaczy. Od kwietnia 2018 r. taki podatek ma Wielka Brytania. 22 pensy więcej trzeba tam zapłacić za każde 100 ml napoju, w którym jest ponad 5 g cukru. I choć producenci obniżyli zawartość cukru w napojach, to z badań Nielsena wynika, że wprowadzenie podatku cukrowego miało odwrotny wpływ na decyzje zakupowe Brytyjczyków. Przed podatkiem 31 proc. z nich deklarowało, że i tak będzie kupować słodzone produkty. Cztery miesiące po wprowadzeniu podatku odsetek ten wzrósł do 44 proc. Dlatego lepiej nie zakazywać, ale edukować. Zmiana nawyków żywieniowych objawia się wraz z nowym pokoleniem. Dzisiaj zamiast dawać dzieciom kieszonkowe na drugie śniadanie, wypadałoby nauczyć je, jak wyhodować rzodkiewkę i zrobić z niej smaczną sałatkę do szkoły.

Okładka tygodnika WPROST: 3/2019
Więcej możesz przeczytać w 3/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 3/2019 (1869)

  • Mit taniego państwa 13 sty 2019, 20:00 Jeśli ktoś chce oszczędzać na państwie – wolna droga. Tylko bardzo uprzejmie proszę, żeby nie oszczędzał (szkodliwie) na moim. Pracownicy ministerstwa wyjechali na naradę do dobrego hotelu pod Warszawą. „Co za rozrzutność” –... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 13 sty 2019, 20:00 PARTIE SZYKUJĄ SIĘ DO EUROWYBORÓW, co na razie sprowadza się do układania list kandydatów na europosłów. Z naszych informacji wynika, że były prezydent Bronisław Komorowski będzie kandydował do europarlamentu z Poznania i to już jest... 6
  • Obraz tygodnia 13 sty 2019, 20:00 1,5 mld lat świetlnych dzieli nas od źródła sygnałów radiowych, które mogą być znakiem istnienia innej cywilizacji Wygrany Paweł Pawlikowski Przyzwyczaił nas do tego, że za „Zimną wojnę” zbiera nagrody jedna po drugiej – kilka... 9
  • Info radar 13 sty 2019, 20:00 Rosja się sypie Co czwarty Rosjanin nie ma toalety ani prysznica we własnym mieszkaniu. Co trzeci nie ma dostępu do ciepłej wody. Co piąty w ogóle nie ma bieżącej wody, a 22 mln Rosjan nie dysponuje centralnym ogrzewaniem. To najnowsze... 10
  • Twierdza Glapińskiego 13 sty 2019, 20:00 ODKĄD PIS PRZEJĄŁ WŁADZĘ, NIEWIELU BYŁO POLITYKÓW OBOZU RZĄDZĄCEGO, którzy otwarcie stawiali się prezesowi Jarosławowi Kaczyńskiemu. A jeśli już się odważyli, płacili za to wysoką cenę. Tak było z prezydentem Andrzejem Dudą,... 11
  • Klatkę omijam z daleka 13 sty 2019, 20:00 Rozmowa z Aleksandrą Popławską, aktorką, odtwórczynią roli Niny w filmie „Underdog”. 12
  • Czas zabijania 13 sty 2019, 20:00 Lewo IDZIE CZAS WIELKIEGO ZABIJANIA; STRZELAĆ BĘDĄ MYŚLIWI I MYŚLIWE, KAŻDE NIECO INACZEJ – jak twierdzi posłanka Pasławska, orędowniczka kobiecych polowań – ale każde masowo i celnie. I to nie tylko z przyjemnością i dla... 13
  • Czy kiełbasa może zabić 13 sty 2019, 20:00 Nikt nie wie, ile dodatków do żywności, oznaczonych różnego rodzaju „E”, spożywa w ciągu roku przeciętny Polak. Producenci uspokajają, że polska żywność jest bezpieczna. Naukowcy i dietetycy alarmują: spożywane w nadmiarze barwniki, konserwanty czy spulchniacze mogą prowadzić... 15
  • Wszystkie plagi PiS-owskie 13 sty 2019, 20:00 Pomysły na zmianę premiera, niewiara w wygraną, wewnętrzne wojny – to plagi, które spadły na PiS już na początku 2019 r. Roku, w którym zostanie ukształtowana scena polityczna na następne cztery lata. 20
  • Wdzięczenie się do emigrantów 13 sty 2019, 20:00 Przyznaję, że nigdy nie udało mi się pojąć sensu polskiej polityki wobec brexitu. Owszem, rozsądne było to, iż nasze państwo nie stanęło obok Francji, konsekwentnie starającej się upokorzyć Anglików w toku brexitowych pertraktacji.... 24
  • Falstart Nowackiej 13 sty 2019, 20:00 Nie było efektu wow, oburzenia prawicy ani wiwatów lewicy. Propozycje Barbary Nowackiej dotyczące rozdziału Kościoła od państwa mało obeszły opinię publiczną. 26
  • Wolność i dziewczyna 13 sty 2019, 20:00 Osiemnastoletnia Saudyjka Rahaf Mohammed al-Qunun oznajmiła, że nie wierzy w Boga. Ateizm jest w jej ojczyźnie surowo karany. W saudyjskim więzieniu od 2017 r. czeka na egzekucję Ahmad Al-Shamri skazany za próbę odejścia od islamu. Rahaf... 28
  • Dziki łączą ludzi 13 sty 2019, 20:00 Planem wystrzelania dzików w ramach walki z wirusem ASF władza uruchomiła to, co przez dziesięciolecia nie udawało się działaczom ekologicznym – zbiorową potrzebę ratowania zwierząt. Stał się jeszcze jeden cud – myśliwi mówią to samo, co ekolodzy. 31
  • Niech połączą nas zwierzęta 13 sty 2019, 20:00 W sprawie zwierząt apeluję do PiS: chociaż ten jeden raz nie bądźmy podzieleni! – mówi Andrzej Halicki, wiceszef klubu PO. 35
  • Łatwopalna Polska 13 sty 2019, 20:00 W latach 80. dochodziło do 20 tys. pożarów rocznie. Dziś jest ich średnio 150 tys. Do tego Polska ma jeden z najwyższych na świecie wskaźników śmiertelności w pożarach. 36
  • Sylwester na falach 13 sty 2019, 20:00 KS. MICHAŁ ZALEWSKI SJ Dobrze, że w Polsce mamy własne problemy. Pensje z czterema zerami dla młodych i zdolnych urzędniczek, kolejny pomysł na ekstradycję religii ze szkół, a na końcu masowe strzelanie do Bogu ducha winnych dzików.... 40
  • Mit bursztynowej potęgi 13 sty 2019, 20:00 W Polsce niemal nie wydobywamy bursztynu. Większość surowca pochodzi z importu, bardzo często nielegalnego. A rodzimi producenci to małe firmy, którym ciężko jest konkurować z zachodnimi gigantami. Zwłaszcza w dobie bursztynowego kryzysu. 42
  • Hossa Bessa 13 sty 2019, 20:00 Cena wolności Szykuje nam się najdroższy rozwód w historii. W zeszłym tygodniu Jeff Bezos, założyciel Amazona i najbogatszy człowiek na Ziemi, ogłosił, że po 25 latach małżeństwa rozstaje się ze swoją żoną MacKenzie Bezos. Do... 46
  • Homar na dobry humor 13 sty 2019, 20:00 Karnawał to czas szaleństw i zabaw. To dobry czas, żeby zaszaleć kulinarnie – zapomnieć o ciężkich świątecznych potrawach, spróbować czegoś nowego, wykwintnego, czego nie jemy na co dzień. Homar, ostrygi, kawior... Czemu nie? 47
  • Kto się boi Salviniego 13 sty 2019, 20:00 Blady strach padł na Europę. Ledwo Unia wybrnęła z brexitu, a już polscy nacjonaliści i włoscy faszyści knują, jak jej wbić nóż w plecy. Ze wsparciem Putina oczywiście. 48
  • Dekalog dla Polski 13 sty 2019, 20:00 Dziesięć tematów na dziesięć konferencji, w trakcie których dyskutuje się o sprawach najważniejszych dla Polski – to główne założenie programu Polonia Restituta. 53
  • Mitologia kontra nauka 13 sty 2019, 20:00 Uczeni w Indiach ostro pokłócili się o to, czy w starożytnych eposach można doszukiwać się dowodów istnienia zaawansowanej cywilizacji technicznej starożytnych Hindusów. Część z nich uważa, że przed tysiącami lat w Indiach stosowano in vitro i używano samolotów. 55
  • [(Matematyka), bąk]+ prawa kobiet 13 sty 2019, 20:00 Zofia Kowalewska – córka carskiego generała artylerii zainteresowała się matematyką, gdy miała 11 lat. I to tak głęboko, że w II połowie XIX w. była najwybitniejszą kobietą świata nauki. Przyćmiła ją dopiero kilka dekad później Maria Skłodowska-Curie. 58
  • Wrocław w miniaturze 13 sty 2019, 20:00 Imponujących rozmiarów makieta Wrocławia stała się częścią Centrum wiedzy o wodzie Hydropolis. Nowy eksponat to najbardziej zaawansowana technologicznie miniatura w Polsce. 62
  • Na koniu przez stulecia 13 sty 2019, 20:00 Konie towarzyszyły nam w codziennym życiu i walce przez wieki. Nasi sąsiedzi mawiali, że Polak rodzi się i umiera na koniu. 64
  • Dwa życia na jednym stole 13 sty 2019, 20:00 Zaburzenia rytmu serca to problem setek tysięcy Polaków. Zwykle można je leczyć zarówno farmakologicznie, jak i zabiegowo. Jak jednak leczyć kobiety w ciąży, które mają arytmię? Czy można u nich wykonać ablację? 66
  • Zawał serca: każda minuta ma znaczenie 13 sty 2019, 20:00 Ponad 80 tys. osób w Polsce co roku ma zawał serca. Co czwarty chory umiera, zanim trafi do szpitala. Jedną z przyczyn jest zbyt długie zwlekanie z wezwaniem pogotowia. 68
  • Z białaczką trzeba walczyć bez kompromisów 13 sty 2019, 20:00 U chorych na ostrą białaczkę limfoblastyczną czas odgrywa zasadniczą rolę – mówi prof. Sebastian Giebel, hematoonkolog. 70
  • Jedz zdrowiej, aby żyć dłużej i lepiej 13 sty 2019, 20:00 Odpowiednia dieta może zapobiec wielu chorobom rozwijającym się wraz z wiekiem. Recepta na długowieczność jest prosta – to dobre odżywianie i mądra suplementacja. 72
  • Ten fantastyczny świat 13 sty 2019, 20:00 „Ludzie mówią, że mam styl, ale ja w ogóle nie wiem, co to jest ten styl. Po prostu robię to, co czuję” – mówi Ryszard Horowitz, fotograf, który jak mało kto umie tak zaczarować obraz, że każdy widzi w nim coś innego. 74
  • Bolek i Lolek wiecznie żywi 13 sty 2019, 20:00 Dla jednych są wspomnieniem beztroskiego dzieciństwa, dla innych dowodem na to, że miniony ustrój wtrącał się do wszystkiego. Bolek i Lolek byli wykorzystywani do politycznych rozgrywek, ale się uratowali i nadal są żywi i szczęśliwi. 79
  • Matka, Polka, alkoholiczka 13 sty 2019, 20:00 Alkoholizm, szczególnie ten kobiecy, to choroba samotności, – mówi Kinga Dębska, reżyserka filmu „Zabawa zabawa”. 82
  • Wyśniony ukraiński sen 13 sty 2019, 20:00 Jest Ukrainką, mieszka we Francji i jest gwiazdą kina. Świat zachwycił się Olgą Kurylenko po tym, jak pojawiła się w 22. Bondzie. Od tego czasu pracuje z największymi. W naszych kinach „Władca Paryża”, w którym partneruje jej numer jeden kina francuskiego – Vincent Cassel. 87
  • Wydarzenie 13 sty 2019, 20:00 Wstęp do Lema Stanisław Lem zmarł w 2006 r., ale wciąż rośnie, choć nie jako pisarz, lecz myśliciel. Jego proza science fiction, która przyniosła mu sławę światową, nie pasuje do głupstw wypisywanych przez dzisiejszą fantastykę,... 90
  • Film 13 sty 2019, 20:00 Ból bezsilności Mój piękny syn” Felixa Van Groeningena jest zrealizowany z perspektywy ojca uzależnionego nastolatka. W „Powrocie Bena” Peter Hedges portretuje zaś matkę chłopaka próbującego wyrwać się z nałogu. Tytułowy Ben... 91
  • Muzyka/Gra 13 sty 2019, 20:00 Zabijanie to sztuka Hitman 2, Platforma: PC, XONE, PS4. Dystrybutor: Cenega Poprzednia część Hitmana była wielkim rozczarowaniem dla wszystkich fanów tego tytułu. Dlatego w kolejnej odsłonie wracamy do klasyki, czyli dostajemy całą grę... 92
  • Książka 13 sty 2019, 20:00 Karuzela wieku NIEZNANY U NAS DOTĄD WŁOSKI PISARZ MARCO ROSSARI WCHODZI DO KSIĘGARŃ Z MOCNYM PRZYTUPEM. Jego powieść robi wrażenie narracyjnym rozmachem, poczuciem humoru, ironią i odwagą, z jaką autor pisze. Widać, że jest pod wielkim... 93
  • Kulturalna trzynastka 13 sty 2019, 20:00 Krzysztof „Jankes” Jankowski PREZENTER RADIOWY I TV 94
  • Doktorat z perfum 13 sty 2019, 20:00 Tym felietonem chcę zwrócić uwagę wszystkich badaczy kultury i obyczajowości polskiej na potrzebę powstania doktoratu, czy choćby pracy magisterskiej, opowiadającej historię owej obyczajowości od strony historii perfum. Zapachy,... 95
  • 5 sposobów na zimową depresję 13 sty 2019, 20:00 Kiedyś początek roku kojarzył się ze słońcem i śnieżnym krajobrazem. Niestety ostatnio styczniowa aura coraz częściej przypomina listopadową pluchę, co wydłuża sezon na depresję. Istnieją jednak sposoby na walkę z zimowym przygnębieniem. 96
  • Zrób sobie… Salviniego 13 sty 2019, 20:00 Wicepremier Matteo Salvini trzasnął już sobie selfie z Władimirem na zaanektowanym Krymie. Teraz wpadł z ziemi włoskiej do Polski zaprosić do znajomych samego prezesa. 98

ZKDP - Nakład kontrolowany